# جزي (ج-ز-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B2%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden ayrılıp konabilen şey demektir

- Harfler: ج - ز - ي
- Kur'an'da: 118 geçiş · 109 ayet · 39 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جزى

## Sîgalar (39)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَجْزِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A.md) | نَفْعِلُ | Karşılık veririz | 19 | 19 | [6:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:84.md) |
| [جَزَاءً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8B.md) | فَعَالً | Karşılık | 15 | 15 | [5:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/5:38.md) |
| [جَزَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | فَعَالُ | Karşılık | 14 | 14 | [2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/2:85.md) |
| [تُجْزَوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعَلُونَ | Size karşılık verilir | 9 | 9 | [6:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:93.md) |
| [لِيَجْزِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | لِيَفْعِلَ | Karşılık vermesi için | 7 | 7 | [10:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/10:4.md) |
| [جَزَاؤُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A4%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَالُهُمْ | Onların karşılığı | 5 | 5 | [3:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/3:87.md) |
| [جَزَاؤُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A4%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَعَالُهُ | Onun karşılığı | 3 | 2 | [12:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/12:74.md) |
| [وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَلَنَفْعِلَنَّهُمْ | Ve kesinlikle onlara karşılık vereceğiz | 3 | 3 | [16:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/16:97.md) |
| [يَجْزِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A.md) | يَفْعِلُ | Karşılık verir; Kurtarır | 3 | 3 | [12:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/12:88.md) |
| [يُجْزَوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعَلُونَ | Onlara karşılık verilir | 3 | 3 | [7:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/7:147.md) |
| [يُجْزَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%8E%D9%89.md) | يُفْعَلُ | Karşılık verilir | 3 | 3 | [6:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:160.md) |
| [تَجْزِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A.md) | تَفْعِلُ | Kurtarır | 2 | 2 | [2:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/2:48.md) |
| [تُجْزَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%8E%D9%89.md) | تُفْعَلُ | Karşılık verilir | 2 | 2 | [40:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/40:17.md) |
| [جَزَيْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْنَاهُمْ | Onlara karşılık verdik | 2 | 2 | [6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:146.md) |
| [سَيَجْزِيهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | سَيَفْعِلُهُمْ | Onlara karşılık verecek | 2 | 2 | [6:138](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:138.md) |
| [سَيُجْزَوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | سَيُفْعَلُونَ | Onlara karşılık verilecek | 2 | 2 | [6:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:120.md) |
| [لِيَجْزِيَهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | لِيَفْعِلَهُمُ | Onlara karşılık vermesi için | 2 | 2 | [9:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/9:121.md) |
| [الْجَزَاءَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E.md) | الْفَعَالَ | Karşılık | 1 | 1 | [53:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/53:41.md) |
| [الْجِزْيَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%90%D8%B2%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفِعْلَةَ | Vergi | 1 | 1 | [9:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/9:29.md) |
| [جَازٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%8D.md) | فَاعِلٌ | Kurtaran | 1 | 1 | [31:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/31:33.md) |
| [جَزَاؤُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A4%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَالُكُمْ | Size karşılık | 1 | 1 | [17:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/17:63.md) |
| [جَزَيْتُهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فَعَلْتُهُمْ | Onlara karşılık verdim | 1 | 1 | [23:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/23:111.md) |
| [سَنَجْزِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A.md) | سَنَفْعِلُ | Karşılık vereceğiz | 1 | 1 | [6:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:157.md) |
| [فَجَزَاءٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8C.md) | فَفَعَالٌ | Karşılık | 1 | 1 | [5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/5:95.md) |
| [فَجَزَاؤُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A4%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَفَعَالُهُ | Onun karşılığı | 1 | 1 | [4:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/4:93.md) |
| [لِتُجْزَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8F%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%8E%D9%89.md) | لِتُفْعَلَ | Ona karşılık verilmesi için | 1 | 1 | [20:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/20:15.md) |
| [لِيَجْزِيَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | لِيَفْعِلَكَ | Sana karşılık vermesi için | 1 | 1 | [28:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/28:25.md) |
| [نَجْزِيهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90.md) | نَفْعِلُهُ | Ona karşılık veririz | 1 | 1 | [21:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/21:29.md) |
| [نُجَازِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8F%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%90%D9%8A.md) | نُفَاعِلُ | Karşılık veririz | 1 | 1 | [34:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/34:17.md) |
| [وَجَزَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | وَفَعَالُ | Ve karşılık | 1 | 1 | [42:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/42:40.md) |
| [وَجَزَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَلَهُمْ | Ve onlara karşılık verdi | 1 | 1 | [76:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/76:12.md) |
| [وَسَنَجْزِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A.md) | وَسَنَفْعِلُ | Ve karşılık vereceğiz | 1 | 1 | [3:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/3:145.md) |
| [وَسَيَجْزِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A.md) | وَسَيَفْعِلُ | Karşılık verecek | 1 | 1 | [3:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/3:144.md) |
| [وَلَنَجْزِيَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | وَلَنَفْعِلَنَّ | Kesinlikle karşılık vereceğiz | 1 | 1 | [16:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/16:96.md) |
| [وَلِتُجْزَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8F%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%8E%D9%89.md) | وَلِتُفْعَلَ | Ve ona karşılık verilmesi için | 1 | 1 | [45:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/45:22.md) |
| [وَيَجْزِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | وَيَفْعِلَ | Ve karşılık verir | 1 | 1 | [53:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/53:31.md) |
| [وَيَجْزِيَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَيَفْعِلَهُمْ | Ve onlara karşılık verir | 1 | 1 | [39:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/39:35.md) |
| [يُجْزَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%8E.md) | يُفْعَلْ | Ona karşılık verilir | 1 | 1 | [4:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/4:123.md) |
| [يُجْزَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AC%D9%92%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | يُفْعَلُهُ | Ona karşılık verilir | 1 | 1 | [53:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/53:41.md) |

## Mücavir kökler — 115 mücavir (335 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 30 ortak ayet · G² 61 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
2. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 23 ortak ayet · G² 59 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
3. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 10 ortak ayet · G² 29 · Kazandı
4. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 27 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
5. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 13 ortak ayet · G² 23 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
6. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 41 ortak ayet · G² 23 · Kevn, tepe demektir
7. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 16 ortak ayet · G² 17 · Zalimler
8. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 14 · Hiram keçe demektir
9. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 13 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
10. [عدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
11. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 11 · Cariye yelkenli sandal demektir
12. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 15 ortak ayet · G² 11 · Su yosunudur
13. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Ayağın alt tarafı demektir
14. [غرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir
15. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 10 ortak ayet · G² 9 · Bahçe demektir
16. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Kesinlikle keseceğim
17. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 9 ortak ayet · G² 8 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
18. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 17 ortak ayet · G² 8 · Hufre, çukur demektir
19. [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Direk demektir
20. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
21. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Denk tutuyorlar
22. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Sütle dolu memedir
23. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
24. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Sicim bağıdır
25. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 11 ortak ayet · G² 7 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
26. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
27. [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Sua’f el çatlamasıdır
28. [عطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Bölüşmede birisine düşen pay demektir
29. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Küçük
30. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Arka demektir
31. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Granit taş demektir
32. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
33. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Uyanık yılan demektir
34. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
35. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Yiyecek demektir
36. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · İsm hurmadan yapılan içkidir
37. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
38. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Ateş demektir
39. [بقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
40. [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kızgınlık
41. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 13 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
42. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
43. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sevb dış elbise demektir
44. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Zeyl etek denektir
45. [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Çabuk
46. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 3 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
47. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Bab kapı demektir
48. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
49. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Batın karın demektir
50. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
51. [شفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Şefeve” dudak demektir
52. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Örter
53. [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Düzlük demektir
54. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ferv “Ferre”ye bak
55. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
56. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
57. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Affetti
58. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Cürame hurma döküntüsü demektir
59. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Sikkin” bıçak demektir
60. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 12 ortak ayet · G² 2 · Şey

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جزي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (nâkıs-yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وفى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md), [عوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B6.md), [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin tam dengi olarak diğerinin yerini tutması, açığı kapatıp yetmesi ve borcun karşılığını eksiksiz ödemesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi adaletin amele tam ve şaşmaz bir denklik içinde karşılık üretmesi, hiçbir nefsin diğerinin yerine bedel olamayacağı hakikat |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve ahlaki dengenin korunması; her eylemin ontolojik ve hukuki bir sonuca dönüştüğü nedensellik yasası |
| Kritik Hata Riski | Cezayı yalnızca olumsuz yaptırım veya intikam sayıp kelimenin aslındaki denk karşılık ve kifayet boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جز | Bir bütünden pay ayırma, kesip bölme ve bu pay ile kifayet etme anlamı taşır; [جزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%A3.md) (bütünden ayrılan parça, yetinme), [جزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B9.md) (bütünlüğün bozulup sabrın kesilmesi) ve [جزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B1.md) (kesme, boğazlama) köklerinde bu somut ayrım görülür. | ي | Ayrılan payın veya yapılan işin karşısına tam denk gelen, onun yerini tutan ve borcu kapatan dinamik bir bedel ve karşılık verme sürecine dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükümlülüğün, hakkın veya eylemin taşınarak muhatabına ulaştırılması hareketini başlatır. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Karşılığın tam sınırını belirleme, hak ile batılı birbirinden ayırma ve hesabı netleştirme işlevini kurar. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Ayrılan ve belirlenen hakkın fiilen ödenmesi, elden ele aktarılması ve somut biçimde takdim edilmesini sağlar. |
| جزي | Yükümlülüğün taşınıp sınırının belirlenmesi ve fiilen ödenmesi | Eylemin doğurduğu borç veya hak payının tam sınırıyla tespit edilip elden teslim edilerek borcun kapatılması hareketini ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin diğer bir nesnenin yerini tam olarak tutması (kıyâmü'ş-şey'i makâme gayrihî), açığı kapatması, kifayet etmesi ve borcun dengiyle ödenmesidir. Devenin taze otla yetinip suya ihtiyaç duymamasına da bu kökten türeyen formlarla işaret edilir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında bir iyiliğe veya borca tam karşılık verme bağlamında şöyle geçer: وإذا جوزيت قرضاً فاجزه / إنما يجزي الفتى ليس الجمل |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem Medine Arapçasında borcun ödenmesi ve alacağın tahsil edilmesi süreci tecâzî olarak adlandırılmış, borcu kapatan kişiye mütecâzî denilmiştir. İslam öncesi ve erken idari dilde koruma ve himaye karşılığı ödenen bedele cizye adı verilmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde جزي kökü, pay ayırma, kesme, hüküm verme ve bedel ödeme çekirdeğini taşıyan kök ailesiyle fonetik ve semantik akrabalık içindedir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede gezar / gzr biçimi pay kesme, parçalama, hüküm verme ve tayin etme anlamını korurken, Aramice ve Süryanicede gza / gzo biçimi biriktirilmiş hazine, haraç, bedel ve vergi anlam alanına doğru genişlemiştir. Arapçada kökün nâkıs-yâî türevi, soyut bir ceza kavramından önce nesnel bir kifayet ve denklik zemininde gelişmiş; bir eylemin meydana getirdiği boşluğu tam olarak dolduran bedel verme işlemine ad olmuştur. Klasik Sami matrisinde kesilen veya ayrılan payın borcu ortadan kaldırması mantığı, Arapçada borcun kapatılması ve adaletin tecelli etmesi fikriyle birleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen semitik kök çalışmaları.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جز kökünden kifayet ve denklik türetimi | Bir şeyin diğerinin yerini tutması, yetmesi ve borcun karşılığını kapatması anlamı esastır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve Süryanice gza biçimi ile denklik ve hazine ilişkisi | Bedel, vergi ve hak edilen payın ödenmesi kavramlarıyla doğrudan örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış kökensel bir bağ tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جزي | Anlamlı | Karşılık vermek, bedel olmak | Bir şeyin yerini tutarak açığı kapatmak ve hakkını eksiksiz ödemek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [جيز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%B2.md) | Anlamlı | Geçmek, aşmak, katetmek | Bir mekânı veya sınırı boydan boya geçip geride bırakmak. | Kur'an'da geçmez; ortak pay hareket ve sınırdır. |
| [زجي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%8A.md) | Anlamlı | Sevk etmek, sürmek, yürütmek | Az bir güçle hafifçe iterek ilerletmek, bulutları veya gemiyi sürmek. | Kur'an'da geçer ([زجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88.md)); itki ve yönlendirme bildirir. |
| [زيج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AC.md) | Anlamlı | İp, terazi teli, sıra | Duvar ustalarının doğrultu belirlemek için kullandığı gergin kılavuz ipi. | Kur'an'da geçmez; ölçü ve denge ilgisi taşır. |
| يجز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilişiyle müstakil bir kök oluşmamıştır. | Mühmel kombinasyondur. |
| يزج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilişiyle müstakil bir kök oluşmamıştır. | Mühmel kombinasyondur. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جزي | Merkez | Karşılık ve bedel | Yapılan eylemin tam dengi olarak onun yerini tutan ve borcu düşüren karşılık. | Hem mükafatı hem cezayı kapsayan tam denklik ilkesidir. |
| [وفى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) | Komşu | Tamamlama ve tastamam verme | Bir taahhüdü, ölçüyü veya hakkı hiçbir eksik bırakmaksızın bütünüyle yerine getirme. | Eylemin niteliğinden ziyade taahhüdün noksansız ifasına odaklanır. |
| [عوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B6.md) | Komşu | Telafi ve bedel koyma | Elden çıkan veya zayi olan bir şeyin yerine başka bir ikame nesne koyma. | Yitirilen bir varlığın telafisine yöneliktir; eylemin ahlaki dengi olması şart değildir. |
| [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Emek karşılığı ücret | Önceden belirlenmiş bir iş veya sözleşme mukabilinde verilen hak edilmiş bedel. | Yalnızca olumlu ve meşru emeğin tazminini ifade eder, cezayı içermez. |
| [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) | Zıt | Eksiltme ve hakkı kırma | Bir şeyin gerçek değerini kasten düşürerek hakkı eksik teslim etme. | Cezanın tam denklik ve hakkı kapatma esasına taban tabana zıttır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جزي | Denk karşılık vermek, yetmek | Yapılan fiile tam uyan mükafat veya müeyyideyi ödeme, birinin yerine geçip borcu karşılama. | Kesin |
| Latince | Compensatio, Retributio | Karşılıklı dengeleme, hak edilenin verilmesi | Retributio ahlaki ve hukuki hak edişi karşılarken, compensatio terazinin iki kefesini denkleştirme anlamını öne çıkarır. | Güçlü |
| İngilizce | Requital, Recompense, Retribution | Denk karşılık, tazmin, hak edilen müeyyide | Requital eyleme denk karşılık vermeyi, recompense telafi ve mükafatı, retribution ise kaçınılmaz ilahi yaptırımı anlatır. | Kesin |
| Almanca | Vergeltung, Entgeltung | Karşılık verme, hak edişi ödeme | Vergeltung hem ilahi adaletin karşılığını hem ahlaki eylemin sonucunu kuşatır; modern dilde ceza vurgusu ağır basabilir. | Güçlü |
| Fransızca | Rétribution, Compensation | Hak edilen karşılık, denkleştirme | Rétribution amelin iyi ya da kötü sonucunu almasını, compensation ise açığı kapatıp denge sağlamayı bildirir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَزَاءً / نَجْزِي | Amelin tam dengi olan mükâfat veya ceza | İyilik yapanların iyilikle, kötülük yapanların ise yalnızca yaptıkları kadar cezalandırılacağı adalet sahneleri (Furkan [25:75](https://lisan.digital/tr/ayet/25:75.md), Necm [53:31](https://lisan.digital/tr/ayet/53:31.md), Nebe [78:36](https://lisan.digital/tr/ayet/78:36.md)). |
| تَجْزِي عَنْ | Birinin yerine geçip borcunu ödeme, kurtarma ve kifayet etme | Ahirette hiçbir ferdin bir başkası adına bedel ödeyemeyeceği, kefaletin ve şefaatin kendi başına borç kapatamayacağı hesap günü bağlamı (Bakara [2:48](https://lisan.digital/tr/ayet/2:48.md), Lokmân [31:33](https://lisan.digital/tr/ayet/31:33.md)). |
| جِزْيَة | Hukuki koruma ve zimmet karşılığı ödenen mali yükümlülük | İslam toplumunun himayesi altında yaşayan gayrimüslim tebaanın kamu düzenine katılım ve güvenlik bedeli (Tevbe [9:29](https://lisan.digital/tr/ayet/9:29.md)). |
| جَزَاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ | Hırsızlık veya cürmün hukuki tazmini ve müeyyidesi | Hz. Yusuf kıssasında hırsızlık suçunun faile yüklediği şahsi sorumluluk ve alıkonulma hükmü (Yûsuf [12:75](https://lisan.digital/tr/ayet/12:75.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret adaleti ve amellerin karşılığı | Allah'ın amellere karşılık vermesinin lütuf mu (tefaddul) yoksa adalet gereği zorunluluk mu (vücûb alellah) olduğu tartışması. | İyilikte kat kat lütuf, kötülükte ise tam misliyle denklik ilkesi üzerine yoğunlaşma. |
| Fıkıh | Hukuki müeyyideler ve cizye ahkamı | Haksız fiillerin tazmini, kısasın denkleştirilmesi ve zimmet akdiyle tahakkuk eden verginin meşruiyet zemini. | Açığı tam kapatan hukuki bedel, şahsi sorumluluk ve borcun sübut bulması. |
| Tefsir | İyilik ve kötülüğün karşılığına dair ayetler | Ceza kelimesinin hem cennet hem cehennem için kullanılması, mutlak adaletin nefisler arası bedel ödemeyi reddetmesi. | Kökün somut anlamı olan kifayet ve birinin yerine geçme olgusunun ahirette geçersizliği. |
| Hadis | Kul hakları ve duaların karşılığı | İyilik yapana dua ederken kullanılan جَزَاكَ اللهُ خَيْراً ifadesi ve zulmün dünyada karşılık bulması rivayetleri. | İnsanın gücünü aşan hakkın karşılığını Allah'ın eksiksiz ödemesine havale etme. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi hesap ve ahlaki sorumluluk | Mutlak adalet terazisi | Ameli kaçınılmaz semeresiyle buluşturma | Hiçbir fiilin kaybolmadığı, her varlığın kendi eyleminin dengiyle yüzleştiği ahlaki evren. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve mantıksal nedensellik | Etki-tepki denkliği | Sistematik dengenin kurulması | Her kuvvetin eşit ve zıt bir tepkiyle dengelenmesi gibi ilmi yasalardaki tam karşılık ilkesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu hukuku ve tebaa ilişkisi | Himaye ve vatandaşlık bedeli | Düzenin ve can güvenliğinin finansmanı | Cizye üzerinden bireyin otoriteyle kurduğu hukuki sözleşme ve korumanın maddi karşılığı. | Güçlü |
| İktisadi | Ticari mübadele ve tazminat | Eşdeğer değişim ve borç ifası | Zararın giderilmesi ve hesabın sıfırlanması | Mal veya hizmetin tam ikamesi verilerek borcun tasfiye edilmesi ve piyasa dengesi. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunum yasaları ve simetrik fonksiyonlar ($f(x) = y$) | Bir sisteme giren enerji veya bilginin yok olmaması, her girdinin tam dengi bir çıktıyla sistemi sıfırlaması veya dengeye getirmesi hareketidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mütekabiliyet ve denkleştirici adalet (justitia commutativa) | Bireyler veya toplumlar arasındaki ilişkilerde ihlal edilen hakkın, tam dengi bir edim veya yaptırımla eski haline getirilmesi ilkesidir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Cezayı sadece adli bir infaz, hapis, eziyet veya kötülüğe verilen olumsuz intikam yaptırımı olarak algılamak; mükafat ve kifayet anlamını bütünüyle dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'da cennet nimetleri için de en üst düzeyde kullanılması (amelin tam karşılığı); ayrıca bir ferdin diğer ferdin yerine bedel olamayacağı varoluşsal kifayeti anlatması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın adaletini intikamcı bir öfke gibi yorumlamak, ayetlerdeki mükafat boyutunu kavramamak ve ahirette başkalarının günahını veya sevabını yüklenme vehmine kapılmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve adalet nizamının omurgasını kurar; insanın başıboş bırakılmadığını, varlığın nedensellik ve tam denklik üzerine inşa edildiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret hesaplaşmasını anlatan eskatolojik sahnelerde, adalet ve kısas ayetlerinde ve gayrimüslim tebaa ile ilişkileri düzenleyen teşrii hükümlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şefaati veya soy üstünlüğünü bir kurtuluş garantisi sanıp bireysel sorumluluktan kaçma eğilimini çürütür; ilahi karşılığın keyfi değil, amelin tam dengi olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir şeyin bir başka şeyin açığını kapatacak ve onun yerini tutacak şekilde denk düşmesi, borcu sıfırlayan payın eksiksiz verilmesi.
- Soyut anlam: Eylemler ile onların ontolojik ve ahlaki sonuçları arasındaki kusursuz simetri; ilahi adaletin hiçbir fazlalık veya eksiklik barındırmayan denge hali.
- Sistematik karşılık: Hukuki, iktisadi ve uhrevi sistemlerde hak edişin tam ikame edilmesi, sorumluluğun şahsiliği ve dengenin yeniden tesisi.
- LaTeX modeli: $$\Delta = f(A) - R = 0 \implies R = f(A)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $A$ yapılan eylemi veya ortaya konan ameli, $f(A)$ bu eylemin ahlaki, hukuki ve ontolojik hak ediş değerini, $R$ ise eylemin karşılığı olarak takdim edilen bedeli temsil eder. $\Delta$ iki büyüklük arasındaki farkı gösterir. Sistemin adalet dengesinde bu fark sıfıra eşittir ($\Delta = 0$); bu durum, verilen karşılığın amelin değerine mutlak surette eşit olduğunu ($R = f(A)$), hiçbir eksiltme veya haksız taşkınlığın bulunmadığını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (109 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/2:48.md) — تَجْزِي

وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): Ve öyle bir günden korkun ki; o günde kimse, kimse için bir şey ödeyemez. Şefaat kabul edilmez. Fidye alınmaz ve onlara yardım da edilmez.

### [Bakara 2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/2:85.md) — جَزَاءُ

ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Bakara 2:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/2:123.md) — تَجْزِي

وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): Ve öyle bir günden sakının ki, o gün kimse kimseden yana bir şey ödeyemez, kimseden bedel kabul olunmaz, şefaat fayda vermez ve yardım olunmaz.

### [Bakara 2:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/2:191.md) — جَزَاءُ

وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ve onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.

### [Ali İmran 3:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/3:87.md) — جَزَاؤُهُمْ

أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): İşte bunların cezası: Allah’ın, meleklerin ve bütün insanların la’neti onların üzerinedir.

### [Ali İmran 3:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/3:136.md) — جَزَاؤُهُمْ

أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ

Meal (IK): İşte onların mükafatı: Rabblarından bir mağfiret ve altından ırmaklar akan cennetlerdir. Orada temelli kalacaklardır. Ne de güzeldir mükafatı iş yapanların.

### [Ali İmran 3:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/3:144.md) — وَسَيَجْزِي

وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Muhammed; sadece bir elçidir. Ondan önce de nice elçiler gelip geçmiştir. Şimdi o, ölür veya öldürülürse; geriye mi döneceksiniz? Kim geriye dönerse; Allah’a hiç bir zarar vermez. Allah, şükredenlerin mükafatını verecektir.

### [Ali İmran 3:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/3:145.md) — وَسَنَجْزِي

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Allah’ın izni olmadıkça hiç bir kimseye ölmek yoktur. O, vadesiyle yazılmış bir yazıdır. Kim dünya nimetini isterse kendisine ondan veririz, kim de ahiret nimetini dilerse buna da ondan veririz. Ve şükredenleri mükafatlandıracağız.

### [Nisa 4:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/4:93.md) — فَجَزَاؤُهُ

وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا

Meal (IK): Kim de bir mü’min’i kasden öldürüse; onun cezası içinde ebediyyen kalacağı cehennemdir. Allah ona gazab etmiş, la’net etmiş ve büyük bir azab hazırlamıştır.

### [Nisa 4:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/4:123.md) — يُجْزَ

لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): Ne sizin kuruntunuzla, ne de kitab ehli olanların kuruntularıyladır. Kim, kötü iş yaparsa; cezasını görür. Ve kendisine Allah’tan başka ne bir dost bulabilir, ne de bir yardımcı.

### [Maide 5:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/5:29.md) — جَزَاءُ

إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ وَذَلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Dilerim ki sen; benim günahımı da, kendi günahını da yüklenip cehennemliklerden olasın. Zalimlerin cezası da budur.

### [Maide 5:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/5:33.md) — جَزَاءُ

إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah ve Rasulü ile savaşanların ve yeryüzünde fesada koşanların cezası; ancak öldürülmek, asılmak, çaprazvari el ve ayakları kesilmek veya yerlerinden sürülmektir. Bu, onlara dünyada rüzvaylıktır. Onlara ahirette de büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/5:38.md) — جَزَاءً

وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Hırsız erkek ve hırsız kadının yaptıklarına karşılık Allah tarafından bir ceza olarak; ellerini kesin. Ve Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Maide 5:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/5:85.md) — جَزَاءُ

فَأَثَابَهُمُ اللَّهُ بِمَا قَالُوا جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Allah da onları dediklerinden dolayı; altlarından ırmaklar akan cennetlerle mükafatlandırdı. Orada temelli kalacaklardır. İşte ihsan edenlerin mükafatı budur.

### [Maide 5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/5:95.md) — فَجَزَاءٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden her kim; bile bile onu öldürürse; öldürdüğü o hayvanın benzeri bir ceza vardır ki, Ka’be’ye ulaşmış bir kurbanlık olmak üzere, buna içinizden adil iki kişi hükmedecektir. Yahut düşkünlere yemek yedirmek şeklinde keffaret veya onun dengi oruç tutmaktır. Ta ki yaptığının vebalini tatmış olsun. Allah; geçmiştekileri affetmiştir. Kim de sonradan böyle yaparsa; Allah, ondan intikamını alır. Allah, Aziz’dir, İntikam sahibidir.

### [En'am 6:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:84.md) — نَجْزِي

وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ كُلًّا هَدَيْنَا وَنُوحًا هَدَيْنَا مِنْ قَبْلُ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِ دَاوُدَ وَسُلَيْمَانَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَى وَهَارُونَ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Ve Biz, ona İshak’ı ve Ya’kub’u ihsan ettik. Her birini hidayete erdirdik. Daha önce de Nuh’u ve onun soyundan Davud’u, Süleyman’ı, Eyyub’u, Yusuf’u, Musa’yı ve Harun’u hidayete erdirdik. İşte böyle mükafaatlandırırız ihsan edenleri.

### [En'am 6:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:93.md) — تُجْزَوْنَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَنْ قَالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَكُنْتُمْ عَنْ آيَاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uydurandan, yahut kendisine hiçbir şey vahyedilmemişken; bana da vahyolundu, diyenden ve; Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim, diyenden daha zalim kimdir? Bir görseydin; o zalimler can çekişirlerken melekler de ellerini uzatmış: Can verip bugün Allah’a karşı haksız yere söylediklerinizden ve O’nun ayetlerine büyüklük taslamanızdan ötürü horluk azabı ile cezalandırılacaksınız, derken.

### [En'am 6:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:120.md) — سَيُجْزَوْنَ

وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ

Meal (IK): Günahın açığını da, gizlisini de bırakın. Çünkü günah kazananlar; kazanmakta oldukları yüzünden cezalandırılacaklardır.

### [En'am 6:138](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:138.md) — سَيَجْزِيهِمْ

وَقَالُوا هَذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لَا يَطْعَمُهَا إِلَّا مَنْ نَشَاءُ بِزَعْمِهِمْ وَأَنْعَامٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُهَا وَأَنْعَامٌ لَا يَذْكُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا افْتِرَاءً عَلَيْهِ سَيَجْزِيهِمْ بِمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Onlar kendi zanlarınca; bu davarlar, bu ekinler haramdır, onları diledimizden başkası yiyemez. Bir takım hayvanların sırtları haramdır, dediler. Bir kısım hayvanların üzerine de O’na karşı iftira ederek; Allah’ın adını anmazlar. Allah; yapmakta oldukları iftiraları yüzünden onları cezalandıracaktır.

### [En'am 6:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:139.md) — سَيَجْزِيهِمْ

وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَى أَزْوَاجِنَا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Bir de dediler ki: Şu davarların karınlarında bulunanlar, yalnız erkeklerimiz içindir, kadınlarımıza haram kılınmıştır. Ölü doğacak olursa; hepsi ona ortaktırlar. Allah, onların bu vasıflandırmalarının cezasını verecektir. Muhakkak ki O; Hakim’dir, Alim’dir.

### [En'am 6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:146.md) — جَزَيْنَاهُمْ

وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوِ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Yahudi olanlara da bütün tırnaklıları haram kıldık. Sığır ve koyunun iç yağlarını da üzerlerine haram kıldık. Bunlardan sırtlarına ve bağırsaklarına yapışan ve kemiğe karışan müstesnadır. Biz, onları zulümlerinden dolayı cezaya çarptırdık. Biz, elbette sadıklarızdır.

