# جزم (ج-ز-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B2%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ز - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والزاي والميم معهما
م ز ج، ز م ج، ج م ز، ج ز م، ز ج م مستعملات
مزج:
المَزجُ: مصدر مزجته: والمِزاجُ الاسم، ومِزاجُ الجسم ما أسس عليه البدن من المِرَّة ونحوه.
ويقال: قد مزَّج السُّنبل أي لون من خضرةٍ إلى صفرةٍ.
والمَزجُ: الشُّهدُ.
زمج:
الزُّمَّجُ طائرٌ دون العُقاب في قمَّته حُمرةٌ غالبة تُسمَّيه العجم دوبراد، وترجمته أنه إذا عجز عن صيده أعانه أخوه على أخذهِ.
جمز:
الجَمزُ والجَمَزانُ والجَمَزي: عدوٌ دون الحضر الشديد قال:
كأنيّ ورحلي إذا زُغـتُـهـا		على جمزي جازىءٍ بالرِّحالٍ
وجَمَزَ يجَمِزُ جمزاً وجَمَزاناً.
والجُمزانُ: ضربٌ من التَّمرِ والنَّخل والجُمَّيز، ومنهم من يُؤنِّثُ فيقول الجُمَّيزى شجرة كالتّين خِلقةً وكالفرصادِ عظماً، ورقة أصغر من التّين، ويحمل تيناً أصفر وأسود، صِغاراً يكونُ بالغورِ يسمِّيه بعضهم التين الذَّكَرَ ويسمِّي بعضهم حملة الحُما، فالأصفر منه حُلو، والأسود يُدمي.
والجُمزوُ كتلة من تمرٍ وأقطٍ ونحو ذلك.
جزم:
الجَزمُ: ضرب من الكتابة، وهو تسوية الحرف، وقلم جزمٌ: لا حرف فيه.
ومن القراءة: أن يُجزَمَ الكلام جزماً، تُوضعُ الحروفُ في مواضعها في بيانِ ومَهَلٍ.
والجَزمُ: الحرف إذا سكن آخرهُ.
وجَزَمتُ له جَزمةَ من مالٍ أي قطعتُه له.
والجَزم: الخرصُ من التَّمرِ وغيره.
زجم:
يقال: ما تكلَّم فلانٌ بزَجمةٍ أي بنسبةٍ.
وزَجَمَ له زَجمَةً أي ألقى إليه كلمةً أو سبباً من الأسباب.
والزَّجُومُ من القِسيِّ: التي ليست بشديدةٍ.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الزاي** و**الميم** معهما
م ز ج، ز م ج، ج م ز، ج ز م، ز ج م مستعملات

**مزج**:
**المَزجُ**: **مزجته**’nin mastarıdır; **المِزاجُ** isimdir; **مِزاجُ الجسم** ise bedenin **المِرَّة** ve benzeri şeylerden üzerine kurulduğu şeydir.
Ve denilir: **مزَّج السُّنبل**; yani yeşillikten sarılığa bir renk (aldı).
Ve **المَزجُ**: **الشُّهدُ**’dür.

**زمج**:
**الزُّمَّجُ**: **العُقاب**’dan aşağı bir kuştur; tepesinde baskın bir kızıllık vardır; Acemler ona **دوبراد** der; onun tercümesi şudur: avını yakalamaktan âciz kalınca kardeşi onu almada ona yardım eder.

**جمز**:
**الجَمزُ** ve **الجَمَزانُ** ve **الجَمَزي**: şiddetli **الحضر**’dan aşağı bir koşudur. Dedi ki:
كأنيّ ورحلي إذا زُغـتُـهـا		على جمزي جازىءٍ بالرِّحالٍ
Ve **جَمَزَ** **يجَمِزُ** **جمزاً** ve **جَمَزاناً**.
Ve **الجُمزانُ**: **التَّمرِ** ve **النَّخل**’den bir türdür; ve **الجُمَّيز**. Onlardan kimi müennes yapar da **الجُمَّيزى** der: yaratılışça **التّين** gibi, büyüklükçe **الفرصادِ** gibi bir ağaçtır; yaprağı **التّين**’den daha küçüktür; sarı ve siyah, küçük **تيناً** taşır; **الغور**’da olur; bazısı ona **التين الذَّكَرَ** der, bazısı da ona **حملة الحُما** der; onun sarısı tatlıdır, siyahı kanatır.
Ve **الجُمزوُ**: **تمرٍ** ve **أقطٍ** ve bunun gibi şeylerden bir kütledir.

**جزم**:
**الجَزمُ**: yazıdan bir türdür; o, harfi düzleştirmektir; ve **قلم جزمٌ**: onda harf yoktur.
Ve kıraatten: sözün **جزماً** cezmedilmesidir; harfler açıklık ve ağır ağır (okuyuş) içinde yerlerine konur.
Ve **الجَزمُ**: sonu sâkin olunca harftir.
Ve **جَزَمتُ** ona maldan bir **جَزمةَ**; yani onu ona kestim.
Ve **الجَزم**: **التَّمرِ** ve başkasından **الخرصُ**’tur.

**زجم**:
Denilir: falan kimse bir **بزَجمةٍ** ile konuşmadı; yani bir nisbetle.
Ve **زَجَمَ** ona bir **زَجمَةً**; yani ona bir kelime yahut sebeplerden bir sebep attı.
Ve yaylardan **الزَّجُومُ**: şiddetli olmayanlardır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَزَمْتُ الشيء: قطعته. ومنه جَزْمُ الحرف وهو في الإعراب كالسكون في البناء. تقول: جَزَمْتُ الحرف فانْجزم.
وجَزَمْتُ القربة، إذا ملأتَها.
أبو عبيد: جَزَمْتُ النخل وجَرَمْتُهُ إذا خَرَصْتَهُ وحَزَزْتَه.
والجَزْمَةُ: الأَكْلَةُ الواحدة.
وجَزَّزَ القومُ، أي عَجَزوا. وقال:
ولَكِنِّ] مَضَيْتُ ولم أَجَزِّمْوكان الصبرُ عادةَ أَوَّلينا
والعرب تسمّي خَطَّنا هذا جَزْماً.
وقلمٌ جَزْمٌ: لا حرف له.
والجِزْمَةُ بالكسر: الصِرمة من الإبل، والفِرْقَةُ من الضأن.

##### Türkçe

**جَزَمْتُ** şeyi: onu kestim. Ondan: **جَزْمُ** harf; o, i‘rabda bina’daki sükûn gibidir. Dersin ki: **جَزَمْتُ** harfi, böylece **انْجزم**.

Ve **جَزَمْتُ** kırbayı, onu doldurduğun zaman.

Ebû Ubeyd: **جَزَمْتُ** hurma ağaçlarını ve **جَرَمْتُهُ**; onu tahminî ölçtüğün ve onu çizip yardığın zaman.

Ve **الجَزْمَةُ**: bir tek yiyiş.

Ve kavim **جَزَّزَ**; yani âciz oldular. Ve dedi ki:
ولَكِنِّ] مَضَيْتُ ولم أَجَزِّمْوكان الصبرُ عادةَ أَوَّلينا

Ve Araplar bizim şu yazımızı **جَزْماً** diye adlandırır.

Ve **جَزْمٌ** kalem: onun harfi yoktur.

Ve kesre ile **الجِزْمَةُ**: develerden sürüm; ve koyunlardan bir bölük.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ز م
جزم ، جمز ، مزج ، زمج ، زجم : مستعملة .
جزم : قال الليث : الجَزْمُ : عزيمةٌ في النحو في الفعل ، فالحرف المَجْزُوُم ، آخِرُهُ لا إعراب له .
والجَزْمُ : ضرب من الكتابة ، وهو تسوية الحرف ، وَقَلَمٌ جَزْمٌ : لا حرف له . ومن القراءة : أن يُجْزَمَ الكلامُ جَزْماً ، توضع الحروف في مواضع في بيانٍ ومَهَلٍ .
والجَزْمُ : الحرف إذا سكن آخره .
وقال أبو العباس المُبَرَّد فيما روى أبو عمر له : إنما سمي الجزم في النحو جزماً لأن الجزم في كلام العرب : القَطْعُ .
يقال : أفْعَلُ ذلك جزماً ، فكأنه قطع الإعرابَ عن الحَرفِ .
وروي عن النَّخَعي أنه قال : التَّكبير : جَزْمٌ ، والتسليم : جزم ، أراد أنهما لا يُمَدَّانِ ، ولا يُعرب آخر حروفهما ، ولكن يسكَّن ، فيقال : الله أكبرْ إذا وقف عليه ، ولا يقال : الله أكبرُ في الوقف .
ويقال : جزمتُ ما بيني وبينه ، أي قَطَعْتُهُ .
( أبو عبيد عن أبي عبيدة ) : جزمْتُ النخل ، وَجَرمْتُهَ إذا خَرَصْتَه وحَزَرته .
وروى ابن حبيب عن ابن الأعرابي أنه قال : إذا باع الثمرة في أكمامها بالدراهم فذلك الجَزْمُ ، وقد اجْتَزَمَ فلان نخل فلان فَأَجْزَمَهُ أي ابتاعه منه فباعه .
( سلمة عن الفراء ) : جَزَمتُ القِرْبَة : ملأتُها .
وقال أبو عبيد : وأنشد :
فلما جَزَمْتُ به قِربَتي
تيمَّمْتُ أطِرقَةً أو خَلِيفَا
( أبو عبيد ) : جزَّم القومُ إذا عجزوا .
وبقيتُ مُجَزِّماً : أي منقطعاً بي ، وأنشد :
ولكني مَضَيْتُ ولم أُجَزِّم
فكان الصَّبرُ عادة أوَّلينا
ويقال : جزَّم البعير فما يبرح .
وانْجَزَمَ العظم إذا انكسر .
( سلمة عن الفراء ) : جَزَمَتِ الإبل إذا رويَتْ من الماء .
وبعير جَازِمٌ ، وإبلٌ جَوَازِمُ .
ويقال للسِّقاء مِجْزَمٌ ، وجمعه : مَجَازِمُ .
زمج : قال ابن الأعرابي : زَمَجَ القِرْبَةَ وجَزَمَها إذا مَلأَها .
وقال اللحياني : وقال شمر : قال ابن الأعرابي : زَمَجَ على القوم ، ودَمَقَ ودَمَر بمعنى واحد .
وروى أبو تُراب عن شمر : زَمَجَ بين القومِ ، وزَأجَ إذا حرَّشَ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أخذ الشيء بزَأبَرِهِ ، وبَزأمَجِهِ إذا أخذه كله .
( الليث ) : الزُّمَّج : طائر دون العُقاب ، في قِمَّته حُمرة غالبَةٌ تُسَمّيهِ العَجَمُ دُبرَاذَ .
قال : وترجمته أنه إذا عجز عن صيده أعانه أخوه على أخذه .
مزج : قال الليث : المَزْجُ : خلطُك المِزَاجَ بالشيء .
ومِزَاجُ الجسمِ : ما أُسِّس عليه البدنُ من المرتين ، والدمِ والبَلْغَمِ .
ويقال : قد مزَّج السُّنْبُلُ إذا لوَّن من خُضْرةٍ إلى صُفْرةٍ .
والمَزْجُ : الشَّهدُ ، قال أبو ذؤيب :
فجاء بِمَزجٍ لم ير الناسُ مثله
هو الضَّحْكُ إلا أنه عَمَلُ النحل
وقال ابن شميل : يَسأَلُ السَّائِلُ ، فيقال : مزِّجوه أي أعطوه شيئاً ، وأنشد :
وأغْتَبِقُ الماءَ القَرَاحَ وأنطوي
إذا المَاءُ أمسى للممزَّجِ ذا طعمِ
جمز : قال الليث : جَمَزَ الإنسانُ والدابةُ والبعير يَجْمِزُ جَمْزاً . وجَمَزَى وهو عَدْوٌ دون الحُضْرِ الشديد ، قال أمية بن أبي عائذ الهُذلي :
كأني ورحلي إذا زُعتُها
على جَمَزَى جازىءٍ بالرِّحالِ
( أبو عبيد عن الكسائي ) : الناقة تعدو الجَمَزَى ، والوَكَرَى . والوَلَقَى ، وقد جمَزَتْ ، وهو العَدْوُ الذي كأنه ينزُو .
وقال شمر : بلغني أن الأصمعي قال : قول الهذليِّ .
جَمَزَى وحَيَدى بالرِّحال
خطأ لأن ( فَعَلَى ) لا تكون إلا للمؤنث .
قال شمر : ورواه ابن الأعرابي : حيِّد
بالرِّحَالِ يريد عن الرِّحَالِ .
( قلت ) : ومَخرَجُ من رواه : على جَمَزَى على عيْر ذي جَمَزَى أي ذي مِشْيَة جَمَزَى ، وهو كقولهم : ناقة وَكَرَى أي ذات مِشيةٍ وَكَرَى .
وقال الليث : الجُمْزَانُ : ضرب من التمر ، والنخل والجُمَّيز ، ومنهم من يقول : الجُمَّيزى : شجر كالتين في الخِلقَةِ ، ويعظُمُ عِظَمَ الفِرصَادِ ، وورقُهُ أصغَرُ من ورق التين ، ويحمل تيناً صغاراً من بين أصفر وأسود ، يكون بالغور ، ويسمَّى التين الذَّكَرَ . ويُسَمِّي بعضُهم حَمْلَهُ الحُما ، فالأصفر منه حُلْوٌ ، والأسود يدمِّي .
والجُمْزَةُ كُتلة من تمر وأقط ونحو ذلك .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه توضأ فضاق عن يديه كُمًّا جُمَّازة كانت عليه فأَخْرَجَ يَدَيْهِ من تَحْتِهَا ) .
والجُمَّازة : مِدْرَعَةُ صُوفٍ ضيِّقةٌ الكُمَّيْن ، وأنشد ابن الأعرابي :
بكفيك من طاقٍ كثير الأثمان
جُمَّازةٌ شُمِّر منها الكُمَّان
وقال أبو وَجْزَةَ :
دَلَنْظَى يَزِلُّ القَطْرُ عن صَهَوَاتِهِ
هو الليث في الجُمَّازَةِ المتورِّد
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الجَمْزُ : الاستهزاءُ .
زجم : قال الليث : ما تَكَلَّم بِزَجْمَةٍ ، أي ما نَبَسَ بكلمة .
قال : والزَّجُومُ من القسيِّ : التي ليست بشديدة الإرَنانِ ، وقال أبو النجم :
فَظَلَّ يمطُو عُطُفاً زجوما
( أبو عبيد عن الأحمر ) : بعيرٌ أَزْيَمُ وأسجَمُ وهو الذي لا يرغو .
قال شمر : الذي سمعت : بَعِيرٌ أزجَمُ بالزاي والجيم ، وليس بين الأزيَمِ والأزْجَم إلا تَحْوِيلُ الياءِ جيماً ، وأنشدنا أبو جعفر الهُزيميُّ ، وكان عالماً :
من كل أزجَمَ شَابِكٍ أنيَابُهُ
ومقصَّف بالهدل كيف يَصُولُ
وقال أبو الهيثم : العرب تجعل الجيم مكان الزاي لأن مخرجهما من شَجْرِ الفم ، وشَجْرُ الفم : الهواء ، وخَرْقُ الفم الذي بين الحَنَكَيْنِ .
وقال غيره : الزَّجُومُ : النَّاقَةُ السيِّئة الخُلُقِ التي لا تكاد تَرْأَمُ سَقْبَ غيرها ، ترتاب بشمِّه ، وأنشد بعضهم :
كما ارتاب في أنف الزَّجُوم شميمها
وربما أُكرهت حتى ترأمه فتدر عليه .
قال الكميت :
ولم أُحْلِلْ لصاعقةٍ وبرقٍ
كما درَّت لِحَالِبِها الزَّجُومُ
لم أُحْلِل من قولك : أحلَّت الناقة إذا
أصابت الربيع فأنزلت اللبن ، يقول : لم أعطهم على الكُره ما يريدون كما تَدِرُّ الزَّجُومُ على الكُرهِ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الزَّجْمَةُ : الصوت بمنزلة النَّأمَةِ .
ويقال : ما عَصَيتُهُ زَجْمَةً ولا نَأْمَةً ولا زَأْمَةً ولا وَشْمَةً أي ما عَصَيْتُهُ في كَلِمَةً .

