# جسأ (ج-س-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - س - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جسء

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسين و و ا ي ء معهما
س و ج، ج و س، و ج س، ج س أ، س ج و مستعملات
سوج:
سُوجُ: موضع وسُواجُ: اسم جَبَلٍ والسّاجُ: ضربٌ من الخشب، سُودٌ منه صنعت سفينةُ نُوحٍ عليه السلام، الواحدة: ساجةٌ.
والسّاجُ: الطَّيلسانُ الضَّخم الغليظ، والجميع: السِّيجانُ.
والسّاجة: الخشبة الواحدة المُشرجَعَةُ المُربَّعة كما جُلِبت من الهِند، وجمعها: السّاجُ.
جوس:
الجَوَسانُ: التردَّد خِلال الدُّؤورِ والبيوتِ في الغارةِ ونحوها، قال الله جلَّ وعَلا: "فجاسُوا جِلالَ الدِّيارِ".
وجيسانٌ اسم.
وجس:
الوَجسُ: فزعةُ القلبِ، يقال أوجسَ القلبُ فَزَعاً.
وتوجستِ الأذن إذا سمعت فزعاً.
والوَجسُ: الفزع يقع في القلب، أو في السَّمعِ من صوتٍ وغيره.
والوَجسُ: الصَّوتُ الخفيُّ.
والأوجسُ: الدهرُ، قال الكميتُ:
آخرُ الأوجسِ ما جاوزَ السِّمكُ السِّماكا
جسأ:
جسأ الشيءُ يجسأ جُسوءاً، وهو جاسِيءُ، إذا كانت فيه صلابةٌ وخُشُونةٌ، وجَبلٌ جاسىءٌ، وأرضٌ جاسِئةٌ، ودابَّةً جاسِئةُ القوائم: جافيةٌ خشِنَةٌ.
سجو:
السُّجُوُّ: السُّكون.
وعينٌ ساجِيةٌ، أي فاترةُ النَّظر يعترى الحُسنَ في النساء.
وليلةٌ ساجيةٌ: ساكنةُ الرِّيحِ غيرُ مُظلمةٍ، قال:
يا حبَّذا القمراءُ والليلُ السّاج
وطُرُقٌ مِثلُ مُلاءِ النَّسّاج
ويقال: سجا البحرُ أي سكنت أمواجه، قال:
مالك البحر إذا البحر سجا
وتسجِيَةُ الميِّتِ: تغطِيتُه بثوبٍ.
وأنشد في صِفةِ أعقبها صباها وقال الله جلَّ وعزَّ: "والليل إذا سَجَا" أي إذا أظلم وركد في طولِه، كما يقال: بحرٌ ساجٍ، وليلٌ ساجٍ، إذا ركد وأظلم، ومعنى ركد سكن.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**السين** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**س و ج**، **ج و س**، **و ج س**، **ج س أ**، **س ج و** مستعملات

**سوج**:
**سُوجُ**: bir yer; ve **سُواجُ**: bir dağın adı; ve **السّاجُ**: ağaçtan bir tür; ondan siyah (olan)dan Nûh’un gemisi -selâm onun üzerine- yapılmıştır; bir tanesi: **ساجةٌ**.
Ve **السّاجُ**: büyük, kalın **الطَّيلسانُ**; ve hepsi: **السِّيجانُ**.
Ve **السّاجة**: Hind’den getirildiği gibi, kareleştirilmiş, dört köşe (hale getirilmiş) tek tahta; onun çoğulu: **السّاجُ**.

**جوس**:
**الجَوَسانُ**: baskında ve benzerinde, evler ve haneler arasında gidip gelme; Allah -celâl ve ululuk O’nundur- dedi: “فجاسُوا **جِلالَ الدِّيارِ**”.
Ve **جيسانٌ** bir isimdir.

**وجس**:
**الوَجسُ**: kalbin ürpermesi; “kalp korku ile **أوجسَ**” denir.
Ve kulak, bir korku işittiğinde **توجستِ**.
Ve **الوَجسُ**: kalpte vuku bulan korku; yahut bir sesten ve başkasından işitmede (vuku bulan).
Ve **الوَجسُ**: gizli sestir.
Ve **الأوجسُ**: dehr (zaman); **الكميتُ** dedi ki:
آخرُ **الأوجسِ** ما جاوزَ **السِّمكُ** **السِّماكا**

**جسأ**:
**جسأ** الشيءُ **يجسأ** **جُسوءاً**، وهو **جاسِيءُ**، onda sertlik ve pürüzlülük bulunduğu zaman; ve **جَبلٌ جاسىءٌ**; ve **أرضٌ جاسِئةٌ**; ve **دابَّةً جاسِئةُ القوائم**: kaba, pürüzlü.

**سجو**:
**السُّجُوُّ**: sükûn.
Ve **عينٌ ساجِيةٌ**: yani bakışı gevşek; kadınlarda güzelliğe arız olan.
Ve **ليلةٌ ساجيةٌ**: rüzgârı sakin, karanlık olmayan; dedi ki:
يا حبَّذا القمراءُ والليلُ السّاج
وطُرُقٌ مِثلُ مُلاءِ النَّسّاج
Ve “**سجا** البحرُ” denir; yani dalgaları sakinleşti; dedi ki:
مالك البحر إذا البحر سجا
Ve **تسجِيَةُ** **الميِّتِ**: onu bir elbise ile örtmektir.
Ve onun gençliğini ardından getiren bir sıfat hakkında inşâd etti; ve Allah -celâl ve izzet O’nundur- dedi: “والليل إذا **سَجَا**” yani karardığı ve uzunluğunda durgunlaştığı zaman; nitekim “**بحرٌ ساجٍ**” ve “**ليلٌ ساجٍ**” denir; durgunlaşıp karardığı zaman; ve “durgunlaştı”nın manası “sakin oldu”dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَسَأَتْ يدُهُ من العمل تَجسأَ جَسأً: صَلُبَتْ، والاسم الجُسْأَةُ.
والجُسْأَة في الدواب: يُبْس المَعْطِفِ.