### [En'am 6:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:157.md) — سَنَجْزِي

أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَى مِنْهُمْ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ

Meal (IK): Veya demeyesiniz ki: Bize de o kitab indirilseydi; muhakkak ki onlardan daha fazla hidayete ererdik. İşte size, Rabbınızdan apaçık hüccet, hidayet ve rahmet gelmiştir. Artık Allah’ın ayetlerini yalanlayandan ve onlardan yüzçevirenden daha zalim kimdir? Biz, ayetlerimizden yüzçevirenleri bu yüzden azabın kötüsüyle cezalandıracağız.

### [En'am 6:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/6:160.md) — يُجْزَى

مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Kim, bir iyilikle gelirse; ona, onun on katı vardır. Kim de bir kötülükle gelirse; o, ancak misliyle cezalandırılır. Ve onlara haksızlık edilmez.

### [Araf 7:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/7:40.md) — نَجْزِي

إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَلَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki ayetlerimizi yalan sayıp onlara karşı büyüklük taslayanlara; işte onlara, göğün kapıları açılmaz ve onlar; deve iğne deliğinden geçinceye kadar cennete de giremezler. Biz, suçluları işte böyle cezalandırırız.

### [Araf 7:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/7:41.md) — نَجْزِي

لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهَادٌ وَمِنْ فَوْقِهِمْ غَوَاشٍ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Onlar için cehennemde bir döşek ve üstlerine de örtüler vardır. Biz, zalimleri işte böyle cezalandırırız.

### [Araf 7:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/7:147.md) — يُجْزَوْنَ

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizi ve ahirete kavuşmayı yalanlayanların işledikleri boşa gitmiştir. Onlar; işlediklerinden başka bir şeyle mi cezalandırılacaklardı?

### [Araf 7:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/7:152.md) — نَجْزِي

إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki buzağıyı tanrı edinenlere; Rabblarından bir gazab ve dünya hayatında bir horluk erişecektir. Biz, işte böylece cezalandırırız iftira edenleri.

### [Araf 7:180](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/7:180.md) — سَيُجْزَوْنَ

وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): En güzel isimler Allah’ındır. Öyleyse O’na bunlarla dua edin. O’nun isimleri konusunda eğriliğe sapanları bırakın. Onlar, yaptıklarının cezalarını göreceklerdir.

### [Tevbe 9:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/9:26.md) — جَزَاءُ

ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Bilahare Allah; Rasulü ile mü’minlerin üzerine sekinetini indirmişti, görmediğiniz orduları da indirmişti. Ve kafirleri azaba uğratmıştı. Kafirlerin cezası buydu.

### [Tevbe 9:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/9:29.md) — الْجِزْيَةَ

قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ

Meal (IK): Kitab verilmiş olanlardan; Allah’a da, ahiret gününe de inanmayan, Allah ve peygamberinin haram kıldığını haram saymayan ve hak din edinmeyenlerle -boyun eğip kendi elleriyle cizye verinceye kadarsavaşın.

### [Tevbe 9:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/9:82.md) — جَزَاءً

فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيرًا جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Artık yaptıklarının cezası olarak az gülsünler, çok ağlasınlar.

### [Tevbe 9:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/9:95.md) — جَزَاءً

سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Kendilerine döndüğünüz zaman; onlardan vazgeçmeniz için Allah’a yemin edeceklerdir. Öyleyse onlardan yüz çevirin. Çünkü murdardırlar. Yaptıklarının karşılığı olarak varacakları yer, cehennemdir.

### [Tevbe 9:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/9:121.md) — لِيَجْزِيَهُمُ

وَلَا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً وَلَا يَقْطَعُونَ وَادِيًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, küçük veya büyük nafaka olarak ne infak ederlerse, ne kadar yol giderler ve bir vadi geçerlerse; mutlaka onların lehine yazılır ki Allah yaptıklarının en güzeli ile mükafatlandırsın.

### [Yunus 10:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/10:4.md) — لِيَجْزِيَ

إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Hepinizin dönüşü O’nadır. Allah’ın vaadi haktır. Doğrusu O, yaratmaya başlar, sonra iman edip iyi amel işleyenlere adaletle karşılık vermek için onu tekrar eder. Küfredenlere de; küfreder olmalarından dolayı kaynar sudan bir içki ve elem verici bir azab vardır.

### [Yunus 10:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/10:13.md) — نَجْزِي

وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; sizden önce nice nesilleri zulmettikleri zaman helak ettik. Peygamberleri onlara apaçık delillerle geldikleri halde, onlar inanmamışlardı. İşte Biz, suçlu kavmi böyle cezalandırırız.

### [Yunus 10:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/10:27.md) — جَزَاءُ

وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Kötülükleri kazananlara; kötülükleri kadar ceza verilir. Onların yüzlerini zillet bürür. Allah’a karşı onları savunacak kimse yoktur. Yüzleri, geceden de kara bir parçayla örtülmüş gibidir. İşte bunlar da ateşin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Yunus 10:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/10:52.md) — تُجْزَوْنَ

ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

Meal (IK): Sonra zulmetmiş olanlara denilir ki: Sürekli azabı tadın. Yalnız kazanır olduğunuz şeylerle cezalandırılmıyor musunuz?

### [Yusuf 12:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/12:22.md) — نَجْزِي

وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Ergenlik çağına gelince; ona hüküm ve ilim verdik. İşte böyle mükafaatlandırırız Biz, ihsan edenleri.

### [Yusuf 12:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/12:25.md) — جَزَاءُ

وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا الْبَابِ قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): İkisi de kapıya koştular. Kadın, onun gömleğini arkasından boylu boyunca yırttı. Kapının yanında efendisine rast geldi. Kadın dedi ki: Ailene kötülük etmek isteyenin cezası; zindana atılmaktan veya acıklı bir azabdan başka ne olabilir?

### [Yusuf 12:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/12:74.md) — جَزَاؤُهُ

قَالُوا فَمَا جَزَاؤُهُ إِنْ كُنْتُمْ كَاذِبِينَ

Meal (IK): Eğer yalancılar iseniz; bunun cezası nedir? dediler.

### [Yusuf 12:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/12:75.md) — جَزَاؤُهُ · نَجْزِي

قَالُوا جَزَاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ فَهُوَ جَزَاؤُهُ كَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Bunun cezası, yükünde bulunan kimsenin kendisidir. İşte o kimse bunun cezasıdır. Biz zalimleri böyle cezalandırırız.

### [Yusuf 12:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/12:88.md) — يَجْزِي

فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ

Meal (IK): Onlar yanına vardıklarında dediler ki: Ey Aziz; bizi de ailemizi de darlık bastı, pek değersiz bir malla geldik. Bize yine tam ölçek ver de tasadduk et. Muhakkak ki Allah, tasadduk edenleri mükafaatlandırır.

### [İbrahim 14:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/14:51.md) — لِيَجْزِيَ

لِيَجْزِيَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Bu; Allah’ın herkese yaptığının karşılığını vermesi içindir. Muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.

### [Nahl 16:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/16:31.md) — يَجْزِي

جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ كَذَلِكَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Adn cennetlerine girerler. Onların altlarından ırmaklar akar. Orada diledikleri kendilerinindir. Ve işte Allah; müttakileri böyle mükafatlandırır.

### [Nahl 16:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/16:96.md) — وَلَنَجْزِيَنَّ

مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sizin yanınızdaki tükenir. Allah’ın katında olanlar ise sonsuzdur. Sabredenlere mükafatlarını, yaptıklarının daha güzeli ile ödeyeceğiz.

### [Nahl 16:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/16:97.md) — وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ

مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kadın olsun, erkek olsun; her kim, inanmış olarak iyi amel işlerse; ona hoş bir hayat yaşatacağız. Mükafatlarını yaptıklarından daha güzeli ile ödeyeceğiz.

### [İsra 17:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/17:63.md) — جَزَاؤُكُمْ · جَزَاءً

قَالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَاؤُكُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا

Meal (IK): Buyurmuştu ki: Haydi git, onlardan her kim sana uyarsa; muhakkak cehennem sizin cezanızdır. Hem de tam bir ceza.

### [İsra 17:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/17:98.md) — جَزَاؤُهُمْ

ذَلِكَ جَزَاؤُهُمْ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا وَقَالُوا أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا

Meal (IK): Bu, onların cezasıdır. Çünkü onlar; ayetlerimize küfrettiler ve: Kemik, ufalanmış toprak olduğumuzdan sonra mı, biz mi, yeniden bir yaratılışla diriltileceğiz? dediler.

### [Kehf 18:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/18:88.md) — جَزَاءً

وَأَمَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُ جَزَاءً الْحُسْنَى وَسَنَقُولُ لَهُ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًا

Meal (IK): Fakat kim de, iman eder ve salih ameller işlerse; ona, mükafat olarak güzel şeyler vardır. Ona emrimizden kolayını da söyleyeceğiz.

### [Kehf 18:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/18:106.md) — جَزَاؤُهُمْ

ذَلِكَ جَزَاؤُهُمْ جَهَنَّمُ بِمَا كَفَرُوا وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَرُسُلِي هُزُوًا

Meal (IK): İşte onların cezası; inkar edip peygamberlerimi ve ayetlerimi alaya almalarına karşılık, cehennemdir.

### [Taha 20:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/20:15.md) — لِتُجْزَى

إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا لِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا تَسْعَى

Meal (IK): Çünkü kıyamet muhakkak gelecektir. Her nefis işlediğinin karşılığını görsün diye onu neredeyse gizliyorum.

### [Taha 20:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/20:76.md) — جَزَاءُ

جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ مَنْ تَزَكَّى

Meal (IK): Altlarından ırmaklar akan ve içinde temelli kalacakları Adn cennetleri vardır ve bu, arınanların mükafatıdır.

### [Taha 20:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/20:127.md) — نَجْزِي

وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى

Meal (IK): İşte israf edenleri, Rabbının ayetlerine inanmayanları böylece cezalandıracağız. Hem ahiretin azabı daha çetin ve daha süreklidir.

### [Enbiya 21:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/21:29.md) — نَجْزِيهِ · نَجْزِي

وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلَهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ كَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Bunlardan kim: Tanrı O değil de benim derse; onu derhal cehennemle cezalandırırız. Biz, zalimlerin cezasını böyle veririz.

### [Müminun 23:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/23:111.md) — جَزَيْتُهُمُ

إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Sabrettiklerinden dolayı bugün onları mükafatlandırdım. Doğrusu onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

### [Nur 24:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/24:38.md) — لِيَجْزِيَهُمُ

لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Allah; onları işledikleri amellerin en güzeliyle mükafatlandıracak, onlara lutfunu fazlasıyla verecektir. Ve Allah; dilediğini hesapsız şekilde rızıklandırır.

### [Furkan 25:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/25:15.md) — جَزَاءً

قُلْ أَذَلِكَ خَيْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ كَانَتْ لَهُمْ جَزَاءً وَمَصِيرًا

Meal (IK): De ki: Bu mu daha hayırlıdır, yoksa müttakilere vaad olunan ebedi cennet mi? Ki bu, onlar için bir mükafat ve son duraktır.

### [Furkan 25:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/25:75.md) — يُجْزَوْنَ

أُولَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَسَلَامًا

Meal (IK): İşte onlar, sabrettiklerinden dolayı cennetin en yüksek dereceleri ile mükafatlandırılırlar ve orada sağlık ve selamla karşılanırlar.

### [Neml 27:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/27:90.md) — تُجْزَوْنَ

وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kim de bir kötülükle gelirse; yüzleri ateşte sürtülür. Ya siz, yaptıklarınızdan başka bir şeyle mi cezalandırılacaksınız?

### [Kasas 28:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/28:14.md) — نَجْزِي

وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَى آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Erginlik çağına erişip olgunlaşınca, Biz ona ilim ve hikmet verdik. İyi davrananları işte böylece mükafatlandırırız.

### [Kasas 28:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/28:25.md) — لِيَجْزِيَكَ

فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيَاءٍ قَالَتْ إِنَّ أَبِي يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا فَلَمَّا جَاءَهُ وَقَصَّ عَلَيْهِ الْقَصَصَ قَالَ لَا تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Derken, o kadınlardan biri, utana utana yürüyüp ona geldi: Babam, dedi, sana sulama ücretini ödemek için seni çağırıyor. Ona gelince, başından geçeni anlattı. O da: Korkma; artık zalimler güruhundan kurtuldun, dedi.

### [Kasas 28:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/28:84.md) — يُجْزَى

مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئَاتِ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kim, bir iyilikle gelirse; ona, daha hayırlısı verilir. Kim de bir kötülükle gelirse; o kötülükleri işleyenler, ancak yaptıkları kadar ceza görürler.

### [Ankebut 29:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/29:7.md) — وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَنُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): İman edip de salih amel işleyenlerin, kötülüklerini andolsun ki örteriz. Onları yaptıklarından daha güzeli ile mükafatlandırırız.

### [Rum 30:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/30:45.md) — لِيَجْزِيَ

لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ki, iman edip salih ameller işleyenleri Allah’ın fazlından mükafatlandırılması içindir bu. Muhakkak ki O; kafirleri sevmez.

### [Lokman 31:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/31:33.md) — يَجْزِي · جَازٍ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لَا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ

Meal (IK): Ey insanlar; Rabbınızdan korkun. Babanın oğluna, oğulun babasına hiçbir şey ödemeyeceği günden çekinin. Allah’ın vaadi şüphesiz haktır. Öyleyse, sakın dünya hayatı sizi aldatmasın. Aldatıcı şeytan sizi Allah’ın bağışlamasına güvendirerek yoldan çıkarmasın.

### [Secde 32:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/32:17.md) — جَزَاءً

فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yaptıklarına karşılık olarak onlara gözlerin aydın olacağı, nelerin gizlenmiş bulunduğunu kimse bilmez.

### [Ahzab 33:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/33:24.md) — لِيَجْزِيَ

لِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ إِنْ شَاءَ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Çünkü Allah, doğruları doğruluklarıyla mükafatlandıracak, münafıkları da dilerse azablandıracak veya tevbelerini kabul edecektir. Muhakkak ki Allah, Gafur, Rahim olandır.

### [Sebe 34:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/34:4.md) — لِيَجْزِيَ

لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): İman etmiş olup da salih amel işleyenleri mükafatlandırması için. İşte onlara mağfiret ve cömertçe verilmiş bir rızık vardır.

### [Sebe 34:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/34:17.md) — جَزَيْنَاهُمْ · نُجَازِي

ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِمَا كَفَرُوا وَهَلْ نُجَازِي إِلَّا الْكَفُورَ

Meal (IK): İşte böylece küfretmiş olmalarından ötürü onları cezalandırdık. Biz, küfredenlerden başkasını cezalandırır mıyız?

### [Sebe 34:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/34:33.md) — يُجْزَوْنَ

وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَنْدَادًا وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَجَعَلْنَا الْأَغْلَالَ فِي أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Güçsüz sayılanlar da, büyüklük taslayanlara dediler ki: Haydi, gece ve gündüzün (işiniz) hilekarlıktı. Hani siz, bizim Allah’a küfretmemizi ve O’na eşler koşmamızı emrediyordunuz. Azabı gördüklerinde ettiklerine içleri yandı. Ve küfretmiş olanların boyunlarına demir halkalar vurduk. Yapmakta olduklarından başkasıyla mı, cezalandırılacaklardı.

### [Sebe 34:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/34:37.md) — جَزَاءُ

وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفَى إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَهُمْ فِي الْغُرُفَاتِ آمِنُونَ

Meal (IK): Ne mallarınız, ne de çocuklarınız sizi, Bizim katımıza yaklaştıracak olan. Ancak iman edip salih amel işleyen kimselerin, işte onların yaptıklarına karşılık kkat kat mükafat vardır. Ve onlar, yüksek dereceler içinde emindirler.

### [Fatır 35:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/35:36.md) — نَجْزِي

وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نَارُ جَهَنَّمَ لَا يُقْضَى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذَابِهَا كَذَلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ

Meal (IK): Küfredenlere gelince; cehennem ateşi onlar içindir. Aleyhlerine hüküm verilmez ki ölsünler. Onlardan cehennemin azabı da hafifletilmez. İşte Biz; her küfredeni böyle cezalandırırız.

### [Yasin 36:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/36:54.md) — تُجْزَوْنَ

فَالْيَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَلَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Artık bugün, kimseye hiç bir haksızlıkta bulunulmaz. Ve siz, yapar olduklarınızdan başkasıyla cezalandırılmazsınız.

### [Saffat 37:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/37:39.md) — تُجْزَوْنَ

وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ve yapmış olduğunuzdan başkasıyla cezalandırılmayacaksınız.

### [Saffat 37:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/37:80.md) — نَجْزِي

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Biz, ihsan edenleri; işte böyle mükafatlandırırız.

### [Saffat 37:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/37:105.md) — نَجْزِي

قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Sen rü’yayı gerçekleştirdin. Elbette Biz, ihsan edenleri böylece mükafatlandırırız.

### [Saffat 37:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/37:110.md) — نَجْزِي

كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Biz, ihsan edenleri işte böyle mükafatlandırırız.

### [Saffat 37:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/37:121.md) — نَجْزِي

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki Biz, ihsan edenleri böyle mükafatlandırırız.

### [Saffat 37:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/37:131.md) — نَجْزِي

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): İşte Biz, ihsan edenleri böyle mükafatlandırırız.

### [Zümer 39:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/39:34.md) — جَزَاءُ

لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Rabbları katında diledikleri her şey, onlarındır. Bu, ihsan edenlerin mükafatıdır.

### [Zümer 39:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/39:35.md) — وَيَجْزِيَهُمْ

لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا وَيَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Çünkü Allah; onların yaptıklarının en kötüsünü örtecek ve yapmakta olduklarının en güzeliyle karşılığını verecektir.

### [Mü'min 40:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/40:17.md) — تُجْزَى

الْيَوْمَ تُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ لَا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Bugün her nefis kazandığı ile karşılık görür. Bugün zulüm yoktur. Muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.

### [Mü'min 40:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/40:40.md) — يُجْزَى

مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Kim, bir kötülük işlerse; ancak onun benzerleriyle ceza görür. Kadın veya erkek her kim de inanarak salih amel işlerse; işte onlar, cennete girerler ve orada hesapsız şekilde rızıklanırlar.

### [Fussilet 41:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/41:27.md) — وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ

فَلَنُذِيقَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا عَذَابًا شَدِيدًا وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): O küfredenlere şiddetli bir azabı tattıracağız ve onları yapmakta olduklarının en kötüsü ile cezalandıracağız.

### [Fussilet 41:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/41:28.md) — جَزَاءُ · جَزَاءً

ذَلِكَ جَزَاءُ أَعْدَاءِ اللَّهِ النَّارُ لَهُمْ فِيهَا دَارُ الْخُلْدِ جَزَاءً بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

Meal (IK): İşte böyle; Allah’ın düşmanlarının cezası ateştir. Ayetlerimizi bile bile inkar etmelerinin cezası olarak onların temelli kalacakları yer oradadır.

### [Şura 42:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/42:40.md) — وَجَزَاءُ

وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Kötülüğün karşılığı; ona denk bir kötülüktür. Kim, affeder ve ıslah ederse; ecri Allah’a aittir. Muhakkak ki Allah; zalimleri sevmez.

### [Casiye 45:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/45:14.md) — لِيَجْزِيَ

قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِيَ قَوْمًا بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): İman edenlere söyle: Allah’ın günlerinin geleceğini ummayan kimseleri bağışlayıp geçsinler. Çünkü Allah, her kavmi yaptıklarıyla cezalandıracaktır.

### [Casiye 45:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/45:22.md) — وَلِتُجْزَى

وَخَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَلِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır. Ta ki her nefis, zulme uğratılmaksızın kazancına göre karşılık görsün.

### [Casiye 45:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/45:28.md) — تُجْزَوْنَ

وَتَرَى كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Her ümmeti dizüstü çökmüş görürsün. Her ümmet kendi kitabına çağrılır. Bugün, size yaptıklarınızın karşılığı verilecektir.

### [Ahkaf 46:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/46:14.md) — جَزَاءً

أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): İşte onlar, cennet ehlidirler. İşlediklerine karşılık olarak orada temelli kalacaklardır.

### [Ahkaf 46:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/46:20.md) — تُجْزَوْنَ

وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ

Meal (IK): O küfredenlere, ateşe sunuldukları gün: Dünyadaki hayatınızda sizin için temiz olan her şeyi harcadınız, onların zevkini sürdünüz. Bugün ise yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamanızdan ve fasıklık etmenizden ötürü alçaltıcı bir azab göreceksiniz, denir.

### [Ahkaf 46:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/46:25.md) — نَجْزِي

تُدَمِّرُ كُلَّ شَيْءٍ بِأَمْرِ رَبِّهَا فَأَصْبَحُوا لَا يُرَى إِلَّا مَسَاكِنُهُمْ كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Rabbının emri ile her şeyi yıkar. Bunun üzerine onların meskenlerinden başka bir şey görünmez oldu. İşte biz, suçlular güruhunu böylece cezalandırırız.

### [Tur 52:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/52:16.md) — تُجْزَوْنَ

اصْلَوْهَا فَاصْبِرُوا أَوْ لَا تَصْبِرُوا سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Girin oraya. Sabretseniz de, sabretmeseniz de artık birdir. Çünkü siz; ancak yapmakta olduklarınızla cezalandırılıyorsunuz.

### [Necm 53:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/53:31.md) — لِيَجْزِيَ · وَيَجْزِيَ

وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَسَاءُوا بِمَا عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى

Meal (IK): Göklerde olan da, yerde olan da Allah’ındır. Kötülük edenlere yaptıklarının karşılığını vermesi, ihsan edenleri de daha güzeliyle mükafatlandırması içindir.

### [Necm 53:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/53:41.md) — يُجْزَاهُ · الْجَزَاءَ

ثُمَّ يُجْزَاهُ الْجَزَاءَ الْأَوْفَى

Meal (IK): Sonra ona karşılığı tastamam verilecektir.

### [Kamer 54:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/54:14.md) — جَزَاءً

تَجْرِي بِأَعْيُنِنَا جَزَاءً لِمَنْ كَانَ كُفِرَ

Meal (IK): Küfredilmiş olana mükafat olmak üzere Bizim gözetimimizle yüzüyordu.

### [Kamer 54:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/54:35.md) — نَجْزِي

نِعْمَةً مِنْ عِنْدِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ شَكَرَ

Meal (IK): Katımızdan bir nimet olarak. İşte Biz; şükredeni böyle mükafatlandırırız.

### [Rahman 55:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/55:60.md) — جَزَاءُ

هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ

Meal (IK): İhsanın karşılığı, ihsandan başkası mıdır?

### [Vakıa 56:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/56:24.md) — جَزَاءً

جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yapmakta olduklarına karşılık olarak.

### [Haşr 59:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/59:17.md) — جَزَاءُ

فَكَانَ عَاقِبَتَهُمَا أَنَّهُمَا فِي النَّارِ خَالِدَيْنِ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Nihayet ikisinin de akıbeti; içinde ebediyyen kalacakları ateştir. İşte zalimlerin cezası budur.

### [Tahrim 66:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/66:7.md) — تُجْزَوْنَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ey küfredenler; bugün, özür dilemeyin. Siz, ancak işlediklerinizin karşılığını görmektesiniz.

### [İnsan 76:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/76:9.md) — جَزَاءً

إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا

Meal (IK): Biz; sizi, ancak Allah rızası için doyuruyoruz. Sizden bir karşılık ve teşekkür beklemiyoruz.

### [İnsan 76:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/76:12.md) — وَجَزَاهُمْ

وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا

Meal (IK): Sabretmelerine karşılık, onları cennet ve ipekle mükafatlandırmıştır.

### [İnsan 76:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/76:22.md) — جَزَاءً

إِنَّ هَذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً وَكَانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُورًا

Meal (IK): İşte bu, sizin işlediklerinize karşılık oldu. Sa’yiniz meşkur olmuştur.

### [Mürselat 77:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/77:44.md) — نَجْزِي

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Şüphesiz ki Biz; ihsan edenleri böyle mükafatlandırırız.

### [Nebe 78:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/78:26.md) — جَزَاءً

جَزَاءً وِفَاقًا

Meal (IK): İşlediklerine uygun bir ceza olarak.

### [Nebe 78:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/78:36.md) — جَزَاءً

جَزَاءً مِنْ رَبِّكَ عَطَاءً حِسَابًا

Meal (IK): Rabbından bir mükafat ve bağış olarak.

### [Leyl 92:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/92:19.md) — تُجْزَى

وَمَا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزَى

Meal (IK): O’nun nezdinde, bir kimsenin karşılık olarak verilecek hiç bir nimeti yoktur.

### [Beyyine 98:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/ayet/98:8.md) — جَزَاؤُهُمْ

جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ

Meal (IK): Rabbları katında onların mükafatı; altlarından ırmaklar akan ve orada temelli kalacakları Adn cennetleridir. Allah onlardan hoşnud, onlar da O’ndan razıdırlar. İşte bu, Rabbından korkan kimseye mahsustur.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden ayrılıp konabilen şey demektir. Cezeye eski parçanın yerine konan yeni parça demektir.
Bir şey karşılığı verilendir. Yerini tutan şeye denir. Sonra zimmilerden alınan verginin adı olmuştur. Ceza bir fiile karşı uygulanan kötülük veya iyiliktir. Sonraları kötülere daha çok kullanılmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما
ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به.
وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ		وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ
والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن الماء جَزَأً وجزوءاً وجزّوا غير مهموز.
قال:
ولاحتْه من بَعْدِ الجُزُوءِ ظَمأةٌ		ولم يك عن ورد المياه عَكُومُ
والجازئات: الوحش، والجميعُ: الجَوازِئُ. قال: بها من كلِّ جازِئَةٍ صُوارُ والجزءُ في تجزئة السهام: بعض الشيء.. جَزَّأته تَجَزِئةً، أي: جعلته أجزاءً. وأجْزأتُ منه جزءً، أي: أخْذْتُ منه جزْءً وعزلته.
والجُزْأةُ: نصاب السكين.
والمجزوء من الشعر، إذا ذهب فصل واحد من فصوله مثل قوله:
يظن الناس بالمَلِكَيْ		نِ أنَّهما قد التأمـا
فإن تسمع بلأمِهِما		فإنَّ الأمر قد فقما
ومثل قوله:
أصبح قلبي صَرِدا
لا يشتهي أن يردا
ذهب منه الجزء الثالث.
جأز:
الجأزُ: كهيئة الغصص، يأخذ في الصَّدر عِند الغيظ. جَيئزَ يجأزُ جأزاً فهو جَئِزٌ. قال:
يسقي العدى غيظاً طويل الجأزِ
أجز:
الإجازة: ارتفاق والعرب وكانت العرب تحتبي وتَستأجز على وسادة، ولا تتَّكيءُ على يمين وشمال.
جزي"
جَزَى يجزي جزءاً، أي: كافأ بالإحسان وبالإساءة. وفلانٌ ذو غناءٍ وجَزَاء، ممدود.
وتَجازيتُ ديني: تقاضيته.
جوز:
جَوزُ كل شيءٍ: وسطه، والجميعُ: أجواز.
والجَوزةُ السَّقية. والمُستجيزُ: المُستسقي.
والجوزُ: الذي يؤكل وواحدُ الجَوز: جوزة.
وتقول: جُزتُ: الطَّريق جَوازاً ومَجازاً وجُؤُوزاً.
والمَجاز: المصدرُ والموضعُ، والمجازةُ أيضاً.
وجاوزته جِوازاً في معنى: جُزته.
والجَوازُ: صكُّ المسافر. وجائزُ البيت: الخشبةُ التي تُوضع عليها أطرافُ الخَشَب.
والتَّجاوُزُ: ألا تأخذه بالذَّنب، أي: تتركه.
والتّجوّز: خِفّةٌ في الصّلاة والعمل وسُرعةٌ. والتَّجوٌّزُ في الدّراهم: ترويجُها.
والمُجَوَّوزةُ من النغم: التي بصدرها تجويزٌ. وهو لونٌ يُخالفُ لونها.
زجو:
التَّزجيةُ: دفعُ الشَّيء كما تزجّي البَقرةُ ولدها، أي: تسُوقُه.
والرِّيحُ تُزجي السَّحابَ، أي: تسُوقُه سوقاً رفيقاً، قال:
وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه
زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ
والمُزجى: القليل، من قوله عزّ وجلّ: "وجِئنا ببضاعةٍ مُزجاه" وزجا الخراجُ يَزجُو زَجاءً إذا تَيسَّرت جِبايَتُه.
وجز:
أوجزتُ في الأمرِ: اختصرت. والوجزُ: الوحاءُ، تقُولُ أوجَزَ فلانٌ إيجازاً في كلِّ أمر، وقد أوجزَ الكلامَ والعطية، قال:
ما وَجز معروفِكَ بالرِّماقِ
وقال رؤبة:
لولا عطاءٌ مِن كريمٍ وَجزِ
وأمرٌ وَجِيزٌ: مُختصرٌ، وكلامٌ وَجِيزٌ.
زوج:
يقال: لفُلانٍ زوجان من الحمام، أي: ذكر وأنثى. قال سبحانه: "فاسلك فيها من كلِّ زوجين اثنين".
زوجٌ من الثِّياب، أي: لونٌ منها، قال عزّ وجلّ: "من كلِّ زَوجٍ بهيج"، أي: لون.
ويجمع الزَّوجُ: أزواجاً.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الزاي** و**و** و**ا** و**ي** **ء** معهما
**ج ز أ**، **ج أ ز**، **أ ج ز**، **ج ز ي**، **ج و ز**، **ز ج و**، **و ج ز**، **ز و ج** müstamel olanlardır.

