# جسد — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3%D8%AF/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: جسد

(باب الجيم والسين وما يثلثهما)
(جسم) الجيم والسين والميم يدلُّ على تجمُّع الشيء. فالجسم كلُّ شخصٍ مُدْرَكٍ. كذا قال ابن دريد(1). والجَسيم: العظيم الجِسم، وكذلك الجُسام. والجُسْمان: الشخص.‏
(جسأ) الجيم والسين والهمزة يدلُّ على صلابةٍ وشدّة. يقال جَسَا الشيءُ، إذا اشتدَّ، وجَسَأ أيضاً بالهمزة. وجَسَأَتْ يدُه إذا صَلُبت.‏
(جسد) الجيم والسين والدال يدلُّ على تجمُّع الشيء أيضاً واشتدادِه. من ذلك جَسَدُ الإنسان. والمِجْسَد: الذي يلي الجَسَد من الثِّياب. والجَسَدُ والجَسِد من الدم: ما يَبِسَ، فهو جَسَِدٌ وجاسد. قال الطرماح:‏
* منها جاسِدٌ ونَجِيعُ(2) *‏
وقال قوم: الجسَد الدّمُ نفسُه، والجَسِد اليابس.‏
ومما شذّ عن الباب الجَسَاد الزَّعفَران. فإذا قلت هذا المِجْسَد بكسر الميم فهو الثوب الذي يَلي الجَسَد. قال: وهذا عند الكوفيِّين. فأمَّا البصريُّون فلا يعرفون إلا مُجْسَداً، وهو المُشبَع صِبْغاً.‏
(جسر) الجيم والسين والراء يدلُّ على قوّةٍ وجُرْأة. فالجَسْرَة: الناقة القوية، ويقال هي الجريئة على السَّير. وصُلْبٌ جَسْرٌ أي قويّ. قال:‏
* موضع رَحْلِها جَسْرٌ(3) *‏
والجِسْرُ معروفٌ. قال ابن دريد: هو بفتح الجيم الذي يسمِّيه العامّة جِسْراً، وهي القنطرة. والجَسارَة: الإقدام، ومن ذلك اشتُقَّت جَسْر، وهي قبيلة. قال النابغة:‏
وحَلَّتْ في بني القَيْنِ بن جَسْرٍ *** وقد نَبَغَتْ لنا منهم شؤونُ(4)‏
---------------------
(1) الجمهرة (2: 94).‏
(2) قطعة من بيت له ديوانه 154 واللسان (جسد، فرغ). وهو بتمامه:‏
فراغ عواري الليط تكسى ظباتها * * *سبائب منها جاسد ونجيع‏
(3) من بيت لابن مقبل، كما في المجمل واللسان (جسر). والشطر بتمامه كما في اللسان:‏  * هوجاء موضع رحلها جسر *‏
(4) قالوا: وبذلك البيت سمي النابغة. انظر المزهر (2: 436) وديوانه 79.‏

ـ

### Türkçe

(جيم, **السين** ve ikisinin üçlü kılındığı şeyler babı)

(**جسم**) **الجيم** ve **السين** ve **الميم**, şeyin toplanmasına delâlet eder. Şu hâlde **الجسم**, idrak edilen her şahıstır. İbn Düreyd (1) böyle dedi. Ve **الجَسيم**: büyük **الجِسم**; ve yine **الجُسام**. Ve **الجُسْمان**: şahıs.

(**جسأ**) **الجيم** ve **السين** ve **الهمزة**, bir katılığa ve şiddete delâlet eder. Denir: **جَسَا** şey, şiddetlendiği zaman; ve hemze ile de **جَسَأ**. Ve eli katılaştığı zaman: **جَسَأَتْ** eli.

(**جسد**) **الجيم** ve **السين** ve **الدال**, şeyin toplanmasına da ve onun şiddetlenmesine delâlet eder. Bundan: insanın **جَسَدُ**’u. Ve **المِجْسَد**: elbiselerden **الجَسَد**’a bitişik olan. Ve kandan **الجَسَدُ** ve **الجَسِد**: kuruyan şey; şu hâlde o **جَسِدٌ** ve **جاسد**’dir. Tırmâh dedi:
* ondan **جاسِدٌ** ve **نَجِيعُ** (2) *
Ve bir kavim dedi: **الجسَد** kanın kendisidir; **الجَسِد** ise kurumuş olan.
Ve babdan şâz olan şeylerden: **الجَسَاد** safrandır. Şu hâlde sen “bu **المِجْسَد**” dediğin zaman, **الميم**’i kesre ile, o **الجَسَد**’a bitişik olan elbisedir. Dedi: ve bu, Kûfeliler katındadır. Basralılara gelince, onlar ancak **مُجْسَداً** bilirler; o, boya ile doyurulmuş olandır.

(**جسر**) **الجيم** ve **السين** ve **الراء**, bir kuvvete ve bir cürete delâlet eder. Şu hâlde **الجَسْرَة**: güçlü dişi deve; ve denir: o, yürüyüşe cüretli olandır. Ve “**صُلْبٌ جَسْرٌ**” yani güçlü. Dedi:
* onun eyerinin yeri **جَسْرٌ**’dür (3) *
Ve **الجِسْرُ** mâlûmdur. İbn Düreyd dedi: o, **الجيم**’in fethasıyladır; avâmın **جِسْراً** diye isimlendirdiği şeydir; o da köprüdür. Ve **الجَسارَة**: atılma/ileri atılma; bundan **جَسْر** türetildi; o bir kabiledir. Nâbiga dedi:
Ve **جَسْر** ibn **القَيْن** oğullarında konakladı *** ve onlardan bize işler belirdi (4)

---------------------
(1) el-Cemhere (2: 94).
(2) Onun bir beytinden bir parça; divanı 154 ve Lisân (**جسد**, **فرغ**). Tamamı şöyledir:
**فراغ عواري الليط تكسى ظباتها** * * ***سبائب منها جاسد ونجيع**
(3) İbn Mukbil’in bir beytinden; el-Mücmel ve Lisân (**جسر**)’de olduğu üzere. Şatrın tamamı Lisân’da şöyledir:
* **هوجاء موضع رحلها جسر** *
(4) Dediler: ve o beyitle Nâbiga isimlendirildi. el-Müzhir (2: 436) ve divanı 79’a bak.