##### Türkçe

ج ز م
**جزم** , **جمز** , **مزج** , **زمج** , **زجم** : kullanımdadır.

**جزم** : **الليث** dedi: **الجَزْمُ**: nahivde fiilde bir azimettir; artık **المَجْزُوُم** harfinin sonu için i‘rab yoktur.
Ve **الجَزْمُ**: yazıdan bir türdür; o, harfi düzleştirmektir. Ve **قَلَمٌ جَزْمٌ**: harfi olmayan (kalemdir). Kıraatten: sözün **جَزْماً** cezmedilmesidir; harfler, bir açıklık ve ağır ağır (okuyuş) içinde yerlerine konur.
Ve **الجَزْمُ**: sonu sâkin olunca harf (hâli).
Ve **أبو العباس المُبَرَّد**’in, **أبو عمر**’un ona rivayet ettiğinde söylediği: Nahivde cezm ancak **الجزم** diye adlandırıldı; çünkü Arapların كلامında **الجزم**: **القَطْعُ**tır.
Denir: Bunu **جزماً** yaparım; sanki i‘rabı harften kesmiş gibidir.
Ve **النَّخَعي**’den rivayet olundu ki dedi: **التَّكبير**: **جَزْمٌ**dur; ve **التسليم**: cezm’dir. İkisini kastetti: ikisi uzatılmaz; ikisinin harflerinin sonu i‘rablanmaz; fakat sâkin kılınır. Böylece üzerinde vakfedilince “Allah أكبرْ” denir; vakıfta “Allah أكبرُ” denmez.
Ve denir: **جزمتُ ما بيني وبينه**; yani onu kestim.

( **أبو عبيد**’den, **أبي عبيدة**’den ): **جزمْتُ النخل** ve **جَرمْتُهَ**; onu **خَرَصْتَه** ve **حَزَرته** ettiğin zaman.
Ve **ابن حبيب**’in, **ابن الأعرابي**’den rivayet ettiğine göre dedi: Meyveyi kılıfları içinde dirhemlerle satarsa, işte o **الجَزْمُ**dur. Ve falan, falanın hurmalığını **اجْتَزَمَ** etmiştir; onu **فَأَجْزَمَهُ**; yani onu ondan satın aldı da sattı.

( **سلمة**’den, **الفراء**’dan ): **جَزَمتُ القِرْبَة**: onu doldurdum.
Ve **أبو عبيد** dedi: Ve inşad etti:
فلما **جَزَمْتُ** به قِربَتي
تيمَّمْتُ أطِرقَةً أو خَلِيفَا

( **أبو عبيد** ): **جزَّم القومُ**; aciz kaldıkları zaman.
Ve **مُجَزِّماً** kaldım: yani benden dolayı kesilmiş (yolu kapanmış) olarak. Ve inşad etti:
ولكني مَضَيْتُ ولم أُجَزِّم
فكان الصَّبرُ عادة أوَّلينا

Ve denir: **جزَّم البعير**; artık ayrılmaz.
Ve **انْجَزَمَ العظم**; kırıldığı zaman.

( **سلمة**’den, **الفراء**’dan ): **جَزَمَتِ الإبل**; sudan kandıkları zaman.
Ve **بعير جَازِمٌ**; ve **إبلٌ جَوَازِمُ**.
Ve kırbaya **مِجْزَمٌ** denir; cem‘i: **مَجَازِمُ**.

**زمج** : **ابن الأعرابي** dedi: **زَمَجَ القِرْبَةَ** ve **جَزَمَها**; onu doldurduğu zaman.
Ve **اللحياني** dedi: Ve **شمر** dedi: **ابن الأعرابي** dedi: **زَمَجَ على القوم**; ve **دَمَقَ** ve **دَمَر**; bir mânâdadır.
Ve **أبو تُراب**’ın, **شمر**’den rivayetinde: **زَمَجَ بين القومِ** ve **زَأجَ**; kışkırttığı zaman.

( **ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den ): **أخذ الشيء بزَأبَرِهِ** ve **بَزأمَجِهِ**; onu bütünüyle aldığı zaman.

( **الليث** ): **الزُّمَّج**: kartaldan aşağı bir kuştur; tepesinde baskın bir kızıllık vardır; Acemler ona **دُبرَاذَ** der.
Dedi: Onun tercümesi: avını almaktan aciz kalınca, kardeşi onu almada ona yardım eder.

**مزج** : **الليث** dedi: **المَزْجُ**: **المِزَاجَ**ı şey ile karıştırmandır.
Ve bedenin **مِزَاجُ**ı: bedenin iki safradan, kandan ve balgamdan üzerine kurulduğu şeydir.
Ve denir: **مزَّج السُّنْبُلُ**; yeşillikten sarılığa renklenince.
Ve **المَزْجُ**: baldır. **أبو ذؤيب** dedi:
فجاء بِمَزجٍ لم ير الناسُ مثله
هو الضَّحْكُ إلا أنه عَمَلُ النحل

Ve **ابن شميل** dedi: Dilenci ister; denir: **مزِّجوه**; yani ona bir şey verin. Ve inşad etti:
وأغْتَبِقُ الماءَ القَرَاحَ وأنطوي
إذا المَاءُ أمسى للممزَّجِ ذا طعمِ

**جمز** : **الليث** dedi: İnsan, binek ve deve **يَجْمِزُ جَمْزاً** olarak **جَمَزَ** eder. Ve **جَمَزَى**; o, şiddetli **الحُضْر**’dan aşağı bir koşudur. **أمية بن أبي عائذ الهُذلي** dedi:
كأني ورحلي إذا زُعتُها
على جَمَزَى جازىءٍ بالرِّحالِ

( **أبو عبيد**’den, **الكسائي**’den ): Dişi deve **الجَمَزَى** ve **الوَكَرَى** ve **الوَلَقَى** koşar; ve **جمَزَتْ**; o, sanki sıçrıyormuş gibi olan koşudur.
Ve **شمر** dedi: Bana ulaştı ki **الأصمعي** dedi: Hüzeli’nin sözü:
**جَمَزَى** وحَيَدى بالرِّحال
hata; çünkü (**فَعَلَى**) ancak müennes için olur.
**شمر** dedi: **ابن الأعرابي** onu şöyle rivayet etti: **حيِّد**
بالرِّحَالِ; yani **عن الرِّحَالِ** (yüklerden uzaklaş) ister.

( Dedim ): Onu rivayet edenin çıkışı: **على جَمَزَى**; **على عيْر ذي جَمَزَى** üzerine; yani **جَمَزَى** yürüyüşlü; bu, onların “**ناقة وَكَرَى**” demeleri gibidir; yani **وَكَرَى** yürüyüşlü.

Ve **الليث** dedi: **الجُمْزَانُ**: hurmadan bir türdür; ve hurmalık (ağacı) **الجُمَّيز**. Onlardan kimisi der ki: **الجُمَّيزى**: yaratılışta incir gibi bir ağaçtır; **الفِرصَاد** büyüklüğü kadar büyür; yaprağı incir yaprağından daha küçüktür; sarı ile siyah arası küçük incirler taşır; **الغور**’da olur; ve **التين الذَّكَرَ** diye adlandırılır. Bazıları onun meyvesini **الحُما** diye adlandırır; onun sarısı tatlıdır; siyahı kanatır.
Ve **الجُمْزَةُ**: hurma ve kurutulmuş yoğurt ve bunun benzeri şeylerden bir kütledir.
Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: (Abdest aldı; üzerinde bulunan bir **كُمًّا جُمَّازة** onun ellerine dar geldi; ellerini onun altından çıkardı.)
Ve **الجُمَّازة**: kolları dar bir yün **مِدْرَعَة**dır. **ابن الأعرابي** inşad etti:
بكفيك من طاقٍ كثير الأثمان
جُمَّازةٌ شُمِّر منها الكُمَّان

Ve **أبو وَجْزَةَ** dedi:
دَلَنْظَى يَزِلُّ القَطْرُ عن صَهَوَاتِهِ
هو الليث في الجُمَّازَةِ المتورِّد

( **ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den ) dedi: **الجَمْزُ**: alay etmedir.

**زجم** : **الليث** dedi: **ما تَكَلَّم بِزَجْمَةٍ**; yani bir kelime ile bile ses çıkarmadı.
Dedi: Ve yaylardan **الزَّجُومُ**: şiddetli **الإرَنان**ı olmayanlardır. **أبو النجم** dedi:
فَظَلَّ يمطُو عُطُفاً زجوما

( **أبو عبيد**’den, **الأحمر**’den ): **بعيرٌ أَزْيَمُ** ve **أسجَمُ**; o, böğürmeyendir.
**شمر** dedi: İşittiğim: **بَعِيرٌ أزجَمُ**; **الزاي** ve **الجيم** ile. **الأزيَم** ile **الأزْجَم** arasında, yalnız **الياء**’ı **جيماً**a çevirmek vardır. Ve bize **أبو جعفر الهُزيمي** inşad etti; âlim idi:
من كل أزجَمَ شَابِكٍ أنيَابُهُ
ومقصَّف بالهدل كيف يَصُولُ

Ve **أبو الهيثم** dedi: Araplar **الجيم**’i **الزاي**’ın yerine yaparlar; çünkü ikisinin mahreci ağzın **شَجْر**’indendir. Ve **شَجْرُ الفم**: havadır; ve **خَرْقُ الفم**: iki damak arasındaki ağız yarığıdır.
Ve başkası dedi: **الزَّجُومُ**: kötü huylu dişi devedir; başkasının yavrusunu emzirmeye neredeyse yanaşmaz; onu koklamaktan kuşkulanır. Bazısı inşad etti:
كما ارتاب في أنف الزَّجُوم شميمها
Ve bazen zorlanır da onu emzirir; böylece onun üzerine süt akıtır.

**الكميت** dedi:
ولم أُحْلِلْ لصاعقةٍ وبرقٍ
كما درَّت لِحَالِبِها الزَّجُومُ

**لم أُحْلِلْ** senin sözünden: **أحلَّت الناقة**; bahara rastladığı zaman, sütü indirdi (süt verdi). Diyor: Onlara istemediklerini zorla vermedim; **الزَّجُومُ**’un zorla süt akıtması gibi.