**جزأ**: **أجزأني الشيء**, hemzeli; yani: bana yetti; ve şu ile cesaret ettim; ve **اجنزأت به**, yani, onunla yetindim.
Ve bu şey, bunun yerine **يُجزيءُ**; hemzelenir ve yumuşatılır. Ve bir dilde: **يجزأُ**. Dedi ki:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ		وأنّ المرءَ **يَجْزَأُ** بالكُراعِ

Ve **الجّزءُ**, hemzeli: **الاجتزاء** yani yetinme; ve **الجُزُوءُ** da. Dersin ki: **جَزِئَتِ الإبلُ**; eğer tazeyle suya karşı yetinirse: **جَزَأً** ve **جزوءاً** ve **جزّوا** hemzesiz.
Dedi ki:
ولاحتْه من بَعْدِ **الجُزُوءِ** ظَمأةٌ		ولم يك عن ورد المياه عَكُومُ

Ve **الجازئات**: vahşi hayvanlar; ve hepsi: **الجَوازِئُ**. Dedi ki: **بها من كلِّ جازِئَةٍ صُوارُ**
Ve okları parçalara ayırmada **الجزءُ**: şeyin bir kısmı.. **جَزَّأته تَجَزِئةً**, yani: onu parçalara kıldım. Ve **أجْزأتُ منه جزءً**, yani: ondan bir parça aldım ve onu ayırdım.
Ve **الجُزْأةُ**: bıçağın nasabı.
Ve şiirde **المجزوء**, eğer fasıllarından bir fasıl giderse; şu sözü gibi:
يظن الناس بالمَلِكَيْ		نِ أنَّهما قد التأمـا
فإن تسمع بلأمِهِما		فإنَّ الأمر قد فقما

Ve şu sözü gibi:
أصبح قلبي صَرِدا
لا يشتهي أن يردا

Ondan üçüncü parça gitti.

**جأز**:
**الجأزُ**: gırtlak tıkanması heyeti gibi; öfke anında göğüste tutar. **جَيئزَ يجأزُ جأزاً**; o hâlde o **جَئِزٌ**’dir. Dedi ki:
يسقي العدى غيظاً طويل **الجأزِ**

**أجز**:
**الإجازة**: yararlanma; ve Araplar; ve Araplar dizlerini karnına çekerek oturur ve bir yastık üzerine **تَستأجز** ederdi; ve sağa ve sola yaslanmazdı.

**جزي"**
**جَزَى يجزي جزءاً**, yani: iyilikle ve kötülükle karşılık verdi. Ve falan kimse, uzatılmış olarak, **غناءٍ** ve **جَزَاء** sahibidir.
Ve **تَجازيتُ ديني**: onu tahsil ettim.

**جوز**:
Her şeyin **جَوزُ**: ortasıdır; ve hepsi: **أجواز**.
Ve **الجَوزةُ**: sulama. Ve **المُستجيزُ**: su isteyen.
Ve **الجوزُ**: yenilen şey; ve **الجَوز**’un teki: **جوزة**.
Ve dersin ki: **جُزتُ**: yolu, **جَوازاً** ve **مَجازاً** ve **جُؤُوزاً**.
Ve **المَجاز**: mastar ve mekândır; ve **المجازةُ** da.
Ve **جاوزته جِوازاً**; **جُزته** manasında.
Ve **الجَوازُ**: yolcunun senedi. Ve **جائزُ البيت**: üzerine odun uçlarının konulduğu kiriş.
Ve **التَّجاوُزُ**: onu günahla yakalamamandır; yani: onu bırakırsın.
Ve **التّجوّز**: namazda ve işte hafiflik ve sürattir. Ve dirhemlerde **التَّجوٌّزُ**: onları tedavüle sokmaktır.
Ve nağmeden **المُجَوَّوزةُ**: sadrında bir **تجويزٌ** bulunan. Ve o, onun rengine muhalif bir renktir.

**زجو**:
**التَّزجيةُ**: şeyi itmek; tıpkı ineğin yavrusunu **تزجّي** etmesi gibi; yani: onu sürer.
Ve rüzgâr bulutu **تُزجي** eder; yani: onu yumuşak bir sevk ile sürer. Dedi ki:
وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه
زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ

Ve **المُزجى**: az olan; Aziz ve Celil’in sözü olan şu ifadeden: "وجِئنا ببضاعةٍ **مُزجاه**" Ve **زجا الخراجُ يَزجُو زَجاءً**: eğer onun toplanması kolaylaşırsa.

**وجز**:
İşte **أوجزتُ في الأمرِ**: kısalttım. Ve **الوجزُ**: **الوحاءُ**. Dersin ki: falan kimse her işte **إيجازاً** ile **أوجَزَ** etti; ve sözü ve bağışı **أوجزَ** etti. Dedi ki:
ما وَجز معروفِكَ بالرِّماقِ

Ve Rü’be dedi ki:
لولا عطاءٌ مِن كريمٍ وَجزِ

Ve **أمرٌ وَجِيزٌ**: kısaltılmıştır; ve **كلامٌ وَجِيزٌ**.

**زوج**:
Denir ki: falan kimse için güvercinden iki **زوجان** vardır; yani: erkek ve dişi. Yüce olan dedi ki: "فاسلك فيها من كلِّ **زوجين** اثنين".
**زوجٌ** elbiseden; yani: ondan bir renk. Aziz ve Celil dedi ki: "من كلِّ **زَوجٍ** بهيج", yani: renk.
Ve **الزَّوجُ** çoğul yapılır: **أزواجاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَزَيْتُهُ بما صنع جَزاء وجازَيْتُهُ، بمعنىً.
ويقال: جازَيْتُهُ فجَزَيْتُهُ، أي غلبته.
وجَزى عنِّي هذا الأمرَ أي قضى. ومنه قوله تعالى: "لا تَجْزي نفسٌ عن نَفْسٍ شَيئا".
ويقال: جَزَتْ عنك شاةٌ. وفي حديث أبي بُردة بن نِيار: تَجْزي عنك ولا تَجْزي عن أحد بعدك، أي تَقضي.
وتَجازَيْتُ دَيْني على فلان، إذا تقاضيتَه.
والمُتَجازي: المتقاضي.
وهذا رجلٌ جازيكَ من رجلٍ، أي حَسْبُكَ.
والجِزْيَةُ: ما يُؤخذ من أهل الذمّة، والجمع الجِزَى.

##### Türkçe

**جَزَيْتُهُ** “yaptığı şey” sebebiyle onu **جَزاء** ile karşılıklandırdım; ve **جازَيْتُهُ** (da), anlamca (aynıdır).

Ve denilir: **جازَيْتُهُ** sonra **جَزَيْتُهُ**; yani ona galip geldim.

Ve **جَزى** “benim adıma” bu işi; yani yerine getirdi. Ondan (da) Yüce Allah’ın sözü: “لا تَجْزي نفسٌ عن نَفْسٍ شَيئا”.

Ve denilir: **جَزَتْ** senin adına bir koyun. Ebû Burde b. Niyâr’ın hadisinde: “تَجْزي عنك ولا تَجْزي عن أحد بعدك”, yani yerine getirir.

Ve **تَجازَيْتُ** borcumu falan kimse üzerine; onu talep ettiğim zaman.

Ve **المُتَجازي**: talep eden.

Ve bu, bir adamdan sana **جازيكَ** bir adamdır; yani sana yeter.

Ve **الجِزْيَةُ**: zimmîlerden alınan şey; çoğulu **الجِزَى**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والزاء وما يثلثهما)
(جزع) الجيم والزاء والعين أصلان: أحدهما الانقطاع، والآخر جوهرٌ من الجواهر.
فأمّا الأول فيقولون جَزَعْتُ الرّملة إذا قطعتَها؛ ومنه: جِزْعُ الوادي، وهو الموضع الذي يَقطعُه من أحد جانبَيه إلى الجانب؛ ويقال هو مُنْعَطَفه. فإنْ كان كذا فلأنّه انقَطع عن الاستواء فانعرج. والجزَع: نَقِيض الصّبر، وهو انقطاعُ المُنَّة عن حَمْل ما نزل([1]). و[الجُِِزْعة([2])] هي القليل من الماء، وهو قياس الباب.
وأمّا الآخَر فالجَِزْع، وهو الخرَزُ المعروف. ويقال بُسْرَةٌ مُجزَّعَةٌ، إذا بَلَغَ الإرطابُ نِصْفها، وتُشْبِه حينئذٍ الجَِزْع([3]).
(جزل) الجيم والزاء واللام أصلان: أحدهما عِظَم الشَّيء من الأشياء، والثاني القَطْع.
فالأوّل الجَزْل، وهو ما عَظُمَ من الحَطَب، ثم اسْتُعير، فقيل: أجزَلَ في العطاء. ومنه الرَّأْيُ الجَزْل من الباب الثاني، وسنذكره. فأمَّا قول القائل:
فوَيْهاً لقِدْرِكَ وَيْهاً لها *** إذا اخْتِيرَ في المَحْلِ جَزْلُ الحَطَبْ([4])فإنَّه اختَصَّ الجَزْلَ لأنّ اللحمَ يكون غَثَّاً فيُبطئ نضجُه فيُلْتَمَسُ له الجَزْل.
وأمّا الأصل الآخَر فيقول العرب: جزَلْتُ الشيءَ جِزْلَتَين، أي قطعته
*قِطْعَتَيْن. وهذا زَمَنُ الجَِزَالِ أي صَِرَامِ النَّخْلِ. قال:
* حَتَّى إذا ما حانَ مِن جَِزَالِها([5]) *
ومن هذا الباب الجَزَل، أن يُصيبَ غارِبَ البعير دَبَرَة، فيُخرَج منه عَظْمٌ فيطمئِنَّ موضِعُه. وبعيرٌ أجْزَلُ إذا فُعِلَ به ذلك. قال أبو النجم:
* يُغادِرُ الصَّمد كظَهْرِ الأجْزَلِ([6]) *
والجِزْلة: القطعة من التَّمْر. فأما قولهم جَزْلُ الرّأيِ فيحتمل أن يكون من الثاني، والمعنى أنَّه رأيٌ قاطعٌ.
وممّا شذّ عن الباب الجَوْزَل، وهو فَرْخُ الحمام، قال:
قالت سُلَيْمى لا أُحِبُّ الجَوْزَلا *** ولا أحِبُّ السَّمكاتِ مَأكَلا
ويقال: الجَوْزَل السمّ.
(جزم) الجيم والزاء والميم أصلٌ واحد، وهو القطع. يقال جَزَمْتُ الشيء أجْزِمُه جزْماً. والجَزْم في الإعراب يسمَّى جزماً لأنَّه قُطِع عنه الإعرابُ. والجِزْمَة: القِطْعة من الضَّأن. ومنه جَزَمْتُ القِرْبة إذا ملأتَها، وذلك حينَ يُقطَع الاستقاء. قال صخر الغيّ:فلما جَزَمْتُ بِهِِ قِرْبتي *** تيمّمتُ أطرِقةً أَو خَلِيفا([7])ويقولون: إنّ الجَزْمة الأكلةُ الواحدة. فإن كان صحيحاً فهو قياسُ الباب، لأنّه مرّةٌ ثم يُقطَع. ومن ذلك قولهم: جَزَّمَ القومُ: عَجَزُوا. قال:
ولكنِّي مضَيْتُ ولم أُجزِّمْ *** وكان الصَّبْرُ عادةَ أوَّلينا([8])(جزأ) الجيم والزاء والهمزة أصلٌ واحد، هو الاكتفاء بالشَّيء. يقال اجتزأْتُ بالشيءِ اجتزاءً، إذا اكتفيتَ به. وأجزَأَنِي الشَّيءُ إجزاءً إذا كفاني قال:
لقد آليت أَغْدِرُ في جَدَاعِ *** وإنْ مُنِّيتُ أُمَّاتِ الرِّباعِ([9])لأنَّ الغَدْرَ في الأقوامِ عارٌ *** وإِنَّ الحُرَّ يَجْزَأُ بالكُرَاعِ
أي يكتفى بها. والجَُزْءُ: استغناء السائمة عن الماء بالرُّطُْب([10]). وذكَرَ ناسٌ في قوله تعالى: ﴿وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءاً﴾ [الزخرف 15]، أنّه من هذا، حيث زعموا أنَّه اصطفى البناتِ على البنين. تعالى الله عن قول المشركين علُوَّاً كبيراً. والجُزْء: الطائفة من الشَّيء.
ومما شذّ عن الباب الجُزْأَة نِصاب السِّكِّين، وقد أجزَأتُها إجزاء إذا جعلْتَ لها جُزأةً. ويجوز أن يكون سمِّيت بذلك لأنها بعض الآلةِ وطائفةٌ منها.
(جزي) الجيم والزاء والياء: قيام الشيء مَقامَ غيره ومكافأتُه إياه. يقال جَزَيت فلاناً أجزِيه جزاءً، وجازيتُه مجازاةً. وهذا رجل جازِيكَ مِنْ رجل، أي حسبك. ومعناه أنه ينوبُ منابِ كلِّ أحدٍ، كما تقول كافِيكَ وناهيك. أي كأنه ينهاك أن يُطْلَبَ معه غيرُه.
وتقول: جَزَى عنِّي هذا الأمرُ يَجزِي، كما تقول قَضَى يقضي. وتجازَيْتُ دَيْني على فلان أي تقاضَيْته. وأهلُ المدينة يسمُّون المتقاضِي المتجازِي. قال الله جل ثناؤُه: ﴿وَاتَّقُوا يَوْمَاً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً﴾ [البقرة 48، 123]، أي لا تقضِي.
(جزح) الجيم والزاء والحاء كلمةٌ واحدة لا تتفرَّع ولا يُقاسُ عليها. يقال جزَح له من ماله، أي قَطَع. والجازِح: القاطع. وهو في شعر ابن مقبل:
* لَمُخْتَبِطٌ من تالِدِ المالِ جَازِحُ([11]) *
(جزر) الجيم والزاء والراء أصلٌ واحد، وهو القَطْع. يقال جَزَرت الشيء جَزْراً، ولذلك سمِّي الجَزُور جزوراً. والجَزَرة: الشاة يقوم إليها أهلُها فيذبحونها. ويقال ترك بنُو فلانٍ بني فلان جَزَراً، أي قتلوهم فتركوهم جَزَراً للسِّباع. والجُزارَة أطراف البعير: فراسِنُه ورأسُه. وإنما سمِّيت جزارة لأنَّ الجزّار يأخذُها، فهي جُزارتُه؛ كما يقال أخذ العاملُ عُمالته. فإذا قلتَ فرسٌ عَبْلُ الجُزارةِ، فإنما تريد غِلَظَ اليدين والرِّجلين وكثرة عصبها. ولا يدخُل الرّأس في هذا؛ لأن عظَم الرَّأْس في الخيل هُجْنَة. وسميت الجزيرةُ جَزيرةً لانقطاعها. وجَزَر النَّهرُ إذا قلَّ ماؤُه جَزْراً. والجَزْر: خلاف المدّ. ويقال أجزَرْتُك شاةً إذا دفَعْتَ إليه شاةً يذبحُها. *وهي الجَزَرة، ولا تكون إلاَّ من الغنم. قال بعض أهل العلم: وذلك أنّ الشاةَ لا تكون إلا للذبح. ولا يقال للنّاقة والجمل، لأنهما يكونان لسائر العمل.
--------------ــــ
([1]) في الأصل: "ما ترك".
([2]) أثبت هذه التكملة مستأنساً بما في المجمل واللسان.
([3]) الجزع بالفتح، وروى كراع الكسر.
([4]) أنشده في المجمل واللسان (جزل).
([5]) نسب في زيادات الجمهرة (2: 90) إلى أبي النجم العجلي، وأنشده في المجمل واللسان (جزل). والصرام والجزال، كلاهما بالكسر والفتح.
([6]) كذا في الأصل والمجمل. والصواب "تغادر" لأن قبله كما في اللسان:
يأتي لها من أيمن وأشمل *** وهي حيال الفرقدين تعتلي
 ([7]) نسب البيت في اللسان (طرق) إلى الأعشى، والصواب ما هنا. والبيت في شرح السكري للهذليين 48 ومخطوطة الشنقيطي 58 وفي اللسان (جزم، طرق، خلف) برواية: "جزمت بها" وهو تحريف؛ لأن قبله:
وماء وردت على زورة *** كمشي السبنتى يراح الشفيفا
 ([8]) البيت في اللسان والمجمل (جزم).
([9]) الشعر لأبي حنبل الطائي، كما سبق في حواشي (جدع). وقد أنشدهما في اللسان (جزأ) بدون نسبة.
([10]) يقال جزأت جزءاً، بفتح الجيم وضمها، وجزوءاً أيضاً.
([11]) من بيت لابن مقبل في اللسان (جزح). وصدره:
* وإني إذا ضن الرفود برفده *

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** وال**زاء** وما يثلثهما)
(**جزع**) **الجيم** وال**زاء** ve **العين** iki asıldır: birisi kopma/kesilme, diğeri cevherlerden bir cevherdir.
Birincisine gelince, derler ki: kumu kestiğin zaman “**جَزَعْتُ** الرّملة”. Ondandır: **جِزْعُ** الوادي; o, vadinin bir yanından öbür yana kestiği yerdir; ve denilir ki o, onun kıvrımıdır. Eğer böyle ise, bunun sebebi şudur: düzgünlükten kopmuştur da eğrilmiştir. Ve **الجزَع**: sabrın zıddıdır; o, inen şeye yüklenmekten minnetin kesilmesidir. Ve **الجُِِزْعة** az miktar sudur; bu, babın kıyasıdır.
Diğerine gelince, **الجَِزْع**dır; o, bilinen boncuktur. Ve denilir: **بُسْرَةٌ مُجزَّعَةٌ**, eğer olgunlaşma onun yarısına ulaşmışsa; ve o vakit **الجَِزْع**e benzer.

(**جزل**) **الجيم** ve **الزاء** ve **اللام** iki asıldır: birisi şeylerden bir şeyin büyüklüğü, ikincisi kesmedir.
Birincisi **الجَزْل**dir; o, odunun büyüyenidir; sonra ödünç alındı da “vermede **أجزَلَ**” denildi. Ondandır **الرَّأْيُ الجَزْل**; ikinci babdandır, onu zikredeceğiz. Söyleyenin sözüne gelince:
فوَيْهاً لقِدْرِكَ وَيْهاً لها *** إذا اخْتِيرَ في المَحْلِ جَزْلُ الحَطَبْ
Şüphesiz **الجَزْل**i tahsis etti; çünkü et zayıf olur da pişmesi gecikir; onun için **الجَزْل** aranır.
Diğer asla gelince, Araplar der ki: “şeyi iki kesim olarak kestim” yani “**جزَلْتُ** الشيءَ **جِزْلَتَين**”, yani onu
iki parça kestim. Ve bu, **الجَِزَالِ** zamanı, yani hurmanın kesim zamanıdır. Dedi ki:
* حَتَّى إذا ما حانَ مِن جَِزَالِها *
Ve bu babdandır **الجَزَل**: devenin hörgücünün üst kısmına bir yara isabet etmesi; ondan bir kemik çıkarılır da yeri yatışır. Ve kendisine bu yapılan deve **أجْزَلُ**dur. Ebû’n-Necm dedi ki:
* يُغادِرُ الصَّمد كظَهْرِ الأجْزَلِ *
Ve **الجِزْلة**: hurmadan bir parçadır. “**جَزْلُ** الرّأيِ” sözlerine gelince, ikinci asıldan olması muhtemeldir; mana şudur: o, keskin bir görüştür.
Babdan şâz olanlardandır **الجَوْزَل**; o, güvercin yavrusudur. Dedi ki:
قالت سُلَيْمى لا أُحِبُّ الجَوْزَلا *** ولا أحِبُّ السَّمكاتِ مَأكَلا
Ve denilir: **الجَوْزَل** zehirdir.

(**جزم**) **الجيم** ve **الزاء** ve **الميم** tek bir asıldır; o, kesmedir. Denilir: “şeyi kestim” **جَزَمْتُ** الشيء **أجْزِمُه** **جزْماً**. Ve i‘rabda **الجَزْم** “cezm” diye adlandırılır; çünkü i‘rab ondan kesilmiştir. Ve **الجِزْمَة**: koyundan bir parçadır. Ondandır: kırbayı doldurduğun zaman “kırbayı kestim” **جَزَمْتُ** القِرْبة; bu, su çekmenin kesildiği zamandır. Sakhr el-Gayy dedi ki:
فلما جَزَمْتُ بِهِِ قِرْبتي *** تيمّمتُ أطرِقةً أَو خَلِيفا
Ve derler ki: **الجَزْمة** bir tek yemektir. Eğer sahih ise, bu babın kıyasıdır; çünkü o bir keredir, sonra kesilir. Ve bundandır onların sözü: “kavim **جَزَّمَ** etti”: aciz kaldılar. Dedi ki:
ولكنِّي مضَيْتُ ولم أُجزِّمْ *** وكان الصَّبْرُ عادةَ أوَّلينا

(**جزأ**) **الجيم** ve **الزاء** ve **الهمزة** tek bir asıldır; o, şey ile yetinmedir. Denilir: “şey ile yetindim” **اجتزأْتُ** بالشيءِ **اجتزاءً**, yani onunla yetindin. Ve “şey bana yetti” **أجزَأَنِي** الشَّيءُ **إجزاءً**, yani bana kâfi geldi. Dedi ki:
لقد آليت أَغْدِرُ في جَدَاعِ *** وإنْ مُنِّيتُ أُمَّاتِ الرِّباعِ
لأنَّ الغَدْرَ في الأقوامِ عارٌ *** وإِنَّ الحُرَّ يَجْزَأُ بالكُرَاعِ
Yani onunla yetinir. Ve **الجَُزْءُ**: otlayan hayvanın taze ot ile sudan müstağni kalmasıdır. Ve bazı kimseler, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında: ﴿وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءاً﴾ [الزخرف 15], bunun bundan olduğunu zikretti; zira onların iddia ettiklerine göre, kızları oğullara tercih ederek seçmiştir. Allah, müşriklerin sözünden büyük bir yücelikle yücedir. Ve **الجُزْء**: şeyden bir taifedir.
Babdan şâz olanlardandır **الجُزْأَة**: bıçağın sapı (nisabı); ve ona bir **جُزأة** yaptığın zaman “onu yaptım” **أجزَأتُها** **إجزاء**. Ve bununla adlandırılmış olması caizdir; çünkü o, âletin bir kısmı ve ondan bir taifedir.

(**جزي**) **الجيم** ve **الزاء** ve **الياء**: bir şeyin başkasının makamında durması ve onu ona karşılıklandırmasıdır. Denilir: “falancayı ödüllendirdim” **جَزَيت** فلاناً **أجزِيه** **جزاءً**, ve “ona karşılık verdim” **جازيتُه** **مجازاةً**. Ve bu, “erkekten sana yeter bir erkek” **جازِيكَ مِنْ رجل** olan bir adamdır; yani sana yeter. Manası: her birinin yerine geçer; senin “**كافِيكَ**” ve “**ناهيك**” demen gibi. Yani sanki, onunla birlikte başkasının istenmesini sana yasaklar.
Ve dersin: “bu iş benden yerine geçti” **جَزَى** عنِّي هذا الأمرُ **يَجزِي**, senin “**قَضَى** يقضي” demen gibi. Ve “falancadaki borcumu karşılıklı talep ettim” **تجازَيْتُ** دَيْني على فلان, yani onu ondan talep ettim. Medineliler, karşılıklı talep edene **المتجازِي** derler. Allah, celîl sena sahibi, dedi ki: ﴿وَاتَّقُوا يَوْمَاً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً﴾ [البقرة 48، 123], yani “yerine getirmez/ödemaz” (**لا تقضِي**).

(**جزح**) **الجيم** ve **الزاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir; dallanmaz ve ona kıyas yapılmaz. Denilir: “malından ona bir şey kesti” **جزَح** له من ماله, yani kesti. Ve **الجازِح**: kesendir. O, İbn Mukbil’in şiirindedir:
* لَمُخْتَبِطٌ من تالِدِ المالِ جَازِحُ *

(**جزر**) **الجيم** ve **الزاء** ve **الراء** tek bir asıldır; o, kesmedir. Denilir: “şeyi kestim” **جَزَرت** الشيء **جَزْراً**; bundan dolayı **الجَزُور**a “**جزوراً**” adı verildi. Ve **الجَزَرة**: ehlinin yanına kalkıp onu boğazladıkları koyundur. Ve denilir: “falanoğulları falanoğullarını **جَزَراً** bıraktı”, yani onları öldürdüler de yırtıcılara **جَزَراً** olarak bıraktılar. Ve **الجُزارَة** devenin uçlarıdır: tırnakları ve başı. Ancak ona **جزارة** adı verildi; çünkü kasap onu alır; o, onun **جُزارتُه**dur; “işçi ücretini aldı” denildiği gibi. “eli ayağı kalın bir at” **فرسٌ عَبْلُ الجُزارةِ** dediğin zaman, ancak ellerin ve ayakların kalınlığını ve sinirlerinin çokluğunu kastedersin. Baş bunun içine girmez; çünkü atlarda başın büyüklüğü bir kusurdur. Ve ada (**الجزيرة**) “**جَزيرةً**” adı verildi; kopukluğundan dolayı. Ve nehir, suyu azaldığı zaman “çekildi” **جَزَر** النَّهرُ **جَزْراً**. Ve **الجَزْر**: meddin zıddıdır. Ve denilir: “sana bir koyun kestirmek üzere verdim” **أجزَرْتُك** شاةً, yani ona boğazlayacağı bir koyun verdin. Ve o, **الجَزَرة**dir; yalnızca koyundan olur. Bazı ilim ehli dedi ki: bunun sebebi şudur: koyun ancak boğazlamak içindir. Ve deve dişisine ve deve erkeğine denilmez; çünkü ikisi diğer işlerin içindir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ز ي
الله يجزيك عني ويجازيك‏.‏
قال لبيد‏:‏ وإذا جوزيت قرضاً فاجزه إنمـا يجـزي الفتـى ليس الجمل وكما تجازي تجازي‏.‏
وأحسن إليه فجزاء خيراً إذا دعا له بالمجازاة‏.‏
وهذا رجل جازيك من رجل أي كافيك‏.‏
وهذا لا يجزي عنك أي لا يقضي ومنه جزية أهل الذمة لأنها تقضي عنهم‏.‏
يقال‏:‏ أدّوا جزيتهم وجزاهم‏.‏
واشترى من دهقان أراضاً على أن يكفيه جزيتها أي خراجها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ جزتك الجوازي أي أفعالك أي وجدت جزاء ما فعلت‏.‏
قال‏:‏ أو ألطاف الله وأسباب رحمته‏.‏
قال الحطيئة‏:‏ من يفعل الخير لا يعدم جوازيه لا يذهب العرف بين الله والناس أو أراد جمع جازية بمعنى الجزاء‏.‏

##### Türkçe

ج ز ي
Allah seni benden dolayı mükâfatlandırsın ve sana mükâfat versin.

Lebîd dedi ki:
Ve eğer bir borçla mükâfatlandırıldıysan, onu mükâfatlandır; ancak mükâfatlandıran delikanlıdır, deve değil. Ve nasıl mükâfatlandırırsan, öyle mükâfatlandırılırsın.

Ve ona iyilik et; “mükâfatlandırma” ile ona dua ettiğinde (bu) daha hayırlı bir mükâfattır.

Ve bu, bir adamdan **جازيك** bir adamdır; yani sana kâfî olandır.

Ve bu, senden **يجزي** etmez; yani (senden) gidermez. Ondandır: zimmîlerin **جزية**si; çünkü (o) onlardan (bunu) giderir.

Denir ki: “Onların **جزيتهم**ini edâ edin” ve “onlara **جزاهم**.”

Ve bir dihkan’dan araziler satın aldı; (şu şartla ki) onun **جزيتها**sını, yani haracını, ona kâfî gelsin.

Ve mecazdandır: “Seni **الجوازي** **جزتك**”; yani fiillerin; yani yaptığının karşılığı olan mükâfatı buldun.

Dedi ki: yahut Allah’ın lütufları ve rahmetinin sebepleri.