##### Türkçe

**جَسَأَتْ** eli işten **تَجسأَ** **جَسأً**: sertleşti; isim **الجُسْأَةُ**’dir.

Ve binek hayvanlarında **الجُسْأَة**: omuzun kuruluğu.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س ( و ا ي ء )
جسأ ، جاس ، وجس ، سجا ، ساج ، وسج : ( مستعملة ) .
جسأ : قال الليث : جَسَأَ الشَّىءُ يَجْسَأُ جُسُوءاً وهو جَاسِيء ، إذا كانت فيه صَلابة ، وخُشُونة وجَبل جاسِيءٌ ، وأَرض جاسِئَةٌ ودابَّة جاسِئَةُ القوائم . قلت : وتَرْكُ الهمز في جميع ذلك جائز .
وقال أبو زيد ، يقال : جَسَأَتْ يدُ الرجل
جُسُوءاً ، إذا يَبِسَتْ ، وكذلك النَّبتُ إذا يَبِسَ ، فهو جاسِىء .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : جاسَى فلانٌ فلاتاً ، إذا عاداه ، وسَاجاه ، إذا رَفَقَ به .
الكِسَائيّ : جُسِئت الأرض فهي مَجْسُوءَةٌ من الجَسْءِ ، وهو الجِلْدُ الخشن الذي يُشْبه الحَصى الصِّغار .
جوس : قال الله جلّ وعزّ : ( فَجَاسُواْ خِلَالَ الدِّيَارِ ) ( الإسراء : 5 ) .
سَلَمة ، عن الفراء ، يقول : قَتلوكُم بين بُيُوتكم . قال : وجاسُوا بمعنى واحدٍ يذهبون ويَجيثُون .
وقال الزّجاج : ( فَجَاسُواْ خِلَالَ الدِّيَارِ ( ، أي فَطافُوا في خِلال الدِّيار ينظرون هل بَقِيَ أَحَدٌ لم يَقتلوه ؟
قال : والجَوْسُ طلَبُ الشَّيء باستِقْصاء .
المنذريّ عن الحرَّاني ، عن ابن السِّكّيت عن الأصمعيّ قال تركتُ فلاناً يُحوسُ بَني فُلان ويجوسهم ، أي يَدُوسهم ، ويَطْلُبُ فيهم ؛ وأنشد أبو عُبيد :
نَجُوسُ عِمَارَةً وَنَكُفُّ أُخْرى
لنا حتّى يجاوِزَها دَليلُ
قال : نَجوّس . نَتَخَلَّل .
وقال أبو عُبيد : كلُّ موضع خالَطْته وَوَطِئْتَه ، فقد جُسْتَه وحُسْتَه .
وقال الليث : الجوسانُ التَّرَدُّدُ خلال البيوت في الغارة ، قال : وجَيْسان اسم .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ ، قال : الجُوس الجوع ، وهو الجودُ . يقال جُوساً له وجُوداً له وجُوعاً بمعنى واحد .
وجس : قال الله تعالى : ( تَأْكُلُونَ فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُواْ لاَ ) ( الذاريات : 28 ) .
قال أبو إسحاق معناه : فأَضْمَرَ منهم خَوْفاً ، وقال في موضع آخر : معنى أَوْجَس وقع في نفسه الخوف .
وسُئِلَ الحسنُ عن الرّجُلِ يُجامِع المرأة والأخرى تَسمع ، فقال : كانوا يَكرهون الوَجْس .
قال أبو عُبيد : الوَجْس هو الصَّوْتُ الخَفِيّ .
وقال الليث : الوَجْس فَزْعَةُ القَلب ، يقال : أَوْجَسَ القَلب فَزَعاً ، وتَوَجَّسَت الأُذن إذا سَمِعَتْ فَزَعاً ، قال : والوَجْس الفَزَعُ يَقَع في القَلب ، أو في السَّمع من صَوْتٍ أو غير ذلك .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، يقال : لا أَفعل ذلك سَجِيسَ الأوْجَس ، أي لا أَفْعله طُولَ الدَّهر .
أبو عُبيد ، عن الأحمر ، مثله ، قال : وقال الأُمَوِيّ : ما ذُقت عنده أَوْجَسَ يعني الطَّعام .
وقال شَمِر : لم أَسمعه لغيره ، قلت : وهو حرفٌ صحيح . يقال : تَوَجَّسْتُ الطعامَ
والشّرابَ ، إذا تَذَوَّقتَه قليلاً قليلاً .
وهو مأخوذٌ من الأَوْجَسِ ، وتوجَّستُ الصوتَ ، إذا سمعتَه وأنت خائف منه ، ومنه قوله :
فَغَدَا صبيحة صَوْتها مُتَوجِّساً
سجا : قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَالضُّحَى وَالَّيْلِ ) ( الضحى : 2 ) .
قال الليث : إذا أَظْلَمَ ورَكَدَ في طوله ، كما يقال : بَحْرٌ ساجٍ ، ولَيْلٌ ساجٍ ، إذا رَكَدَ وأَظلم ، ومعنى رَكَدَ سَكَن .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : سجا : سكن ، وسجا : امتدّ بظلامه ، وسجا : أظلم . حمزة ، عن عبد الرزاق ، عن مَعْمَر ، عن قتادة : ( وَالضُّحَى وَالَّيْلِ ( قال : إذا سكن بالناس . قال حمزة : وحدثنا عبد الرزاق عن معمر عن الحسن في قوله : ( وَالضُّحَى وَالَّيْلِ ( قال : إذا ألبس الناسَ إذا جاء .
وقال الزجاج ، معناه : إذا سكن ، وأنشد :
يا حَبَّذا القَمْراءُ والليل السَّاجْ
وطُرُقٌ مِثْل مُلاءِ النّسَّاج
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، يقال : سَجا يَسْجو سَجْواً وسَجَّى يُسَجِّي ، وأَسْجى يُسْجي ، كلُّه إذا غَطَّى شيئاً ما .
وقال الليث : عينٌ ساجِيةٌ ، فاتِرَة النَّظَر يَعْتَرِي الحُسْنَ في النساءِ ، وليلةٌ ساجِيَةٌ ، إذا كانت ساكِنَةَ الرِّيح غير مُظلمة ، وسجا البحر ، إذا سَكَنت أمواجُه ، والتّسْجيةُ : أن يُسَجَّى الميتُ بثَوب ، أي يُغَطَّى به ، وأنشد في صِفَةِ الرّيح :
وإِنْ سَجَتْ أَعْقَبَها صَباها
أي سكنت .
أبو زيد : أَتانا بطعام فما ساجَيْناه ، أي ما مَسَسْناه .
وقال أبو مالك ، يقال : هل نُسَاجِي ضيْعةً ، أي هل نُعالجها .
قال ابن بُزرج ، قال الأصمعيّ : سُجُوّ الليل : تغطيته النهار مثل ما يُسَجَّى الرجل بالنوب ، وسجا البحرُ وأسْجى إذا سكن . ناقة سَجْواء ، إذا حُلِبت سكنت . وكذلك السَّجو في النظر والطرف ، امرأة سجواء الطرف وساجية الطرف ، أي فاتِرة الطرف ساكنته ، ابن بزرج : ما كانت البئر سَجُوّاً ولقد أسْجتْ ، وكذلك الناقةُ أسْجت في الغَزارة في اللبن ، قال : وسجا الليل سُجُوّاً ، إذا سكن ، وما كانت البئر عَضُوضاً ولقد أَعَضَّتْ .
سوج سيج : قال الليث : السِّيجانُ : الطّيالِسَة السُّود ، واحدها ساجٌ .
وقال الليث : هو الطَّيْلَسان الضَّخْم الغَليظ .
وقال ابن الأعرابيّ : ساجَ يَسوج سَوْجاً وسُواجاً وسَوجَاناً ، إذا سارَ سَيْراً رُوَيْداً ، وأنشد :
غَرَّاءُ لَيْسَتْ بالسَّؤوجِ الجِلْبح
وقال أبو عمرو : السَّوَجان الذَّهابُ والمجيء .
ابن كيسان : السِّيجان في الطيالسة السُّود كما قال ابن الأعرابيّ ، الواحد ساجٌ . يقال : حَظّرَ فلانٌ جداره ، بالسياج وهو أن يُسَيِّجَ حائطه بالشّوْكِ لئلاّ يُتَسَوَّر .
الليث : الساجةُ ، الخَشَبة الوَاحدة المشَرْجَعَةُ المُرَبّعة كما جُلِبت من الهِنْد ، وجَمْعها السَّاج .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال للسَّاجَة التي يُشَقُّ منها الباب : السَّلِيجَة .
وقال الليث : السُّوج مَوْضِع ، وسُوَاجٌ اسم جَبَل .
ويقال : حَظَّرَ فُلانٌ كَرْمَه بالسِّياجِ ، وهو أَنْ يُسَوِّجَ حائِطَهُ بالشَّوك يُتَسَوَّر .
وسج : أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الوَسْجُ والعَسْجُ ضربان من سَيْرِ الإبل ، وقد وَسَجَ البعيرُ يَسِج وسْجاً ووَسِيجاً .
وقال النَّضْر : أَوّلُ السَّيْرِ الدَّبِيبُ ، ثم العَنَقُ ، ثم التَّزَيُّد ، ثم الذَّمِيلُ ، ثم العَسْج والوَسْج ، ثم الرَّنْك ونحو ذلك .
قال الأصمعيّ ، وقال الليث : وسَجَبَ النَّاقَةُ تَسِج وَسِيجاً ، وهيَ وَسُوجٌ : وهو مَشْيٌ سَريع .