( **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den ): **الزَّجْمَةُ**: **النَّأمَة** menzilesinde bir sestir.
Ve denir: **ما عَصَيتُهُ زَجْمَةً ولا نَأْمَةً ولا زَأْمَةً ولا وَشْمَةً**; yani bir kelimede ona isyan etmedim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والزاء وما يثلثهما)
(جزع) الجيم والزاء والعين أصلان: أحدهما الانقطاع، والآخر جوهرٌ من الجواهر.
فأمّا الأول فيقولون جَزَعْتُ الرّملة إذا قطعتَها؛ ومنه: جِزْعُ الوادي، وهو الموضع الذي يَقطعُه من أحد جانبَيه إلى الجانب؛ ويقال هو مُنْعَطَفه. فإنْ كان كذا فلأنّه انقَطع عن الاستواء فانعرج. والجزَع: نَقِيض الصّبر، وهو انقطاعُ المُنَّة عن حَمْل ما نزل([1]). و[الجُِِزْعة([2])] هي القليل من الماء، وهو قياس الباب.
وأمّا الآخَر فالجَِزْع، وهو الخرَزُ المعروف. ويقال بُسْرَةٌ مُجزَّعَةٌ، إذا بَلَغَ الإرطابُ نِصْفها، وتُشْبِه حينئذٍ الجَِزْع([3]).
(جزل) الجيم والزاء واللام أصلان: أحدهما عِظَم الشَّيء من الأشياء، والثاني القَطْع.
فالأوّل الجَزْل، وهو ما عَظُمَ من الحَطَب، ثم اسْتُعير، فقيل: أجزَلَ في العطاء. ومنه الرَّأْيُ الجَزْل من الباب الثاني، وسنذكره. فأمَّا قول القائل:
فوَيْهاً لقِدْرِكَ وَيْهاً لها *** إذا اخْتِيرَ في المَحْلِ جَزْلُ الحَطَبْ([4])فإنَّه اختَصَّ الجَزْلَ لأنّ اللحمَ يكون غَثَّاً فيُبطئ نضجُه فيُلْتَمَسُ له الجَزْل.
وأمّا الأصل الآخَر فيقول العرب: جزَلْتُ الشيءَ جِزْلَتَين، أي قطعته
*قِطْعَتَيْن. وهذا زَمَنُ الجَِزَالِ أي صَِرَامِ النَّخْلِ. قال:
* حَتَّى إذا ما حانَ مِن جَِزَالِها([5]) *
ومن هذا الباب الجَزَل، أن يُصيبَ غارِبَ البعير دَبَرَة، فيُخرَج منه عَظْمٌ فيطمئِنَّ موضِعُه. وبعيرٌ أجْزَلُ إذا فُعِلَ به ذلك. قال أبو النجم:
* يُغادِرُ الصَّمد كظَهْرِ الأجْزَلِ([6]) *
والجِزْلة: القطعة من التَّمْر. فأما قولهم جَزْلُ الرّأيِ فيحتمل أن يكون من الثاني، والمعنى أنَّه رأيٌ قاطعٌ.
وممّا شذّ عن الباب الجَوْزَل، وهو فَرْخُ الحمام، قال:
قالت سُلَيْمى لا أُحِبُّ الجَوْزَلا *** ولا أحِبُّ السَّمكاتِ مَأكَلا
ويقال: الجَوْزَل السمّ.
(جزم) الجيم والزاء والميم أصلٌ واحد، وهو القطع. يقال جَزَمْتُ الشيء أجْزِمُه جزْماً. والجَزْم في الإعراب يسمَّى جزماً لأنَّه قُطِع عنه الإعرابُ. والجِزْمَة: القِطْعة من الضَّأن. ومنه جَزَمْتُ القِرْبة إذا ملأتَها، وذلك حينَ يُقطَع الاستقاء. قال صخر الغيّ:فلما جَزَمْتُ بِهِِ قِرْبتي *** تيمّمتُ أطرِقةً أَو خَلِيفا([7])ويقولون: إنّ الجَزْمة الأكلةُ الواحدة. فإن كان صحيحاً فهو قياسُ الباب، لأنّه مرّةٌ ثم يُقطَع. ومن ذلك قولهم: جَزَّمَ القومُ: عَجَزُوا. قال:
ولكنِّي مضَيْتُ ولم أُجزِّمْ *** وكان الصَّبْرُ عادةَ أوَّلينا([8])(جزأ) الجيم والزاء والهمزة أصلٌ واحد، هو الاكتفاء بالشَّيء. يقال اجتزأْتُ بالشيءِ اجتزاءً، إذا اكتفيتَ به. وأجزَأَنِي الشَّيءُ إجزاءً إذا كفاني قال:
لقد آليت أَغْدِرُ في جَدَاعِ *** وإنْ مُنِّيتُ أُمَّاتِ الرِّباعِ([9])لأنَّ الغَدْرَ في الأقوامِ عارٌ *** وإِنَّ الحُرَّ يَجْزَأُ بالكُرَاعِ
أي يكتفى بها. والجَُزْءُ: استغناء السائمة عن الماء بالرُّطُْب([10]). وذكَرَ ناسٌ في قوله تعالى: ﴿وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءاً﴾ [الزخرف 15]، أنّه من هذا، حيث زعموا أنَّه اصطفى البناتِ على البنين. تعالى الله عن قول المشركين علُوَّاً كبيراً. والجُزْء: الطائفة من الشَّيء.
ومما شذّ عن الباب الجُزْأَة نِصاب السِّكِّين، وقد أجزَأتُها إجزاء إذا جعلْتَ لها جُزأةً. ويجوز أن يكون سمِّيت بذلك لأنها بعض الآلةِ وطائفةٌ منها.
(جزي) الجيم والزاء والياء: قيام الشيء مَقامَ غيره ومكافأتُه إياه. يقال جَزَيت فلاناً أجزِيه جزاءً، وجازيتُه مجازاةً. وهذا رجل جازِيكَ مِنْ رجل، أي حسبك. ومعناه أنه ينوبُ منابِ كلِّ أحدٍ، كما تقول كافِيكَ وناهيك. أي كأنه ينهاك أن يُطْلَبَ معه غيرُه.
وتقول: جَزَى عنِّي هذا الأمرُ يَجزِي، كما تقول قَضَى يقضي. وتجازَيْتُ دَيْني على فلان أي تقاضَيْته. وأهلُ المدينة يسمُّون المتقاضِي المتجازِي. قال الله جل ثناؤُه: ﴿وَاتَّقُوا يَوْمَاً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً﴾ [البقرة 48، 123]، أي لا تقضِي.
(جزح) الجيم والزاء والحاء كلمةٌ واحدة لا تتفرَّع ولا يُقاسُ عليها. يقال جزَح له من ماله، أي قَطَع. والجازِح: القاطع. وهو في شعر ابن مقبل:
* لَمُخْتَبِطٌ من تالِدِ المالِ جَازِحُ([11]) *
(جزر) الجيم والزاء والراء أصلٌ واحد، وهو القَطْع. يقال جَزَرت الشيء جَزْراً، ولذلك سمِّي الجَزُور جزوراً. والجَزَرة: الشاة يقوم إليها أهلُها فيذبحونها. ويقال ترك بنُو فلانٍ بني فلان جَزَراً، أي قتلوهم فتركوهم جَزَراً للسِّباع. والجُزارَة أطراف البعير: فراسِنُه ورأسُه. وإنما سمِّيت جزارة لأنَّ الجزّار يأخذُها، فهي جُزارتُه؛ كما يقال أخذ العاملُ عُمالته. فإذا قلتَ فرسٌ عَبْلُ الجُزارةِ، فإنما تريد غِلَظَ اليدين والرِّجلين وكثرة عصبها. ولا يدخُل الرّأس في هذا؛ لأن عظَم الرَّأْس في الخيل هُجْنَة. وسميت الجزيرةُ جَزيرةً لانقطاعها. وجَزَر النَّهرُ إذا قلَّ ماؤُه جَزْراً. والجَزْر: خلاف المدّ. ويقال أجزَرْتُك شاةً إذا دفَعْتَ إليه شاةً يذبحُها. *وهي الجَزَرة، ولا تكون إلاَّ من الغنم. قال بعض أهل العلم: وذلك أنّ الشاةَ لا تكون إلا للذبح. ولا يقال للنّاقة والجمل، لأنهما يكونان لسائر العمل.
--------------ــــ
([1]) في الأصل: "ما ترك".
([2]) أثبت هذه التكملة مستأنساً بما في المجمل واللسان.
([3]) الجزع بالفتح، وروى كراع الكسر.
([4]) أنشده في المجمل واللسان (جزل).
([5]) نسب في زيادات الجمهرة (2: 90) إلى أبي النجم العجلي، وأنشده في المجمل واللسان (جزل). والصرام والجزال، كلاهما بالكسر والفتح.
([6]) كذا في الأصل والمجمل. والصواب "تغادر" لأن قبله كما في اللسان:
يأتي لها من أيمن وأشمل *** وهي حيال الفرقدين تعتلي
 ([7]) نسب البيت في اللسان (طرق) إلى الأعشى، والصواب ما هنا. والبيت في شرح السكري للهذليين 48 ومخطوطة الشنقيطي 58 وفي اللسان (جزم، طرق، خلف) برواية: "جزمت بها" وهو تحريف؛ لأن قبله:
وماء وردت على زورة *** كمشي السبنتى يراح الشفيفا
 ([8]) البيت في اللسان والمجمل (جزم).
([9]) الشعر لأبي حنبل الطائي، كما سبق في حواشي (جدع). وقد أنشدهما في اللسان (جزأ) بدون نسبة.
([10]) يقال جزأت جزءاً، بفتح الجيم وضمها، وجزوءاً أيضاً.
([11]) من بيت لابن مقبل في اللسان (جزح). وصدره:
* وإني إذا ضن الرفود برفده *

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** ve **الزاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**جزع**) **الجيم** ve **الزاء** ve **العين** iki asıldır: birisi kopma/kesilme, diğeri cevherlerden bir cevherdir.
Birincisine gelince, derler ki: **جَزَعْتُ** kumu, onu kestiğin zaman; ondan: **جِزْعُ الوادي**; o, vadinin bir yanından öbür yana kestiği yerdir; ve denilir ki o, onun kıvrımıdır. Eğer böyle ise, bunun sebebi, düzgünlükten kopmuş olmasıdır; böylece eğrildi. Ve **الجزَع**: sabrın zıddıdır; o, inen şeye yüklenmekten minnetin kopmasıdır([1]). Ve **الجُِِزْعة**([2]) az miktar sudur; ve bu, babın kıyasıdır.
Diğerine gelince, **الجَِزْع**dır; o, bilinen boncuktur. Ve denilir: **بُسْرَةٌ مُجزَّعَةٌ**, eğer olgunlaşma onun yarısına ulaşmışsa; ve o vakit **الجَِزْع**([3])e benzer.

(**جزل**) **الجيم** ve **الزاء** ve **اللام** iki asıldır: birisi şeylerden bir şeyin büyüklüğü, ikincisi kesmedir.
Birincisi **الجَزْل**dir; o, odunun büyüyenidir; sonra ödünç alındı; böylece denildi: عطada **أجزَلَ**. Ve ondan, ikinci babdan **الرَّأْيُ الجَزْل**dir; onu zikredeceğiz. Şu söyleyenin sözüne gelince:
فوَيْهاً لقِدْرِكَ وَيْهاً لها *** إذا اخْتِيرَ في المَحْلِ جَزْلُ الحَطَبْ([4])
Şüphesiz o, **الجَزْل**i tahsis etti; çünkü et zayıf olur da pişmesi yavaşlar; böylece onun için **الجَزْل** aranır.
Diğer asla gelince, Araplar der: **جزَلْتُ** şeyi **جِزْلَتَين**, yani onu
*iki parça* kestim. Ve bu, **الجَِزَالِ** zamanı, yani hurmaların kesimidir. Dedi ki:
* حَتَّى إذا ما حانَ مِن جَِزَالِها([5]) *
Ve bu babdandır **الجَزَل**: devenin hörgücüne bir yara isabet etmesi; böylece ondan bir kemik çıkarılır da yeri yatışır. Ve kendisine bu yapılan deve **أجْزَلُ**dur. Ebû’n-Necm dedi ki:
* يُغادِرُ الصَّمد كظَهْرِ الأجْزَلِ([6]) *
Ve **الجِزْلة**: hurmadan bir parçadır. “**جَزْلُ الرّأيِ**” sözlerine gelince, ikinci asıldan olması muhtemeldir; mana, onun keskin bir görüş olmasıdır.
Ve babdan şâz olanlardandır **الجَوْزَل**; o, güvercinin yavrusudur. Dedi ki:
قالت سُلَيْمى لا أُحِبُّ الجَوْزَلا *** ولا أحِبُّ السَّمكاتِ مَأكَلا
Ve denilir: **الجَوْزَل** zehirdir.