Hutay’e dedi ki:
Kim hayır yaparsa, onun **جوازيه**ini eksik bulmaz; örf, Allah ile insanlar arasında gitmez.
Yahut **جازية**nin, mükâfat manasında, cem’ini murad etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَزاءُ: المُكافأََة على الشيء، جَزَاه به وعليه جَزَاءً وجازاه مُجازاةً وجِزَاءً؛ وقول الحُطَيْئة:
منْ يَفْعَلِ الخَيْرَ لا يَعْدَمْ جَوازِيَهُ
قال ابن سيده: قال ابن جني: ظاهر هذا أَن تكون جَوازِيَه جمع جازٍ أَي لا يَعْدَم جَزاءً عليه، وجاز أَن يُجْمَع جَزَاءٌ على جَوازٍ لمشابهة اسم الفاعل للمصدر، فكما جمع سَيْلٌ على سَوائِل كذلك يجوز أَن يكون جَوَازِيَهُ جمع جَزَاءٍ. واجْتَزاه: طَلبَ منه الجَزاء؛ قال: يَجْزُونَ بالقَرْضِ إِذا ما يُجْتَزَى
والجازِيةُ: الجَزاءُ، اسم للمصدر كالعافِية. أَبو الهيثم: الجَزاءُ يكون ثواباً
ويكون عقاباَ. قال الله تعالى: فما جَزاؤُه إِن كنتم كاذبين، قالوا جَزاؤُه من وُجِدَ في رَحْله فهو جَزاؤُه؛ قال: معناه فما عُقُوبته إِنْ بان كَذِبُكم بأَنه لم يَسْرِقْ أَي ما عُقُوبة السَّرِقِ عندكم إِن ظَهَر عليه؟ قالوا: جزاء السَّرِقِ عندنا مَنْ وُجِدَ في رَحْله أَي الموجود في رحله كأَنه قال جَزاء السَّرِقِ عندنا استرقاق السارِقِ الذي يوجد في رَحْله سُنَّة، وكانت سُنَّة آل يعقوب. ثم وَكَّده فقال فهو جَزاؤه. وسئل أَبو العباس عن جَزَيْته وجازَيْته فقال: قال الفراء لا يكون جَزَيْتُه إِلاَّ في الخير وجازَيْته يكون في الخير والشر، قال: وغيره يُجِيزُ جَزَيْتُه في الخير والشر وجازَيْتُه في الشَّرّ. ويقال: هذا حَسْبُك من فلان وجازِيكَ بمعنىً واحد. وهذا رجلٌ جازِيكَ من رجل أَي حَسْبُك؛ وأَما قوله:
جَزَتْكَ عني الجَوَازي
فمعناه جَزتْكَ
جَوازي أَفعالِك المحمودة. والجَوازي: معناه الجَزاء، جمع الجازِية مصدر على فاعِلةٍ، كقولك سمعت رَوَاغِيَ الإِبل وثَوَاغِيَ الشاءِ؛ قال أَبو ذؤَيب:
فإِنْ كنتَ تَشْكُو من خَليلٍ مَخانَةً،
فتلك الجَوازي عُقْبُها ونَصِيرُها
أَي جُزِيتَ كما فعَلْتَ، وذلك لأَنه اتَّهَمه في خليلتِه؛ قال القُطاميُّ:
وما دَهْري يُمَنِّيني ولكنْ
جَزتْكُمْ، يا بَني جُشَمَ، الجوازي
أَي جَزَتْكُم جَوازي حُقُوقكم وذِمامِكم ولا مِنَّةَ لي عليكم. الجوهري: جَزَيْتُه بما صنَعَ جَزاءً وجازَيْتُه بمعنىً. ويقال: جازَيْتُه فجَزَيْتُه أَي غَلَبْتُه. التهذيب: ويقال فلانٌ ذو جَزاءٍ وذو غَناءٍ. وقوله تعالى: جَزاء سيئة بمثلها؛ قال ابن جني: ذهب الأَخفش إِلى أَن الباء فيها زائدة، قال: وتقديرها عنده جَزاءُ سيئة مثلُها، وإِنما استدل على هذا بقوله: وجَزاءُ سيئةٍ سيئةٌ مِثْلُها؛ قال ابن جني: وهذا مذهب حسن واستدلال صحيح إِلا أَن الآية قد تحتمل مع صحة هذا القول تأْويلين آخرين: أَحدهما أَن تكون الباء مع ما بعدها هو الخبر، كأَنه قال جزاءُ سيئة كائنٌ بمثلها، كما تقول إِنما أَنا بك أَي كائنٌ موجود بك، وذلك إِذا صَغَّرت نفسك له؛ ومثله قولك: توكلي عليك وإِصغائي إِليك وتوَجُّهي نحوَك، فتخبر عن المبتدإِ بالظرف الذي فِعْلُ ذلك المصدر يتَناوَلُه نحو قولك: توكلت عليك وأَصغيت إِليك وتوجهت نحوك، ويدل على أَنَّ هذه الظروفَ في هذا ونحوه أَخبار عن المصادر قبلها تَقَدُّمها عليها، ولو كانت المصادر قبلها واصلة إِليها ومتناولة لها لكانت من صلاتها، ومعلوم استحالة تقدُّم الصِّلة أَو شيءٍ منها على الموصول، وتقدُّمُها نحوُ قولك عليك اعتمادي وإِليك توجهي وبك استعانتي، قال: والوجه الآخر أَن تكون الباء في بمثلها متعلقة بنفس الجزاء، ويكون الجزاء مرتفعاً بالابتداء وخبرة محذوف، كأَنه جزاءُ سيئة بمثلها كائن أَو واقع. التهذيب: والجَزاء القَضاء. وجَزَى هذا الأَمرُ أَي قَضَى؛ ومنه قوله تعالى: واتَّقُوا يوماً لا تَجْزي نفسٌ عن نفس شيئاً؛ يعود على اليوم والليلة ذكرهما مرة بالهاء ومرة بالصفة، فيجوز ذلك كقوله: لا تَجْزي نفسٌ عن نفس شيئاً، وتُضْمِرُ الصفةَ ثم تُظْهرها فتقول لا تَجْزي فيه نفسٌ عن نفس شيئاً، قال: وكان الكسائي لا يُجِيزُ إِضمار الصفة في الصلة. وروي عن أَبي العباس إِضمارُ
الهاء والصفةِ واحدٌ عند الفراء تَجْزي وتَجْزي فيه إِذا كان المعنى واحداً؛ قال: والكسائي يضمر الهاء، والبصريون يضمرون الصفة؛ وقال أَبو إِسحق: معنى لا تَجْزي نفس عن نفس شيئاً أَي لا تَجْزي فيه، وقيل: لا تَجْزيه، وحذف في ههنا سائغٌ لأَن في مع الظروف محذوفة. وقد تقول: أَتيتُك اليومَ وأَتيتُك في اليوم، فإِذا أَضمرت قلتَ أَتيتك فيه، ويجوز أَن تقول أَتَيْتُكه؛ وأَنشد:
ويوماً شَهِدْناه سُلَيْماً وعامِراً
قَليلاً، سِوَى الطَّعْنِ النِّهَالِ، نَوافِلُهْ
أَراد: شهدنا فيه. قال الأَزهري: ومعنى قوله لا تَجْزي نفسٌ عن نفس شيئاً، يعني يوم القيامة لا تَقْضِي فيه نفْسٌ شيئاً: جَزَيْتُ فلاناً حَقَّه أَي قضيته. وأَمرت فلاناً يَتَجازَى دَيْني أَي يتقاضاه. وتَجازَيْتُ دَيْني على فلان إِذا تقاضَيْتَه. والمُتَجازي: المُتَقاضي. وفي الحديث: أَن رجلاً كان يُدايِنُ الناس، وكان له كاتبٌ ومُتَجازٍ، وهو المُتَقاضي. يقال: تَجازَيْتُ دَيْني عليه أَي تقاضَيْته. وفسر أَبو جعفر بن جرير الطَّبَرِيُّ قوله تعالى: لا تَجْزي نفْسٌ عن نفس شيئاً، فقال: معناه لا تُغْني، فعلى هذا يصح أَجْزَيْتُك عنه أَي أَغنيتك. وتَجازَى دَيْنَه: تقاضاه. وفي صلاة الحائض: قد كُنَّ نساءُ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يَحِضْنَ أَفأَمَرَهُنَّ أَن يَجْزِينَ أَي يَقْضين؟ ومنه قولهم: جَزاه الله خيراً أَي أَعطاه جَزاءَ ما أَسْلَف من طاعته. وفي حديث ابن عمر: إِذا أَجْرَيْتَ الماءَ على الماءِ جَزَى عنك، وروي بالهمز. وفي الحديث: الصومُ لي وأَنا أَجْزي به؛ قال ابن الأَثير: أَكثَرَ الناسُ في تأْويل هذا الحديث وأَنه لِمَ خَصَّ الصومَ والجَزاءَ عليه بنفسه عز وجل، وإِن كانت العباداتُ كلها له وجَزاؤها منه؟ وذكروا فيه وُجُوهاً مدارُها كلها على أَن الصوم سرٌّ بين الله والعبد، لا يَطَّلِع عليه سواه، فلا يكون العبد صائماً حقيقة إِلاَّ وهو مخلص في الطاعة، وهذا وإِن كان كما قالوا، فإِن غير الصوم من العبادات يشاركه في سر الطاعة كالصلاة على غير طهارة، أَو في ثوب نجس، ونحو ذلك من الأَسرار المقترنة بالعبادات التي لا يعرفها إِلاَّ الله وصاحبها؛ قال: وأَحْسَنُ ما سمعت في تأْويل هذا الحديث أَن جميع العبادات التي ُتقرب بها إِلى الله من صلاة وحج وصدقة واعتِكاف وتَبَتُّلٍ ودعاءٍ وقُرْبان وهَدْي وغير ذلك من أَنواع العبادات قد عبد المشركون بها ما كانوا يتخذونه من دون الله أَنداداً، ولم يُسْمَع أَن طائفة من طوائف المشركين وأَرباب النِّحَلِ
في الأَزمان المتقدمة عبدت آلهتها بالصوم ولا تقرَّبت إِليها به، ولا عرف الصوم في العبادات إِلاَّ من جهة الشرائع، فلذلك قال الله عزَّ وجل: الصومُ لي وأَنا أَجْزي به أَي لم يشاركني فيه أَحد ولا عُبِدَ به غيري، فأَنا حينئذ أَجْزي به وأَتولى الجزاء عليه بنفسي، لا أَكِلُه إِلى أَحد من مَلَك مُقَرَّب أَو غيره على قدر اختصاصه بي؛ قال محمد بن المكرم: قد قيل في شرح هذا الحديث أَقاويل كلها تستحسن، فما أَدري لِمَ خَصَّ ابن الأَثير هذا بالاستحسان دونها، وسأَذكر الأَقاويل هنا ليعلم أَن كلها حسن: فمنها أَنه أَضافه إِلى نفسه تشريفاً وتخصيصاً كإِضافة المسجد والكعبة تنبيهاً على شرفه لأَنك إِذا قلت بيت الله، بينت بذلك شرفه على البيوت، وهذا هو من القول الذي استحسنه ابن الأَثير، ومنها الصوم لي أَي لا يعلمه غيري لأَن كل طاعة لا يقدر المرء أَن يخفيها، وإِن أَخفاها عن الناس لم يخفها عن الملائكة، والصوم يمكن أَن ينويه ولا يعلم به بشر ولا ملك، كما روي أَن بعض الصالحين أَقام صائماً أَربعين سنة لا يعلم به أَحد، وكان يأْخذ الخبز من بيته ويتصدق به في طريقه، فيعتقد أَهل سوقه أَنه أَكل في بيته، ويعتقد أَهل بيته أَنه أَكل في سوقه، ومنها الصوم لي أَي أَن الصوم صفة من صفات ملائكتي، فإِن العبد في حال صومه ملك لأَنه يَذْكُر ولا يأْكل ولا يشرب ولا يقضي شهوة، ومنها، وهو أَحسنها، أَن الصوم لي أَي أَن الصوم صفة من صفاتي، لأَنه سبحانه لا يَطْعَم، فالصائم على صفة من صفات الرب، وليس ذلك في أَعمال الجوارح إِلاَّ في الصوم وأَعمال القلوب كثيرة كالعلم والإرادة، ومنها الصوم لي أَي أَن كل عمل قد أَعلمتكم مقدار ثوابه إِلاَّ الصوم فإِني انفردت بعلم ثوابه لا أُطلع عليه أَحداً، وقد جاء ذلك مفسراً في حديث أَبي هريرة قال: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: كل عمل ابن آدم يُضاعَفُ الحسنةُ عشر أَمثالها إِلى سبعمائة ضِعْفٍ، قال الله عز وجل: إِلاَّ الصوم فإِنه لي وأَنا أَجْزي به، يَدَعُ شهوتَه وطعامه من أَجلي، فقد بيَّن في هذا الحديث أَن ثواب الصيام أَكثر من ثواب غيره من الأَعمال فقال وأَنا أَجزي به، وما أَحال سبحانه وتعالى المجازاة عنه على نفسه إِلاَّ وهو عظيم، ومنها الصوم لي أَي يَقْمَعُ عدوِّي، وهو الشيطان لأَن سبيل الشيطان إِلى العبد عند قضاء الشهوات، فإِذا تركها بقي الشيطان لا حيلة له، ومنها، وهو أَحسنها، أَن معنى قوله الصوم لي أَنه قد روي في بعض الآثار أَن العبد يأْتي يوم القيامة بحسناته، ويأْتي قد ضرَب هذا وشَتَم هذا وغَصَب هذا فتدفع حسناته لغرمائه إِلاَّ حسنات الصيام، يقول الله تعالى: الصوم لي ليس لكم إِليه سبيل. ابن سيده: وجَزَى الشيءُ يَجْزِي كَفَى، وجَزَى عنك الشيءُ قضَى، وهو من ذلك. وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، قال لأَبي بُرْدة بن نِيَارٍ حين ضَحَّى بالجَذَعة: تَجْزِي عنك ولا تَجْزِي عن أَحد بعدَك أَي تَقْضِي؛ قال الأَصمعي: هو مأْخوذ من قولك قد جَزَى عني هذا الأَمرُ يَجْزِي عني، ولا همز فيه، قال: ومعناه لا تَقْضِي عن أَحد بعدك. ويقال: جَزَتْ عنك شاةٌ أَي قَضَتْ، وبنو تميم يقولون أَجْزَأَتْ عنك شاةٌ بالهمز أَي قَضَت. وقال الزجاج في كتاب فَعَلْتُ وأَفْعَلْتُ: أَجْزَيْتُ عن فلان إِذا قمتَ مَقامه. وقال بعضهم: جَزَيْتُ عنك فلاناً كافأْته، وجَزَتْ عنك شاةٌ وأَجْزَتْ بمعنىً. قال: وتأْتي جَزَى بمعنى أَغْنَى. ويقال: جَزَيْتُ فلاناً بما صنع جَزَاءً، وقَضَيْت فلاناً قَرْضَه، وجَزَيْتُه قرضَه. وتقول: إِن وضعتَ صدقَتك في آل فلان جَزَتْ عنك وهي جازِية عنك. قال الأَزهري: وبعض الفقهاء يقول أَجْزَى بمعنى قَضَى. ابن الأَعرابي: يَجْزِي قليلٌ من كثير ويَجْزِي هذا من هذا أَي كلُّ واحد منهما يقوم مقام صاحبه. وأَجْزَى الشيءُ عن الشيء: قام مقامه ولم يكف. ويقال: اللحمُ السمين أَجْزَى من المهزول؛ ومنه يقال: ما يُجْزِيني هذا الثوبُ أَي ما يكفيني. ويقال: هذه إِبلٌ مَجازٍ يا هذا أَي تَكْفِي، الجَملُ الواحد مُجْزٍ. وفلان بارع مَجْزىً لأَمره أَي كاف أَمره؛ وروى ثعلب عن ابن الأَعرابي أَنه أَنشده لبعض بني عمرو بن تميم: ونَحْنُ قَتَلْنا بالمَخارِقِ فارساً،
جَزاءَ العُطاسِ، لا يموت المُعاقِب
قال: يقول عجلنا إِدراك الثَّأْر كقدر ما بين التشميت والعُطاس، والمُعاقِبُ الذي أَدرك ثَأْره، لا يموت المُعاقِب لأَنه لا يموت ذكر ذلك بعد موته، لا يَمُوت من أَثْأَرَ أَي لا يَمُوت ذِكْرُهُ. وأَجْزَى عنه مُجْزَى فلان ومُجْزاته ومَجْزاه ومَجْزاته؛ الأَخيرة على توهم طرح الزائد أَعني لغة في أَجْزَأَ. وفي الحديث: البَقَرَةُ تُجْزِي عن سبعة، بضم التاء؛ عن ثعلب، أَي تكون جَزَاءً عن سبعة. ورجلٌ ذو جَزَاءٍ أَي غَناء، تكون من اللغتين جميعاً.
والجِزْيَةُ: خَراجُ الأَرض، والجمع جِزىً وجِزْيٌ. وقال أَبو علي: الجِزَى والجِزْيُ واحد كالمِعَى والمِعْيِ لواحد الأَمْعاء، والإِلَى والإِلْيِ لواحد الآلاءِ، والجمع جِزاءٌ؛ قال أَبو كبير:
وإِذا الكُماةُ تَعاوَرُوا طَعْنَ الكُلَى،
تَذَرُ البِكارةَ في الجِزَاءِ المُضْعَفِ
وجِزْيَةُ الذِّمِّي منه. الجوهري: والجِزْيةُ ما يؤخذ من أَهل الذمة، والجمع الجِزَى مثل لِحْيةٍ ولِحىً. وقد تكرر في الحديث ذكر الجِزْية في غير موضع، وهي عبارة عن المال الذي يَعْقِد الكتابيُّ عليه الذمة، وهي فِعْلَةٌ من الجَزاء كأَنها جَزَتْ عن قتلِه؛ ومنه الحديث: ليس على مسلم جِزْية؛ أَراد أَن الذمي إِذا أَسلم وقد مر بعضُ الحول لم يُطالَبْ من الجِزْية بِحِصَّةِ ما مضى من السَّنة؛ وقيل: أَراد أَن الذمي إِذا أَسلم وكان في يده أَرض صُولح عليها بخراج، توضع عن رقبته الجِزْيةُ وعن أَرضه الخراج؛ ومنه الحديث: من أَخَذ أَرضاً بِجِزْيَتِها أَراد به الخراج الذي يُؤَدَّى عنها، كأَنه لازم لصاحب الأَرض كما تَلْزَم الجِزْىةُ الذميَّ؛ قال ابن الأَثير؛ هكذا قال أَبو عبيد هو أَن يسلم وله أَرض خراج، فتُرْفَعُ عنه جِزْيَةُ رأْسه وتُتْرَكُ عليه أَرضُه يؤدي عنها الخراجَ؛ ومنه حديث علي، رضوان الله عليه: أَن دِهْقاناً أَسْلَم على عَهْدِه فقال له: إِن قُمْتَ في أَرضك رفعنا الجِزْْيةَ عن رأْسك وأَخذناها من أَرضك، وإِن تحوّلت عنها فنحن أَحق بها. وحديث ابن مسعود، رضي الله عنه، أَنه اشترى من دهْقان أَرضاً على أَن يَكْفِيَه جِزْيَتَها؛ قيل: اشترَى ههنا بمعنى اكْتَرَى؛ قال ا بن الأَثير: وفيه بُعْدٌ لأَنه غير معروف في اللغة، قال: وقال القُتَيْبي إِن كان محفوظاً، وإِلا فَأَرى أَنه اشتري منه الأَرضَ قبل أَن يُؤَدِّيَ جِزْيَتَها للسنة التي وقع فيها البيعُ فضمّنه أَن يقوم بخَراجها. وأَجْزَى السِّكِّينَ: لغة في أَجْزَأَها جعل لها جُزْأَةً؛ قال ابن سيده: ولا أَدري كيف ذلك لأَن قياس هذا إِنما هو أَجْزَأَ، اللهم إِلا أَن يكون نادراً.

##### Türkçe

**الجَزاءُ**: şey üzerine mükâfat; onu onunla ve onun üzerine **جَزَاءً** ile mükâfatlandırdı; ve onu **مُجازاةً** ve **جِزَاءً** ile karşılıklı mükâfatlandırdı. Ve **الحُطَيْئة**’nin sözü:
منْ يَفْعَلِ الخَيْرَ لا يَعْدَمْ جَوازِيَهُ

İbn Sîde dedi: İbn Cinnî dedi: bunun zahiri, **جَوازِيَه**’nin **جازٍ**’nin çoğulu olmasıdır; yani onun üzerine bir **جَزاءً** eksik etmez. Ve **جَزَاءٌ**’nun, ism-i fâilin masdara benzemesi sebebiyle **جَوازٍ** üzerine cem‘ edilmesi caiz oldu; nitekim **سَيْلٌ** **سَوائِل** üzerine cem‘ edildiği gibi, aynı şekilde **جَوَازِيَهُ**’nin **جَزَاءٍ**’nun çoğulu olması caiz olur. Ve **واجْتَزاه**: ondan **الجَزاء**’yı talep etti; dedi ki:
يَجْزُونَ بالقَرْضِ إِذا ما يُجْتَزَى

Ve **الجازِيةُ**: **الجَزاءُ**; **العافِية** gibi masdar için bir isimdir. Ebû’l-Heysem: **الجَزاءُ** sevap olur,
ve ceza olur. Allah Teâlâ dedi: فما **جَزاؤُه** إِن كنتم كاذبين، dediler:
**جَزاؤُه** من وُجِدَ في رَحْله فهو **جَزاؤُه**؛ dedi: manası: hırsızlık yapmadığına dair yalanınız açığa çıkarsa onun **عُقُوبته**’si nedir? yani sizce hırsızın cezası nedir, onun üzerinde (suçu) ortaya çıkarsa? Dediler: hırsızın **جزاء**’sı bizde, eşyası yükünde bulunan kimse; yani yükünde bulunan (kimse); sanki dedi ki: hırsızın **جزاء**’sı bizde, yükünde bulunan hırsızı köleleştirmektir; bu bir sünnet idi ve Ya‘kūb ailesinin sünneti idi. Sonra onu pekiştirdi de “فهو **جَزاؤه**” dedi.

Ebû’l-‘Abbâs’a **جَزَيْته** ve **جازَيْته** hakkında soruldu da dedi: Ferrâ dedi: **جَزَيْتُه** ancak hayırda olur; **جازَيْته** ise hayırda ve şerde olur. Dedi: başkası ise **جَزَيْتُه**’yi hayırda ve şerde, **جازَيْتُه**’yi şerde caiz görür. Ve denir: bu, falandan senin için **حَسْبُك**’tır ve **جازِيكَ**; tek bir mana ile. Ve bu, erkekten **جازِيكَ** bir adamdır; yani senin için **حَسْبُك**. Ama onun sözü:
جَزَتْكَ عني الجَوَازي

manası: seni, övülmüş fiillerinin **جَوازي**’si benden karşıladı. Ve **الجَوازي**: manası **الجَزاء**; **الجازِية**’nin çoğulu; **فاعِلةٍ** üzerine masdar; senin “develerin **رَوَاغِيَ**’sini ve koyunların **ثَوَاغِيَ**’sini işittim” demen gibi. Ebû Züeyb dedi:
فإِنْ كنتَ تَشْكُو من خَليلٍ مَخانَةً،
فتلك الجَوازي عُقْبُها ونَصِيرُها

yani yaptığın gibi karşılık gördün; bu, onu (adamı) onun eşi hakkında itham ettiği içindir. **القُطاميُّ** dedi:
وما دَهْري يُمَنِّيني ولكنْ
جَزتْكُمْ، يا بَني جُشَمَ، الجوازي

yani haklarınızın ve zimmetinizin **جَوازي**’si sizi karşıladı; ve benim size karşı bir minnetim yoktur.

Cevherî: onu yaptığı şeyle **جَزاءً** olarak mükâfatlandırdım; ve onu **جازَيْتُه** aynı manadadır. Ve denir: onu **جازَيْتُه** de sonra onu **جَزَيْتُه**; yani onu yendim. **التهذيب**: ve denir: falan **ذو جَزاءٍ** ve **ذو غَناءٍ**’dır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **جَزاء سيئة بمثلها**; İbn Cinnî dedi: Ahfeş, ondaki **الباء**’nın زائد olduğuna gitti; dedi: onun yanında takdiri **جَزاءُ سيئة مثلُها**’dır. Bunu ancak şu sözüyle delillendirdi: **وجَزاءُ سيئةٍ سيئةٌ مِثْلُها**. İbn Cinnî dedi: bu güzel bir mezhep ve sahih bir istidlâldir; ancak âyet, bu sözün sıhhatiyle birlikte iki başka te’vili daha ihtimal eder: birincisi, **الباء** ile ondan sonrası haber olsun; sanki dedi ki: bir kötülüğün **جزاءُ**’sı onun misliyle kâindir; nitekim “ben ancak seninleyim” dersin; yani seninle kâin, mevcut. Bu, kendini onun için küçülttüğün zamandır. Bunun benzeri: “sana tevekkülüm, sana kulak verişim ve sana yönelişim”; böylece mübtedâdan, o masdarın fiilinin kapsadığı zarf ile haber verirsin; “sana tevekkül ettim, sana kulak verdim ve sana yöneldim” sözün gibi. Ve bu ve benzerinde bu zarfların, kendilerinden önceki masdarlardan haber olduğuna delil, onların masdarların önüne geçmesidir; eğer masdarlar onlardan önce onlara ulaşan ve onları kapsayan olsaydı, onların صلة’sinden olurlardı; ve صلة’nin yahut onun bir şeyinin موصول üzerine takaddümü imkânsızlığı malumdur. Ve onun takaddümü, “sana dayanağım, sana yönelişim ve seninle yardım isteyişim” sözün gibidir. Dedi: ikinci vecih, **الباء**’nın **بمثلها**’da bizzat **الجزاء**’ya تعلق etmesidir; ve **الجزاء** mübtedâ ile merfû olur, haberi hazfedilmiş olur; sanki “kötülüğün **جزاءُ**’sı onun misliyle kâin yahut vâkidir” gibi.

**التهذيب**: ve **الجَزاء** **القَضاء**’dır. Ve **جَزَى** bu işi; yani hükme bağladı. Ondan Allah Teâlâ’nın sözü: واتَّقُوا يوماً لا **تَجْزي** نفسٌ عن نفس شيئاً؛ (zamir) güne ve geceye döner; ikisini bir kere **الهاء** ile, bir kere sıfat ile zikretti; bu caizdir. “لا **تَجْزي** نفسٌ عن نفس شيئاً” sözün gibi; sıfatı gizler sonra onu açığa çıkarırsın da “لا **تَجْزي** فيه نفسٌ عن نفس شيئاً” dersin. Dedi: Kisâî, صلة’de sıfatın gizlenmesini caiz görmezdi. Ebû’l-‘Abbâs’tan rivayet edildi: Ferrâ’ya göre **الهاء** ile sıfatın gizlenmesi birdir; mana bir olduğunda **تَجْزي** ve **تَجْزي فيه**. Dedi: Kisâî **الهاء**’yı gizler; Basralılar sıfatı gizler. Ebû İshâk dedi: “لا **تَجْزي** نفس عن نفس شيئاً” manası: “لا **تَجْزي** فيه” yani onda (o günde) karşılamaz. Ve denildi: “لا **تَجْزيه**”; burada hazif câizdir; çünkü “مع”da zarflar hazfedilmiş olur. Ve dersin: “sana bugün geldim” ve “sana günde geldim”; gizlediğinde “sana onda geldim” dersin; ve “sana onu geldim” demen de caizdir. Şu beyit okundu:
ويوماً شَهِدْناه سُلَيْماً وعامِراً
قَليلاً، سِوَى الطَّعْنِ النِّهَالِ، نَوافِلُهْ

muradı: “onda şahit olduk”. Ezherî dedi: “لا **تَجْزي** نفسٌ عن نفس شيئاً” sözünün manası: kıyamet gününde bir nefis, onda bir şey **تَقْضِي** etmez. “Falana hakkını **جَزَيْتُ**” yani onu ödedim. Ve falana emrettim, borcumu **يَتَجازَى** etsin; yani onu tahsil etsin. Ve borcumu falan üzerine **تَجازَيْتُ**; onu tahsil ettiğim zaman. Ve **المُتَجازي**: **المُتَقاضي**. Hadiste: bir adam insanlara borç verirdi; onun bir kâtibi ve bir **مُتَجازٍ**’si vardı; o da **المُتَقاضي**’dir. Denir: borcumu onun üzerinde **تَجازَيْتُ**; yani onu tahsil ettim.