##### Türkçe

ج س ( و ا ي ء )
**جسأ** ، **جاس** ، **وجس** ، **سجا** ، **ساج** ، **وسج** : (kullanılan).

**جسأ** : Leys dedi: **جَسَأَ** şey **يَجْسَأُ** **جُسُوءاً**; o **جَاسِيء**’dir; onda sertlik ve pürüzlülük bulunduğu zaman. **جَبل** (dağ) **جاسِيءٌ**; **أَرض** (yer) **جاسِئَةٌ**; ve **دابَّة** (binit/hayvan) bacakları **جاسِئَةُ**. Dedim: hemzeyi terk etmek bütün bunlarda câizdir.

Ebû Zeyd dedi; denilir: adamın eli **جَسَأَتْ** **جُسُوءاً**; kuruduğu zaman. Bitki de kuruduğu zaman böyledir; o hâlde o **جاسِىء**’dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Falan, falana **جاسَى**; ona düşmanlık ettiği zaman. Ve ona **سَاجاه**; ona yumuşak davrandığı zaman.

Kisâî: Yer **جُسِئت**; o hâlde o **مَجْسُوءَةٌ**’dir; **الجَسْءِ**’den; o, küçük çakıllara benzeyen pürüzlü deridir.

**جوس** : Allah (azze ve celle) dedi: **( فَجَاسُواْ خِلَالَ الدِّيَارِ )** (الإسراء: 5).

Seleme, Ferrâ’dan: “Sizi evlerinizin arasında öldürdüler” der. Dedi: **جاسُوا** tek bir mânâdadır; giderler ve **يَجيثُون**.