(**جزم**) **الجيم** ve **الزاء** ve **الميم** tek bir asıldır; o da kesmedir. Denilir: **جَزَمْتُ** şeyi, **أجْزِمُه** **جزْماً**. Ve i‘rabda **الجَزْم**a “cezm” denilir; çünkü i‘rab ondan kesilmiştir. Ve **الجِزْمَة**: koyundan bir parçadır. Ve ondan: **جَزَمْتُ** kırbayı, onu doldurduğun zaman; ve bu, su çekmenin kesildiği zamandır. Sakhr el-Gayy dedi ki:
فلما جَزَمْتُ بِهِِ قِرْبتي *** تيمّمتُ أطرِقةً أَو خَلِيفا([7])
Ve derler: şüphesiz **الجَزْمة** bir tek yemektir. Eğer sahih ise, o babın kıyasıdır; çünkü o bir keredir, sonra kesilir. Ve bundan, onların sözü: **جَزَّمَ** kavim: âciz oldular. Dedi ki:
ولكنِّي مضَيْتُ ولم أُجزِّمْ *** وكان الصَّبْرُ عادةَ أوَّلينا([8])

(**جزأ**) **الجيم** ve **الزاء** ve **الهمزة** tek bir asıldır; o, şeyle yetinmektir. Denilir: **اجتزأْتُ** şeyle **اجتزاءً**, onunla yetindiğin zaman. Ve **أجزَأَنِي** şey **إجزاءً**, bana yettiği zaman. Dedi ki:
لقد آليت أَغْدِرُ في جَدَاعِ *** وإنْ مُنِّيتُ أُمَّاتِ الرِّباعِ([9])
لأنَّ الغَدْرَ في الأقوامِ عارٌ *** وإِنَّ الحُرَّ يَجْزَأُ بالكُرَاعِ
Yani onunla yetinir. Ve **الجَُزْءُ**: otlayan hayvanın taze ot sebebiyle sudan müstağni kalmasıdır([10]). Ve bazı kimseler, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında: ﴿وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءاً﴾ [الزخرف 15], bunun bundan olduğunu zikretti; zira onların, kızları oğullara tercih ederek seçtiğini iddia ettiler. Allah, müşriklerin sözünden büyük bir yücelikle münezzehtir. Ve **الجُزْء**: şeyden bir taifedir.
Ve babdan şâz olanlardandır **الجُزْأَة**: bıçağın sapı; ve ona bir **جُزأةً** yaptığın zaman **أجزَأتُها** **إجزاء**. Ve bununla adlandırılmış olması caizdir; çünkü o, âletin bir parçası ve ondan bir taifedir.

(**جزي**) **الجيم** ve **الزاء** ve **الياء**: bir şeyin başkasının makamında durması ve ona karşılık vermesidir. Denilir: **جَزَيت** falancayı, **أجزِيه** **جزاءً**; ve **جازيتُه** **مجازاةً**. Ve bu, “erkekten sana **جازِيكَ** bir erkek”tir; yani sana yeter. Manası, her birinin yerine geçmesidir; tıpkı “**كافِيكَ**” ve “**ناهيك**” dediğin gibi. Yani sanki, onunla birlikte başkasının aranmasını yasaklıyor.
Ve dersin: **جَزَى** benden bu iş, **يَجزِي**; tıpkı “**قَضَى** **يقضي**” dediğin gibi. Ve **تجازَيْتُ** borcumu falancadan; yani onu ondan talep ettim. Medineliler, talep edene **المتجازِي** derler. Allah, yüce övgüsüyle, dedi: ﴿وَاتَّقُوا يَوْمَاً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً﴾ [البقرة 48، 123], yani ödemez.

(**جزح**) **الجيم** ve **الزاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir; dallanmaz ve ona kıyas edilmez. Denilir: **جزَح** ona malından; yani kesti. Ve **الجازِح**: kesendir. Ve o, İbn Mukbil’in şiirindedir:
* لَمُخْتَبِطٌ من تالِدِ المالِ جَازِحُ([11]) *

(**جزر**) **الجيم** ve **الزاء** ve **الراء** tek bir asıldır; o da kesmedir. Denilir: **جَزَرت** şeyi **جَزْراً**; bu yüzden **الجَزُور**a “**جزوراً**” adı verildi. Ve **الجَزَرة**: ehlinin yanına kalkıp onu boğazladıkları koyundur. Ve denilir: falan oğulları, falan oğullarını **جَزَراً** bıraktı; yani onları öldürdüler de yırtıcılar için **جَزَراً** bıraktılar. Ve **الجُزارَة** devenin uçlarıdır: tırnakları ve başı. Ancak ona “**جزارة**” adı verildi; çünkü kasap onu alır; o, onun **جُزارتُه**dur; tıpkı “işçi ücretini aldı” denildiği gibi. Böylece “**فرسٌ عَبْلُ الجُزارةِ**” dediğin zaman, ancak ellerin ve ayakların kalınlığını ve sinirlerinin çokluğunu kastedersin. Baş bunun içine girmez; çünkü atlarda başın büyüklüğü bir kusurdur. Ve ada “**جَزيرةً**” adı verildi; kopukluğundan dolayı. Ve **جَزَر** nehir, suyu azaldığı zaman, **جَزْراً**. Ve **الجَزْر**: meddin zıddıdır. Ve denilir: sana bir koyun **أجزَرْتُك**, ona boğazlayacağı bir koyun verdiğin zaman. *Ve o, **الجَزَرة**dir; ve ancak koyundan olur. Bazı ilim ehli dedi ki: bu, koyunun ancak boğazlamak için olmasındandır. Ve dişi deveye ve erkek deveye denilmez; çünkü ikisi diğer işler için de olur.

--------------ــــ
([1]) Asılda: “ما ترك”.
([2]) Bu tekmili, **المجمل** ve **اللسان**da olana dayanarak sabit kıldım.
([3]) **الجزع** fetha iledir; ve Kurâ‘ kesreyi rivayet etti.
([4]) Onu **المجمل** ve **اللسان**da (**جزل**)de inşad etti.
([5]) **زيادات الجمهرة** (2: 90)’da Ebû’n-Necm el-‘Aclî’ye nispet etti; ve onu **المجمل** ve **اللسان**da (**جزل**)de inşad etti. Ve **الصرام** ve **الجزال**, ikisi de kesre ve fetha iledir.
([6]) Asılda ve **المجمل**de böyledir. Doğrusu “تغادر”dir; çünkü ondan önce, **اللسان**da olduğu üzere:
يأتي لها من أيمن وأشمل *** وهي حيال الفرقدين تعتلي
 ([7]) Beyti **اللسان**da (**طرق**)da el-A‘şâ’ya nispet etti; doğrusu buradakidir. Ve beyit, es-Sukkerî’nin **للهذليين** şerhinde 48 ve Şankîtî yazmasında 58 ve **اللسان**da (**جزم**، **طرق**، **خلف**) rivayetiyle: “جزمت بها”dır; ve o bir tahriftir; çünkü ondan önce:
وماء وردت على زورة *** كمشي السبنتى يراح الشفيفا
 ([8]) Beyit **اللسان** ve **المجمل**de (**جزم**)dedir.
([9]) Şiir Ebû Hanbel et-Tâî’nindir; daha önce (**جدع**) haşiyelerinde geçti. Ve ikisini **اللسان**da (**جزأ**) nispet olmaksızın inşad etti.
([10]) Denilir: **جزأت** **جزءاً**, **الجيم**in fethası ve zammıyla; ve **جزوءاً** da.
([11]) **اللسان**da (**جزح**) İbn Mukbil’in bir beytindendir. Ve صدرُه:
* وإني إذا ضن الرفود برفده *

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ز م
جزمـت مـا بينـي وبينـه‏:‏ قطعتـه وجـزم اليمين‏:‏ قطعها البتة‏.‏
وجزم على كذا‏:‏ عزم عليه‏.‏
وأمرته أمراً جزماً وحلف يميناً جزماً‏.‏
وتقول‏:‏ هذا حكم جزم وقضاء حتم‏.‏
وقلم جزم‏:‏ مستوى القط لا حرف له‏.‏
و ‏"‏ التكبير جزم والسلام جزم ‏"‏ وهو ترك الإفراط في الهمز والمدّ‏.‏

##### Türkçe

ج ز م
**جزمـت** benimle onun arasındakini: onu kestim; ve **جـزم اليمين**: onu kesinlikle kesmektir.
Ve **جزم على كذا**: ona azmetti.
Ve ona bir emir olarak **جزماً** emrettim ve bir yemin olarak **جزماً** yemin etti.
Ve dersin ki: bu, **حكم جزم** ve kesin bir hüküm olan **قضاء حتم**dur.
Ve **قلم جزم**: kesimi düzgün, harfi olmayan (kalem)dir.
Ve “**التكبير جزم والسلام جزم**”: bu, hemzede ve uzatmada aşırılığı terk etmektir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَزْمُ: القطع. جَزَمْتُ الشيء أَجْزِمُهُ جَزْماً: قطعته. وجَزَمْتُ اليمين جَزْماً: أَمضيتها، وحلف يميناً حَتْماً جَزْماً. وكل أمر قطعته قطعاً لا عَوْدَةَ فيه، فقد جَزَمْتَه. وجَزَمْتُ ما بيني وبينه أي قطعته؛ ومنه جَزْمُ الحَرْفِ، وهوفي الإعراب كالسكون في البناء، تقول جَزَمْتُ الحرف فانْجَزم. الليث: الجَزْمُ عَزِيمةٌ في النحو في الفعل فالحرفُ المَجْزُومُ آخرهُ لا إعراب له. ومن القراءة أَن تَجْزِمَ الكلام جَزْماً بوضع الحروف مواضعها في بيانٍ ومَهَلٍ. والجَزْمُ: الحرف إذا سكن آخره. المُبرّد: إنما سُمِّيَ الجَزْمُ في النحو جَزْماً لأن الجَزْم في كلام العرب القطع. يقال: افعل ذلك جَزْماً فكأَنه قُطِعَ الإعرابُ عن الحرف. ابن سيده: الجَزْمُ إسكان الحرف عن حركته من الإعراب من ذلك، لقصوره عن حَظِّه منه وانقطاعه عن الحركة ومَدِّ الصوت بها للإعراب، فإن كان السكون في موضوع الكلمة وأَوَّلِيَّتها لم يُسَمَّ جَزْماً، لأنه لم يكن لها حظ فقَصُرَتْ عنه. وفي حديث النخعي: التكبير جَزْمٌ والتسليم جَزْمٌ؛ أراد أنهما لا يُمَدَّان ولا يُعْرَبُ آخر حروفهما، ولكن يُسَكَّنُ فيقال: الله أكْبَرْ، إذا وقف عليه، ولا يقال الله أَكْبَرُ في الوقف. الجوهري: والعرب تسمِّي خَطَّنا هذا جَزْماً. ابن سيده: والجَزْمُ هذا الخطُّ المؤَلَّف من حروف المعجم؛ قال أَبو حاتم: سُمِّيَ جَزْماً لأنه جُزِمَ عن المُسْنَدِ، وهو خَطُّ حِمْيَر في أَيام مُلْكهم، أي قُطِعَ. وجَزَمَ على الأَمر وجَزَّمَ: سكت. وجَزَّم عن الشيء: عجز (* قوله «وجزم
عن الشيء عجز» وكذلك جزم بالتخفيف كما في القاموس والتهذيب). وجَبُنَ. وجَزَّمَ القومُ إذا عجزوا وبَقِيتُ مُجَزِّماً: منقطعاً؛ قال: ولكنِّي مَضَيْتُ ولم أُجَزِّمْ،
وكان الصَّبْرُ عادَةَ أَوَّلِينا
والجَزْمُ من الخَطِّ: تسويةُ الحرف. وقَلَمٌ جَزْمٌ: لا حرف له. وجَزَمَ القراءةَ جَزْماً: وضع الحروف مواضعها في بيان ومَهَلٍ. وجَزَمْت القِربةَ: ملأَْتها، والتّجْزيمُ مثله. وسِقاء جازِمٌ ومِجْزَمٌ: ممتلئ؛ قال:جَذْلانَ يَسَّر جُلَّةً مَكْنوزةً،
دَسْماءَ بَحْوَنَةً ووَطْباً مِجْزَما
وقد جَزَمَهُ جَزْماً: قال صَخْرُ الغَيّ:
فلما جَزَمْتُ بها قِرْبَتي،
تَيَمَّمْتُ أَطْرِقَةً أو خَلِيفا
والخَلِيفُ: طريق بين جبلين. وجَزَّمَةُ: كَجَزَمَهُ. ويقال للسِّقاء مِجْزَمٌ، وجمعه مَجازِمُ.
والجَزْمَةُ: الأكْلَة الواحدة. وجَزَمَ يَجْزِمُ جَزْماً: أكل أكلة تَمَّلأَ عنها؛ عن ابن الأعرابي. وقال ثعلب: جَزَمَ إذا أكل أكلةً في كل يوم وليلة. وجَزَم النخلَ يَجْزِمُه جَزْماً واجْتَزمَه: خَرَصَه وحَزَرَه؛ وقد روي بيت الأَعشى:
هو الواهِبُ المائةِ المُصْطَفا
ةِ، كالنَّخْلِ طافَ بها المُجْتَزِم
بالزاي، مكان المجترم، بالراء؛ قال الطُّوسي: قلت لأَبي عمرو لم قال طاف بها المُجْتَرِم؟ فتبسم وقال: أَراد أنه يَهَبُها عِشاراً في بطونها أولادها قد بلغت أن تُنتَج كالنخل التي بلغت أن تُجتَرَمَ أي تُصْرَمَ، فالجارم يطوف بها لصَرْمِها.
ويقال: اجْتَزَمْتُ النَّخلةَ اشتريت تمرها فقط. وقال أبو حنيفة: الاجْتِزامُ شراء النخل إذا أَرْطَبَ. واجْتَزَمَ فلانٌ حَظِيرةَ فلان إذا اشتراها، قال: وهي لغة أهل اليمامة. واجْتَزَمَ فلان نَخْل فلانٍ فأَجْزَمه إذا ابتاعه منه فباعه. وجَزَم من نخله جِزْماً أي نصيباً. ابن الأعرابي: إذا باع الثمرة في أكمامها بالدراهم فذلك الجَزْمُ. والجَزْم: شيءُ يُدْخَلُ في حَياء الناقة لتَحْسِبَهُ ولدَها فتَرْأَمَه كالدُّرْجَة.
وجَزَّمَ بسَلْحه: أخرج بعضه وبقي بعضه، وقيل: جَزَّم بسلحه (* قوله
«وجزم بسلحه» كذا ضبط بالتثقيل بالأصل والمحكم والتكملة، ومقتضى صنيع القاموس أنه بالتخفيف). خَذَفَ. وتَجَزَّمَتِ العصا: تَشَقَّقَتْ كَتَهَزَّمَتْ. والجَزْمُ من الأمور: الذي يأتي قبل حينه
(* قوله «الذي يأتي قبل حينه
إلخ» ومنه قول شبيل بالتصغير ابن عذرة بفتح فسكون:
إلى أجل يوقت ثم يأتي * بجزم أو بوزم باكتمال
ا هـ. التكملة. وزاد الجوازم: وطاب اللبن المملوءة، والجزم، بالفتح، ايجاب الشيء؛ يقال: جزم على فلان كذا وكذا أوجبه، واجتزمت جزمة من المال، بالكسر، أي أخذت بعضه وأبقيت بعضه)، والوَزْمُ الذي يأْتي في حينه. والجِزْمةُ، بالكسر، من الماشية: المائةُ فما زادت، وقيل: هي من العشرة إلى الأَربعين، وقيل: الجِزْمَةُ من الإبل خاصة نحو الصِّرْمَة. الجوهري: الجِزْمَةُ، بالكسر، الصِّرْمةُ من الإبل، والفِرْقةُ من الضأْن. ويقال: جَزَّم البعيرُ فما يَبْرَحُ، وانْجَزَمَ العظمُ إذا انكسر. الفراء: جَزَمَتِ الإبلُ إذا رَوِيَتْ من الماء، وبعير جازمٌ وإبل جَوازِمُ.