Ebû Ca‘fer b. Cerîr et-Taberî, Allah Teâlâ’nın sözü “لا **تَجْزي** نفْسٌ عن نفس شيئاً”yı tefsir etti de dedi: manası “لا **تُغْني**”dir; buna göre “ondan seni **أَجْزَيْتُك**” yani seni (ondan) müstağni kıldım, sahih olur. Ve **تَجازَى** borcunu: onu tahsil etti. Hayızlı kadının namazı hakkında: Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, kadınları hayız olurlardı; onlara **يَجْزِينَ** yani **يَقْضين** etmelerini emretti mi? Ondan onların sözü: Allah ona hayırla **جَزاه**; yani ona, itaatinden öncelediği şeyin **جَزاء**’sını verdi. İbn Ömer hadisi: “suyu su üzerine akıttığında, senden **جَزَى** eder”; hemzeyle de rivayet edildi. Hadiste: “oruç benimdir ve ben onunla **أَجْزي** ederim.” İbnü’l-Esîr dedi: insanların çoğu bu hadisin te’vilinde ve niçin orucu ve onun üzerindeki **الجَزاء**’yı bizzat عز وجل kendisine tahsis ettiğinde çok söz söyledi; hâlbuki ibadetlerin hepsi onundur ve onların **جَزاء**’sı ondandır. Ve onda vecihler zikrettiler; hepsinin dönüp dolaştığı, orucun Allah ile kul arasında bir sır olmasıdır; ondan başkası ona muttali olmaz; bu sebeple kul, ancak itaatte ihlâslı iken hakikaten oruçlu olur. Bu, onların dediği gibi olsa da, oruç dışındaki ibadetler de itaat sırrında ona ortak olur; mesela abdestsiz namaz, yahut necis elbisede (namaz) ve bunun benzeri, ibadetlere bitişik sırlar ki onları ancak Allah ve sahibi bilir. Dedi: bu hadisin te’vilinde işittiğim en güzel şey: Allah’a yaklaştırılan bütün ibadetler—namaz, hac, sadaka, i‘tikâf, **تَبَتُّلٍ**, dua, قربان, hedy ve bunun dışındaki ibadet türleri—müşrikler bunlarla Allah’tan başka edindikleri eşlere ibadet etmişlerdir; fakat geçmiş zamanlarda müşrik taifelerinden ve din sahiplerinden bir taifenin, ilahlarına oruçla ibadet ettiği ve onunla onlara yaklaştığı işitilmemiştir. Oruç, ibadetlerde ancak şeriatlar cihetinden bilindi. Bu yüzden Allah عز وجل dedi: “oruç benimdir ve ben onunla **أَجْزي** ederim”; yani onda bana hiç kimse ortak olmadı ve onunla benden başkası ibadet edilmedi; o halde ben onunla **أَجْزي** ederim ve onun üzerindeki **الجزاء**’yı bizzat kendim üstlenirim; onu, yakın bir melek yahut başkası gibi birine havale etmem; bana mahsus oluşu ölçüsünce. Muhammed b. el-Mukrem dedi: bu hadisin şerhinde sözler söylenmiştir; hepsi güzel görülür; İbnü’l-Esîr’in bunu diğerlerinin dışında niçin güzel gördüğünü bilmiyorum; ve burada sözleri zikredeceğim ki hepsinin güzel olduğu bilinsin: bunlardan biri, onu kendisine izafe etti; şereflendirme ve tahsis için; mescid ve Kâbe’nin izafesi gibi; onun şerefine dikkat çekmek için; çünkü “Allah’ın evi” dediğinde, bununla onun evler üzerindeki şerefini beyan etmiş olursun; bu, İbnü’l-Esîr’in güzel gördüğü söz cinsindendir. Bunlardan biri: “oruç benimdir” yani onu benden başkası bilmez; çünkü her itaat, kişinin onu gizleyemeyeceği bir şeydir; insanlardan gizlese de meleklerden gizlemez; oruç ise onu niyet edebilir ve onu ne bir insan ne bir melek bilir. Rivayet edildiğine göre salihlerden biri kırk yıl oruçlu kaldı da onu kimse bilmedi; evinden ekmek alır ve yolunda sadaka verirdi; çarşı halkı onun evinde yediğine inanır, ev halkı da onun çarşıda yediğine inanırdı. Bunlardan biri: “oruç benimdir” yani oruç, meleklerimin sıfatlarındandır; çünkü kul, oruç halinde melektir; zira zikreder, yemez, içmez ve şehvet gidermez. Bunlardan biri—ve en güzeli—“oruç benimdir” yani oruç, sıfatlarımdan bir sıfattır; çünkü O سبحانه yemez; böylece oruçlu, Rabbin sıfatlarından bir sıfat üzeredir; bu, uzuvların amellerinde ancak oruçta vardır; kalp amelleri ise ilim ve irade gibi çoktur. Bunlardan biri: “oruç benimdir” yani her amelin sevabının miktarını size bildirdim; oruç hariç; çünkü ben, onun sevabını bilmekte tek kaldım; onu kimseye bildirmem. Bu, Ebû Hureyre hadisiyle müfesser olarak geldi: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: Âdemoğlunun her ameli katlanır; bir hasene on misliyle yedi yüz katına kadar. Allah عز وجل dedi: “oruç hariç; çünkü o benimdir ve ben onunla **أَجْزي** ederim; benim için şehvetini ve yemeğini bırakır.” Bu hadiste, orucun sevabının diğer amellerin sevabından daha çok olduğunu beyan etti; “ve ben onunla **أَجْزي** ederim” dedi. Allah سبحانه وتعالى’nın, mükâfatlandırmayı kendisinden kendisine havale etmesi ancak o büyük iken olur. Bunlardan biri: “oruç benimdir” yani düşmanımı, şeytanı kahreder; çünkü şeytanın kula yolu, şehvetleri gidermek sırasındadır; onları terk ettiğinde şeytan çaresiz kalır. Bunlardan biri—ve en güzeli—“oruç benimdir” sözünün manası: bazı eserlerde rivayet edildiğine göre kul kıyamet günü haseneleriyle gelir; şu kimseyi dövmüş, şu kimseye sövmüş, şu kimsenin malını gasp etmiş olarak gelir; haseneleri alacaklılarına verilir; oruç haseneleri hariç. Allah تعالى der: “oruç benimdir; sizin ona bir yolunuz yoktur.”

İbn Sîde: **جَزَى** şey **يَجْزِي**: yetti. Ve şey senden **جَزَى**: ödedi; o da bundandır. Hadiste: onun, sallallahu aleyhi ve sellem, **أَبي بُرْدة بن نِيَارٍ**’a, **الجَذَعة** ile kurban kestiğinde dediği: “**تَجْزِي** senden ve senden sonra hiç kimseden **تَجْزِي** etmez”; yani **تَقْضِي** eder. Asma‘î dedi: “bu, ‘bu iş benden **جَزَى** eder, benden **يَجْزِي** eder’ sözünden alınmıştır; onda hemze yoktur.” Dedi: manası: senden sonra hiç kimseden **تَقْضِي** etmez. Ve denir: senden bir koyun **جَزَتْ**; yani ödedi. Temîm oğulları “senden bir koyun **أَجْزَأَتْ**” derler; hemze ile; yani ödedi. Zeccâc, **فَعَلْتُ** ve **أَفْعَلْتُ** kitabında dedi: “falandan **أَجْزَيْتُ**” sen onun makamına geçtiğinde. Bazıları dedi: “senden falanı **جَزَيْتُ**” onu mükâfatlandırdım; ve “senden bir koyun **جَزَتْ**” ve “**أَجْزَتْ**” aynı manadadır. Dedi: **جَزَى** “**أَغْنَى**” manasıyla gelir. Ve denir: falanı yaptığı şeyle **جَزَاءً** olarak mükâfatlandırdım; falanın borcunu ödedim; ve onun borcunu **جَزَيْتُه**. Ve dersin: sadakanı falan ailesine koyarsan, senden **جَزَتْ** eder; ve senden **جازِية**’dir. Ezherî dedi: fakihlerin bazısı **أَجْزَى**’yı **قَضَى** manasında söyler.

İbnü’l-A‘râbî: az, çoktan **يَجْزِي** eder; ve “bu, bundan **يَجْزِي** eder” yani ikisinden her biri, arkadaşının makamına geçer. Ve bir şey, bir şeyden **أَجْزَى**: onun makamına geçti ve yetmedi. Ve denir: semiz et, zayıftan daha **أَجْزَى**’dır. Ondan denir: bu elbise bana **يُجْزِيني** etmiyor; yani bana yetmiyor. Ve denir: bunlar, ey sen, **مَجازٍ** develerdir; yani yeter; tek deve **مُجْزٍ**’dir. Ve falan, işi için mahir **مَجْزىً**’dır; yani işine kâfidir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: ona, Temîm’in Amr oğullarından birine ait şu beyiti okudu:
ونَحْنُ قَتَلْنا بالمَخارِقِ فارساً،
جَزاءَ العُطاسِ، لا يموت المُعاقِب

Dedi: “teşmît ile aksırık arasındaki miktar kadar, öcün alınmasını çabuklaştırdık” der. Ve **المُعاقِب**: öcünü alan kimsedir. **لا يموت المُعاقِب**: öcünü alan ölmez; çünkü onun zikri, ölümünden sonra ölmez; yani öc alanın zikri ölmez. Ve ondan **أَجْزَى**: falanın **مُجْزَى**’sı, **مُجْزاته**’si, **مَجْزاه**’ı ve **مَجْزاته**’si; sonuncusu, زائدı atma vehmi üzerine; yani **أَجْزَأَ**’da bir lugattır. Hadiste: “inek yedi kişi adına **تُجْزِي** eder”; **التاء**’nın zammıyla; Sa‘leb’den; yani yedi kişi adına bir **جَزَاءً** olur. Ve **رجلٌ ذو جَزَاءٍ**: yani **غَناء**; iki lugatin ikisinden de olur.

Ve **الجِزْيَةُ**: toprağın haracı; çoğulu **جِزىً** ve **جِزْيٌ**. Ebû ‘Alî dedi: **الجِزَى** ve **الجِزْيُ** birdir; **المِعَى** ve **المِعْيِ** gibi, **الأَمْعاء**’ın tekili için; ve **الإِلَى** ve **الإِلْيِ** gibi, **الآلاءِ**’ın tekili için. Ve çoğul **جِزاءٌ**’dır. Ebû Kebîr dedi:
وإِذا الكُماةُ تَعاوَرُوا طَعْنَ الكُلَى،
تَذَرُ البِكارةَ في الجِزَاءِ المُضْعَفِ

Ve zimmînin **جِزْيَةُ**’si ondandır. Cevherî: **الجِزْيةُ**, ehl-i zimmetten alınandır; çoğulu **الجِزَى**; **لِحْيةٍ** ve **لِحىً** gibi. Hadiste, **الجِزْية**’nin zikri birçok yerde tekrar etmiştir; o, kitâbînin üzerine zimmeti akdettiği maldan ibarettir; **الجَزاء**’dan **فِعْلَةٌ**’dır; sanki onun öldürülmesinden **جَزَتْ** etti. Ondan hadiste: “Müslüman üzerine **جِزْية** yoktur”; muradı: zimmî, İslâm’a girerse ve yılın bir kısmı geçmişse, geçmiş senenin payı kadar **الجِزْية** ile talep edilmez. Ve denildi: muradı: zimmî, İslâm’a girerse ve elinde, haracı üzerine sulh yapılmış bir toprak varsa, boynundan **الجِزْية** kaldırılır ve toprağından harac kaldırılmaz. Ondan hadiste: “toprağı **بِجِزْيَتِها** ile alan”; bununla, onun üzerinden ödenen haracı murad etti; sanki toprağın sahibine lâzım olur; **الجِزْية**’nin zimmîye lâzım olması gibi. İbnü’l-Esîr dedi: Ebû ‘Ubeyd böyle dedi: (bu) başının **جِزْية**’si ondan kaldırılır ve toprağı onun üzerinde bırakılır; onun üzerinden haracı öder. Ondan Ali hadisi, رضوان الله عليه: bir dihkan onun zamanında Müslüman oldu da ona dedi: “toprağında durursan, başından **الجِزْية**’yi kaldırırız ve onu toprağından alırız; ondan ayrılırsan, biz ona daha hak sahibiyiz.” Ve İbn Mes‘ûd hadisi, رضي الله عنه: bir dihkan’dan bir toprağı, onun **جِزْيَتَها**’sını ona kâfi gelecek şekilde satın aldı. Denildi: burada “satın aldı”, “kiraladı” manasındadır. İbnü’l-Esîr dedi: bunda uzaklık vardır; çünkü dilde bilinen değildir. Dedi: Kuteybî dedi: eğer mahfuz ise; değilse ben, toprağı ondan, satışın vuku bulduğu sene için **جِزْيَتَها**’sını ödemeden önce satın aldığını ve onu, onun haracını üstlenmekle yükümlü kıldığını görüyorum.

Ve **أَجْزَى السِّكِّينَ**: **أَجْزَأَها**’da bir lugattır; ona bir **جُزْأَةً** yaptı. İbn Sîde dedi: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; çünkü bunun القياس’ı ancak **أَجْزَأَ**’dır; meğer ki nadir olsun.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ز ي * * جَزاهُ * بما صنع يجزيه * جَزَاءً * و * جازاهُ * بمعنى و * جَزَى * عنه هذا أي قضى ومنه قوله تعالى ﴿لا تجزي نفس عن نفس شيئا﴾ ويقال * جَزَتْ * عنه شاة وفي الحديث ﴿تجزي عنك ولا تجزي عن أحد بعدك﴾ أي تقضي وبنو تميم يقولون * أَجْرَأَتْ * عنه شاة بالهمز و * تَجَازَى * دينه أي تقاضاه فهو * مُتَجَازٍ * أي متقاض و * الجِزْيَةُ * ما يؤخذ من أهل الذمة والجمع * الجِزَى * مثل لحية ولحى

##### Türkçe

* ج ز ي * * **جَزاهُ** * yaptığı şey sebebiyle onu karşılıklandırdı; ona * **يجزيه** *; * **جَزَاءً** * (olarak); ve * **جازاهُ** * (da) “**جَزاهُ**” mânâsındadır. Ve * **جَزَى** * ondan (bu) şu demektir: yerine getirdi. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿لا تجزي نفس عن نفس شيئا﴾; ve denilir: * **جَزَتْ** * ondan bir koyun; ve hadiste: ﴿تجزي عنك ولا تجزي عن أحد بعدك﴾, yani yerine getirir. Benû Temîm hemze ile “* **أَجْرَأَتْ** * ondan bir koyun” derler. Ve * **تَجَازَى** * onun borcunu, yani onu talep etti; o hâlde o * **مُتَجَازٍ** *dir; yani talep eden. Ve * **الجِزْيَةُ** * zimmîlerden alınan şeydir; çoğulu * **الجِزَى** *dır; “لحية” ve “لحى” gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!الجَزاءُ : المُكافَأَةُ على الشَّيءِ ) .
وقالَ الرَّاغبُ : هو ما فيه الكِفايَةُ إن خَيْراً فخَيْرٍ وإن شرّاً فشرَ .
( *!كالجازِيَةِ ) ، اسمٌ للمَصْدرِ كالعافِيَةِ . يقالُ : ( *!جَزَاهُ ) كذا و ( به ، وعليه جَزاءً ) ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿ذلك جَزاءُ مَنْ تزكَّى﴾ ، ﴿فله جَزاءُ الحسْنَى﴾ ، ﴿*!وجَزاءُ سَيِّئةٍ سَيِّئةٌمثْلُها﴾ ، ﴿*!وجَزاهُم بمَا صَبَرُوا جنَّة وحَرِيراً﴾ ، ﴿أُولئك *!يجزونَ الغرفَةَ بما صَبَرُوا﴾ ﴿ولا *!تُجْزَوْنَ إلاَّ ما كُنْتُم تَعْملونَ﴾ .
( *!وجازَاهُ *!مُجازاةً *!وجِزاءً ) ، بالكسْرِ .
قالَ أبو الهَيْثمِ : الجَزاءُ يكونُ ثَواباً وعقاباً ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿فما *!جَزاؤُه إنْ كُنْتم كاذِبِينَ﴾ ، أَي ما عقابُه .
وسُئِلَ أَبو العباسِ عن *!جَزَيْته *!وجازَيْتَه فقالَ : قالَ الفرَّاءُ : لا

يكونُ *!جَزَيْته إلاّ في الخَيْرِ *!وجازَيْته يكونُ في الخيْرِ والشرِّ ؛ قالَ : وغيرُهُ يُجِيزُ جَزَيْتُه في الخَيْرِ والشرِّ وجازَيْتُه في الشرِّ .
وقالَ الرَّاغبُ : لم يَجِىءْ في القُرآنِ إلاَّ *!جَزَى دونَ *!جَازَى ، وذلِكَ أنَّ *!المُجازَاةَ هي المُكافَأَةُ وهي المُقابَلَةُ مِن كلِّ واحِدٍ من الرَّجُلَيْن ، والمُكافَأَةُ هي مُقابَلَةُ نعْمَةٍ بنَعْمةٍ هي كفْؤُها ، ونعْمَةُ اللَّهِ تَتَعَالى عن ذلِكَ ، فلهذا لا يُسْتَعْملُ لَفْظُ المُكافَأَةِ في اللَّهِ تعالى وهذا ظاهِرٌ .
( *!وتَجازَى دَيْنَه وبدَيْنِه ) ، وعلى الأُولى اقْتَصَرَ الجوْهرِيُّ ، ( تَقاضَاهُ ) . يقالُ : أَمَرْتُ فلاناً *!يتَجازَى ديني ، أَي يتَقَاضَاهُ .
*!وتَجازَيْتُ دَيْني على فلانٍ : تَقاضَيْتُه .
*!والمُتَجازِي : المُتَقاضِي .
( *!واجْتَزاهُ : طَلَبَ منه الجَزاءَ ) ؛ قالَ :
*!يَجْزُونَ بالقَرْضِ إذا ما *!يُجْتَزَى ( *!وجَزَى الشَّيءُ *!يَجْزِي : كَفَى ؛ و ) منه جَزَى ( عنه ) هذا الأَمْرُ : أي ( قَضَى ) ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿لا *!-تَجْزِي نَفْسٌ عن نَفْسَ شيئاً﴾ ، أَي لا تَقْضِي .
وقالَ أَبو إسْحاق : مَعْناه لا تَجْزِي فيه نفسٌ عن نفسٍ شيئاً ، وحذْفُ فيه هنا سائِغٌ لأنَّ في مع الظروفِ مَحْذوفَةٌ .
وفي حدِيثِ صلاةِ الحائِضِ : ( فأَمَرَهُنَّ أن يَجْزِينَ ) ، أَي يَقْضِينَ .
وفي حدِيثٍ آخَرٍ : ( تَجْزِي عنْكَ ولا تَجْزِي عن أَحدٍ بعْدَكَ ) .
قالَ الأصْمَعيُّ : هو

مأْخُوذٌ مِن جَزَى عنِّي هذا الأمرُ يَجْزِي عنِّي ، ولا هَمْز فيه ؛ والمعْنَى لا تَقْضِي عن أَحْدٍ بعْدَكَ ، أَي الجَذَعة .
ويقالُ : *!جَزَتْ عنك شاةٌ ، أَي قَضَتْ .
وبنُو تمِيمٍ يَقُولونَ : أَجْزَأَتْ عنه بالهَمْزةِ .
وتقولُ : إن وضعْتَ صدقَتَكَ في آلِ فلانٍ جَزَتْ عنْكَ فهي جازِيَةٌ عنْكَ .
( *!وأَجْزَى كذا عن كذا : قامَ مَقامَهُ ولم يَكْفِ ) ؛ نَقَلَهُ الزجَّاجُ في كتابِ فعلت وأفعلت .
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : يَجْزِي قَلِيلٌ من كثيرٍ *!ويَجْزِي هذا من هذا ، أَي كلُّ واحِدٍ منهما يقومُ مَقامَ صاحِبِه .
ويقالُ اللحْمُ السَّمِينُ *!أَجْزَى مِن المَهْزولِ .
( وأَجْزَى عنه *!مُجْزَى فلانٍ *!ومُجْزأتَه ، بضمِّهما وفَتْحِهما ) ، الأخيرَةُ على توهّم طَرْحِ الزائِدِ ، أَي : ( أَغْنَى عنه ، لُغَةٌ في الهَمْزَةِ ) ، وقد تقدَّمَ .
( *!والجِزْيَةُ ، بالكسرِ : خَراجُ الأرضِ . و ) منه ( ما يُؤْخَذُ من الذِّمِّيِّ ) .
قالَ الرّاغبُ : سُمِّيَت بذلِكَ *!للإجْتِزاءِ بها عن حقنِ دَمِهم .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : *!الجِزْيَةُ عبارَةٌ عن المالِ الذي يَعْقِدُ الكِتابيُّ عليه الذِّمَّة ، وهي فِعْلَةٌ من الجَزاءِ كأَنَّها جَزَتْ عن قَتْلِه ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿حتى يعطوا الجِزْيَةَ عن يدٍ وهُم صاغِرُونَ﴾ .
وفي الحديثِ : ( ليسَ على مُسْلم *!جِزْيَة ) ، أَرادَ أنَّ الذِّميَّ إذا أَسْلَمَ وقد مَرَّ بعضُ الحَوْلِ لم يُطالَبْ من الجِزْيَةِ بحِصَّةِ ما مَضَى من السَّنَةِ ؛ وقيلَ : أَرادَ أن الذِّمي إذا

أَسْلمَ وكان في يدِهِ أرضٌ صُولِحَ عليها بِخَراجٍ يُوضعُ عن رقبته الجِزْيَةَ وعن أرضِهِ الخراجَ ومنه الحديث مَنْ أَخَذَ أرضاً *!بجِزْيَتِها ) ، أَرادَ به الخَراجَ الذي يُؤَدَّى عنها ، كأَنَّه لازمٌ لصاحِبِ الأرْضِ كما تَلْزِم الجِزْيةُ الذِّميَّ .
وفي حدِيثِ عليَ : ( إنَّ دِهْقاناً أَسْلم على عهْدِهِ فقال له : إن أَقَمْتَ في أَرْضِك رَفَعْنَا الجِزْيَةَ عن رأْسِكَ وأَخَذْنَاها من أَرْضِكَ ، وإن تَحوَّلْتَ عنها فنحنُ أَحقُّ بها ) .
( ج *!جِزىً ) ، كلِحْيَةٍ ولِحىً ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ ( *!وجِزْيٌ ) بكسْرٍ فسكونٍ ، ( *!وجِزاءٌ ) ككِتابٍ .
وقالَ أَبو عليَ : *!الجِزَى *!والجِزْيُ واحِدٌ كالمِعَى والمِعْيِ لواحِدِ الأَمْعاء ، والإِلَى والإِلْيِ لواحِدِ الآلاءِ ، والواحِدُ جِزاءٌ ؛ قالَ أَبو كبيرٍ :
وإذا الكُماةُ تَعاوَرُوا طَعْنَ الكُلَى
نَذَرُ البِكارَةَ في *!الجِزاءِ المُضْعَفِ ( وأَجْزَى السِّكِّينَ ) : لُغةٌ في ( أَجْزأَهُ ) ، أَي جَعَلَ له جُزْأَةً .
قالَ ابنُ سِيدَه : ولا أَدْرِي كيفَ ذلكَ لأنَّ قِياسَ هذا إنَّما هو أجْزَأَ إلاَّ أن يكونَ نادِراً .
( وجِزْيٌ ، بالكَسْرِ ، وكسُمَيَ وعليَ : أَسْماءٌ ) .
فمِنَ الأوّل : خزيمةُ بنُ *!جِزْي : صحابيٌّ ، قالَ الدَّارْقطْنِيُّ : أَهْلُ الحدِيثِ يكْسِرُونَ الجيمَ ، وقالَ الخطيبُ هو بسكونِ الزّاي والصَّوابُ أنَّه كعليَ .
ومِن الثاني : ابنُ *!جُزَيَ البلنسيٌّ الذي اخْتَصَرَ رحْلَةَ ابنِ بطوطة .

ومِن الثالثِ : أَبو *!جَزِيٌّ عبدُ اللَّهِ بنُ مطرف بنِ الشَّخِيرِ ، وآخَرُونَ .
( *!والجازِي : فَرَسٌ ) الحارِثِ بنِ كعبِ بنِ عَمْروٍ .
( ومحمدُ بنُ عليِّ بنِ محمدِ بنِ *!جازِيَةَ الآخُرِي مُحدِّثٌ ) عن أبي مَسْعُودٍ البجليّ ، وهو فَرْدٌ كنْيَته أَبو عَمْروٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الجَوازِي : جَمْعُ *!جازِيَة أو *!جازٍ أَو *!جَزَاءٍ ، وبكلَ فُسِّر قَوْلُ الحُطَيْئة :
منْ يَفْعَلِ الخَيْرَ لا يَعْدَمُ *!جَوازِيَهُ ويقالُ : *!جَزَتْكَ عنِّي الجَوازِي : أَي جَزَتْكَ *!جَوازِي أَفْعالِكَ المَحْمودَة ؛ وقالَ أَبو ذُؤَيْبٍ :
فإنْ كنتَ تَشْكُو من خَليلٍ مَخانَةً
فتلك الجَوازِي عُقْبُها ونَصِيرُهاأَي *!جُزِيتَ كما فَعَلْتَ ، وذلكَ لأنَّه اتَّهَمَه في خَليلَتِهِ ؛ وقالَ القُطاميُّ :
وما دَهْرِي يُمَنِّيني ولكنْ
*!جَزتْكُم يا بَني جُشَمَ الجَوازِيأَي جَزَتْكُم جَوازِي حُقُوقِكم وذِمامِكُم ولا مِنَّةَ لي عليكم .
*!والجازِيَةُ : بَقَرُ الوَحْشِ ؛ قالَ أَبو العَلاءِ المَعَرِّي في قصيدَةٍ له :
كم باتَ حَوْلَكَ من رِيمٍ *!وجازِيَةٍ
يَسْتَجْد نائِل حسن الدّلِّ والحورِقالَ الحافِظُ : وأَكْثَر مَنْ يَقْرؤُه بالراءِ وهو غَلَطٌ .

ويقالُ : *!جازَيْتُه *!فَجَزَيْتُه ، أَي غَلَبْتُه .
وهو ذُو جَزاءٍ : أَي ذُو غَناءٍ .
*!وجَزَيْتُ فلاناً حَقَّه : أَي قضيْتَه .
*!وجَزَى عنه وأَجْزَى : أَغْنَى .
وجَزَى عنه فلاناً : كَافَأَهُ .
*!وأَجْزَتْ عنك شاةٌ بمعْنَى جَزَتْ .
وما *!يُجْزَيني هذا الثَّوْبُ : أَي ما يُكْفِيني .
ويقالُ : هذه إبِلٌ *!مَجازٍ يا هذا أَي تَكْفِي الحملُ ، الواحِدُ *!مُجْزٍ .
وفلانٌ بارِعٌ *!مَجْزىً لأمْرِه : أَي كافٍ أَمْرَه .
*!وجِزَّاي ، بكسْرٍ فتَشْديدٍ : قَرْيةٌ بجِيزَةِ مِصْرَ .
وهذا رجُلٌ *!جازِيكَ مِن رجُلٍ : أَي حَسْبك .

##### Türkçe

**الجَزاءُ**: şey üzerine **المُكافَأَةُ**(karşılık verme).

Râgıb dedi ki: O, kendisinde yeterlilik bulunan şeydir; eğer hayır ise hayır, eğer şer ise şer.

(**كالجازِيَةِ**), **العافِيَةِ** gibi masdarın adı. Denir ki: **جَزَاهُ** şöyle; ve (onunla, ve ona karşı **جَزاءً**). Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿ذلك جَزاءُ مَنْ تزكَّى﴾ , ﴿فله جَزاءُ الحسْنَى﴾ , ﴿**وجَزاءُ سَيِّئةٍ سَيِّئةٌمثْلُها**﴾ , ﴿**وجَزاهُم بمَا صَبَرُوا جنَّة وحَرِيراً**﴾ , ﴿أُولئك **يجزونَ الغرفَةَ بما صَبَرُوا**﴾ ﴿ولا **تُجْزَوْنَ إلاَّ ما كُنْتُم تَعْملونَ**﴾ .

(**وجازَاهُ** **مُجازاةً** **وجِزاءً**), kesre ile.

Ebû’l-Heysem dedi ki: **الجَزاءُ** sevap da olur ceza da; ondandır Yüce Allah’ın sözü: ﴿فما **جَزاؤُه إنْ كُنْتم كاذِبِينَ**﴾ , yani onun cezası nedir.

Ebû’l-Abbâs’a **جَزَيْته** ve **جازَيْتَه** hakkında soruldu da dedi ki: Ferrâ dedi ki:

**جَزَيْته** ancak hayırda olur; **وجازَيْته** hayırda ve şerde olur; dedi ki: başkası, **جَزَيْتُه**’yi hayırda ve şerde, **وجازَيْتُه**’yi şerde câiz görür.

Râgıb dedi ki: Kur’ân’da **جَزَى** dışında **جَازَى** gelmemiştir; bu da şundandır ki **المُجازَاةَ** karşılık vermedir ve o **المُقابَلَةُ**dir; iki adamdan her birinden (gelen) karşılıklamadır. **المُكافَأَةُ** ise bir nimeti, ona denk bir nimetle karşılamaktır; Allah’ın nimeti ise bundan yücedir; bu sebeple Allah Teâlâ hakkında **المُكافَأَةِ** lafzı kullanılmaz; bu açıktır.

(**وتَجازَى دَيْنَه وبدَيْنِه**), Cevherî birincisiyle yetindi; (**تَقاضَاهُ**). Denir ki: Falana emrettim, **يتَجازَى** borcumu; yani onu talep eder.

**وتَجازَيْتُ دَيْني على فلانٍ**: onu talep ettim.

**والمُتَجازِي**: talep eden.

(**واجْتَزاهُ**: ondan **الجَزاءَ**ı istedi); dedi ki:
**يَجْزُونَ بالقَرْضِ إذا ما يُجْتَزَى**

(**وجَزَى الشَّيءُ** **يَجْزِي**: yetti; ve) ondandır: Şu iş (ondan) **جَزَى**: yani (**قَضَى**). Ondandır Yüce Allah’ın sözü: ﴿لا **تَجْزِي نَفْسٌ عن نَفْسَ شيئاً**﴾ , yani yerine getirmez.

Ebû İshâk dedi ki: Manası: onda bir nefis, bir nefis adına hiçbir şeyi yerine getirmez; buradaki “onda”nın hazfi câizdir; çünkü “fî” zarfla birlikte hazfedilmiştir.

Hayızlının namazı hadîsinde: (فأَمَرَهُنَّ أن يَجْزِينَ), yani yerine getirsinler.

Başka bir hadîste: (تَجْزِي عنْكَ ولا تَجْزِي عن أَحدٍ بعْدَكَ).

Asmaî dedi ki: O, “Bu iş benim adıma **جَزَى** eder, benim adıma **يَجْزِي** eder”den alınmıştır; onda hemze yoktur; mana: senden sonra hiç kimse adına yerine getirmez; yani **الجَذَعة**.

Ve denir ki: **جَزَتْ عنك شاةٌ**, yani yerine getirdi.

Benû Temîm der ki: Hemze ile **أَجْزَأَتْ** عنه.

Ve dersin ki: Sadakanı falanın âline koyarsan, senden **جَزَتْ** eder; o, senden yana **جازِيَةٌ**dir.

(**وأَجْزَى كذا عن كذا**: onun yerini tuttu ve yetmedi); Zecçâc bunu “فعلت وأفعلت” kitabında nakletti.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Az, çoktan **يَجْزِي** eder; ve **يَجْزِي هذا من هذا**, yani ikisinden her biri, arkadaşının yerini tutar.

Ve denir ki: Semiz et, zayıftan **أَجْزَى**dır.