Zeccâc dedi: **( فَجَاسُواْ خِلَالَ الدِّيَارِ )**; yani: evlerin aralarında dolaştılar; bakıyorlardı: öldürmedikleri bir kimse kaldı mı?

Dedi: **الجَوْسُ**; şeyi, sonuna kadar araştırarak talep etmektir.

Münzirî, Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten, Asma‘î’den: Falanı, falanın oğullarını **يُحوسُ** ve onları **يجوسهم** hâlinde bıraktım; yani onları çiğner ve onların içinde arar; Ebû ‘Ubeyd şu şiiri okudu:
نَجُوسُ عِمَارَةً وَنَكُفُّ أُخْرى
لنا حتّى يجاوِزَها دَليلُ
Dedi: **نَجوّس**; aralarına gireriz.

Ebû ‘Ubeyd dedi: Karıştığın ve ayak bastığın her yer; onu **جُسْتَه** ve **حُسْتَه** olmuşsundur.

Leys dedi: **الجوسانُ**; baskında evlerin aralarında gidip gelmektir. Dedi: **وجَيْسان** bir isimdir.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **الجُوس** açlıktır; o **الجودُ**’dur. Denilir: ona **جُوساً** ve ona **جُوداً** ve ona **جُوعاً**; tek bir mânâda.

**وجس** : Allah تعالى dedi: **( تَأْكُلُونَ فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُواْ لاَ )** (الذاريات: 28).

Ebû İshâk dedi: mânâsı: onlardan bir korkuyu gizledi. Başka bir yerde dedi: **أَوْجَس**’in mânâsı: korku onun nefsinde vâki oldu.

Hasan’a, bir adamın kadınla cima edip ötekinin işittiği soruldu; dedi: **الوَجْس**’i kerih görürlerdi.

Ebû ‘Ubeyd dedi: **الوَجْس** gizli sestir.

Leys dedi: **الوَجْس** kalbin ürpermesidir. Denilir: kalp **أَوْجَسَ** bir ürpertiyle; ve kulak **تَوَجَّسَت** işittiği zaman bir ürpertiyle. Dedi: **الوَجْس**; kalpte vâki olan ürperti; yahut işitmede bir sesten veya bunun dışından.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: **لا أَفعل ذلك سَجِيسَ الأوْجَس**; yani: onu ebed müddet yapmam.

Ebû ‘Ubeyd, Ahmer’den: onun benzeri. Dedi: Ümevî dedi: onun yanında **أَوْجَسَ** tatmadım; yani yemeği.

Şemmir dedi: onu ondan başkası için işitmedim. Dedim: o sahih bir harftir. Denilir: yiyeceği ve içeceği **تَوَجَّسْتُ**; onu azar azar tattığın zaman.

O, **الأَوْجَسِ**’ten alınmıştır. Ve sesi **توجَّستُ**; onu işittiğin zaman ve sen ondan korkar iken. Ondan, onun sözü:
فَغَدَا صبيحة صَوْتها مُتَوجِّساً

**سجا** : Allah (azze ve celle) dedi: **( وَالضُّحَى وَالَّيْلِ )** (الضحى: 2).

Leys dedi: karardığı ve uzunluğunda durgunlaştığı zaman; nitekim denilir: **بَحْرٌ ساجٍ** ve **لَيْلٌ ساجٍ**; durgunlaşıp karardığı zaman. **رَكَدَ**’in mânâsı: sakinleşti.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **سجا**: sakinleşti; ve **سجا**: karanlığıyla uzadı; ve **سجا**: karardı. Hamza, Abdürrezzâk’tan, Ma‘mer’den, Katâde’den: **( وَالضُّحَى وَالَّيْلِ )** dedi: insanlara karşı sakinleştiği zaman. Hamza dedi: Abdürrezzâk bize Ma‘mer’den, Hasan’dan, onun sözü hakkında: **( وَالضُّحَى وَالَّيْلِ )** dedi: geldiği zaman insanlara giydirdiği zaman.

Zeccâc dedi: mânâsı: sakinleştiği zaman. Ve şu şiiri okudu:
يا حَبَّذا القَمْراءُ والليل السَّاجْ
وطُرُقٌ مِثْل مُلاءِ النّسَّاج

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: **سَجا يَسْجو سَجْواً** ve **سَجَّى يُسَجِّي** ve **أَسْجى يُسْجي**; hepsi, bir şeyi örttüğü zaman.

Leys dedi: **عينٌ ساجِيةٌ**; bakışı gevşek; kadınlarda güzelliğin arız olduğu. Ve **ليلةٌ ساجِيَةٌ**; rüzgârı sakin, karanlık olmayan olduğu zaman. Ve deniz **سجا**; dalgaları sakinleştiği zaman. Ve **التّسْجيةُ**: ölünün bir elbiseyle **يُسَجَّى** edilmesi; yani onunla örtülmesi. Rüzgârın sıfatında şu şiiri okudu:
وإِنْ سَجَتْ أَعْقَبَها صَباها
yani: sakinleşti.

Ebû Zeyd: bize bir yemekle geldi; onu **ساجَيْناه** etmedik; yani ona dokunmadık.

Ebû Mâlik dedi; denilir: bir çiftliği **نُسَاجِي** mi? yani onu işler miyiz?

İbn Büzerc dedi; Asma‘î dedi: **سُجُوّ الليل**; gündüzü örtmesidir; tıpkı adamın elbiseyle **يُسَجَّى** edilmesi gibi. Deniz **سجا** ve **أسْجى**; sakinleştiği zaman. **ناقة سَجْواء**; sağıldığı zaman sakinleştiği zaman. Bakış ve göz kapağında da **السَّجو** böyledir: **امرأة سجواء الطرف** ve **ساجية الطرف**; yani bakışı gevşek, onun sakinliği. İbn Büzerc: kuyu **سَجُوّاً** olmadı; hâlbuki **أسْجتْ**. Deve de sütte bollukta **أسْجت**. Dedi: gece **سجا سُجُوّاً**; sakinleştiği zaman. Kuyu **عَضُوضاً** olmadı; hâlbuki **أَعَضَّتْ**.