##### Türkçe

**الجَزْمُ**: kesme. **جَزَمْتُ** şeyi **أَجْزِمُهُ** **جَزْماً**: onu kestim.

Ve **جَزَمْتُ** yemini **جَزْماً**: onu yürürlüğe koydum; ve kesin bir yemin etti: **حَتْماً جَزْماً**. Ve her iş ki onu kesin bir kesişle kestin, onda geri dönüş yoktur; artık onu **جَزَمْتَه**. Ve **جَزَمْتُ** benimle onun arasını, yani onu kestim; bundan da **جَزْمُ الحَرْفِ** (harfin cezmi) vardır; o, i‘râbda, binâda sükûn gibidir; dersin ki: **جَزَمْتُ** harfi, böylece **فانْجَزم**. el-Leys: **الجَزْمُ** nahivde fiilde bir azîmettir; artık **المَجْزُومُ** harfinin sonu için i‘râb yoktur. Ve kıraatten: kelâmı **جَزْماً** cezmetmendir; harfleri, bir beyân ve ağır ağır (mühletle) içinde yerlerine koymakla. Ve **الجَزْمُ**: sonu sâkin olunca harftir. el-Müberred: ancak nahivde **الجَزْمُ**a **جَزْماً** adı verildi; çünkü Arapların sözünde **الجَزْم** kesmedir. Denir: bunu **جَزْماً** yap; sanki i‘râb harften kesilmiş gibidir. İbn Sîde: **الجَزْمُ** harfi, i‘râbdan olan harekesinden sâkin kılmaktır; bunun sebebi, ondan payının eksikliği ve harekete ve i‘râb için onunla sesi uzatmaya (medde) karşı kesilmesidir; eğer sükûn kelimenin mevkiinde ve evveliyetinde ise **جَزْماً** diye adlandırılmaz; çünkü onun için bir pay yoktu da ondan eksik kaldı. Nehaî’nin hadisinde: tekbir **جَزْمٌ**dur ve selâm **جَزْمٌ**dur; muradı: ikisinin de uzatılmaması ve son harflerinin i‘râb edilmemesidir; fakat sâkin kılınır; böylece denir: Allahu **أكْبَرْ**, üzerinde vakfedince; vakıfta “Allahu **أَكْبَرُ**” denmez. el-Cevherî: ve Araplar bizim şu yazımıza **جَزْماً** adını verir. İbn Sîde: ve bu **الجَزْمُ** mu‘cem harflerinden mürekkep olan bu hattır; Ebû Hâtim dedi: ona **جَزْماً** adı verildi; çünkü **المُسْنَد**den cezmedildi; o da onların mülk günlerinde Himyer’in hattıdır; yani kesildi.

Ve **جَزَمَ** iş üzerine ve **جَزَّمَ**: sustu. Ve **جَزَّمَ** şeyden: âciz oldu
(* sözü: “**وجزم عن الشيء عجز**” ve aynı şekilde tahfîf ile **جزم** da, Kāmûs ve Tehzîb’de olduğu gibi). Ve korkak oldu. Ve **جَزَّمَ** kavim, âciz olduklarında; ve ben **مُجَزِّماً** kaldım: kesilmiş (kopmuş) olarak; dedi ki:
ولكنِّي مَضَيْتُ ولم أُجَزِّمْ،
وكان الصَّبْرُ عادَةَ أَوَّلِينا

Ve hattan **الجَزْمُ**: harfi düzleştirmektir. Ve **قَلَمٌ جَزْمٌ**: onun harfi yoktur. Ve **جَزَمَ** kıraati **جَزْماً**: harfleri bir beyân ve mühlet içinde yerlerine koydu. Ve **جَزَمْتُ** kırbayı: onu doldurdum; ve **التّجْزيمُ** onun gibidir. Ve **سِقاء جازِمٌ** ve **مِجْزَمٌ**: dolu; dedi ki:
جَذْلانَ يَسَّر جُلَّةً مَكْنوزةً،
دَسْماءَ بَحْوَنَةً ووَطْباً مِجْزَما
Ve onu **جَزَمَهُ جَزْماً**: dedi ki, Sahr el-Gayy:
فلما جَزَمْتُ بها قِرْبَتي،
تَيَمَّمْتُ أَطْرِقَةً أو خَلِيفا
Ve **الخَلِيفُ**: iki dağ arasındaki yoldur. Ve **جَزَّمَةُ**: onun gibi, **كَجَزَمَهُ**. Ve kırbaya **مِجْزَمٌ** denir; çoğulu **مَجازِمُ**dur.

Ve **الجَزْمَةُ**: bir tek lokmadır. Ve **جَزَمَ يَجْزِمُ جَزْماً**: bir lokma yedi ki onunla doldu; İbnü’l-A‘râbî’den. Sa‘leb dedi: **جَزَمَ**; her gün ve gece bir lokma yediğinde (denir). Ve **جَزَم** hurma ağaçlarını **يَجْزِمُه** **جَزْماً** ve **اجْتَزمَه**: onu tahmin etti ve ölçtü; ve A‘şâ’nın beyti rivayet edilmiştir:
هو الواهِبُ المائةِ المُصْطَفا
ةِ، كالنَّخْلِ طافَ بها المُجْتَزِم
**بالزاي** ( **بالزاي** ile), **المجترم** yerine, **بالراء** ( **بالراء** ile); Tûsî dedi: Ebû Amr’a “niçin ‘طاف بها **المُجْتَرِم**’ dedi?” dedim; tebessüm etti ve dedi: muradı, onların karınlarında yavruları olan onluk develer olarak onu bağışlamasıdır; doğurulacak dereceye ulaşmış; kesilecek (hasat edilecek) dereceye ulaşmış hurma ağaçları gibi; yani **تُجْتَرَمَ**; yani **تُصْرَمَ**; artık **الجارم** onu kesmek için etrafında dolaşır.

Ve denir: **اجْتَزَمْتُ** hurma ağacını: yalnızca onun hurmasını satın aldım. Ebû Hanîfe dedi: **الاجْتِزامُ**; hurma ağacını, yaş hurma verdiğinde satın almaktır. Ve falan, falanın ağılına **اجْتَزَمَ** ettiğinde: onu satın aldı; dedi ki: bu, Yemâme ehlinin dilidir. Ve falan, falanın hurmalığını **اجْتَزَمَ** etti; böylece onu ondan satın aldı; sonra onu sattı: **فأَجْزَمه**. Ve hurmalığından **جِزْماً** cezmetti: yani bir pay.

İbnü’l-A‘râbî: meyveyi kılıfları içinde dirhemlerle satarsa, işte o **الجَزْمُ**dur.

Ve **الجَزْم**: devenin dişiliğinin hayâsına sokulan bir şeydir; onu yavrusu sansın da ona şefkat etsin; **كالدُّرْجَة** gibi.

Ve **جَزَّمَ** dışkısıyla: onun bir kısmını çıkardı ve bir kısmı kaldı; ve denildi: **جَزَّمَ** dışkısıyla
(* sözü: “**وجزم بسلحه**” asılda ve Muhkem’de ve Tekmile’de teşdîd ile böyle ضبط edilmiştir; Kāmûs’un işleyişinin gereği, onun tahfîf ile olduğudur). fırlattı. Ve değnek **تَجَزَّمَت**: çatladı; **كَتَهَزَّمَتْ** gibi. Ve işlerden **الجَزْمُ**: vaktinden önce gelen şeydir
(* sözü: “vaktinden önce gelen şeydir …” ve ondan, Şübeyl’in (tasğîr ile) İbn ‘Azra’nın sözü; fetha sonra sükûn ile:
إلى أجل يوقت ثم يأتي * بجزم أو بوزم باكتمال
h. Tekmile. Ve **الجوازم**i artırdı: dolu süt tulumları ve **الجزم**; ve fetha ile **الجزم**: bir şeyi gerekli kılmaktır; denir: falana şöyle şöyle **جزم** etti: onu gerekli kıldı; ve maldan bir **جزمة** (kesra ile) **اجتزمت**: yani onun bir kısmını aldım ve bir kısmını bıraktım), ve **الوَزْمُ** vaktinde gelendir.

Ve **الجِزْمةُ** (kesra ile), davardan: yüz ve daha fazlasıdır; ve denildi: o, ondan kırka kadardır; ve denildi: **الجِزْمَةُ** develerden özellikle, **الصِّرْمَة** gibi. el-Cevherî: **الجِزْمَةُ** (kesra ile), develerden **الصِّرْمة**dir; ve koyundan **الفِرْقة**dır. Ve denir: deve **جَزَّم** etti; artık ayrılmaz. Ve kemik **انْجَزَمَ** ettiğinde: kırıldı. el-Ferrâ: develer **جَزَمَت** ettiğinde: sudan kandılar; ve **بعير جازمٌ** ve **إبل جَوازِمُ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ز م * * جَزَمَ * الشيء قطعه ومنه جزم الحرف وهو في الإعراب كالسكون في البناء وبابه ضرب