(“Onun yerine **مُجْزَى فلانٍ** ve **مُجْزأتَه**”, ikisinin de dammesi ve fethasıyla); sonuncusu, ziyadeyi atma vehmi üzerinedir; yani: (**أَغْنَى عنه**; hemzede bir lugat), ve geçmişti.

(**والجِزْيَةُ**, kesre ile: toprağın haracı. Ve) ondandır: (zimmîden alınan).

Râgıb dedi ki: Onlara kanlarının akıtılmasına karşı onunla **للإجْتِزاءِ** sebebiyle böyle adlandırıldı.

İbnü’l-Esîr dedi ki: **الجِزْيَةُ**, kitâbînin onun üzerine zimmeti akdettiği maldan ibarettir; o, **الجَزاءِ**dan bir **فِعْلَةٌ**dir; sanki onun öldürülmesinden **جَزَتْ** etti. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: ﴿حتى يعطوا الجِزْيَةَ عن يدٍ وهُم صاغِرُونَ﴾ .

Hadîste: (ليسَ على مُسْلم **جِزْيَة**), muradı: zimmî Müslüman olursa ve yılın bir kısmı geçmişse, seneden geçen kısmın payı kadar cizyeden talep edilmez; denildi ki: muradı: zimmî Müslüman olursa ve elinde, üzerine haracla sulh yapılmış bir arazi varsa, boynundan cizye kaldırılır ve arazisinden harac alınır. Ondandır hadîs: (مَنْ أَخَذَ أرضاً **بجِزْيَتِها**), onunla, onun üzerinden ödenen haracı murad etti; sanki o, arazi sahibine lâzımdır; cizyenin zimmîye lâzım olması gibi.

Ali hadîsinde: (إنَّ دِهْقاناً أَسْلم على عهْدِهِ فقال له : إن أَقَمْتَ في أَرْضِك رَفَعْنَا الجِزْيَةَ عن رأْسِكَ وأَخَذْنَاها من أَرْضِكَ ، وإن تَحوَّلْتَ عنها فنحنُ أَحقُّ بها).

(Çoğulu **جِزىً**), **لِحْيَةٍ** ve **لِحىً** gibi; “Sıhâh”ta olduğu üzere; (**وجِزْيٌ**) kesre sonra sükûn ile; (**وجِزاءٌ**) **كِتابٍ** gibi.

Ebû Ali dedi ki: **الجِزَى** ve **الجِزْيُ** bir (tekil)dir; **المِعَى** ve **المِعْيِ** gibi, **الأَمْعاء**ın bir teki için; ve **الإِلَى** ve **الإِلْيِ** gibi, **الآلاءِ**ın bir teki için; tekil **جِزاءٌ**dır. Ebû Kebîr dedi ki:
وإذا الكُماةُ تَعاوَرُوا طَعْنَ الكُلَى
نَذَرُ البِكارَةَ في **الجِزاءِ** المُضْعَفِ

(**وأَجْزَى السِّكِّينَ**): (**أَجْزأَهُ**)da bir lugattır; yani ona bir **جُزْأَةً** yaptı.

İbn Sîde dedi ki: Bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; çünkü bunun kıyası ancak **أجْزَأَ**dır; meğer ki nâdir olsun.

(**وجِزْيٌ**, kesre ile; ve **كسُمَيَ وعليَ**: isimlerdir).

Birincidendir: Sahâbî **خزيمةُ بنُ جِزْي**; Dârakutnî dedi ki: Hadis ehli cîmi kesreler; Hatîb dedi ki: zâynın sükûnuyla; doğru olan, onun **كعليَ** olmasıdır.

İkincidendir: İbn Battûta’nın rıhlesini ihtisar eden **ابنُ جُزَيَ البلنسيٌّ**.

Ve üçüncüden: Ebû **جَزِيٌّ** Abdullah b. Mutarrif b. eş-Şehîr, ve başkaları.
(ve **الجازِي**: bir attır) el-Hâris b. Ka‘b b. ‘Amr’un.
(Ve Muhammed b. Ali b. Muhammed b. **جازِيَةَ** el-Âhurî bir muhaddistir) Ebû Mes‘ûd el-Becelî’den (rivayet eder); ve o tektir; künyesi Ebû ‘Amr’dır.

Ve ondan üzerine istidrâk olunan şeylerdendir:
**الجَوازِي**: **جازِيَة**’nin veya **جازٍ**’ın yahut **جَزَاءٍ**’ın cem‘idir; ve her biriyle Hutay’e’nin sözü tefsir edilmiştir:
Kim hayrı yaparsa **جَوازِيَهُ**’ni yitirmez
ve denilir: **جَزَتْكَ عنِّي الجَوازِي**: yani senin için **جَوازِي** övülmüş fiillerini karşıladı; ve Ebû Züeyb dedi ki:
Eğer bir dosttan hıyanet şikâyet ediyorsan
işte o **الجَوازِي** onun âkıbeti ve yardımcısıdır
yani yaptığın gibi **جُزِيتَ**; bu da, onu (o kimseyi) kendi halîlesi hakkında itham ettiği içindir; ve el-Kutâmî dedi ki:
Ve benim dehrim beni ümitlendirmiyor; fakat
**جَزتْكُم** ey Cuşem oğulları, **الجَوازِي**
yani sizin haklarınızın ve zimmetinizin **جَوازِي**’si sizi karşıladı; ve benim size karşı bir minnetim yoktur.
Ve **الجازِيَةُ**: vahşî sığırdır; Ebû’l-Alâ el-Ma‘arrî bir kasidesinde dedi ki:
Çevrende nice **رِيمٍ** ve **جازِيَةٍ** geceledi
güzel nazın ve iri gözlülüğün bağışını istemekte
Hâfız dedi ki: Onu **بالراءِ** ile okuyan daha çoktur; ve o yanlıştır.

Ve denilir: **جازَيْتُه** **فَجَزَيْتُه**, yani onu yendim.
Ve o **ذُو جَزاءٍ**’dır: yani **ذُو غَناءٍ**’dır.
Ve **جَزَيْتُ** falancanın hakkını: yani onu ödedim.
Ve **جَزَى** ondan ve **أَجْزَى**: yeterli kıldı.
Ve falanca, ondan falancayı **جَزَى**: onu mükâfatlandırdı.
Ve **أَجْزَتْ** senden bir koyun, **جَزَتْ** mânâsıyla.
Ve bu elbise beni **يُجْزَيني** etmez: yani bana yetmez.
Ve denilir: Bu, ey şu, yükü yetiren **مَجازٍ** develerdir; teki **مُجْزٍ**’dir.
Ve falanca, işi için yeterli olan üstün bir **مَجْزىً**’dır: yani işine kâfidir.
Ve **جِزَّاي** (kesre ile, sonra şeddeli): Mısır’ın Cîze’sinde bir köydür.
Ve bu, bir adamdan sana **جازِيكَ** bir adamdır: yani sana yeter.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: جزى

جَزَى
1 جَزَى جزى جزي جزية , aor جَزِىَ (Msb, K,) inf. n. جَزَآءٌ, (Msb,) It (a thing) paid; gave, or rendered, as a satisfaction; or made, gave, or rendered, satisfaction: (Msb:) or satisfied; sufficed; or contented. (K.) And جَزَيْتُ الدَّيْنَ I paid the debt. (Msb.) And جَزَيْتُ فُلَانًا حَقَّهُ I paid such a one his right, or due. (TA.) And مَا يَجْزِينِى هٰذَا الثَّوْبُ This garment does not suffice me. (TA.)― -b2- And hence, (TA,) جَزَى عَنْهُ, (S, Mgh, Msb, K,) [aor. and] inf. n. as above, (Mgh,) It (a thing) paid for him; gave, or rendered, [a thing] as a satisfaction for him; made, gave, or rendered, satisfaction for him; (S, Mgh, Msb,* K;) and some of the lawyers use ↓اجزى in this sense, like اجزأ: (Az, Mgh, Msb:) جَزَى is of the dial. of El-Hijلz, and اجزأ of the dial. of Temeem. (Akh, Msb.) Hence, in the Kur [ii. 45], لَا تَجْزِى نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا [A soul shall not give anything as a satisfaction for a soul, i. e. for another soul: or a soul shall not make satisfaction for a soul at all; accord. to the latter rendering, شيئا being put in the accus. case after the manner of an inf. n.]. (S, Msb.) You say also, جَزَتْ عَنْكَ شَاةٌ A sheep, or goat, made satisfaction for thee [as a sacrifice]; (S, TA;) as also ↓أَجْزَتْ: (TA:) Benoo-Temeem say أَجْزَأَتْ, with ء: (S, TA:) this last, thus explained, is a dial, var. mentioned by IKtt (Msb.) And كَذَا عَنْ كَذَا ↓اجزى Such a thing stood, or served, in lieu, in the place, or in stead, of such a thing, without sufficing. (Zj, K.) And قَلِيلٌ مِنْ كَثِيرٍ↓يُجْزِى; and هٰذَامِنْ هٰذَا; A little stands, or serves, in lieu of much; and this, of this. (IAar, TA.) And عَنْهُ مُجْزَى ↓ اجزى فُلَانٍ and مُجْزَاةَ فُلَانٍ and (as though the augmentative letter [ا in اجزى] were imagined to be rejected, TA) مَجْزَى فلان and مَجْزَاةَ فلان He satisfied, sufficed, or contented, him as such a one; he stood, or served, him in stead of such a one; a dial. var. of اجزأ. (K.) And ↓ اجزى مُجْزَى غَيْرِهِ It (a thing) satisfied, sufficed, or contented, as another thing; it stood, or served, in stead of another thing. (Msb.) And ↓اجزاكَ, with the [second] objective complement suppressed, It was sufficient for thee. (Mgh.) ― -b3- جَزَاهَ كَذَا (Msb,* TA,) and جَزَاهُ بِهِ (K,) or بِمَا صَنَعَ, (S,) and عَلَيْهِ, (K,) [aor. and] inf. n. as above, (S, K,) He repaid, requited, compensated, or recompensed, him (Msb, K TA) [for such a thing, for it, or for what he had done]; as also ↓جازاهُ, (S, K,) inf. n. مُجَازَاةٌ and جِزَآءٌ: (K:) or, accord. to Fr, [contr. to many instances in the Kur,] the former verb relates only to good; and the latter, to good and to evil: but accord. to others, the former may relate to good and to evil; and the latter, to evil. (TA.) [See also جَزَآءٌ, below.] One says, in praying for another, جَزَاهُ اللّٰهُ خَيْرًا May God repay him good: and requite, or recompense, him for good [that he has done]. (Msb.) And بِذَنْبِهِ ↓ جَازَيْتُهُ I punished him for his crime, or sin, or act of disobedience. (Msb.) And جَزَى عَنْهُ فُلَانًا He requited, compensated, or recompensed, for him, such a one. (TA.)― -b4- جَازَيْتُهُ فَجَزَيْتُهُ: see 3.

3 جَاْزَىَ see 1, latter part, in two places. ― -b2- [جازاهُ خَيْرًا He prayed for a reward for him from God: or said to him, May God reward thee. (Golius, on the authority of Z.) ― -b3- جازى بِحَرْفٍ and بِظَرْفٍ, He employed a particle, and an adverbial noun, as conditional; to denote that, with what follows, it expresses a condition with its complement. For instance, in the S, voce حَيْثُ, it is said,حَيْثُ مِنَ الظُّرُوفِ الَّتِى لَا يُجَازَى بِهَا اـِلَّا مَعَ مَا, i. e. حيث is one of the adverbial nouns that are not employed conditionally, or to denote that, with what follows, they express a condition with its complement, unless with ما affixed thereto. See جَزَآءٌ, below.] ― -b4- ↓ جَازَيْتُهُ فَجَزَيْتُهُ [I vied, or contended, with him in repaying, requiting, compensating, or recompensing, and] I overcame him [therein]. (S.)

اجزى
4 اجزى أجزى أجزي اجزى اجزي جزى : see 1, in seven places. -A2- Also He furnished a knife with a handle; a dial. var. of اجزأ: (Msb, K:) but ISd doubts its being so. (TA.)

تجازى دَيْنَهُ
6 تجازى دَيْنَهُ تجازي دينه تجازي دينة , and بِدَيْنِهِ, He demanded payment of his debt. (K.) You say, تَجَازَيْتُ دَيْنِى عَلَى فُلَانٍ I demanded payment of my debt [owed by such a one]. (S.) ― -b2- تَجَازَيا [They two repaid, requited, compensated, or recompensed, each other]. (TA in art. قرض.)

اجتزاهُ
8 اجتزاهُ اجتزاه اجتزاة ٱجتز ٱجتزاه He sought, or demanded, of him repayment, requital, compensation, or recompense. (K.)

جِزْىٌ
جِزْىٌ جزى جزي جزية [a coll. gen. n., of which the n. un. is with ة]: see what next follows.

جِزْيَةٌ
جِزْيَةٌ جزيه جزية The tax that is taken from the free nonMuslim subjects of a Muslim government; (S, IAth, Mgh,* Msb, K;) whereby they ratify the compact that ensures them protection: (IAth:) [from جَزَى;] as though it were a compensation for their not being slain: (IAth, Mgh:) [or from the Persian گِزْيَهْ:] and also, (metaphorically, Mgh,) (tropical:) a land-tax; (Mgh, K;) a tax that is paid by the owner of land: (TA:) pl. جِزًى (S,) or ↓جِزْىٌ, (Msb,) or both, (K,) [but the latter is, properly speaking, a coll. gen. n.,] and جِزَآءٌ, (K, [in the CK, erroneously, جَزاءٌ,]) like كِتَابٌ. (TA.)

جَزَآءٌ
جَزَآءٌ جزآء Repayment, requital, compensation, or recompense, for a thing; as also ↓; جَازِيَةٌ(K;) a satisfaction, good for good, and evil for evil; (Er-Rلghib, TA;) sometimes a reward, and sometimes a punishment: (AHeyth, TA:) [the former word is an inf. n.; see 1;] the latter, a quasi-inf. n.: جَوَازٍ is pl. of the latter, or of the former, or of ↓جَازٍ, accord. to different writers explaining the saying of El-Hoteي-ah,
مَنْ يَفْعَلِ الخَيْرَ لَا يَعْدَمْ جَوَازِيَهُ
[Whoso doth good, he will not want his rewards, or his rewarders]. (TA.) ― -b2- [Hence,] جَزَآءَ العُطَاسِ In the time between the complimentary prayer addressed to a sneezer (called التَّشْمِيت) and the sneeze; [or as soon as one can compliment a sneezer by repeating the usual prayer of يَرْحَمُكَ اللّٰهُ (God have mercy on thee).] (TA voce مُعَاقِبٌ) ― -b3- [And جَزَآءُ شَرْطٍ An apodosis; the complement, or correlative, of a condition; also called جَوَابُ شَرْطٍ, q.v. in art. جوب ― -b4- And حَرْفُ جَزَآءٍ A particle denoting compensation, or the complement of a condition. And A conditional particle; as اـِنْ; also termed حَرْفٌ لِلْجَزَآءِ, and جَزَآءٌ alone, and حَرْفُ شَرْطٍ.]― -b5- هُوَ ذُو جَزَآءٍ He is possessed of sufficiency, or competence, or wealth. (TA.)

جَازٍ
جَازٍ جاز [act. part. n. of 1, q. v.]: see جَزَآءٌ ― -b2- هٰذَا رَجُلٌ جَازِيكَ مِنْ رَجُلٍ This is a man sufficient for thee as a man. (S.)

جَازِيَةٌ
جَازِيَةٌ جازيه جازية : see جَزَآءٌ. -A2- Also Wild bulls, or cows. (TA.) [See جَازِئٌ.]

مَجْزًى
مَجْزًى مجز مجزى مجزي and مُجْزًى are used as inf. ns. of 4. [See 1.] (K.)

مُجْزٍ
مُجْزٍ مجز [act. part. n. of 4. It is said in the TA that مجزى, applied to a camel, signifies Sufficing for a load or burden; and its pl. is مجازى. And that مجزى لِأَمْرِهِ, applied to a man, signifies Sufficing for his affair. But مجزى in these instances is evidently a mistranscription, for مُجْزٍ; and مجازى, for مَجَازٍ, Mistranscriptions of this Kind are of frequent occurrence in Lexicons.]

مَجْزَاةٌ
مَجْزَاةٌ مجزاه مجزاة and مُجْزَاةٌ are used as inf. ns. of 4. [See 1.] (K.)

##### Türkçe

جَزَى
1 **جَزَى** **جزى** **جزي** **جزية** , muzâri‘ı **جَزِىَ** (Msb, K,) mastar ismi **جَزَآءٌ**, (Msb,) O (bir şeyi) ödedi; bir tatmin olarak verdi yahut yerine getirdi; yahut tatmini yaptı, verdi veya yerine getirdi: (Msb:) yahut tatmin etti; kâfi geldi; yahut razı etti. (K.) Ve **جَزَيْتُ الدَّيْنَ** Borcu ödedim. (Msb.) Ve **جَزَيْتُ فُلَانًا حَقَّهُ** Filânın hakkını yahut alacağını ödedim. (TA.) Ve **مَا يَجْزِينِى هٰذَا الثَّوْبُ** Bu elbise bana kâfi gelmiyor. (TA.)― -b2- Ve buradan, (TA,) **جَزَى عَنْهُ**, (S, Mgh, Msb, K,) [muzâri‘ı ve] mastarı yukarıdaki gibi, (Mgh,) O (bir şey) onun yerine ödedi; onun için [bir şeyi] bir tatmin olarak verdi yahut yerine getirdi; onun için tatmini yaptı, verdi veya yerine getirdi; (S, Mgh, Msb,* K;) ve fakihlerin bazısı bu mânada **اجزى**’yi, **اجزأ** gibi kullanır: (Az, Mgh, Msb:) **جَزَى** Hicaz lehçesindendir, **اجزأ** ise Temîm lehçesindendir. (Akh, Msb.) Buradan, Kur’ân’da [ii. 45], **لَا تَجْزِى نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا** [Bir nefis, bir nefis için hiçbir şeyi tatmin olarak vermez; yani başka bir nefis için: yahut bir nefis, bir nefis için asla tatmin yapmaz; ikinci tercümeye göre, **شَيْئًا** mastar ismi tarzında mansup kılınmıştır]. (S, Msb.) Yine dersin ki, **جَزَتْ عَنْكَ شَاةٌ** Bir koyun yahut keçi senin için [kurban olarak] tatmin yaptı; (S, TA;) bunun gibi **أَجْزَتْ**: (TA:) Benû Temîm **أَجْزَأَتْ** der, hemze ile: (S, TA:) bu sonuncusu, böyle açıklanmış olarak, IKtt tarafından zikredilen bir lehçe varyantıdır (Msb.) Ve **كَذَا عَنْ كَذَا** **اجزى** Şöyle bir şey, şöyle bir şeyin yerine, onun yerinde yahut onun bedeli olarak durdu yahut hizmet etti, kâfi gelmeksizin. (Zj, K.) Ve **قَلِيلٌ مِنْ كَثِيرٍ** **يُجْزِى**; ve **هٰذَامِنْ هٰذَا**; Az, çoğun yerine durur yahut hizmet eder; ve bu, bunun yerine. (IAar, TA.) Ve **عَنْهُ مُجْزَى** **اجزى فُلَانٍ** ve **مُجْزَاةَ فُلَانٍ** ve (sanki ziyade harf [**اجزى**’deki **ا**] düşürülmüş farz edilerek, TA) **مَجْزَى فلان** ve **مَجْزَاةَ فلان** O, filân gibi birine karşı onu tatmin etti, kâfi geldi yahut razı etti; filân gibi birinin yerine ona durdu yahut hizmet etti; **اجزأ**’nin bir lehçe varyantıdır. (K.) Ve **اجزى مُجْزَى غَيْرِهِ** O (bir şey), başka bir şey gibi tatmin etti, kâfi geldi yahut razı etti; başka bir şeyin yerine durdu yahut hizmet etti. (Msb.) Ve **اجزاكَ**, ikinci mef‘ûl hazfedilmiş olarak, O, sana kâfi geldi. (Mgh.) ― -b3- **جَزَاهَ كَذَا** (Msb,* TA,) ve **جَزَاهُ بِهِ** (K,) yahut **بِمَا صَنَعَ**, (S,) ve **عَلَيْهِ**, (K,) [muzâri‘ı ve] mastarı yukarıdaki gibi, (S, K,) O, ona (Msb, K TA) [şöyle bir şey için, onun için, yahut yaptığı şey için] karşılığını verdi, mukabele etti, telafi etti yahut mükâfat/ceza verdi; bunun gibi **جازاهُ**, (S, K,) mastarı **مُجَازَاةٌ** ve **جِزَآءٌ**: (K:) yahut Fr’ye göre, [Kur’ân’daki birçok örneğe aykırı olarak,] birinci fiil yalnız iyiliğe ilişir; ikincisi ise iyiliğe ve kötülüğe: fakat başkalarına göre, birincisi iyiliğe ve kötülüğe ilişebilir; ikincisi ise kötülüğe. (TA.) [Aşağıda **جَزَآءٌ**’a da bak.] Bir kimse, başkası için dua ederken der ki, **جَزَاهُ اللّٰهُ خَيْرًا** Allah ona hayırla karşılık versin: ve ona, yaptığı hayır için karşılık versin yahut mükâfat versin. (Msb.) Ve **بِذَنْبِهِ** **جَازَيْتُهُ** Onu suçu, günahı yahut isyanı sebebiyle cezalandırdım. (Msb.) Ve **جَزَى عَنْهُ فُلَانًا** O, onun yerine filânı karşılık verdi, telafi etti yahut mükâfat/ceza verdi. (TA.)― -b4- **جَازَيْتُهُ فَجَزَيْتُهُ**: 3’e bak.

3 **جَاْزَىَ**: 1’e, son kısmına, iki yerde bak. ― -b2- [**جازاهُ خَيْرًا** O, Allah’tan ona bir mükâfat için dua etti: yahut ona, Allah seni mükâfatlandırsın, dedi. (Golius, Z’den naklen.) ― -b3- **جازى بِحَرْفٍ** ve **بِظَرْفٍ**, O, bir edatı ve bir zarf ismini şart edatı gibi kullandı; onu, ardından gelenle birlikte, tamamlayıcısıyla beraber bir şart ifade ettiğine delâlet ettirmek için. Meselâ, S’de, **حَيْثُ** maddesinde denir ki, **حَيْثُ مِنَ الظُّرُوفِ الَّتِى لَا يُجَازَى بِهَا اـِلَّا مَعَ مَا**, yani **حيث**; kendisine **ما** bitiştirilmedikçe, tamamlayıcısıyla beraber bir şart ifade ettiğine delâlet ettirmek üzere şartlı olarak kullanılmayan zarf isimlerindendir. Aşağıda **جَزَآءٌ**’a bak.] ― -b4- **جَازَيْتُهُ فَجَزَيْتُهُ** [Ona karşılık vermede, mukabele etmede, telafi etmede yahut mükâfat/ceza vermede onunla yarıştım yahut çekiştim ve] onu [bu hususta] yendim. (S.)

اجزى
4 **اجزى** **أجزى** **أجزي** **اجزى** **اجزي** **جزى** : 1’e, yedi yerde bak. -A2- Ayrıca: Bir bıçağı sap ile donattı; **اجزأ**’nin bir lehçe varyantıdır: (Msb, K:) fakat ISd bunun öyle olduğundan şüphe eder. (TA.)

تجازى دَيْنَهُ
6 **تجازى دَيْنَهُ** **تجازي دينه** **تجازي دينة** , ve **بِدَيْنِهِ**, O, borcunun ödenmesini talep etti. (K.) Dersin ki, **تَجَازَيْتُ دَيْنِى عَلَى فُلَانٍ** Filânın üzerimdeki borcumu ödemesini talep ettim. (S.) ― -b2- **تَجَازَيا** [İkisi birbirine karşılık verdi, mukabele etti, telafi etti yahut mükâfat/ceza verdi]. (TA, **قرض** maddesinde.)

اجتزاهُ
8 **اجتزاهُ** **اجتزاه** **اجتزاة** **ٱجتز** **ٱجتزاه** O, ondan karşılık, mukabele, telafi yahut mükâfat/ceza talep etti. (K.)

جِزْىٌ
**جِزْىٌ** **جزى** **جزي** **جزية** [cem‘î cins ismidir; bunun tekili **ة** iledir]: hemen ardından gelene bak.

جِزْيَةٌ
**جِزْيَةٌ** **جزيه** **جزية** Müslüman bir hükümetin hür gayrimüslim tebaasından alınan vergi; (S, IAth, Mgh,* Msb, K;) bununla, kendilerine himayeyi temin eden akdi tasdik ederler: (IAth:) [**جَزَى**’dan;] sanki öldürülmemelerinin bir telafisiymiş gibi: (IAth, Mgh:) [yahut Farsça گِزْيَهْ’ten:] ve ayrıca, (mecazen, Mgh,) (tropik:) arazi vergisi; (Mgh, K;) arazi sahibinin ödediği vergi: (TA:) çoğulu **جِزًى** (S,) yahut **جِزْىٌ**, (Msb,) yahut ikisi birden, (K,) [fakat ikincisi, doğru olarak, cem‘î cins ismidir,] ve **جِزَآءٌ**, (K, [CK’de hatalı olarak **جَزاءٌ**]) **كِتَابٌ** gibi. (TA.)

جَزَآءٌ
**جَزَآءٌ** **جزآء** Bir şey için karşılık, mukabele, telafi yahut mükâfat/ceza; bunun gibi ↓; **جَازِيَةٌ** (K;) iyiliğe iyilikle ve kötülüğe kötülükle tatmin; (Er-Râghib, TA;) bazen mükâfat, bazen ceza: (AHeyth, TA:) [birinci kelime mastar ismidir; 1’e bak;] ikincisi, mastara benzer bir isimdir: **جَوَازٍ**, ikincinin yahut birincinin yahut ↓**جَازٍ**’ın çoğuludur; El-Hutey’ah’ın şu sözünü açıklayan farklı yazarlara göre:
**مَنْ يَفْعَلِ الخَيْرَ لَا يَعْدَمْ جَوَازِيَهُ**
[Kim hayır yaparsa, mükâfatlarını yahut mükâfat vericilerini eksik etmez]. (TA.) ― -b2- [Buradan,] **جَزَآءَ العُطَاسِ** Aksırana yapılan iltifat duası (adı **التَّشْمِيت**) ile aksırık arasındaki zaman; [yahut bir kimsenin, alışılmış dua olan **يَرْحَمُكَ اللّٰهُ**’u (Allah sana merhamet etsin) tekrar ederek aksıranı iltifatlandırabileceği ilk an.] (TA, **مُعَاقِبٌ** maddesinde) ― -b3- [Ve **جَزَآءُ شَرْطٍ** Şartın cevabı; bir şartın tamamlayıcısı yahut karşılığı; buna **جَوَابُ شَرْطٍ** da denir; **جوب** maddesinde bak ― -b4- Ve **حَرْفُ جَزَآءٍ** Telafiye delâlet eden yahut bir şartın tamamlayıcısına delâlet eden edat. Ve bir şart edatı; **اـِنْ** gibi; buna **حَرْفٌ لِلْجَزَآءِ** da denir, ve yalnız **جَزَآءٌ** da, ve **حَرْفُ شَرْطٍ** da.]― -b5- **هُوَ ذُو جَزَآءٍ** O, kâfiliğe yahut yeterliliğe yahut zenginliğe sahiptir. (TA.)

جَازٍ
**جَازٍ** **جاز** [1’in ism-i fâilidir; ona bak]: **جَزَآءٌ**’a bak ― -b2- **هٰذَا رَجُلٌ جَازِيكَ مِنْ رَجُلٍ** Bu, bir adam olarak sana kâfi gelen bir adamdır. (S.)

جَازِيَةٌ
**جَازِيَةٌ** **جازيه** **جازية** : **جَزَآءٌ**’a bak. -A2- Ayrıca: Yaban öküzleri yahut inekleri. (TA.) [**جَازِئٌ**’e bak.]

مَجْزًى
**مَجْزًى** **مجز** **مجزى** **مجزي** ve **مُجْزًى**, 4’ün mastar isimleri olarak kullanılır. [1’e bak.] (K.)

مُجْزٍ
**مُجْزٍ** **مجز** [4’ün ism-i fâilidir. TA’da denir ki, deveye nispetle **مجزى**, yük yahut ağırlık için kâfi gelen demektir; bunun çoğulu **مجازى**’dır. Ve bir adama nispetle **مجزى لِأَمْرِهِ**, onun işi için kâfi gelen demektir. Fakat bu örneklerdeki **مجزى**, açıkça **مُجْزٍ**’ün; ve **مجازى** da **مَجَازٍ**’ın yanlış yazımıdır; bu tür yanlış yazımlar sözlüklerde sıkça vuku bulur.]

مَجْزَاةٌ
**مَجْزَاةٌ** **مجزاه** **مجزاة** ve **مُجْزَاةٌ**, 4’ün mastar isimleri olarak kullanılır. [1’e bak.] (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَزَى
جَزَى I ( n. ac. جَزَآء [ 22A ] )
a.  [ acc. &  'Ala or Bi ], Repaid, remunerated, recompensed, rewarded, requited, compensated for.

b.  Satisfied, sufficed.

c.  [ 'An ], Served instead of, as a substitute, a satisfaction for.

جَاْزَيَ
جَاْزَيَ III
a.  [ acc. &  Bi ],  see I (a) .

أَجْزَيَ
أَجْزَيَ IV
a.  [ 'An ], Compensated, satisfied.

