# جزف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B2%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جزف

الجزاف، والجزافة، مثلثتين، واقتصر الصاغاني على ضمهما، كذلك المجازفة: هو الحدس والتخمين، وقال الجوهري: الأخذ بالحدس في البيع والشراء، قال الجوهري: فارسي معرب، وأصله كزاف، بالفتح، يقولون: لاف وكزاف، يريدون به التزيد في الكلام بالحدس، وقيل: هو في البيع والشراء: ما كان بلا وزن ولا كيل، وهو يرجع إلى المساهلة.
 وبيع جزاف، مثلثة، وجزيف، كأمير: أي مجهول القدر، مكيلا كان أو موزونا، وفي الحديث: )ابتاعوا الطعام جزافا(.
 وقال صخر الغي:
  فأقبل منه طوال الذرى                      كأن عليهن بيعا جزيفا أراد: طعاما بيع جزافا بغير كيل، يصف سحابا.
 قال شيخنا: سمعنا من كثير من شيوخنا تثليث الجزاف، وقال جماعة: الأفصح فيه الكسر، واقتصر ابن الضياء في المشرع على الضم، قال: وقياسه الكسر لو بني على الكسر، وفي الجمهرة أن أصله الكسرة، وقال بعض شيوخ شيوخنا: تثليث جيم جزاف من الجزاف. وعندي أنه كله من الكلام الذي لا فائدة له، ولا سيما وكلهم مصرحون بأنه فارسي معرب، فكيف يكون فارسيا ويكون مصدرا، ويكون جاريا على الفعل، ويكون فيه القياس، هذا كله ينافي بعضه بعضا، فتأمل، انتهى.
 قلت: وهو كلام نفيس جدا، وكأنهم لما عربوه تنوسي أصله، فبنو منه فعلا، واشتقو منه، وأجرو فيه القياس، كما يفيده نص الجوهري وابن دريد وأبي عمرو. قال العزيزي: المجزفة، كمكنسة: شبكة يصاد بها السمك.
 قال وكشداد: الصياد.
 قال غيره: الجزوف من الحوامل، كصبور: المتجاوزة حد ولادتها. يقال: جزفة من النعم، بالكسر أي قطعة منها، وكذا جزفة من الشعر. قال أبو عمرو: اجتزف الشيء اجتزافا: اشتراه جزافا. قال غيره: تجزف فيه: أي تنفذ، نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: الجزف: الأخذ بالكثرة، وجزف له في الكيل أكثر، كذا في الجمهرة، وفي الصحاح: الجزف: أخذ الشيء مجازفة وجزفا، وفي النهاية: الجزف: المجهول القدر، مكيلا كان أو موزنا. انتهى.

  والمجازفة: المخاطرة، يقال: جازف بنفسه، إذا خاطر بها، وكذلك الجزف، بالكسر، يرجعث إلى المساهلة، كأنه ساهل بها، وهو مجاز.
 وبيع مجتزف: جزيف.

### Türkçe

**الجزاف** ve **الجزافة**; ikisi de üç vecihli (üç harekeli)dir; Sâğânî ikisini de zamme ile (okunuşla) sınırladı; yine **المجازفة**: o, sezgi ve tahmindir. Cevherî dedi: alışverişte sezgiyle almaktır. Cevherî dedi: Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; aslı **كزاف**’dır, fetha ile; “**لاف** ve **كزاف**” derler; bununla, sözde sezgiyle ziyadeleştirmeyi kastederler. Ve denildi ki: o, alışverişte: tartı ve ölçek olmaksızın olan şeydir; ve o, müsamahaya döner.

Ve **بيع جزاف**; üç vecihli (üç harekeli). Ve **جزيف**, **أمير** gibi: yani miktarı bilinmeyen; ister ölçekle ölçülen olsun ister tartılan. Hadiste: “(Yiyeceği **جزافا** satın alın.)”

Ve Sahr el-Ğayy dedi:
  “Ondan, uzun zirveler (bulutlar) hâlinde geldi;                      sanki onların üzerinde **بيعا جزيفا** varmış gibi”
İstediği: ölçeksiz olarak **جزاف** satılmış bir yiyecek; bir bulutu vasfeder.

Şeyhimiz dedi: çokça şeyhlerimizden **الجزاف**’ın üçlenmesini (üç harekeli okunmasını) işittik. Ve bir cemaat dedi: onda en fasih olan kesradır. İbnü’d-Dıyâ’ **المشرع**’da zamme ile sınırladı; dedi: eğer kesra üzere bina edilseydi kıyası kesradır. Ve **الجمهرة**’de, aslının kesra olduğu (yazılı)dır. Ve şeyhlerimizin şeyhlerinden bazıları dedi: **جزاف**’ın **جيم**’inin üçlenmesi, **الجزاف**’dandır. Ve bende: o, bütünüyle faydası olmayan söz cümlesindendir; hele ki hepsi onun Farsça Arapçalaştırılmış olduğunu açıkça söylemişken; nasıl Farsça olur da masdar olur, fiil üzere cereyan eder, onda kıyas olur? Bu, bütünüyle birbirinin bir kısmına bir kısmı zıttır; öyleyse düşün. Bitti.

Dedim: ve o, pek nefis bir sözdür; sanki onu Arapçalaştırdıklarında aslı unutturuldu da ondan bir fiil bina ettiler, ondan türettiler ve onda kıyası yürüttüler; Cevherî’nin, İbn Düreyd’in ve Ebû Amr’ın nassı bunu faydalandırdığı gibi. Azîzî dedi: **المجزفة**, **مكنسة** gibi: balık avlanan bir ağdır.

Dedi: ve **كشداد**: balıkçı.

Başkası dedi: **الجزوف** hamilelerden, **صبور** gibi: doğumunun haddini aşan (geçen). Denilir: **جزفة** hayvandan, kesra ile; yani ondan bir parça. Ve yine **جزفة** saçtan. Ebû Amr dedi: **اجتزف** şeyi **اجتزافا**: onu **جزافا** satın aldı. Başkası dedi: onda **تجزف** etti: yani nüfuz etti (içine geçti); Sâğânî onu nakletti.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **الجزف**: çoklukla almaktır. Ve ölçmede ona daha çok **جزف** etti; **الجمهرة**’de böyledir. Ve **الصحاح**’ta: **الجزف**: şeyi **مجازفة** ve **جزفا** almak. Ve **النهاية**’de: **الجزف**: miktarı bilinmeyen; ister ölçekle ölçülen olsun ister tartılan. Bitti.

Ve **المجازفة**: tehlikeye atılma. Denilir: **جازف بنفسه**; onunla tehlikeye attığında. Ve yine **الجزف**, kesra ile; müsamahaya döner; sanki onunla müsamaha etti; ve o, mecazdır.

Ve **بيع مجتزف**: **جزيف**.