**سوج سيج** : Leys dedi: **السِّيجانُ**; siyah taylasanlardır; onun teki **ساجٌ**’dır.

Leys dedi: o, iri kalın taylasandır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **ساجَ يَسوج سَوْجاً** ve **سُواجاً** ve **سَوجَاناً**; yavaş bir yürüyüşle yürüdüğü zaman. Ve şu şiiri okudu:
غَرَّاءُ لَيْسَتْ بالسَّؤوجِ الجِلْبح

Ebû ‘Amr dedi: **السَّوَجان** gidip gelmedir.

İbn Keysân: **السِّيجان** siyah taylasanlarda, İbnü’l-A‘râbî’nin dediği gibidir; tek olanı **ساجٌ**. Denilir: falan, duvarını **بالسياج** ile çevirdi; o, duvarını dikenle çitlemesidir; üzerine çıkılmasın diye.

Leys: **الساجةُ**; Hind’den getirildiği gibi kare, dört köşe, tek ağaçtır; onun çoğulu **السَّاج**.

İbnü’l-A‘râbî dedi: kapının ondan yarıldığı **السَّاجَة**’ye **السَّلِيجَة** denilir.

Leys dedi: **السُّوج** bir yerdir; ve **سُوَاجٌ** bir dağın adıdır.

Ve denilir: falan, bağını **بالسِّياجِ** ile çevirdi; o, duvarını dikenle çitlemesidir; üzerine çıkılır.

**وسج** : Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **الوَسْجُ** ve **العَسْجُ** develerin yürüyüşünden iki türdür. Deve **وَسَجَ** eder; **يَسِج** **وسْجاً** ve **وَسِيجاً**.

Nadr dedi: yürüyüşün evveli **الدَّبِيبُ**’dir; sonra **العَنَقُ**; sonra **التَّزَيُّد**; sonra **الذَّمِيلُ**; sonra **العَسْج** ve **الوَسْج**; sonra **الرَّنْك** ve bunun benzeri.