تَجَاْزَيَ
تَجَاْزَيَ VI
a.  [ acc. or Bi ], Demanded repayment, compensation, for.

اِجْتَزَيَ
اِجْتَزَيَ VIII ,
a.  Asked for payment.

جِزْيَة
جِزْيَة [ 2t ] , ( pl. جِزًى [ 7 ] ,  جِزَآء [ 23A ] ),
a.  Capitation-tax, poll-tax.

b.  Land-tax.

جَزَاْي
جَزَاْي 22A ,
a.  Repayment; remuneration, recompense, requital, compensation.

##### Türkçe

جَزَى
جَزَى I ( mastar-ı aslî: **جَزَآء** [ 22A ] )
a. [ mef‘ûl ile ve **عَلَى** yahut **بِ** ile ], geri ödedi, ücret verdi, karşılığını verdi, mükâfatlandırdı, mukabele etti, telâfi etti.

b. tatmin etti, kâfi geldi.

c. [ **عَنْ** ile ], yerine geçti, bir bedel olarak, bir tatmin olarak (yerine) oldu.

جَاْزَيَ
جَاْزَيَ III
a. [ mef‘ûl ile ve **بِ** ile ], I (a)’ya bak.

أَجْزَيَ
أَجْزَيَ IV
a. [ **عَنْ** ile ], telâfi etti, tatmin etti.

تَجَاْزَيَ
تَجَاْزَيَ VI
a. [ mef‘ûl ile yahut **بِ** ile ], geri ödeme, telâfi, karşılık talep etti.

اِجْتَزَيَ
اِجْتَزَيَ VIII ,
a. ödeme istedi.

جِزْيَة
جِزْيَة [ 2t ] , ( çoğulu **جِزًى** [ 7 ] , **جِزَآء** [ 23A ] ),
a. baş vergisi, cizye.

b. arazi vergisi.

جَزَاْي
جَزَاْي 22A ,
a. geri ödeme; ücret, karşılık, mukabele, telâfi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جزي
جَزَى - يَجْزِي - جَزاء - جِزْيَة - جَازِي - جَازى - يُجَازِي