##### Türkçe

* ج ز م * * **جَزَمَ** * şeyi kesti; ondan da **جزم الحرف** (harfin cezmi) (gelir); o, i‘rabda bina’daki sükûn gibidir; ve babı **ضرب**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( جَزَمَهُ يَجْزِمُه ) جَزْماً : ( قَطَعَهُ ) . | | ( و ) جَزَمَ ( اليَمِينَ ) جَزْماً ( أَمْضاهَا ) | البَتَّةَ ، يقال : حَلَفَ يَمِيناً حَتْماً جَزْماً . | | ( و ) جَزَمَ ( الأَمْرَ ) جَزْماً : إذا ( قَطَعَهُ | قَطْعاً لا عَوْدَةَ فِيهِ ) وَجَزَمْتُ ما بَيْنِي | وَبَيْنَه ، أي : قَطَعْتُه ، ( و ) منه الجَزْمُ | في الإعْرابِ ، يقال : جَزَمَ ( الحَرْفَ ) | يَجْزِمُه جَزْماً : إذا ( أَسْكَنَهُ ) فانْجَزَم . | وقال اللَّيْثُ : الجَزْمُ : عَزِيمَةٌ في | النَّحْوِ في الفِعْلِ ، كالحَرْفِ المَجْزُوم | آخِرُه لا إِعرابَ لَهُ . وقال المُبَرِّد : | إِنَّما سُمِّيَ الجَزْم في النَّحْو جَزْماً لأنَّ | الجَزْم في كَلامِ العَرَب القَطْعُ ، يُقالُ : | افْعَلْ ذلِكَ جَزْماً ، فَكَأَنَّهُ قُطِعَ | الإِعرابُ عن الحَرْف . وقال ابنُ | سِيدَه : الجَزْمُ : إِسْكانُ الحَرْفِ عن | حَرَكَتِهِ من الإِعراب ، من ذلِكَ | لِقُصُورِه عن حَظِّه مِنْهُ ، وانْقِطاعِه عن | الحَرَكَة وَمَدِّ الصَّوْت بها للإِعْرابِ . | | ( و ) جَزَمَ ( عَلَيْهِ ) أي : عَلَى الأَمْر : | ( سَكَتَ ، كَجَزَّمَ ) ، بالتَّشْدِيد . | | ( و ) جَزَمَ ( عَنْهُ ) : إِذا ( جَبُنَ وَعَجَزَ ، | كَجَزَّمَ ) بالتَّشْدِيد ، وَأَنْشَد الجَوْهَرِيُّ : | % ( ولكِنِّي مَضَيْتُ فَلَمْ أُجَزِّمْ % | وكان الصَّبْرُ عادَةَ أَوَّلِينَا ) % | | ( و ) جَزم ( القِراءةَ ) جَزْماً : ( وَضَعَ | الحُرُوفَ مَواضِعَها في بَيانٍ وَمَهَلٍ ) ، | نقله اللَّيْث . | | ( و ) جَزَمَ ( السِّقاءَ ) جَزْماً : ( مَلَأَه ، | كَجَزَّمَهُ ) بالتَّشْدِيد ، قال صَخْرُ | الغَيِّ : | % ( فَلَمَّا جَزَمْتُ بها قِرْبَتِي % | تَيَمَّمْتُ أَطْرِقَةً أو خَليِفَا ) % | | ( فهو سِقاءٌ جازِمٌ وَمِجْزَمٌ ، كَمِنْبَرٍ ) | أي : مُمْتَلِئٌ ، قال الشاعِرُ : |

| % ( جَذْلان يَسَّرَ جُلَّةً مَكْنُوزَةً % | دَسْماءَ بَحْوَنَةً وَوَطْباً مِجْزَمَاً ) % | | ( و ) جَزَمَ ( النَّخْلَ ) جَزْماً : ( خَرَصَه ) | وَحَرَزَهُ ، ( كاجْتَزَمَهُ ) ، وقد رُوِي بَيْتُ | الأَعْشَى : | % ( هُوَ الواهِبُ المائةَ المُصْطَفَاةَ % | كالنَّخْلِ طافَ بِها المُجْتَزِم ) % | | بالزَّاي وبالرّاء جميعاً كما في | الصِّحاح . وقال الطُّوسِيُّ : سألتُ أبا | عَمْروٍ : لِمَ قال   طافَ بها | المُجْتَرِم   ؟ فَتَبَسّم وقال : أراد أَنَّه | يَهَبُها عِشاراً في بُطُونها أَوْلادُها ، قد | بَلَغَت أن تُنْتَجُ ، كالنَّخْلِ التي بَلَغَت | أن تُجْتَرَم ، أي : تُصْرَم ، فالجارِمُ | يَطُوف بها لِصَرْمِها . | | ( و ) جَزَمَ ( بسَلْحِهِ ) : إذا ( أَخْرَجَ | بَعْضَهُ وَبَقِيَ بَعْضُه ، أو ) جَزَم به : إذا | ( خَذَفَ ) . | | ( و ) قال ابنُ الأعرابيِّ : جَزَمَ يَجْزِمُ | جَزْماً : إذا ( أَكَلَ أَكْلَةً فَمَلَّأَ عنها ) | ونص النوادر : تَمَلَّأَ عنها ، ( أو ) جَزَمَ | إذا ( أَكَلَ في كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ أَكْلَةً ) : قاله | ثعلب . | | ( و ) جَزَمَ ( عَلَى فُلانٍ كَذا وكَذا ) : إذا | ( أَوْجَبَهُ ) . | | ( و ) قال الفَرَّاء : جَزَمَت ( الإِبِلُ ) | جَزْماً : إذا ( رَوِيَتْ بالماءِ ) ، و ( بَعيرٌ | جازِمٌ وإِبِلٌ جَوازِمُ ) . | | ( وانْجَزَمَ العَظْمُ ) : إِذا ( انْكَسَرَ ) . | | ( واجْتَزَمَ جِزْمَةً من المالِ ، | بالكَسْرِ ) : إذا ( أَخَذَ بَعْضَهُ وَأَبْقَى | بَعْضَه ) . | | ( و ) اجْتَزَم ( حَظِيرَتَه : اشْتَراهَا ) ، قال | أبو حنيفة : هي لُغَةُ اليَمامَةِ . | | ( وَتَجَزَّمَتِ العَصَا : تَشَقَّقَتْ ) ، | كَتَهَزّمَت . | | ( والجَزْمُ في الخَطِّ : تَسْوِيَةُ | الحُرُوفِ ) . |

| | ( و ) الجَزْمُ : ( القَلَمُ ) المُسْتَوِي القَطّ | ( لا حَرْفَ لَهُ ) . | | ( و ) الجَزْمُ : ( هذَا الخَطُّ المُؤَلَّفُ من | حُرُوفِ المُعْجَم ) ، قالَ أبو حاتِمٍ : سُمِّيَ | جَزْماً ( لأَنَّهُ جُزِمَ ) عن المُسْنَد ( أي : | قُطِعَ عن خَطِّ حِمْيَرَ ) في أَيَّام مُلْكِهِم ، | وهو في أَيْدِيهم إلَى الآنَ باليَمَنِ . | | ( و ) الجَزْمُ : ( ما يُحْشَى به حَياءُ | النّاقَةِ ) لِتَحْسِبَهُ وَلَدَها ، فَتَرْأَمَه ، | كالدُّرْجَة . | | ( و ) الجَزْمُ ( من الأُمُور : مَا يَأْتِي قَبْلَ | حِينِهِ ) ، والوَزْمُ : الذي يأتِي في حِينِهِ . | | ( و ) الجِزْمَ ، بالكَسْر : النَّصِيبُ ) من | النَّخْلِ ، يقال : جَزَم مِنْ نَخْلِةِ جِزْماً . | | ( والجِزْمَةُ ، بالكَسْر : المِائَةُ من | الماشِيَةِ فصاعِداً ، أو من العَشَرَةِ إلى | الأَرْبَعِينَ ) ، وقِيلَ : الجِزْمَةُ من الإِبِلِ | خاصَّةً نَحْو الصِّرْمَة . | | ( أو ) الجِزْمَة : ( الصِّرْمَةُ من الإِبِلِ ؛ | والفِرْقَةُ من الضَّأْن ) ، كما في | الصِّحاح . | | ( و ) المِجزَمُ ، ( كَمِنْبَرٍ ومُعَظَّمٍ : | اسْمان ) ، ومن الأوّلِ : عَوْفُ بنُ | مِجْزَمٍ في بَنِي سامَةَ بنِ لُؤَيٍّ ، مِنْ | وَلَدِه مُحَمّد بن فِراسٍ . | | ( والجَوازِمُ : وِطابُ اللَّبَنِ | المَمْلُوءةُ ) . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | جَزَمَ على الأَمْرِ : عَزَمَ ، وفي | حديث النَّخَعِي :   التَّكْبِيرُ جَزْمٌ | والتَّسْلِيمُ جَزْمٌ   أراد بهما لا يُمَدّان ، | ولا يُعْرَبُ آخِرُ حُرُوفِهِما ، ولكن | يُسَكَّنُ ، فلا يُقالُ اللهُ أَكْبَرُ ، وقال | الزَّمَخْشَرِيُّ : هو تَرْكُ الإِفْراط في | الهَمْزِ والمَدِّ . | | والجَزْمَةُ : الأَكْلَة الوَاحِدَة . | | واجْتَزَمْتُ النَّخْلَةَ : اشْتَرَيْتُ ثَمَرَها | فقط . واجْتَزَمَ فلانٌ نَخْلَ فُلانٍ | فَأَجْزَمَه : إذا ابْتاعَه منه فباعَهُ . قال | ابنُ الأعرابيِّ : إذا باع الثَّمَرَةَ في | أَكْمامِها بالدَّراهِمِ فذلِكَ الجَزْمُ . | | ويُقالُ : جَزَمَ البَعِيرُ فما يَبْرَحُ . |