Asma‘î dedi; Leys de dedi: dişi deve **وسَجَبَ**; **تَسِج وَسِيجاً**; ve o **وَسُوجٌ**’dur: o, hızlı yürüyüştür.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والسين وما يثلثهما)
(جسم) الجيم والسين والميم يدلُّ على تجمُّع الشيء. فالجسم كلُّ شخصٍ مُدْرَكٍ. كذا قال ابن دريد(1). والجَسيم: العظيم الجِسم، وكذلك الجُسام. والجُسْمان: الشخص.‏
(جسأ) الجيم والسين والهمزة يدلُّ على صلابةٍ وشدّة. يقال جَسَا الشيءُ، إذا اشتدَّ، وجَسَأ أيضاً بالهمزة. وجَسَأَتْ يدُه إذا صَلُبت.‏
(جسد) الجيم والسين والدال يدلُّ على تجمُّع الشيء أيضاً واشتدادِه. من ذلك جَسَدُ الإنسان. والمِجْسَد: الذي يلي الجَسَد من الثِّياب. والجَسَدُ والجَسِد من الدم: ما يَبِسَ، فهو جَسَِدٌ وجاسد. قال الطرماح:‏
* منها جاسِدٌ ونَجِيعُ(2) *‏
وقال قوم: الجسَد الدّمُ نفسُه، والجَسِد اليابس.‏
ومما شذّ عن الباب الجَسَاد الزَّعفَران. فإذا قلت هذا المِجْسَد بكسر الميم فهو الثوب الذي يَلي الجَسَد. قال: وهذا عند الكوفيِّين. فأمَّا البصريُّون فلا يعرفون إلا مُجْسَداً، وهو المُشبَع صِبْغاً.‏
(جسر) الجيم والسين والراء يدلُّ على قوّةٍ وجُرْأة. فالجَسْرَة: الناقة القوية، ويقال هي الجريئة على السَّير. وصُلْبٌ جَسْرٌ أي قويّ. قال:‏
* موضع رَحْلِها جَسْرٌ(3) *‏
والجِسْرُ معروفٌ. قال ابن دريد: هو بفتح الجيم الذي يسمِّيه العامّة جِسْراً، وهي القنطرة. والجَسارَة: الإقدام، ومن ذلك اشتُقَّت جَسْر، وهي قبيلة. قال النابغة:‏
وحَلَّتْ في بني القَيْنِ بن جَسْرٍ *** وقد نَبَغَتْ لنا منهم شؤونُ(4)‏
---------------------
(1) الجمهرة (2: 94).‏
(2) قطعة من بيت له ديوانه 154 واللسان (جسد، فرغ). وهو بتمامه:‏
فراغ عواري الليط تكسى ظباتها * * *سبائب منها جاسد ونجيع‏
(3) من بيت لابن مقبل، كما في المجمل واللسان (جسر). والشطر بتمامه كما في اللسان:‏  * هوجاء موضع رحلها جسر *‏
(4) قالوا: وبذلك البيت سمي النابغة. انظر المزهر (2: 436) وديوانه 79.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**السين** وما يثلثهما)
(**جسم**) **الجيم** ve**السين** ve**الميم**, şeyin toplanmasına delâlet eder. O hâlde **الجسم**, idrâk edilen her şahıstır. İbn Düreyd(1) böyle dedi. Ve **الجَسيم**: büyük **الجِسم**; aynı şekilde **الجُسام**. Ve **الجُسْمان**: şahıs.‏
(**جسأ**) **الجيم** ve**السين** ve**الهمزة**, bir katılığa ve şiddete delâlet eder. Denir ki: **جَسَا** şey, şiddetlendiği zaman; ve hemzeyle de **جَسَأ**. Ve eli katılaştığı zaman: **جَسَأَتْ** eli.‏
(**جسد**) **الجيم** ve**السين** ve**الدال**, şeyin toplanmasına da ve onun şiddetlenmesine delâlet eder. Bundan: insanın **جَسَدُ**. Ve **المِجْسَد**: elbiselerden **الجَسَد**’e bitişik olan. Ve kandan **الجَسَدُ** ve**الجَسِد**: kuruyan şey; o hâlde o **جَسَِدٌ** ve**جاسد**’dir. Tırmâh dedi ki:‏
* منها **جاسِدٌ** و**نَجِيعُ**(2) *‏
Ve bir kavim dedi: **الجسَد** kanın kendisidir; **الجَسِد** ise kurumuş olandır.‏
Ve bâbdan şâz olanlardan: **الجَسَاد** safrandır. Şu hâlde, eğer “bu **المِجْسَد**” dersen, mîm’i kesreli olarak, o **الجَسَد**’e bitişik olan elbisedir. Dedi ki: Bu, Kûfeliler katındadır. Basralılara gelince, onlar ancak **مُجْسَداً** bilirler; o da boyaca doyurulmuş olandır.‏
(**جسر**) **الجيم** ve**السين** ve**الراء**, bir kuvvete ve cesarete delâlet eder. O hâlde **الجَسْرَة**: güçlü dişi deve; ve denir ki: yürüyüşe karşı cüretkârdır. Ve **جَسْرٌ** sert (sağlam) demektir; yani güçlü. Dedi ki:‏
* موضع رَحْلِها **جَسْرٌ**(3) *‏
Ve **الجِسْرُ** mâlûmdur. İbn Düreyd dedi: O, **الجيم**’in fethasıyladır; avâmın **جِسْراً** diye isimlendirdiği şeydir; o da köprüdür. Ve **الجَسارَة**: atılma/ileri atılma; bundan **جَسْر** türetildi; o bir kabiledir. Nâbiga dedi ki:‏
وحَلَّتْ في بني القَيْنِ بن **جَسْرٍ** *** وقد نَبَغَتْ لنا منهم شؤونُ(4)‏
---------------------
(1) el-Cemhere (2: 94).‏
(2) Onun bir beytinden bir parçadır; dîvânı 154 ve Lisân (**جسد**، فرغ). Ve o, tamamıyla şöyledir:‏
فراغ عواري الليط تكسى ظباتها * * *سبائب منها **جاسد** و**نجيع**‏
(3) İbn Mukbil’in bir beytindendir; el-Mucmel ve Lisân (**جسر**)’de olduğu üzere. Şatr, Lisân’da tamamıyla şöyledir:‏  * هوجاء موضع رحلها **جسر** *‏
(4) Dediler ki: Ve o beyt ile Nâbiga isimlendirildi. el-Müzhir (2: 436) ve dîvânı 79’a bak.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج س أ
جسأت مفاصله جسوءاً وجست تجسو جسواً وهو يبس وصلابة‏.‏
وفي عنق الدابة جسأة وهي يبس المعطف ودابة جاسئة القوائم‏:‏ يابستهـا لا تكـاد تنعطف وأرض جاسئة وجبـل جاسيء وجاسٍ‏.‏
قال ابن الرقاع‏:‏ يتعاوران من الغبار ملاءة بيضاء مخملة هما نسجاها تطوى إذا هبطا مكاناً جاسياً وإذا السنابك أسهلت نشراهـا ولهم قلوب قاسية كأنها صخور جاسية‏.‏
ويد جاسئة من العمل وقد جسأت منه وبسأت به‏.‏

##### Türkçe

ج س أ
**جسأت** onun eklemlerini **جسوءاً** (olarak) ve **جست**; **تجسو** **جسواً** (olarak); o, kuruluk ve sertliktir.
Ve binek hayvanının boynunda **جسأة** vardır; o, boyun derisinin kuruluğudur. Ve bacakları **جاسئة** olan bir binek hayvanı: onun kuruluğu; neredeyse bükülmez. Ve **جاسئة** bir yer ve **جاسيء** ve **جاسٍ** bir dağ.
İbn er-Riqāʿ dedi ki:
İkisi, tozdan beyaz, kadifemsi bir örtüyü birbirine devrederler; onu ikisi dokumuştur; sert bir yere indiklerinde dürülür; ve toynaklar düzlüğe indiğinde onu yayarlar. Ve onların kalpleri **قاسية**dır; sanki **جاسية** kayalardır.
Ve işten **جاسئة** bir el; ve ondan **جسأت** ve onunla **بسأت**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جَسَأَ الشيءُ يَجْسَأُ جُسُوءاً وجُسأَةً، فهو جاسئٌ: صلُبَ وخَشُنَ.
والجاسِياء: الصَّلابةُ والغِلَظُ.
وجبل جاسئٌ وأَرض جاسِئةٌ ونبتٌ جاسئٌ: يابس. ويدٌ جَسْآء: مُكْنِبةٌ من العمل. وجَسأَتْ يدُه من العمل تَجسَأُ جَسْأً: صَلُبَت، والاسم الجُسْأَةُ مثل الجُرعة. وجَسَأَتْ يد الرجل جُسوءاً: إِذا يَبِست، وكذلك النَّبتُ إِذا يبِس، فهو جاسئٌ فيه صَلابة وخشونة.
وجُسِئَتِ الأَرضُ، فهي مَجْسُوءةٌ من الجَسْءِ: وهو الجلد الخَشِنُ الذي يُشبِه الحَصا الصِّغار. ومكان جاسِئٌ وشاسِئٌ: غليظ. والجُسْأَةُ في الدّواب: يُبْس الـمَعْطِف، ودابة جاسئةُ القوائِم.