جَزَى - يَجْزِي + كائن + كائناً + شيئاً أو أمراً أو بـِ شيء أو أمر + فعلاً أو مالاً أو نفعاً: متعدي لثلاثة مفاعيل: يسدد + كائن + كائناً + حقاً أو التزاماً أو بسبب حق أو التزام + مالاً أو عملاً أو نفعاً: يسدده التزماً مستحقاً على شكل عمل من نفس النوع: يؤدي إليه التزاماً مستحقاً ترتب عليه نحوه، على فعل عمله لأجله، ويكون ذلك من نفس شكل العمل الذي أسلف له: يقدم كائن إلى آخر عملاً يكون فيه منفعة أو ضرر له، فيستجيب الآخر لهذا الفعل بفعل من نفس نوع الفعل المقدم له، فيبادل الذي قدم وأسلف، فعلاً آخر فيه منفعة، إذا كان الفعل المقدم نافعاً، أو يقدم له عملاُ فيه ضرر، إذا كان الفعل المقدم ضاراً.
﴿إن أبي يدعوك ليجزيك أجر ما سقيت لنا﴾: يسدد الالتزام المستحق لك وهو أجر ما سقيت لنا
جَزَى - يَجْزِي + كائن + كائناً + بأمر أو شيء + شيئاً أومالاً أو نفعاً: يسدد ويؤدي إليه التزاماً مستحقاً ترتب عليه نحوه، على فعل عمله لأجله
﴿أولئك يجزون الغرفة بما صبروا﴾: يسدد + الله + أولئك الناس + الالتزام المستحق لهم أي بـِ الفعل الذي أسلفوا وهو الصبر+ نفعاً هوالغرفة
﴿لتجزى كل نفس بما تسعى﴾: يسدد + الله + كل نفس + بمقابل الالتزام الذي أسلفوا وهو السعي+ نفعاً
﴿ذلك جزيناهم ببغيهم﴾: سدد + الله + أولئك الناس + بمقابل الالتزام الذي أسلفوا وهو بغيهم + ضراً
﴿ولنجزينهم أجرهم بأحسن ما كانوا يعملون﴾: يسدد + الله + أولئك الناس + بمقابل الالتزام الذي أسلفوا وهوأحسن ما عملوا + نفعاً هو أجرهم
﴿ولنجزينهم أحسن الذي كانوا يعملون﴾: يسدد + الله + أولئك الناس + بمقابل الالتزام الذي أسلفوا وهوأحسن ما كا نوا يعملون + نفعاً هو أجرهم
﴿ولنجزينهم أسوأ الذي كانوا يعملون﴾: يسدد + الله + أولئك الناس + بمقابل الالتزام الذي أسلفوا وهوأسوأ الذي كا نوا يعملون + ضراً هو أجرهم
جَزَى - يَجْزِي + كائن + عن كائن + شيئاً أو أمراً: يسدد + كائن + نيابة عن كائن + التزاماً
﴿واتقوا يوما لا تجزي نفس عن نفس شيئا﴾
جَزاء: على وزن " فـَعال": اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " جَزَى - يَجْزِي " : أصلها " جزاا": الاستجابة بالنفع أو الضرر كسداد لاستحقاق أو التزام مترتب
جِزْيَة: على وزن " فـِعلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " جَزَى - يَجْزِي ": نوع خاص معلوم من الجزاء  تجاه فعل خاص: وهو اصطلاحاً: الجزاء المادي العقابي على عمل ضار
جَازِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " جَزَى - يَجْزِي "
جَازَى - يُجَازِي: على وزن " فاعَل " من " جَزَى - يَجْزِي ": يتبادل فعل " جَزَى - يَجْزِي " مع آخر: يرد فعل "جزى" من آخر بفعل "جزى": يجزي الأول الآخر على نعمة أو فضل، فيرد له متلقي الجزاء بجزاء جديد
﴿ذلك جزيناهم بما كفروا وهل نجازي إلا الكفور﴾": يقدم الله للكافرين النعمة ، فيجزونه بكفر وتكذيب ، فيبادلهم فعلهم فيجزيهم بعذاب وألم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اكتمال وتمام الشيء عند مالكه بالوفاء والتأدية كاملة "، وهي:
كَمُلَ - يَكْمُلُ (كَمَلَ - يَكْمُلُ) (كَمِلَ - يَكمَلُ)، تَمَّ - يَتِمُّ، جَزى - يَجْزِي، وَفى - يَفي، أَدَى - يَأْدِي، وَدَى - يَدِي (المتعدي)
جَزى - يَجْزي - تَجْزي - نَجْزي
جَزى - يَجْزي + كائن + كائناً + شيئاً
يجزي أجر عمل
 	﴿فجاءته إحداهما تمشي على استحياء قالت إن أبي يدعوك ليجزيك أجر ما سقيت لنا فلما جاءه وقص عليه القصص قال لا تخف نجوت من القوم الظالمين(25)﴾ القصص
يجزي نعمة
 ﴿وما لأحد عنده من نعمة تجزى (19)﴾ الليل
جَزى - يَجْزي + كائن + عن كائن + شيئاً
 ﴿واتقوا يوما لا تجزي نفس عن نفس شيئا ولا يقبل منها شفاعة ولا يؤخذ منها عدل ولا هم ينصرون(48)﴾ البقرة ﴿واتقوا يوما لا تجزي نفس عن نفس شيئا ولا يقبل منها عدل ولا تنفعها شفاعة ولا هم ينصرون(123)﴾ البقرة
 	﴿ياأيها الناس اتقوا ربكم واخشوا يوما لا يجزي والد عن ولده ولا مولود هو جاز عن والده شيئا إن وعد الله حق فلا تغرنكم الحياة الدنيا ولا يغرنكم بالله الغرور(33)﴾ لقمان ﴿ياأيها الناس اتقوا ربكم واخشوا يوما لا يجزي والد عن ولده ولا مولود هو جاز عن والده شيئا إن وعد الله حق فلا تغرنكم الحياة الدنيا ولا يغرنكم بالله الغرور(33)﴾ لقمان
جَزى - يَجْزي + كائن + كائناً + بـِ شيء أو امر
﴿اليوم تجزى كل نفس بما كسبت لا ظلم اليوم إن الله سريع الحساب(17)﴾ غافر
	﴿إن الساعة آتية أكاد أخفيها لتجزى كل نفس بما تسعى (15)﴾ طه
	﴿وخلق الله السماوات والأرض بالحق ولتجزى كل نفس بما كسبت وهم لا يظلمون (22)﴾ الجاثية ﴿ليجزي الله كل نفس ما كسبت إن الله سريع الحساب(51)﴾ إبراهيم
ما كنتم تعملون	﴿وترى كل أمة جاثية كل أمة تدعى إلى كتابها اليوم تجزون ما كنتم تعملون (28)﴾ الجاثية
 	﴿فاليوم لا تظلم نفس شيئا ولا تجزون إلا ما كنتم تعملون(54)﴾ يس ﴿وما تجزون إلا ما كنتم تعملون (39)﴾ الصافات
	﴿ليس بأمانيكم ولا أماني أهل الكتاب من يعمل سوءا يجز به ولا يجد له من دون الله وليا ولا نصيرا(123)﴾ النساء
	﴿من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها ومن جاء بالسيئة فلا يجزى إلا مثلها وهم لا يظلمون(160)﴾ الأنعام ﴿من عمل سيئة فلا يجزى إلا مثلها ومن عمل صالحا من ذكر أو أنثى وهو مؤمن فأولئك يدخلون الجنة يرزقون فيها بغير حساب(40)﴾ غافر
	﴿ولله ما في السماوات وما في الأرض ليجزي الذين أساءوا بما عملوا ويجزي الذين أحسنوا بالحسنى (31)﴾ النجم
أ - الجزاء في الدنيا
1) جزاء المحسنين
المحسنين﴿إنا كذلك نجزي المحسنين (80)﴾ الصافات ﴿إنا كذلك نجزي المحسنين (121)﴾ الصافات ﴿إنا كذلك نجزي المحسنين (131)﴾ الصافات ﴿إنا كذلك نجزي المحسنين (44)﴾ المرسلات ﴿قد صدقت الرؤيا إنا كذلك نجزي المحسنين (105)﴾ الصافات
 	﴿ولما بلغ أشده واستوى آتيناه حكما وعلما وكذلك نجزي المحسنين (14)﴾ القصص ﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب كلا هدينا ونوحا هدينا من قبل ومن ذريته داوود وسليمان وأيوب ويوسف وموسى وهارون وكذلك نجزي المحسنين (84)﴾ الأنعام ﴿ولما بلغ أشده آتيناه حكما وعلما وكذلك نجزي المحسنين (22)﴾ يوسف ﴿كذلك نجزي المحسنين (110)﴾ الصافات
2) جزاء المسيئين
1) المجرمين
الإهلاك﴿ولقد أهلكنا القرون من قبلكم لما ظلموا وجاءتهم رسلهم بالبينات وما كانوا ليؤمنوا كذلك نجزي القوم المجرمين (13)﴾ يونس ﴿تدمر كل شيء بأمر ربها فأصبحوا لا يرى إلا مساكنهم كذلك نجزي القوم المجرمين (25)﴾ الأحقاف
2) المفترين
غضب وذلة﴿إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترين (152)﴾ الأعراف
3) ببغيهم
التحريم﴿وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما أو الحوايا أو ما اختلط بعظم ذلك جزيناهم ببغيهم وإنا لصادقون (146)﴾ الأنعام
ب - الجزاء في الآخرة
1) للذين أحسنوا
الشاكرين
﴿وما محمد إلا رسول قد خلت من قبله الرسل أفإين مات أو قتل انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه فلن يضر الله شيئا وسيجزي الله الشاكرين(144)﴾ آل عمران ﴿وما كان لنفس أن تموت إلا بإذن الله كتابا مؤجلا ومن يرد ثواب الدنيا نؤته منها ومن يرد ثواب الآخرة نؤته منها وسنجزي الشاكرين (145)﴾ آل عمران
 	﴿نعمة من عندنا كذلك نجزي من شكر (35)﴾ القمر
المتقين
﴿جنات عدن يدخلونها تجري من تحتها الأنهار لهم فيها ما يشاءون كذلك يجزي الله المتقين (31)﴾ النحل
الذين آمنوا وعملوا الصالحات
 ﴿إليه مرجعكم جميعا وعد الله حقا إنه يبدأ الخلق ثم يعيده ليجزي الذين آمنوا وعملوا الصالحات بالقسط والذين كفروا لهم شراب من حميم وعذاب أليم بما كانوا يكفرون(4)﴾ يونس ﴿ليجزي الذين آمنوا وعملوا الصالحات من فضله إنه لا يحب الكافرين(45)﴾ الروم ﴿ليجزي الذين آمنوا وعملوا الصالحات أولئك لهم مغفرة ورزق كريم(4)﴾ سبأ
	﴿من عمل صالحا من ذكر أو أنثى وهو مؤمن فلنحيينه حياة طيبة ولنجزينهم أجرهم بأحسن ما كانوا يعملون (97)﴾ النحل ﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات لنكفرن عنهم سيئاتهم ولنجزينهم أحسن الذي كانوا يعملون (7)﴾ العنكبوت ﴿ليكفر الله عنهم أسوأ الذي عملوا ويجزيهم أجرهم بأحسن الذي كانوا يعملون(35)﴾ الزمر
وصبروا	﴿ما عندكم ينفد وما عند الله باق ولنجزين الذين صبروا أجرهم بأحسن ما كانوا يعملون (96)﴾ النحل ﴿إني جزيتهم اليوم بما صبروا أنهم هم الفائزون (111)﴾ المؤمنون
 	﴿أولئك يجزون الغرفة بما صبروا ويلقون فيها تحية وسلاما(75)﴾ الفرقان ﴿وجزاهم بما صبروا جنة وحريرا(12)﴾ الإنسان
وأنفقوا وجاهدوا	﴿ولا ينفقون نفقة صغيرة ولا كبيرة ولا يقطعون واديا إلا كتب لهم ليجزيهم الله أحسن ما كانوا يعملون (121)﴾ التوبة ﴿ليجزيهم الله أحسن ما عملوا ويزيدهم من فضله والله يرزق من يشاء بغير حساب (38)﴾ النور
الصادقين	﴿ليجزي الله الصادقين بصدقهم ويعذب المنافقين إن شاء أو يتوب عليهم إن الله كان غفورا رحيما(24)﴾ الأحزاب
2 - جزاء الذين أساؤا
أسوأ الذي كانوا يعملون
 ﴿فلنذيقن الذين كفروا عذابا شديدا ولنجزينهم أسوأ الذي كانوا يعملون (27)﴾ فصلت
ما كانوا يعملون
 ﴿وذروا ظاهر الإثم وباطنه إن الذين يكسبون الإثم سيجزون بما كانوا يقترفون (120)﴾ الأنعام
ومن جاء بالسيئة	﴿ومن جاء بالسيئة فكبت وجوههم في النار هل تجزون إلا ما كنتم تعملون(90)﴾ النمل ﴿من جاء بالحسنة فله خير منها ومن جاء بالسيئة فلا يجزى الذين عملوا السيئات إلا ما كانوا يعملون (84)﴾ القصص
 	﴿اصلوها فاصبروا أو لا تصبروا سواء عليكم إنما تجزون ما كنتم تعملون(16)﴾ الطور ﴿ياأيها الذين كفروا لا تعتذروا اليوم إنما تجزون ما كنتم تعملون(7)﴾ التحريم
الذين يلحدون في أسمائه	﴿ولله الأسماء الحسنى فادعوه بها وذروا الذين يلحدون في أسمائه سيجزون ما كانوا يعملون (180)﴾ الأعراف
كفروا كذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة	﴿وقال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الليل والنهار إذ تأمروننا أن نكفر بالله ونجعل له أندادا وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا هل يجزون إلا ما كانوا يعملون(33)﴾ سبأ ﴿والذين كذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة حبطت أعمالهم هل يجزون إلا ما كانوا يعملون (147)﴾ الأعراف
الكفار	﴿والذين كفروا لهم نار جهنم لا يقضى عليهم فيموتوا ولا يخفف عنهم من عذابها كذلك نجزي كل كفور(36)﴾ فاطر ﴿ذلك جزيناهم بما كفروا وهل نجازي إلا الكفور(17)﴾ سبأ
ظلموا	﴿ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد هل تجزون إلا بما كنتم تكسبون(52)﴾ يونس ﴿قل للذين آمنوا يغفروا للذين لا يرجون أيام الله ليجزي قوما بما كانوا يكسبون(14)﴾ الجاثية
يفترون	﴿وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون (138)﴾ الأنعام ﴿وقالوا ما في بطون هذه الأنعام خالصة لذكورنا ومحرم على أزواجنا وإن يكن ميتة فهم فيه شركاء سيجزيهم وصفهم إنه حكيم عليم(139)﴾ الأنعام
المجرمين	﴿إن الذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها لا تفتح لهم أبواب السماء ولا يدخلون الجنة حتى يلج الجمل في سم الخياط وكذلك نجزي المجرمين (40)﴾ الأعراف
المكذبين	﴿أو تقولوا لو أنا أنزل علينا الكتاب لكنا أهدى منهم فقد جاءكم بينة من ربكم وهدى ورحمة فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون(157)﴾ الأنعام ﴿وكذلك نجزي من أسرف ولم يؤمن بآيات ربه ولعذاب الآخرة أشد وأبقى(127)﴾ طه
مستكبرين	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو قال أوحي إلي ولم يوح إليه شيء ومن قال سأنزل مثل ما أنزل الله ولو ترى إذ الظالمون في غمرات الموت والملائكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق وكنتم عن آياته تستكبرون (93)﴾ الأنعام ﴿ويوم يعرض الذين كفروا على النار أذهبتم طيباتكم في حياتكم الدنيا واستمتعتم بها فاليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تستكبرون في الأرض بغير الحق وبما كنتم تفسقون(20)﴾ الأحقاف
الظالمين	﴿لهم من جهنم مهاد ومن فوقهم غواش وكذلك نجزي الظالمين (41)﴾ الأعراف ﴿ومن يقل منهم إني إله من دونه فذلك نجزيه جهنم كذلك نجزي الظالمين(29)﴾ الأنبياء
 	﴿قالوا جزاؤه من وجد في رحله فهو جزاؤه كذلك نجزي الظالمين(75)﴾ يوسف
جزاء
 ﴿والذين كسبوا السيئات جزاء سيئة بمثلها وترهقهم ذلة ما لهم من الله من عاصم كأنما أغشيت وجوههم قطعا من الليل مظلما أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(27)﴾ يونس ﴿وجزاء سيئة سيئة مثلها فمن عفا وأصلح فأجره على الله إنه لا يحب الظالمين(40)﴾ الشورى
 	﴿وأما من آمن وعمل صالحا فله جزاء الحسنى وسنقول له من أمرنا يسرا(88)﴾ الكهف ﴿وما أموالكم ولا أولادكم بالتي تقربكم عندنا زلفى إلا من آمن وعمل صالحا فأولئك لهم جزاء الضعف بما عملوا وهم في الغرفات آمنون(37)﴾ سبأ
 	﴿ثم يجزاه الجزاء الأوفى(41)﴾ النجم
 	﴿أولئك جزاؤهم مغفرة من ربهم وجنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ونعم أجر العاملين(136)﴾ آل عمران ﴿جزاؤهم عند ربهم جنات عدن تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا رضي الله عنهم ورضوا عنه ذلك لمن خشي ربه(8)﴾ البينة
 	﴿فلا تعلم نفس ما أخفي لهم من قرة أعين جزاء بما كانوا يعملون (17)﴾ السجدة ﴿أولئك أصحاب الجنة خالدين فيها جزاء بما كانوا يعملون (14)﴾ الأحقاف
 	﴿جنات عدن تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك جزاء من تزكى(76)﴾ طه ﴿قل أذلك خير أم جنة الخلد التي وعد المتقون كانت لهم جزاء ومصيرا(15)﴾ الفرقان
 	﴿فأثابهم الله بما قالوا جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك جزاء المحسنين (85)﴾ المائدة ﴿لهم ما يشاءون عند ربهم ذلك جزاء المحسنين(34)﴾ الزمر
 	﴿هل جزاء الإحسان إلا الإحسان (60)﴾ الرحمن ﴿جزاء بما كانوا يعملون (24)﴾ الواقعة ﴿إن هذا كان لكم جزاء وكان سعيكم مشكورا(22)﴾ الإنسان ﴿جزاء وفاقا (26)﴾ النبأ ﴿جزاء من ربك عطاء حسابا (36)﴾ النبأ
 	﴿فليضحكوا قليلا وليبكوا كثيرا جزاء بما كانوا يكسبون(82)﴾ التوبة ﴿سيحلفون بالله لكم إذا انقلبتم إليهم لتعرضوا عنهم فأعرضوا عنهم إنهم رجسومأواهم جهنم جزاء بما كانوا يكسبون (95)﴾ التوبة
 	﴿إني أريد أن تبوء بإثمي وإثمك فتكون من أصحاب النار وذلك جزاء الظالمين(29)﴾ المائدة ﴿فكان عاقبتهما أنهما في النار خالدين فيها وذلك جزاء الظالمين(17)﴾ الحشر
 	﴿ذلك جزاؤهم بأنهم كفروا بآياتنا وقالوا أئذا كنا عظاما ورفاتا أئنا لمبعوثون خلقا جديدا(98)﴾ الإسراء ﴿ذلك جزاؤهم جهنم بما كفروا واتخذوا آياتي ورسلي هزوا(106)﴾ الكهف
 	﴿ذلك جزاء أعداء الله النار لهم فيها دار الخلد جزاء بما كانوا بآياتنا يجحدون(28)﴾ فصلت
 	﴿قال اذهب فمن تبعك منهم فإن جهنم جزاؤكم جزاء موفورا(63)﴾ الإسراء
 	﴿ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها وغضب الله عليه ولعنه وأعد له عذابا عظيما(93)﴾ النساء
 	﴿أولئك جزاؤهم أن عليهم لعنة الله والملائكة والناس أجمعين(87)﴾ آل عمران
 	﴿ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم وتخرجون فريقا منكم من ديارهم تتظاهرون عليهم بالإثم والعدوان وإن يأتوكم أسارى تفادوهم وهو محرم عليكم إخراجهم أفتؤمنون ببعض الكتاب وتكفرون ببعض فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزي في الحياة الدنيا ويوم القيامة يردون إلى أشد العذاب وما الله بغافل عما تعملون(85)﴾ البقرة
 	واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأخرجوهم من حيث أخرجوكم والفتنة أشد من القتل ولا تقاتلوهم عند المسجد الحرام حتى يقاتلوكم فيه فإن قاتلوكم فاقتلوهم كذلك جزاء الكافرين (191) } البقرة ﴿ثم أنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وأنزل جنودا لم تروها وعذب الذين كفروا وذلك جزاء الكافرين (26)﴾ التوبة
 	﴿والسارق والسارقة فاقطعوا أيديهما جزاء بما كسبا نكالا من الله والله عزيز حكيم (38)﴾ المائدة ﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33)﴾ المائدة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام (95)﴾ المائدة
 	{ واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأخرجوهم من حيث أخرجوكم والفتنة أشد من القتل ولا ﴿واستبقا الباب وقدت قميصه من دبر وألفيا سيدها لدى الباب قالت ما جزاء من أراد بأهلك سوءا إلا أن يسجن أو عذاب أليم (25)﴾ يوسف ﴿قالوا فما جزاؤه إن كنتم كاذبين (74)﴾ يوسف ﴿قالوا جزاؤه من وجد في رحله فهو جزاؤه كذلك نجزي الظالمين(75)﴾ يوسف
 	﴿تجري بأعيننا جزاء لمن كان كفر (14)﴾ القمر
 	﴿إنما نطعمكم لوجه الله لا نريد منكم جزاء ولا شكورا(9)﴾ الإنسان
جازي- جاز
 ﴿ياأيها الناس اتقوا ربكم واخشوا يوما لا يجزي والد عن ولده ولا مولود هو جاز عن والده شيئا إن وعد الله حق فلا تغرنكم الحياة الدنيا ولا يغرنكم بالله الغرور(33)﴾ لقمان
جازى - يجازي - نجازي
 ﴿ذلك جزيناهم بما كفروا وهل نجازي إلا الكفور(17)﴾ سبأ
الجزية
 ﴿قاتلوا الذين لا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر ولا يحرمون ما حرم الله ورسوله ولا يدينون دين الحق من الذين أوتوا الكتاب حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون (29)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [جزي] ج ز ي: جَزاهُ بما صنع يجزيه جَزَاءً و جازاهُ بمعنى و جَزَى عنه هذا أي قضى ومنه قوله تعالى ﴿لا تجزي نفس عن نفس شيئا﴾ ويقال جَزَتْ عنه شاة وفي الحديث ﴿تجزي عنك ولا تجزي عن أحد بعدك﴾ أي تقضي وبنو تميم يقولون أَجْزَأَتْ عنه شاة بالهمز و تَجَازَى دينه أي تقاضاه فهو مُتَجَازٍ أي متقاض و الجِزْيَةُ ما يؤخذ من أهل الذمة والجمع الجِزَى مثل لحية ولحى
الراغب
جزا
- الجزاء: الغناء والكفاية، وقال تعالى: }لا يجزي والد عن ولده ولا مولود هو جاز عن والده شيئا{ [لقمان/33]، والجزاء: ما فيه الكفاية من المقابلة، إن خيرا فخير، وإن شرا فشر.
يقال: جزيته كذا وبكذا. قال الله تعالى: }وذلك جزاء من تزكى﴿[طه/76]، وقال:﴾فله جزاء الحسنى﴿[الكهف/88]،﴾وجزاء سيئة سيئة مثلها﴿[الشورى/40]، وقال تعالى:﴾وجزاهم بما صبروا جنة وحريرا﴿[الإنسان/12]، وقال عز وجل:﴾جزاؤكم جزاءا موفورا﴿[الإسراء/63]﴾يجزون الغرفة بما صبروا﴿[الفرقان/75]،﴾وما تجزون إلا ما كنتم تعملون﴿[الصافات/39]، والجزية: ما يؤخذ من أهل الذمة، وتسميتها بذلك للاجتزاء بها عن حقن دمهم. قال الله تعالى:﴾حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون{ [التوبة/29]، ويقال: جازيك فلان، أي: كافيك.
ويقال: جزيته بكذا وجازيته، ولم يجئ في القرآن إلا جزى دون جازى، وذاك أن المجازاة هي المكافأة، وهي المقابلة من كل واحد من الرجلين، والمكافأة هي: مقابلة نعمة بنعمة هي كفؤها. ونعمة الله تتعالى عن ذلك، ولهذا لا يستعمل لفظ المكافأة في الله عز وجل (راجع: البصائر 1/381)، وهذا ظاهر.
ملخص اللسان
1.    جَزَى الشيءُ يَجْزِي كَفَى،
2.    الجَزاءُ: المُكافأََة على الشيء،
3.    جازٍ أَي   لا يَعْدَم جَزاءً عليه،
4.    واجْتَزاه: طَلبَ منه الجَزاء؛
5.    والجازِيةُ: الجَزاءُ،
6.    الجَزاءُ   يكون ثواباً   ويكون عقاباَ.
7.    فما جَزاؤُه إِن كنتم كاذبين: ما عُقُوبة السَّرِقِ عندكم إِن   ظَهَر عليه؟
8.     وهذا رجلٌ جازِيكَ من رجل أَي حَسْبُك؛
9.    وجَزَى هذا الأَمرُ   أَي قَضَى؛
10.                       لا تَجْزي نفسٌ عن نفس   شيئاً، يعني يوم القيامة لا تَقْضِي فيه نفْسٌ شيئاً
11.                        جَزَيْتُ فلاناً   حَقَّه أَي قضيته.
12.                       وأَمرت فلاناً يَتَجازَى دَيْني أَي يتقاضاه.
13.                       والمُتَجازي: المُتَقاضي.
14.                       أَجْزَيْتُ عن فلان إِذا قمتَ مَقامه.
15.                       جَزَيْتُ عنك فلاناً كافأْته،
16.                       جَزَى : أَغْنَى.
17.                        يَجْزِي قليلٌ من كثير ويَجْزِي هذا من هذا أَي   كلُّ واحد منهما يقوم مقام صاحبه.
18.                        وأَجْزَى الشيءُ عن الشيء: قام مقامه   ولم يكف.
19.                       جَزَتْكَ عني الجَوَازي فمعناه جَزتْكَ   جَوازي أَفعالِك المحمودة.
20.                       الجوازي   أَي جَزَتْكُم جَوازي حُقُوقكم وذِمامِكم ولا مِنَّةَ لي عليكم.
21.                       جازَيْتُه   فجَزَيْتُه أَي غَلَبْتُه.
22.                       ويقال فلانٌ ذو جَزاءٍ وذو غَناءٍ.
23.                       الجَزاء القَضاء.
24.                       أَجْزَيْتُك عنه أَي أَغنيتك.
25.                        يَحِضْنَ أَفأَمَرَهُنَّ أَن يَجْزِينَ أَي يَقْضين؟
26.                       جَزاه الله   خيراً أَي أَعطاه جَزاءَ ما أَسْلَف من طاعته.
27.                        الصومُ لي وأَنا أَجْزي به أَي لم يشاركني فيه أَحد ولا عُبِدَ به غيري،
28.                       وجَزَى عنك الشيءُ قضَى،
29.                       وفلان بارع مَجْزىً لأَمره أَي كاف أَمره؛
30.                       البَقَرَةُ تُجْزِي عن سبعة ، أَي تكون جَزَاءً عن سبعة.
31.                       والجِزْيَةُ: خَراجُ الأَرض،
32.                       والجِزْيةُ ما يؤخذ من أَهل الذمة،
33.                       من أَخَذ أَرضاً بِجِزْيَتِها أَراد به الخراج الذي   يُؤَدَّى عنها،
لسان العرب
● -    جزي: الجَزاءُ: المُكافأََة على الشيء، جَزَاه به وعليه جَزَاءً وجازاه   مُجازاةً وجِزَاءً؛ وقول الحُطَيْئة:   منْ يَفْعَلِ الخَيْرَ لا يَعْدَمْ جَوازِيَهُ   قال ابن سيده: قال ابن جني: ظاهر هذا أَن تكون جَوازِيَه جمع جازٍ أَي   لا يَعْدَم جَزاءً عليه، وجاز أَن يُجْمَع جَزَاءٌ على جَوازٍ لمشابهة اسم   الفاعل للمصدر، فكما جمع سَيْلٌ على سَوائِل كذلك يجوز أَن يكون   جَوَازِيَهُ جمع جَزَاءٍ. واجْتَزاه: طَلبَ منه الجَزاء؛ قال:   يَجْزُونَ بالقَرْضِ إِذا ما يُجْتَزَى   والجازِيةُ: الجَزاءُ، اسم للمصدر كالعافِية. أَبو الهيثم: الجَزاءُ   يكون ثواباً   ويكون عقاباَ. قال الله تعالى: فما جَزاؤُه إِن كنتم كاذبين، قالوا   جَزاؤُه من وُجِدَ في رَحْله فهو جَزاؤُه؛ قال: معناه فما عُقُوبته إِنْ   بان كَذِبُكم بأَنه لم يَسْرِقْ أَي ما عُقُوبة السَّرِقِ عندكم إِن   ظَهَر عليه؟ قالوا: جزاء السَّرِقِ عندنا مَنْ وُجِدَ في رَحْله أَي الموجود   في رحله كأَنه قال جَزاء السَّرِقِ عندنا استرقاق السارِقِ الذي يوجد في   رَحْله سُنَّة، وكانت سُنَّة آل يعقوب. ثم وَكَّده فقال فهو جَزاؤه.   وسئل أَبو العباس عن جَزَيْته وجازَيْته فقال: قال الفراء لا يكون جَزَيْتُه   إِلاَّ في الخير وجازَيْته يكون في الخير والشر، قال: وغيره يُجِيزُ   جَزَيْتُه في الخير والشر وجازَيْتُه في الشَّرّ. ويقال: هذا حَسْبُك من   فلان وجازِيكَ بمعنىً واحد. وهذا رجلٌ جازِيكَ من رجل أَي حَسْبُك؛ وأَما   قوله:   جَزَتْكَ عني الجَوَازي   فمعناه جَزتْكَ   جَوازي أَفعالِك المحمودة. والجَوازي: معناه الجَزاء، جمع الجازِية   مصدر على فاعِلةٍ، كقولك سمعت رَوَاغِيَ الإِبل وثَوَاغِيَ الشاءِ؛ قال أَبو   ذؤَيب:   فإِنْ كنتَ تَشْكُو من خَليلٍ مَخانَةً،   فتلك الجَوازي عُقْبُها ونَصِيرُها   أَي جُزِيتَ كما فعَلْتَ، وذلك لأَنه اتَّهَمه في خليلتِه؛ قال   القُطاميُّ:   وما دَهْري يُمَنِّيني ولكنْ   جَزتْكُمْ، يا بَني جُشَمَ، الجوازي   أَي جَزَتْكُم جَوازي حُقُوقكم وذِمامِكم ولا مِنَّةَ لي عليكم.   الجوهري: جَزَيْتُه بما صنَعَ جَزاءً وجازَيْتُه بمعنىً. ويقال: جازَيْتُه   فجَزَيْتُه أَي غَلَبْتُه. التهذيب: ويقال فلانٌ ذو جَزاءٍ وذو غَناءٍ. وقوله   تعالى: جَزاء سيئة بمثلها؛ قال ابن جني: ذهب الأَخفش إِلى أَن الباء فيها   زائدة، قال: وتقديرها عنده جَزاءُ سيئة مثلُها، وإِنما استدل على هذا   بقوله: وجَزاءُ سيئةٍ سيئةٌ مِثْلُها؛ قال ابن جني: وهذا مذهب حسن واستدلال   صحيح إِلا أَن الآية قد تحتمل مع صحة هذا القول تأْويلين آخرين: أَحدهما   أَن تكون الباء مع ما بعدها هو الخبر، كأَنه قال جزاءُ سيئة كائنٌ   بمثلها، كما تقول إِنما أَنا بك أَي كائنٌ موجود بك، وذلك إِذا صَغَّرت نفسك   له؛ ومثله قولك: توكلي عليك وإِصغائي إِليك وتوَجُّهي نحوَك، فتخبر عن   المبتدإِ بالظرف الذي فِعْلُ ذلك المصدر يتَناوَلُه نحو قولك: توكلت عليك   وأَصغيت إِليك وتوجهت نحوك، ويدل على أَنَّ هذه الظروفَ في هذا ونحوه   أَخبار عن المصادر قبلها تَقَدُّمها عليها، ولو كانت المصادر قبلها واصلة   إِليها ومتناولة لها لكانت من صلاتها، ومعلوم استحالة تقدُّم الصِّلة أَو   شيءٍ منها على الموصول، وتقدُّمُها نحوُ قولك عليك اعتمادي وإِليك توجهي   وبك استعانتي، قال: والوجه الآخر أَن تكون الباء في بمثلها متعلقة بنفس   الجزاء، ويكون الجزاء مرتفعاً بالابتداء وخبرة محذوف، كأَنه جزاءُ سيئة   بمثلها كائن أَو واقع. التهذيب: والجَزاء القَضاء. وجَزَى هذا الأَمرُ   أَي قَضَى؛ ومنه قوله تعالى: واتَّقُوا يوماً لا تَجْزي نفسٌ عن نفس   شيئاً؛ يعود على اليوم والليلة ذكرهما مرة بالهاء ومرة بالصفة، فيجوز ذلك   كقوله: لا تَجْزي نفسٌ عن نفس شيئاً، وتُضْمِرُ الصفةَ ثم تُظْهرها فتقول   لا تَجْزي فيه نفسٌ عن نفس شيئاً، قال: وكان الكسائي لا يُجِيزُ إِضمار   الصفة في الصلة. وروي عن أَبي العباس إِضمارُ   الهاء والصفةِ واحدٌ عند الفراء تَجْزي وتَجْزي فيه إِذا كان المعنى   واحداً؛ قال: والكسائي يضمر الهاء، والبصريون يضمرون الصفة؛ وقال أَبو   إِسحق: معنى لا تَجْزي نفس عن نفس شيئاً أَي لا تَجْزي فيه، وقيل: لا   تَجْزيه، وحذف في ههنا سائغٌ لأَن في مع الظروف محذوفة. وقد تقول: أَتيتُك   اليومَ وأَتيتُك في اليوم، فإِذا أَضمرت قلتَ أَتيتك فيه، ويجوز أَن تقول   أَتَيْتُكه؛ وأَنشد:   ويوماً شَهِدْناه سُلَيْماً وعامِراً   قَليلاً، سِوَى الطَّعْنِ النِّهَالِ، نَوافِلُهْ   أَراد: شهدنا فيه. قال الأَزهري: ومعنى قوله لا تَجْزي نفسٌ عن نفس   شيئاً، يعني يوم القيامة لا تَقْضِي فيه نفْسٌ شيئاً: جَزَيْتُ فلاناً   حَقَّه أَي قضيته. وأَمرت فلاناً يَتَجازَى دَيْني أَي يتقاضاه. وتَجازَيْتُ   دَيْني على فلان إِذا تقاضَيْتَه. والمُتَجازي: المُتَقاضي. وفي الحديث:   أَن رجلاً كان يُدايِنُ الناس، وكان له كاتبٌ ومُتَجازٍ، وهو المُتَقاضي.   يقال: تَجازَيْتُ دَيْني عليه أَي تقاضَيْته. وفسر أَبو جعفر بن جرير   الطَّبَرِيُّ قوله تعالى: لا تَجْزي نفْسٌ عن نفس شيئاً، فقال: معناه لا   تُغْني، فعلى هذا يصح أَجْزَيْتُك عنه أَي أَغنيتك. وتَجازَى دَيْنَه:   تقاضاه. وفي صلاة الحائض: قد كُنَّ نساءُ رسول الله، صلى الله عليه وسلم،   يَحِضْنَ أَفأَمَرَهُنَّ أَن يَجْزِينَ أَي يَقْضين؟ ومنه قولهم: جَزاه الله   خيراً أَي أَعطاه جَزاءَ ما أَسْلَف من طاعته. وفي حديث ابن عمر: إِذا   أَجْرَيْتَ الماءَ على الماءِ جَزَى عنك، وروي بالهمز. وفي الحديث: الصومُ   لي وأَنا أَجْزي به؛ قال ابن الأَثير: أَكثَرَ الناسُ في تأْويل هذا   الحديث وأَنه لِمَ خَصَّ الصومَ والجَزاءَ عليه بنفسه عز وجل، وإِن كانت   العباداتُ كلها له وجَزاؤها منه؟ وذكروا فيه وُجُوهاً مدارُها كلها على أَن   الصوم سرٌّ بين الله والعبد، لا يَطَّلِع عليه سواه، فلا يكون العبد   صائماً حقيقة إِلاَّ وهو مخلص في الطاعة، وهذا وإِن كان كما قالوا، فإِن غير   الصوم من العبادات يشاركه في سر الطاعة كالصلاة على غير طهارة، أَو في   ثوب نجس، ونحو ذلك من الأَسرار المقترنة بالعبادات التي لا يعرفها إِلاَّ   الله وصاحبها؛ قال: وأَحْسَنُ ما سمعت في تأْويل هذا الحديث أَن جميع   العبادات التي ُتقرب بها إِلى الله من صلاة وحج وصدقة واعتِكاف وتَبَتُّلٍ   ودعاءٍ وقُرْبان وهَدْي وغير ذلك من أَنواع العبادات قد عبد المشركون بها   ما كانوا يتخذونه من دون الله أَنداداً، ولم يُسْمَع أَن طائفة من طوائف   المشركين وأَرباب النِّحَلِ   في الأَزمان المتقدمة عبدت آلهتها بالصوم ولا تقرَّبت إِليها به، ولا   عرف الصوم في العبادات إِلاَّ من جهة الشرائع، فلذلك قال الله عزَّ وجل:   الصومُ لي وأَنا أَجْزي به أَي لم يشاركني فيه أَحد ولا عُبِدَ به غيري،   فأَنا حينئذ أَجْزي به وأَتولى الجزاء عليه بنفسي، لا أَكِلُه إِلى أَحد   من مَلَك مُقَرَّب أَو غيره على قدر اختصاصه بي؛ قال محمد بن المكرم: قد   قيل في شرح هذا الحديث أَقاويل كلها تستحسن، فما أَدري لِمَ خَصَّ ابن   الأَثير هذا بالاستحسان دونها، وسأَذكر الأَقاويل هنا ليعلم أَن كلها حسن:   فمنها أَنه أَضافه إِلى نفسه تشريفاً وتخصيصاً كإِضافة المسجد والكعبة   تنبيهاً على شرفه لأَنك إِذا قلت بيت الله، بينت بذلك شرفه على البيوت،   وهذا هو من القول الذي استحسنه ابن الأَثير، ومنها الصوم لي أَي لا يعلمه   غيري لأَن كل طاعة لا يقدر المرء أَن يخفيها، وإِن أَخفاها عن الناس لم   يخفها عن الملائكة، والصوم يمكن أَن ينويه ولا يعلم به بشر ولا ملك، كما   روي أَن بعض الصالحين أَقام صائماً أَربعين سنة لا يعلم به أَحد، وكان   يأْخذ الخبز من بيته ويتصدق به في طريقه، فيعتقد أَهل سوقه أَنه أَكل في   بيته، ويعتقد أَهل بيته أَنه أَكل في سوقه، ومنها الصوم لي أَي أَن الصوم   صفة من صفات ملائكتي، فإِن العبد في حال صومه ملك لأَنه يَذْكُر ولا يأْكل   ولا يشرب ولا يقضي شهوة، ومنها، وهو أَحسنها، أَن الصوم لي أَي أَن الصوم   صفة من صفاتي، لأَنه سبحانه لا يَطْعَم، فالصائم على صفة من صفات الرب،   وليس ذلك في أَعمال الجوارح إِلاَّ في الصوم وأَعمال القلوب كثيرة كالعلم   والإرادة، ومنها الصوم لي أَي أَن كل عمل قد أَعلمتكم مقدار ثوابه   إِلاَّ الصوم فإِني انفردت بعلم ثوابه لا أُطلع عليه أَحداً، وقد جاء ذلك   مفسراً في حديث أَبي هريرة قال: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: كل عمل   ابن آدم يُضاعَفُ الحسنةُ عشر أَمثالها إِلى سبعمائة ضِعْفٍ، قال الله عز   وجل: إِلاَّ الصوم فإِنه لي وأَنا أَجْزي به، يَدَعُ شهوتَه وطعامه من   أَجلي، فقد بيَّن في هذا الحديث أَن ثواب الصيام أَكثر من ثواب غيره من   الأَعمال فقال وأَنا أَجزي به، وما أَحال سبحانه وتعالى المجازاة عنه على   نفسه إِلاَّ وهو عظيم، ومنها الصوم لي أَي يَقْمَعُ عدوِّي، وهو الشيطان   لأَن سبيل الشيطان إِلى العبد عند قضاء الشهوات، فإِذا تركها بقي الشيطان   لا حيلة له، ومنها، وهو أَحسنها، أَن معنى قوله الصوم لي أَنه قد روي في   بعض الآثار أَن العبد يأْتي يوم القيامة بحسناته، ويأْتي قد ضرَب هذا   وشَتَم هذا وغَصَب هذا فتدفع حسناته لغرمائه إِلاَّ حسنات الصيام، يقول   الله تعالى: الصوم لي ليس لكم إِليه سبيل. ابن سيده: وجَزَى الشيءُ يَجْزِي   كَفَى، وجَزَى عنك الشيءُ قضَى، وهو من ذلك. وفي الحديث: أَنه، صلى الله   عليه وسلم، قال لأَبي بُرْدة بن نِيَارٍ حين ضَحَّى بالجَذَعة: تَجْزِي   عنك ولا تَجْزِي عن أَحد بعدَك أَي تَقْضِي؛ قال الأَصمعي: هو مأْخوذ من   قولك قد جَزَى عني هذا الأَمرُ يَجْزِي عني، ولا همز فيه، قال: ومعناه   لا تَقْضِي عن أَحد بعدك. ويقال: جَزَتْ عنك شاةٌ أَي قَضَتْ، وبنو تميم   يقولون أَجْزَأَتْ عنك شاةٌ بالهمز أَي قَضَت. وقال الزجاج في كتاب   فَعَلْتُ وأَفْعَلْتُ: أَجْزَيْتُ عن فلان إِذا قمتَ مَقامه. وقال بعضهم:   جَزَيْتُ عنك فلاناً كافأْته، وجَزَتْ عنك شاةٌ وأَجْزَتْ بمعنىً. قال: وتأْتي   جَزَى بمعنى أَغْنَى. ويقال: جَزَيْتُ فلاناً بما صنع جَزَاءً، وقَضَيْت   فلاناً قَرْضَه، وجَزَيْتُه قرضَه. وتقول: إِن وضعتَ صدقَتك في آل فلان   جَزَتْ عنك وهي جازِية عنك. قال الأَزهري: وبعض الفقهاء يقول أَجْزَى   بمعنى قَضَى. ابن الأَعرابي: يَجْزِي قليلٌ من كثير ويَجْزِي هذا من هذا أَي   كلُّ واحد منهما يقوم مقام صاحبه. وأَجْزَى الشيءُ عن الشيء: قام مقامه   ولم يكف. ويقال: اللحمُ السمين أَجْزَى من المهزول؛ ومنه يقال: ما   يُجْزِيني هذا الثوبُ أَي ما يكفيني. ويقال: هذه إِبلٌ مَجازٍ يا هذا أَي   تَكْفِي، الجَملُ الواحد مُجْزٍ. وفلان بارع مَجْزىً لأَمره أَي كاف أَمره؛   وروى ثعلب عن ابن الأَعرابي أَنه أَنشده لبعض بني عمرو بن تميم:   ونَحْنُ قَتَلْنا بالمَخارِقِ فارساً،   جَزاءَ العُطاسِ، لا يموت المُعاقِب   قال: يقول عجلنا إِدراك الثَّأْر كقدر ما بين التشميت والعُطاس،   والمُعاقِبُ الذي أَدرك ثَأْره، لا يموت المُعاقِب لأَنه لا يموت ذكر ذلك بعد   موته، لا يَمُوت من أَثْأَرَ أَي لا يَمُوت ذِكْرُهُ. وأَجْزَى عنه   مُجْزَى فلان ومُجْزاته ومَجْزاه ومَجْزاته؛ الأَخيرة على توهم طرح الزائد   أَعني لغة في أَجْزَأَ. وفي الحديث: البَقَرَةُ تُجْزِي عن سبعة، بضم التاء؛   عن ثعلب، أَي تكون جَزَاءً عن سبعة. ورجلٌ ذو جَزَاءٍ أَي غَناء، تكون من   اللغتين جميعاً.   والجِزْيَةُ: خَراجُ الأَرض، والجمع جِزىً وجِزْيٌ. وقال أَبو علي:   الجِزَى والجِزْيُ واحد كالمِعَى والمِعْيِ لواحد الأَمْعاء، والإِلَى   والإِلْيِ لواحد الآلاءِ، والجمع جِزاءٌ؛ قال أَبو كبير:   وإِذا الكُماةُ تَعاوَرُوا طَعْنَ الكُلَى،   تَذَرُ البِكارةَ في الجِزَاءِ المُضْعَفِ   وجِزْيَةُ الذِّمِّي منه. الجوهري: والجِزْيةُ ما يؤخذ من أَهل الذمة،   والجمع الجِزَى مثل لِحْيةٍ ولِحىً. وقد تكرر في الحديث ذكر الجِزْية في   غير موضع، وهي عبارة عن المال الذي يَعْقِد الكتابيُّ عليه الذمة، وهي   فِعْلَةٌ من الجَزاء كأَنها جَزَتْ عن قتلِه؛ ومنه الحديث: ليس على مسلم   جِزْية؛ أَراد أَن الذمي إِذا أَسلم وقد مر بعضُ الحول لم يُطالَبْ من   الجِزْية بِحِصَّةِ ما مضى من السَّنة؛ وقيل: أَراد أَن الذمي إِذا أَسلم وكان   في يده أَرض صُولح عليها بخراج، توضع عن رقبته الجِزْيةُ وعن أَرضه   الخراج؛ ومنه الحديث: من أَخَذ أَرضاً بِجِزْيَتِها أَراد به الخراج الذي   يُؤَدَّى عنها، كأَنه لازم لصاحب الأَرض كما تَلْزَم الجِزْىةُ الذميَّ؛ قال   ابن الأَثير؛ هكذا قال أَبو عبيد هو أَن يسلم وله أَرض خراج، فتُرْفَعُ   عنه جِزْيَةُ رأْسه وتُتْرَكُ عليه أَرضُه يؤدي عنها الخراجَ؛ ومنه حديث   علي، رضوان الله عليه: أَن دِهْقاناً أَسْلَم على عَهْدِه فقال له: إِن   قُمْتَ في أَرضك رفعنا الجِزْْيةَ عن رأْسك وأَخذناها من أَرضك، وإِن   تحوّلت عنها فنحن أَحق بها. وحديث ابن مسعود، رضي الله عنه، أَنه اشترى من   دهْقان أَرضاً على أَن يَكْفِيَه جِزْيَتَها؛ قيل: اشترَى ههنا بمعنى   اكْتَرَى؛ قال ا بن الأَثير: وفيه بُعْدٌ لأَنه غير معروف في اللغة، قال:   وقال القُتَيْبي إِن كان محفوظاً، وإِلا فَأَرى أَنه اشتري منه الأَرضَ قبل   أَن يُؤَدِّيَ جِزْيَتَها للسنة التي وقع فيها البيعُ فضمّنه أَن يقوم   بخَراجها. وأَجْزَى السِّكِّينَ: لغة في أَجْزَأَها جعل لها جُزْأَةً؛ قال   ابن سيده: ولا أَدري كيف ذلك لأَن قياس هذا إِنما هو أَجْزَأَ، اللهم   إِلا أَن يكون نادراً.
مقاييس اللغة:
(جزي) الجيم والزاء والياء: قيام الشيء مَقامَ غيره ومكافأتُه إياه. يقال جَزَيت فلاناً أجزِيه جزاءً، وجازيتُه مجازاةً. وهذا رجل جازِيكَ مِنْ رجل، أي حسبك. ومعناه أنه ينوبُ منابِ كلِّ أحدٍ، كما تقول كافِيكَ وناهيك. أي كأنه ينهاك أن يُطْلَبَ معه غيرُه.
وتقول: جَزَى عنِّي هذا الأمرُ يَجزِي، كما تقول قَضَى يقضي. وتجازَيْتُ دَيْني على فلان أي تقاضَيْته. وأهلُ المدينة يسمُّون المتقاضِي المتجازِي. قال الله جل ثناؤُه: ﴿وَاتَّقُوا يَوْمَاً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً﴾ [البقرة 48، 123]، أي لا تقضِي.
القاموس المحيط:
ي الجَزاءُ المُكَافَأَةُ على الشيءِ، كالجازِيَةِ. جَزاهُ به، و عليه جَزَاءً، وجازاهُ مُجازاةً وجِزاءً. وتَجَازَى دَيْنَه، و بِدَيْنه تَقاضاهُ. واجْتَزاهُ طَلَبَ منه الجَزَاءَ. وجَزَى الشيءُ يَجْزِي كَفَى، و عنه قَضَى. وأجْزَى كذا عن كذا قامَ مَقَامَهُ ولم يَكْفِ. وأجْزَى عنه مُجْزَى فلانٍ، ومُجْزاتَه، بضمهما وفتحِهما أغْنَى عنه، لُغَةٌ في الهَمْزَةِ. والجِزْيَةُ، بالكسرِ خَراجُ الأرضِ، وما يُؤْخَذُ من الذِّمِّيِّ ج جِزًى وجِزْيٌ وجِزاءٌ. وأجْزَى السِّكِّينَ أجْزأهُ. وجِزْيٌ، بالكسر وكسُميٍّ وعلِيٍّ أسْماءٌ. والجازِي فَرَسٌ. ومحمدُ بنُ عَلِيِّ بنِ محمدِ بنِ جازِيَةَ الآخُرِيُّ مُحَدِّثٌ.
تاج العروس:
ى ( الجزاء المكافأة على الشئ ) وقال الراغب هو ما فيه الكفاية ان خيرا فخير وان شرا فشر ( كالجازية ) اسم للمصدر كالعافية يقال ( جزاه ) كذا و ( به وعليه جزاء ) ومنه قوله تعالى ذلك جزاء من تزكى فله جزاء الحسنى وجراء سيئة سيئة مثلها وجزاهم بما صبروا جنة وحريرا أولئك يجزون الغرفة بما صبروا ولا تجزون الا ما كنتم تعملون ( وجازاه مجازاه وجزاء ) بالكسر قال أبو الهيثم الجزاء يكون ثوابا وعقابا ومنه قوله تعالى فما جزاؤه ان كنتم كاذبين أي ما عقابه وسئل أبو العباس عن جزيته وجازيته فقال قال الفراء لا يكرن جزيته الا في الخير وجازيته يكون في الخير والشر قال وغيره يجيز جزيته في الخير والشر وجازيته في الشر وقال الراغب لم يجئ في القرآن الا جزى دون جازى وذلك ان المجازاة هي المكافأة وهى المقابلة من كل واحد من الرجلين والمكافأة هي مقابلة نعمة بنعمة هي كفؤها ونعمة الله تتعالى عن ذلك فلهذا لا يستعمل لفظ المكافأة في الله تعالى وهذا ظاهر ( وتجازى دينه وبدينه ) وعلى الاولى اقتصر الجوهرى ( تقاضاه ) يقال أمرت فلانا يتجازى دينى أي يتقاضاه وتجازيت دينى على فلان تقاضيته والمتجازي المتقاضى ( واجتزاه طلب منه الجزاء ) قال * يجزون بالقرض إذا ما يجتزى * ( وجزى الشئ يجزى كفى و ) منه جزى ( عنه ) هذا الامر أي ( قضى ) ومنه قوله تعالى لا تجزى نفس عن نفس شيأ أي لا تقضى وقال أبو اسحق معناه لا تجزى فيه نفس عن نفس شيأ وحذف فيه هنا سائغ لان في مع الظروف محذوفة وفى حديث صلاة الحائض فأمرهن ان يجزين أي يقضين وفى حديث آخر تجزى عنك ولا تجزى عن أحد بعدك قال الاصمعي هو مأخوذ من جزى عنى هذا الامر يجز عنى ولا همز فيه والمعنى لا تقضى عن أحد بعدك أي الجذعة ويقال جزت عنك شاة أي قضت وبنو تميم يقولون أجزأت عنه بالهمزة وتقول ان وضعت صدقتك في آل فلان جزت عنك فهى جازية عنك ( وأجزى كذا عن كذا قام مقامه ولم يكف ) نقله الزجاج في كتاب فعلت وأفعلت وقال ابن الاعرابي يجزى قليل من كثير ويجزى هذا من هذا أي كل واحد منهما يقوم مقام صاحبه ويقال اللحم السمين أجزى من المهزول ( وأجزى عنه مجزى فلان ومجزاته بضمهما وفتحهما ) الاخيرة على توهم طرح الزائد أي ( أغنى عنه لغة في الهمزة وقد تقدم ( والجزية بالكسر خراج الارض و ) منه ( ما يؤخذ من الذمي ) قال الراغب سميت بذلك للاجتزاء بها عن حقن دمهم وقال ابن الاثير الجزية عبارة عن المال الذى يعقد الكتابى عليه الذمة وهى فعلة من الجزاء كأنها جزت عن قتله ومنه قوله تعالى حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون وفي الحديث ليس على مسلم جزية أراد ان الذمي إذا أسلم وقد مر بعض الحول لم يطالب من الجزية بحصة ما مضى من السنة وقيل أراد أن الذمي إذا أسلم وكان في يده أرض صولح عليها بخراج يوضع عن رقبته الجزية وعن أرضه الخراج ومنه الحديث من أخذ أرضا بجزيتها أراد به الخراج الذى يؤدى عنها كأنه لازم لصاحب الارض كما تلزم الجزية الذمي وفى حديث على ان دهقانا أسلم على عهده
فقال له ان أقمت في أرضك رفعنا الجزية عن رأسك وأخذناها من أرضك وان تحولت عنها فنحن أحق بها ( ج جزى ) كلحية ولحى كما في الصحاح ( وجزى ) بكسر فسكون ( وجزاء ) ككتاب وقال أبو على الجزى والجزى واحد كالمعى والمعى لواحد الامعاء والالى والالى لواحد الالاء والواحد جزاء قال أبو كبير وإذا الكماة تعاور واطعن الكلى * نذر البكارة في الجزاء المضعف ( وأجزى السكين ) لغة في ( أجزأه ) أي جعل له جزأة قال ابن سيده ولا أدرى كيف ذلك لان قياس هذا انما هو اجزأ الا ان يكون نادرا ( وجزى بالكسر وكسمى وعلى أسماء ) فمن الاول خزيمة بن جزى صحابي قال الدار قطني أهل الحديث يكسرون الجيم وقال الخطيب هو بسكون الزاى والصواب انه كعلى ومن الثاني ابن جزى البلنسى الذى اختصر رحلة ابن بطوطة ومن الثالث
أبو جزى عبد الله بن مطرف بن الشخير وآخرون ( والجازي فرس ) الحرث بن كعب بن عمرو ( ومحمد بن على بن محمد بن جازية الاخرى محدث ) عن ابى مسعود البجلى وهو فرد كنيته أبو عمرو * ومما يستدرك عليه الجوازى جمع جازية أو جاز أو جزاء وبكل فسر قول الحطيئة * من يفعل الخير لا يعدم جوازيه * ويقال جزتك عنى الجوازى أي جزتك جوازي أفعالك المحمودة وقال أبو ذؤيب فان كنت تشكو من خليل مخانة * فتلك الجوازى عقبها ونصيرها أي جزيت كما فعلت وذلك لانه اتهمه في خليلته وقال القطامى وما دهري يمنيني ولكن * جزتكم يا بنى جشم الجوازى أن جزتكم جوازي حقوقكم وذمامكم ولا منة لى عليكم والجازية بقر الواحش قال أبو العلاء المعرى في فصيدة له كم بات حولك من ريم وجازية * يستجد نائل حسن الدل والحور قال الحافظ وأكثر من يقرؤه بالراء وهو غلط ويقال جازيته فجزيته أي غلبته وهو ذو جزاء أي ذو عناء وجزيت فلانا حقه أي قضيته وجزى عنه وأجزى أغنى وجزى عنه فلانا كافأه وأجزت عنك شاة بمعنى جزت وما يجزينى هذا الثوب أي ما يكفيني ويقال هذه ابل مجازى يا هذا أي تكفى الحمل الواحد مجزى وفلان بارع مجزى لامره أي كاف أمره وجزاى بكسر فتشديد قرية بجيزة مصر وهذا رجل جازيك من رجل أي حسبك

_Türkçe çeviri henüz yok_