|

##### Türkçe

| | ( **جَزَمَهُ يَجْزِمُه** ) **جَزْماً** : ( **قَطَعَهُ** ) . | | ( و ) **جَزَمَ** ( **اليَمِينَ** ) **جَزْماً** ( **أَمْضاهَا** ) | kesinlikle; denilir ki: **حَلَفَ يَمِيناً حَتْماً جَزْماً**. | | ( و ) **جَزَمَ** ( **الأَمْرَ** ) **جَزْماً** : eğer ( **قَطَعَهُ** | **قَطْعاً لا عَوْدَةَ فِيهِ** ) ise; ve **وَجَزَمْتُ ما بَيْنِي** | **وَبَيْنَه**, yani: onu kestim; ( و ) ondan **الجَزْمُ** | i‘rabda; denilir ki: **جَزَمَ** ( **الحَرْفَ** ) | **يَجْزِمُه جَزْماً** : eğer ( **أَسْكَنَهُ** ) ise; böylece **فانْجَزَم**. | Ve el-Leys dedi: **الجَزْمُ**: | nahivde fiilde bir azimettir; tıpkı sonu **المَجْزُوم** olan harf gibi; | onun için i‘rab yoktur. Ve el-Muberrid dedi: | Nahivde **الجَزْم** ancak **جَزْماً** diye adlandırıldı; çünkü | Arapların كلامında **الجَزْم** kesmektir; denilir: | **افْعَلْ ذلِكَ جَزْماً**; sanki | i‘rab harften kesilmiş gibidir. Ve İbn | Sîde dedi: **الجَزْمُ**: harfi, | i‘rabdan olan harekesinden sükûna kavuşturmaktır; bu, | ondan payının kısa oluşundan, ve | harekeden ve onunla sesi uzatmaktan i‘rab için kopuşundandır. | | ( و ) **جَزَمَ** ( **عَلَيْهِ** ) yani: iş üzerine: | ( **سَكَتَ** , **كَجَزَّمَ** ) , şeddeli. | | ( و ) **جَزَمَ** ( **عَنْهُ** ) : eğer ( **جَبُنَ وَعَجَزَ** , | **كَجَزَّمَ** ) şeddeli ise; ve el-Cevherî inşâd etti: | % ( **ولكِنِّي مَضَيْتُ فَلَمْ أُجَزِّمْ** % | **وكان الصَّبْرُ عادَةَ أَوَّلِينَا** ) % | | ( و ) **جَزم** ( **القِراءةَ** ) **جَزْماً** : ( **وَضَعَ** | **الحُرُوفَ مَواضِعَها في بَيانٍ وَمَهَلٍ** ) , | el-Leys’ten nakletti. | | ( و ) **جَزَمَ** ( **السِّقاءَ** ) **جَزْماً** : ( **مَلَأَه** , | **كَجَزَّمَهُ** ) şeddeli; Sahr | el-Ğayy dedi: | % ( **فَلَمَّا جَزَمْتُ بها قِرْبَتِي** % | **تَيَمَّمْتُ أَطْرِقَةً أو خَليِفَا** ) % | | ( o ise **سِقاءٌ جازِمٌ وَمِجْزَمٌ** , **كَمِنْبَرٍ** ) | yani: dolu; şair dedi: |
| % ( **جَذْلان يَسَّرَ جُلَّةً مَكْنُوزَةً** % | **دَسْماءَ بَحْوَنَةً وَوَطْباً مِجْزَمَاً** ) % | | ( و ) **جَزَمَ** ( **النَّخْلَ** ) **جَزْماً** : ( **خَرَصَه** ) | ve onu tahmin edip ölçtü; ( **كاجْتَزَمَهُ** ); ve el-A‘şâ’nın beyti rivayet edilmiştir: | % ( **هُوَ الواهِبُ المائةَ المُصْطَفَاةَ** % | **كالنَّخْلِ طافَ بِها المُجْتَزِم** ) % | | **بالزَّاي وبالرّاء** ikisiyle de, **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Ve et-Tûsî dedi: Ebû | ‘Amr’a sordum: Niçin **طافَ بها** | **المُجْتَرِم** dedi? Gülümsedi ve dedi: Şunu kastetti: | onları, karınlarında yavruları olan on aylık gebe develer olarak hibe eder; | doğurmaya ulaşmıştır; doğranmaya ulaşmış | hurma ağaçları gibi; yani: kesilir; böylece **الجارِمُ** | onları kesmek için etrafında dolaşır. | | ( و ) **جَزَمَ** ( **بسَلْحِهِ** ) : eğer ( **أَخْرَجَ** | bir kısmını ve bir kısmı kaldı; veya ) onunla **جَزَم** etti: eğer | ( **خَذَفَ** ) ise. | | ( و ) İbnü’l-A‘râbî dedi: **جَزَمَ يَجْزِمُ** | **جَزْماً** : eğer ( **أَكَلَ أَكْلَةً فَمَلَّأَ عنها** ) ise; | ve **النوادر**’in nassı: **تَمَلَّأَ عنها**; ( أو ) **جَزَمَ** | eğer ( **أَكَلَ في كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ أَكْلَةً** ) ise: bunu | Sa‘leb söyledi. | | ( و ) **جَزَمَ** ( **عَلَى فُلانٍ كَذا وكَذا** ) : eğer | ( **أَوْجَبَهُ** ) ise. | | ( و ) el-Ferrâ dedi: **جَزَمَت** ( **الإِبِلُ** ) | **جَزْماً** : eğer ( **رَوِيَتْ بالماءِ** ) ise; ve ( **بَعيرٌ** | **جازِمٌ وإِبِلٌ جَوازِمُ** ) . | | ( **وانْجَزَمَ العَظْمُ** ) : eğer ( **انْكَسَرَ** ) ise. | | ( **واجْتَزَمَ جِزْمَةً من المالِ** , | **بالكَسْرِ** ) : eğer ( **أَخَذَ بَعْضَهُ وَأَبْقَى** | **بَعْضَه** ) ise. | | ( و ) **اجْتَزَم** ( **حَظِيرَتَه : اشْتَراهَا** ) , dedi | Ebû Hanîfe: bu, Yemâme’nin lügatidir. | | ( **وَتَجَزَّمَتِ العَصَا : تَشَقَّقَتْ** ) , | **كَتَهَزّمَت**. | | ( **والجَزْمُ في الخَطِّ : تَسْوِيَةُ** | **الحُرُوفِ** ) . |
| | ( و ) **الجَزْمُ** : ( **القَلَمُ** ) düz olan, yalnızca kesik; | ( **لا حَرْفَ لَهُ** ) . | | ( و ) **الجَزْمُ** : ( **هذَا الخَطُّ المُؤَلَّفُ من** | **حُرُوفِ المُعْجَم** ) , Ebû Hâtim dedi: | **جَزْماً** diye adlandırıldı ( çünkü **جُزِمَ** ) | **عن المُسْنَد** ( yani: | Himyer’in yazısından kesildi ) onların mülk günlerinde; | ve o, şimdiye dek Yemen’de onların ellerindedir. | | ( و ) **الجَزْمُ** : ( **ما يُحْشَى به حَياءُ** | **النّاقَةِ** ) onun yavrusu sansın diye; böylece ona şefkat eder; | **كالدُّرْجَة**. | | ( و ) **الجَزْمُ** ( işlerden: **مَا يَأْتِي قَبْلَ** | **حِينِهِ** ) ; ve **الوَزْمُ**: vaktinde gelen şeydir. | | ( و ) ( **الجِزْمَ** , **بالكَسْر** : **النَّصِيبُ** ) | hurma ağaçlarından; denilir: **جَزَم مِنْ نَخْلِةِ جِزْماً**. | | ( **والجِزْمَةُ** , **بالكَسْر** : küçükbaş hayvandan | yüz ve yukarısı; veya ondan kırka kadar ) ; ve denildi ki: **الجِزْمَةُ** develerden | özellikle, **نَحْو الصِّرْمَة** gibi. | | ( أو ) **الجِزْمَة** : ( **الصِّرْمَةُ من الإِبِلِ** ; | **والفِرْقَةُ من الضَّأْن** ) , **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. | | ( و ) **المِجزَمُ** , ( **كَمِنْبَرٍ ومُعَظَّمٍ** : | iki isimdir ) ; birincidendir: Benî Sâme b. Lüeyy’de **عَوْفُ بنُ** | **مِجْزَمٍ**; onun soyundandır Muhammed b. Firâs. | | ( **والجَوازِمُ** : süt tulumlarıdır; | **المَمْلُوءةُ** ) . | | [ ] Üzerine istidrâk edilenlerdendir: | | **جَزَمَ على الأَمْرِ** : azmetti; ve | en-Neha‘î’nin hadisinde: **التَّكْبِيرُ جَزْمٌ** | **والتَّسْلِيمُ جَزْمٌ**; ikisiyle şunu kastetti: uzatılmazlar; | ve ikisinin harflerinin sonu i‘rablanmaz; fakat | sükûn verilir; bu yüzden **اللهُ أَكْبَرُ** denilmez. Ve | ez-Zemahşerî dedi: o, hemzede ve medde aşırılığı terk etmektir. | | **والجَزْمَةُ** : bir tek lokmadır. | | **واجْتَزَمْتُ النَّخْلَةَ** : yalnız meyvesini satın aldım. | Ve **اجْتَزَمَ** falan, falanın hurmalarını, sonra **فَأَجْزَمَه**: eğer | onu ondan satın alıp sonra sattıysa. İbnü’l-A‘râbî dedi: eğer meyveyi | kılıfları içinde dirhemlerle satarsa, işte bu **الجَزْمُ**’dür. | | Ve denilir: **جَزَمَ البَعِيرُ فما يَبْرَحُ**. | |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَزَمَهُ
1 جَزَمَهُ جزم جزمه جزمة , (S, Msb, K,) aor جَزِمَ (Msb, K,) inf. n. جَزْمٌ, (Msb,) He cut it, or cut it off; (S, Msb, K) namely, a thing: (Msb:) [like جَرَمَهُ &c.] ― -b2- جَزَمَ النَّخْلَ He cut off the fruit of the palmtrees: (Msb:) [like جَرَمَ النخل: but see another explanation, below.] And جَزَمَ مِنَ النَّخْلَةِ جِزْمًا [He cut off a portion of the fruit from the palmtree]. (TA.) ― -b3- جَزَمَ الحَرْفَ, (S, ISd, Msb, K,) aor. as above, (TA,) and so the inf. n., (S,) He made the letter quiescent; (S, ISd, Msb, K;) i.e., the final letter of a declinable word; (S, ISd, Msb;) he cut it off from motion: (Msb:) or as though he cut off from it declinability: (Mbr, TA:) from جَزَمَ in the first of the senses explained above: جَزْمٌ in a declinable word being like سُكُونٌ in an indeclinable word. (S.) It is said in a trad. of En-Nakha'ee, التَّكْبِيرُ جَزْمٌ والتَّسْلِيمُ جَزْمٌ, meaning that neither should be prolonged in utterance, and that the last letter in each should be without a case-ending, i.e., be quiescent; so that one should not say [in prayer] اَللّٰهُ أَكْبَرُ [nor السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ, but أَكْبَرْ in the former instance, and اللّٰهْ in the latter]: or, accord. to Z, that one should not exceed the due bounds in the pronunciation of the hemzeh and the medd: (TA:) or that one should abstain from giving fulness and depth to the sound of the vowel, and should elide it entirely in the places of pausing, and avoid excess in the pronunciation of the hemzeh and the medd. (Mgh.) ― -b4- جَزَمَ عَلَى فُلَانٍ كَذَا وَكَذَا, He made such and such things to be binding, or obligatory, on such a one. (K.) And جَزَمَ اليَمِينَ, (K,) inf.n. as above, (TA,) i. q. أَمْضَاهَا; (K) i. e., He made the oath to be unconditional, without exception, absolutely or decidedly or irreversibly binding; (TK;) أَمْضَاهَا البَتَّةَ. (TA.) One says also, حَلَفَ يَمِينًا حَتْمًا جَزْمًا [He swore an oath in an absolute, a decided, or an irreversible, manner]. (TA.) And جَزَمَ الأَمْرَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) He decided the affair irreversibly. (K.) And جَزَمْتُ مَا بَيْنِى وَبَيْنَهُ I decided the matter between me and him. (TA.) And أَفْعَلُ ذٰلِكَ جَزْمًا I will do that decidedly; without any indulgence therein. (Msb.) And جَزَمَ بِهِ [He asserted it decisively]. (TA passim.) And جَزَمَ عَلَى الأَمْرِ He decided, or determined, upon, or upon doing, the thing, or affair. (TA.) ― -b5- Also, this last phrase, He was silent respecting the affair; and so ↓جزّم. (K,* TA.) ― -b6- And جَزَمَ عَنْهُ He held back, or refrained, from it through cowardice; and was unable to do it; and so ↓جزّم: (K:) or القَوْمُ ↓جزّم the people lacked power or ability. (S) ― -b7- جَزَمَ البَعِيرُ فَمَا يَبْرَحُ [app., The camel stopped, and would not quit his place]. (TA: but the verb جزم is there without any syll. sign.) -A2- جَزَمَ النَّخْلَ, (A'Obeyd, S, K,) inf. n. as above; (TA;) and ↓اجتزمهُ; (K; and the act. part. n. of the latter is also mentioned in the S;) like جَرَمَهُ (S) [and اجترمهُ]; He computed by conjecture the quantity of fruit upon the palm-trees. (A'Obeyd, S, K.) ― -b2- And جَزْمٌ also signifies The selling, or buying, fruit [by conjecture, while yet in a rudimental state,] in its calyxes, for money. (IAar, TA.) -A3- Also جَزَمَ (S, K,) inf. n. as above, (TA,) He filled a skin; (S, K;) and so ↓جزّم, (S, *K,) inf. n. تَجْزِيمٌ (S.) ― -b2- جَزَمَتِ الاـِبِلُ, (Fr, K,) inf. n. as above, (Fr, TA,) The camels satisfied their thirst [as though they filled themselves] with water. (Fr, K.)― -b3- And جَزَمَ, (IAar, K,) aor. and inf. n. as above, (IAar, TA,) He ate one meal and was filled thereby: (IAar, K) or he ate one meal in every day and night. (Th, K.) -A4- جَزَمَ القِرَآءَةَ, (Lth, K,) inf. n. as above, (Lth, TA,) He performed the reading, or recitation, so as to put the letters in their proper places, in a distinct, or perspicuous, and leisurely, manner. (Lth, K.) ― -b2- And جَزْمٌ in writing means The making the letters even. (K.) -A5- جَزَمَ بِسَلْحِهِ He voided part of his excrement, part thereof remaining: or he cast forth his excrement. (K.)

2 جَزَّمَ see 1, in four places.

اجزم نَخْلَهُ
4 اجزم نَخْلَهُ اجزم نخله اجزم نخلة He sold his palm-trees. (TA.)

تجزّمتِ العَصَا
5 تجزّمتِ العَصَا تجزمت العصا The staff became split or cracked. (K.)

انجزم
7 انجزم انجزم [It became cut, or cut off. ― -b2- And hence,] It (the final letter of a declinable word) became, or was made, quiescent. (S, TA.) ― -b3- It (a bone) broke, or became broken. (K.)

8 اـِجْتَزَمَ see 1. ― -b2- اجتزم جِزْمَةً مِنَ المَالِ He took a portion of the cattle, or property, and left a portion. (K.) ― -b3- اجتزم حَظِيرَتَهُ He bought his حظيرة [or enclosure for camels &c.]: (AHn, K:) of the dial. of El-Yemلmeh. (AHn, TA.) ― -b4- اجتزم النَّخْلَةَ He bought the fruit, only, of the palm-tree: and اجتزم نَخْلَ فُلَانٍ he bought the palm-trees of such a one. (TA.)

جَزْمٌ
جَزْمٌ جزم [an inf.n. (see 1) used as an epithet]. You say حُكْمٌ جَزْمٌ An indissoluble and irreversible decree or ordinance, or sentence; like قَضَآءٌ حَتْمٌ. (Msb.) ― -b2- A reed-pen (قَلَمٌ) having the nib evenly, not obliquely, cut. (S,* K, TA.) ― -b3- The modern Arabic character, (S, K,) composed of the letters of the alphabet: (K:) accord. to AHلt, (TA,) so called because it was cut off from the character of Himyer, (K, TA,) i.e., the مُسْنَد, which they have still in El-Yemen. (TA.) -A2- A thing that is stuffed into a she-camel's vulva, (El-Umawee, S, K,) that she may think it to be her young one, [when it is taken forth,] and incline to it, [and therefore yield her milk;] like the دُرْجَة [q. v.]. (El-Umawee, S.) -A3- A thing, or an event, that comes before its time, or season: (K:) that which comes in its time, or season, is termed وَزْمٌ. (TA.)

جِزْمٌ
جِزْمٌ جزم A portion, share, or lot, (K,) of palmtrees (TA) [and app. of the fruit of a palm-tree, &c.: see 1, third sentence].

جَزْمَةٌ
جَزْمَةٌ جزم جزمه جزمة [The sign that is written over the final letter of a declinable word when it is quiescent]. -A2- A single act of eating. (S.)

جِزْمَةٌ
جِزْمَةٌ جزم جزمه جزمة A hundred [head] of cattle, and upwards: or from ten to forty: (K:) or it is peculiarly of camels; like صِرْمَةٌ: (TA:) or such a portion as is termed صِرْمَة of camels; and such as is termed فِرْقَة of sheep. (S, K.) [See also 8.]

جَازِمٌ
جَازِمٌ جازم A full water-skin or milk-skin; as also ↓مِجْزَمٌ: (K,* TA:) and [the pl.] جَوَازِمُ filled milk-skins. (K.) ― -b2- Also, applied to a camel, and جَوَازِمُ applied to camels, Satisfied with water. (K.)

مِجْزَمٌ
مِجْزَمٌ مجزم : see جَازِمٌ

مَجْزُومٌ
مَجْزُومٌ مجزوم [Cut, or cut off. ― -b2- And hence,] applied to the final letter of a declinable word, Made quiescent. (TA.)