##### Türkçe

**جَسَأَ** şey **يَجْسَأُ** **جُسُوءاً** ve **جُسأَةً** (olarak), o hâlde o **جاسئٌ**: sertleşti
ve pürüzlüleşti.
Ve **الجاسِياء**: sertlik ve kalınlık.
Ve sert bir dağ **جاسئٌ** ve sert bir yer **جاسِئةٌ** ve sert bir bitki **جاسئٌ**: kuru. Ve bir el **جَسْآء**: işten nasırlaşmış.
Ve onun eli işten **جَسأَتْ** **تَجسَأُ** **جَسْأً**: sertleşti; isim **الجُسْأَةُ**, **الجُرعة** gibi. Ve adamın eli **جَسَأَتْ** **جُسوءاً**: kuruduğu zaman; aynı şekilde bitki de kuruduğu zaman; o hâlde o **جاسئٌ**; onda sertlik ve pürüzlülük vardır.
Ve yer **جُسِئَتِ**; o hâlde o, **الجَسْءِ**’den **مَجْسُوءةٌ**’dur: o, küçük çakıl taşlarına benzeyen pürüzlü deridir. Ve **مكان** **جاسِئٌ** ve **شاسِئٌ**: kalın.
Ve **الجُسْأَةُ** binek hayvanlarında: örtünün kuruluğu; ve bacakları **جاسئةُ** olan bir binek hayvanı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجسأة بالضم في الدواب: يبس المعطف في العنق، وجسأ الشيء كجعل وفي المحكم ككتب جسوءا كقعود وجسأة كجرعة، كذا هو في الأصول المصححة وفي بعض النسخ على وزن ثمامة بضمها: صلب وقد جسأت يده ومفاصله. ودابة جاسئة القوائم: يابستها، لا تكاد تنعطف، وقال الكسائي: جسئت الأرض، بالضم فهي مجسوءة، من الجسء بفتح فسكون وهو الجلد محركة الخشن الذي يشبه الحصى الصغار، وأرض جاسئة، وتقول: لهم قلوب قاسية كأنها صخور جاسية، والجسء: الماء الجامد. والجاسياء بالمد: الصلابة واليبس والغلظ وقد جسأت يده تجسأ جسأ ويد جسآء إذا كانت مكنبة من أكنب من العمل أي صلبة يابسة خشنة، وفي بعض النسخ مكينة من المكن وجبل جاسئ، ونبت جاسئ يابس.

##### Türkçe

**الجسأة** (ötre ile) binek hayvanlarında: boyunda yakanın kurumasıdır; ve **جسأ** şey’i **جعل** gibi (çekimlenir); ve **المحكم**’de **كتب** gibi: **جسوءا** ( **قعود** gibi) ve **جسأة** ( **جرعة** gibi). İşte bu, tashih edilmiş asıllarda böyledir; ve bazı nüshalarda, ötrelisiyle **ثمامة** vezninde: sertleşti; ve onun eli ve eklemleri **جسأت**.

Ve **جاسئة** ayaklı bir binek hayvanı: onun (ayaklarının) kurumuşluğudur; neredeyse bükülmez. Ve **الكسائي** dedi: **جسئت** yer, (ötre ile) artık o **مجسوءة**’dir; **الجسء**’den (fetha sonra sükûn ile) ki o, hareketli (yani harekeli) olarak, küçük çakıllara benzeyen kaba deridir; ve **جاسئة** yer. Ve dersin ki: Onların kalpleri katıdır; sanki **جاسية** kayalar gibidir. Ve **الجسء**: donmuş sudur.

Ve **الجاسياء** (med ile): sertlik, kuruluk ve kalınlıktır. Ve onun eli **جسأت**; **تجسأ** (çekimi) **جسأ** (şeklindedir). Ve **جسآء** el: eğer **أكنب**’den, işten dolayı **مكنبة** ise; yani sert, kuru, kaba. Ve bazı nüshalarda **مكنبة** yerine **مكينة** ( **المكن**’den). Ve **جاسئ** dağ; ve **جاسئ** bitki: kuru.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَسَأَ
1 جَسَأَ ذ , aor جَسَاَ inf. n. جُسُوْءٌ and جُسْأَةٌ, (K,) thus in the corrected copies of the K, but in some copies the latter inf. n. is written جُسَآءَةٌ, (TA,) It (a thing, TA) was, or became, hard, tough, rigid, or stiff; (K, TA;) as also جَسَا, aor جَسُاَ (Msb and K in art. جسو.) ― -b2- جَسَأَتْ يَدُهُ, aor جَسَاَ inf. n. جَسْءٌ, His hand became hard, tough, callous, (S, TA,) coarse, or rough, (TA,) from work. (S, TA.)― -b3- جَسَأَتْ مَفَاصِلُهُ His joints became rigid, or stiff. (TA.) -A2- جُسِئَتِ الأَرْضُ The ground became hard, or hard and level, and rough: from جَسْءٌ, explained below. (Ks, K.)

حَسْءٌ
حَسْءٌ حسء Hard, or hard and level, and rough, ground, (جَلَدٌ خَشِنٌ, Ks, K, TA,) resembling small pebbles. (TA.) [Accord. to some copies of the K, Rough skin (جِلْدٌ خَشِنٌ).] ― -b2- Frozen water, (K, TA,) resembling hail [strewed on the ground], (TA.)

جُسْأَةٌ
جُسْأَةٌ ذ Hardness, toughness, callousness, [coarseness, or roughness,] of the hand, from work. (S.) ― -b2- Rigidity, or stiffness, of the neck, (S, K, TA,) in a horse or the like. (S, TA.)

يَدٌ جَسْآءٌ
يَدٌ جَسْآءٌ يد جسآء A hard, tough, callous, coarse, or rough, hand. (K, TA.)

جَاسِئٌ
جَاسِئٌ ذ [Hard, tough, rigid, or stiff: see 1]. You say جَبَلٌ جَاسِئٌ [A hard, or hard and rugged, mountain]. (TA.) And صخُورٌ جَاسِئَةٌ [Hard, or hard and rugged, rocks]. (TA.) And نَبْتٌ جَاسِئٌ A rigid, or tough, plant. (TA.) And أَرْضٌ جَاسِئَةٌ Hard, or hard and level, and rough, ground; (TA;) as also ↓مَجْسُوْءَةٌ. (Ks, K.) And مَكَانٌ جَاسِئٌ A rugged place; as also شَاسِئٌ. (TA.) And دَابَّةٌ جَاسِئَةٌ القَوَائِمِ A beast, or horse or the like, having rigid, or stiff, legs, that will hardly bend. (TA.)

جَاسِئَآءُ
جَاسِئَآءُ ذ [in the CKجا سِياء] Hardness, toughness, rigidness, or stiffness; and ruggedness, or roughness. (K,* TA.)

مَجْسُوْءَةٌ
مَجْسُوْءَةٌ مجسه مجسة مجسوءه مجسوءة : see جَاسِئٌ

##### Türkçe

**جَسَأَ**
1 **جَسَأَ** ذ, muzâri‘ **جَسَاَ** mastar ismi **جُسُوْءٌ** ve **جُسْأَةٌ**, (K,) K’nin tashih edilmiş nüshalarında böyle; fakat bazı nüshalarda ikinci mastar ismi **جُسَآءَةٌ** diye yazılmıştır, (TA,) O (bir şey, TA) sert oldu veya sertleşti, katılaştı, rijit oldu yahut donuklaştı; (K, TA;) **جَسَا** da böyledir, muzâri‘i **جَسُاَ** (Msb ve K, **جسو** maddesinde.) ― -b2- **جَسَأَتْ يَدُهُ**, muzâri‘i **جَسَاَ** mastar ismi **جَسْءٌ**, Eli sertleşti, katılaştı, nasırlandı, (S, TA,) kaba oldu veya pürüzlü oldu, (TA,) işten dolayı. (S, TA.)― -b3- **جَسَأَتْ مَفَاصِلُهُ** Mafsalları rijit oldu yahut donuklaştı. (TA.) -A2- **جُسِئَتِ الأَرْضُ** Yer sert oldu; yahut sert ve düz, ve pürüzlü oldu: aşağıda açıklanan **جَسْءٌ**’den. (Ks, K.)

**حَسْءٌ**
**حَسْءٌ** حسء Sert; yahut sert ve düz, ve pürüzlü yer, (**جَلَدٌ خَشِنٌ**, Ks, K, TA,) küçük çakıl taşlarına benzer. (TA.) [K’nin bazı nüshalarına göre, pürüzlü deri (**جِلْدٌ خَشِنٌ**).] ― -b2- Donmuş su, (K, TA,) yere serpilmiş doluya benzer, (TA.)

**جُسْأَةٌ**
**جُسْأَةٌ** ذ Elin sertliği, katılığı, nasırlılığı, [kabalaşması yahut pürüzlülüğü,] işten dolayı. (S.) ― -b2- Boynun rijitliği yahut donukluğu, (S, K, TA,) atta veya benzerinde. (S, TA.)

**يَدٌ جَسْآءٌ**
**يَدٌ جَسْآءٌ** يد جسآء Sert, katı, nasırlı, kaba yahut pürüzlü bir el. (K, TA.)

**جَاسِئٌ**
**جَاسِئٌ** ذ [Sert, katı, rijit yahut donuk: 1’e bak]. **جَبَلٌ جَاسِئٌ** dersin [Sert, yahut sert ve sarp bir dağ]. (TA.) Ve **صخُورٌ جَاسِئَةٌ** [Sert, yahut sert ve sarp kayalar]. (TA.) Ve **نَبْتٌ جَاسِئٌ** Rijit yahut katı bir bitki. (TA.) Ve **أَرْضٌ جَاسِئَةٌ** Sert; yahut sert ve düz, ve pürüzlü yer; (TA;) ↓**مَجْسُوْءَةٌ** da böyledir. (Ks, K.) Ve **مَكَانٌ جَاسِئٌ** Sarp bir yer; **شَاسِئٌ** de böyledir. (TA.) Ve **دَابَّةٌ جَاسِئَةٌ القَوَائِمِ** Bacakları rijit yahut donuk olan, güçlükle bükülen bir hayvan, yahut at veya benzeri. (TA.)

**جَاسِئَآءُ**
**جَاسِئَآءُ** ذ [CK’de **جا سِياء** şeklinde] Sertlik, katılık, rijitlik yahut donukluk; ve sarplık yahut pürüzlülük. (K,* TA.)

**مَجْسُوْءَةٌ**
**مَجْسُوْءَةٌ** مجسه مجسة مجسوءه مجسوءة : **جَاسِئٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: جسء

جَسَأَ
جَسَأَ U ( n. ac. جُسْأَة [ 3t ] ,  جُسُؤء [ 27 ] ),
a.  Was, became hard, callous.

جَسْء
جَسْء [ 1 ],
a.  Rough-skin.

b.  Ice.

##### Türkçe

جَسَأَ
**جَسَأَ** U (isim-i masdar: **جُسْأَة** [3t], **جُسُؤء** [27]),
a. Sert oldu, nasırlaştı.

جَسْء
**جَسْء** [1],
a. Pürüzlü-deri.

b. Buz.