##### Türkçe

**جَزَمَهُ**
1 **جَزَمَهُ** جزم جزمه جزمة, (S, Msb, K,) muzâri‘ı **جَزِمَ** (Msb, K,) mastar ismi **جَزْمٌ**, (Msb,) Onu kesti, yahut onu koparıp kesti; (S, Msb, K) yani, bir şeyi: (Msb:) [**جَرَمَهُ** vb. gibi.] ― -b2- **جَزَمَ النَّخْلَ** Hurma ağaçlarının meyvesini koparıp kesti: (Msb:) [**جَرَمَ النخل** gibi: fakat aşağıda başka bir açıklamaya bak.] Ve **جَزَمَ مِنَ النَّخْلَةِ جِزْمًا** [Hurma ağacından meyvenin bir kısmını koparıp kesti]. (TA.) ― -b3- **جَزَمَ الحَرْفَ**, (S, ISd, Msb, K,) muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (TA,) mastar ismi de öyle, (S,) Harfi sâkin kıldı; (S, ISd, Msb, K;) yani, i‘râb alan bir kelimenin son harfini; (S, ISd, Msb;) onu harekeden kesti: (Msb:) yahut sanki ondan i‘râbı kesmiş gibi: (Mbr, TA:) yukarıda açıklanan mânâların birincisindeki **جَزَمَ**’dan; i‘râb alan bir kelimede **جَزْمٌ**, i‘râb almayan bir kelimede **سُكُونٌ** gibidir. (S.) En-Nakha‘ee’nin bir rivayetinde şöyle denilmiştir: **التَّكْبِيرُ جَزْمٌ والتَّسْلِيمُ جَزْمٌ**, mânâsı: ikisi de telaffuzda uzatılmamalı ve her birindeki son harf i‘râb alameti olmaksızın, yani sâkin olmalıdır; öyle ki [namazda] **اَللّٰهُ أَكْبَرُ** denilmemeli [ve **السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ** de değil; bilakis birincide **أَكْبَرْ**, ikincide **اللّٰهْ**]: yahut Z’ye göre, hemzenin ve meddin telaffuzunda gerekli sınırları aşmamak: (TA:) yahut harekenin sesine dolgunluk ve derinlik vermekten kaçınmak, vakıf yerlerinde onu bütünüyle düşürmek, hemzenin ve meddin telaffuzunda aşırılıktan sakınmak. (Mgh.) ― -b4- **جَزَمَ عَلَى فُلَانٍ كَذَا وَكَذَا**, falan kimse üzerine şöyle şöyle şeyleri bağlayıcı, yahut vacip kıldı. (K.) Ve **جَزَمَ اليَمِينَ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) **أَمْضَاهَا** ile aynı mânâdadır; (K) yani, yemini kayıtsız-şartsız, istisnasız, mutlak yahut kesin yahut geri dönülmez biçimde bağlayıcı kıldı; (TK;) **أَمْضَاهَا البَتَّةَ**. (TA.) Şöyle de denir: **حَلَفَ يَمِينًا حَتْمًا جَزْمًا** [Mutlak, kesin yahut geri dönülmez bir tarzda yemin etti]. (TA.) Ve **جَزَمَ الأَمْرَ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) işi geri dönülmez biçimde karara bağladı. (K.) Ve **جَزَمْتُ مَا بَيْنِى وَبَيْنَهُ** Benimle onun arasındaki işi karara bağladım. (TA.) Ve **أَفْعَلُ ذٰلِكَ جَزْمًا** Bunu kesin olarak yapacağım; bunda hiçbir müsamaha olmaksızın. (Msb.) Ve **جَزَمَ بِهِ** [Onu kesin olarak ileri sürdü]. (TA passim.) Ve **جَزَمَ عَلَى الأَمْرِ** Şey, yahut iş üzerine (yahut onu yapma üzerine) karar verdi, azmetti. (TA.) ― -b5- Keza, bu son ibare: İş hakkında sustu; ve böylesi ↓**جزّم**. (K,* TA.) ― -b6- Ve **جَزَمَ عَنْهُ** Korkaklık sebebiyle ondan geri durdu, yahut çekindi; ve onu yapmaya güç yetiremedi; ve böylesi ↓**جزّم**: (K:) yahut **القَوْمُ** ↓**جزّم** kavmin gücü yahut kudreti eksik oldu. (S) ― -b7- **جَزَمَ البَعِيرُ فَمَا يَبْرَحُ** [Görünüşe göre: Deve durdu ve yerinden ayrılmıyor]. (TA: fakat orada fiil **جزم** herhangi bir hareke işareti olmaksızın geçer.) -A2- **جَزَمَ النَّخْلَ**, (A'Obeyd, S, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi; (TA;) ve ↓**اجتزمهُ**; (K; ve ikincisinin ism-i fâili de S’de zikredilmiştir;) **جَرَمَهُ** (S) [ve **اجترمهُ**] gibi; Hurma ağaçlarındaki meyvenin miktarını tahmin yoluyla hesapladı. (A'Obeyd, S, K.) ― -b2- Ve **جَزْمٌ** ayrıca, meyveyi [henüz başlangıç hâlindeyken] çanaklarında iken para karşılığı (tahminle) satmak yahut satın almak mânâsına gelir. (IAar, TA.) -A3- Keza **جَزَمَ** (S, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) Bir tulumu doldurdu; (S, K;) ve böylesi ↓**جزّم**, (S, *K,) mastar ismi **تَجْزِيمٌ** (S.) ― -b2- **جَزَمَتِ الاـِبِلُ**, (Fr, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (Fr, TA,) Develer su ile susuzluklarını giderdiler [sanki kendilerini doldurdular]. (Fr, K.)― -b3- Ve **جَزَمَ**, (IAar, K,) muzâri‘ı ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (IAar, TA,) Bir öğün yedi ve onunla doydu: (IAar, K) yahut her gündüz ve gecede bir öğün yedi. (Th, K.) -A4- **جَزَمَ القِرَآءَةَ**, (Lth, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (Lth, TA,) Okumayı, yahut kıraati, harfleri yerli yerine koyacak şekilde, açık yahut belirgin ve ağır ağır bir tarzda yaptı. (Lth, K.) ― -b2- Ve yazıda **جَزْمٌ**, harfleri düzgün (eşit) yapma demektir. (K.) -A5- **جَزَمَ بِسَلْحِهِ** Dışkısının bir kısmını çıkardı, bir kısmı kalmış olarak: yahut dışkısını attı. (K.)

2 **جَزَّمَ** 1’e bak, dört yerde.

**اجزم نَخْلَهُ**
4 **اجزم نَخْلَهُ** اجزم نخله اجزم نخلة Hurma ağaçlarını sattı. (TA.)

**تجزّمتِ العَصَا**
5 **تجزّمتِ العَصَا** تجزمت العصا Sopa yarıldı yahut çatladı. (K.)

**انجزم**
7 **انجزم** انجزم [Kesildi, yahut koparıp kesildi. ― -b2- Ve buradan,] (i‘râb alan bir kelimenin son harfi) sâkin oldu, yahut sâkin kılındı. (S, TA.) ― -b3- (Bir kemik) kırıldı, yahut kırık hâle geldi. (K.)

8 **اـِجْتَزَمَ** 1’e bak. ― -b2- **اجتزم جِزْمَةً مِنَ المَالِ** Malın (yahut davarın) bir kısmını aldı ve bir kısmını bıraktı. (K.) ― -b3- **اجتزم حَظِيرَتَهُ** Onun **حظيرة**’sini [yahut develer vb. için çevirmesini] satın aldı: (AHn, K:) El-Yemلmeh lehçesindendir. (AHn, TA.) ― -b4- **اجتزم النَّخْلَةَ** Hurma ağacının yalnız meyvesini satın aldı: ve **اجتزم نَخْلَ فُلَانٍ** falan kimsenin hurma ağaçlarını satın aldı. (TA.)

**جَزْمٌ**
**جَزْمٌ** جزم [1’e bak: sıfat olarak kullanılan bir mastar ismi]. Şöyle dersin: **حُكْمٌ جَزْمٌ** Çözülmez ve geri dönülmez bir hüküm yahut kanun yahut karar; **قَضَآءٌ حَتْمٌ** gibi. (Msb.) ― -b2- Ucu eğik değil, düzgün kesilmiş bir kamış kalem (**قَلَمٌ**). (S,* K, TA.) ― -b3- Modern Arap yazısı, (S, K,) alfabenin harflerinden oluşan: (K:) AHلt’ye göre, (TA,) Himyer yazısından (K, TA,) yani **مُسْنَد**’dan kesilip ayrıldığı için böyle adlandırılmıştır; onu hâlâ El-Yemen’de bulundururlar. (TA.) -A2- Dişi devenin fercine tıkılan bir şey, (El-Umawee, S, K,) (yavrusu çıkarıldığında) onu yavrusu sansın ve ona meyletsin [ve bu sebeple sütünü versin] diye; **دُرْجَة** [bkz.] gibi. (El-Umawee, S.) -A3- Vaktinden yahut mevsiminden önce gelen bir şey yahut bir olay: (K:) vaktinde yahut mevsiminde gelen şeye **وَزْمٌ** denir. (TA.)

**جِزْمٌ**
**جِزْمٌ** جزم Hurma ağaçlarından (TA) bir pay, hisse yahut kısım, (K) [ve görünüşe göre hurma ağacının meyvesinden vb.: 1’in üçüncü cümlesine bak].

**جَزْمَةٌ**
**جَزْمَةٌ** جزم جزمه جزمة [i‘râb alan bir kelimenin son harfi sâkin olduğunda onun üzerine yazılan işaret]. -A2- Bir tek yeme eylemi. (S.)

**جِزْمَةٌ**
**جِزْمَةٌ** جزم جزمه جزمة Yüz (baş) sığır ve daha fazlası: yahut ondan kırka kadar: (K:) yahut özellikle develer içindir; **صِرْمَةٌ** gibi: (TA:) yahut develerden **صِرْمَة** denilen miktar; ve koyunlardan **فِرْقَة** denilen miktar. (S, K.) [8’e de bak.]

**جَازِمٌ**
**جَازِمٌ** جازم Dolu bir su tulumu yahut süt tulumu; ayrıca ↓**مِجْزَمٌ**: (K,* TA:) ve [çoğulu] **جَوَازِمُ** dolu süt tulumları. (K.) ― -b2- Keza, deveye nispetle; ve **جَوَازِمُ** develere nispetle: Suya kanmış. (K.)

**مِجْزَمٌ**
**مِجْزَمٌ** مجزم : **جَازِمٌ**’e bak.

**مَجْزُومٌ**
**مَجْزُومٌ** مجزوم [Kesilmiş, yahut koparıp kesilmiş. ― -b2- Ve buradan,] i‘râb alan bir kelimenin son harfine nispetle: Sâkin kılınmış. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَزَمَ
جَزَمَ I ( n. ac. جَزْم 1 ),
a.  Cut off.

b.  Placed ( Bo ) over ( letter ).

c.  [ 'Ala ], Made obligatory, binding upon.

d.  Decided.

e.  [ 'An ], Was silent respecting.

f.  [ 'An ], Held back, refrained from.

جَزَّمَ
جَزَّمَ II ,
a.  see I (a) , ( e ).

c.  [ 'An ], Was powerless, unable to.

اِنْجَزَمَ
اِنْجَزَمَ VII ,
a.  Was cut off.

b.  Was marked with ( Bo ) ( letter ).

اِجْتَزَمَ
اِجْتَزَمَ VIII ,
a.  Took; purchased.

جَزْم
جَزْم 1 ,
a.  Decision; sentence; decree.

جَزْمَة
جَزْمَة 1t ,
a.  Syllabic sign ( Bo ).

b.  Boot.

جَاْزِم
جَاْزِم 21 , ( pl. جَوَاْزِمُ 41 ),
a.  Cutting.

b.  Deciding.

جَزڤمَ
N. P. جَزڤمَ I ,
a.  Marked with ( Bo ) ( letter ).

##### Türkçe

جَزَمَ
جَزَمَ I ( m. ac. **جَزْم** 1 ),
a.  Kesti.

b.  (Harf) üzerine ( **جَزْمَة** ) koydu.

c.  [ **عَلَى** ], Üzerine zorunlu kıldı, bağlayıcı yaptı.

d.  Karar verdi.

e.  [ **عَنْ** ], Hakkında sustu.

f.  [ **عَنْ** ], Geri durdu, çekindi.

جَزَّمَ
جَزَّمَ II ,
a.  I (a), (e)’ye bak.

c.  [ **عَنْ** ], Güçsüz oldu, yapamaz oldu.

اِنْجَزَمَ
اِنْجَزَمَ VII ,
a.  Kesildi.

b.  (Harf) ( **جَزْمَة** ) ile işaretlendi.

اِجْتَزَمَ
اِجْتَزَمَ VIII ,
a.  Aldı; satın aldı.

جَزْم
جَزْم 1 ,
a.  Karar; hüküm; ferman.

جَزْمَة
جَزْمَة 1t ,
a.  Hece işareti ( **جَزْمَة** ).

b.  Çizme.

جَاْزِم
جَاْزِم 21 , ( çoğ. **جَوَاْزِمُ** 41 ),
a.  Kesen.

b.  Karar veren.

جَزڤمَ
Ö. İ. **جَزڤمَ** I ,
a.  (Harf) ( **جَزْمَة** ) ile işaretledi.
