# جسد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جسد

الجسد، محركة: جسم الإنسان، ولا يقال لغيره من الأجسام المغتذية، ولا يقال لغير الإنسان جسد من خلق الأرض. وكل خلق لا يأكل ولا يشرب من نحو الجن والملائكة مما يعقل فهو جسد. وفي كلام ابن سيده ما يقتضي أن إطلاقه على غير الإنسان من قبيل المجاز. والجسد: الزعفران أو العصفر، كالجساد، ككتاب، قال ابن الأعرابي ويقال للزعفران الريهقان والجادي والجساد. وعن الليث: الجساد: الزعفران ونحوه من الصبغ الأحمر والأصفر الشديد الصفرة. وأنشد:
  جسادين من لونين ورس وعندم

  وكان عجل بني إسرائيل جسدا يصيح لا يأكل ولا يشرب، وكذا طبيعة الجن. قال عز وجل  فأخرج لهم عجلا جسدا له خوار  جسدا بدل من عجلا لأن العجل ها هنا هو الجسد، وإن شئت حملته على الحذف، أي ذا جسد، والجمع أجساد. والجسد: الدم اليابس، وفي البارع: لايقال لغير الحيوان العاقل جسد إلا للزعفران والدم إذا يبس، كالجسد، ككتف، والجاسد والجسيد والجساد، ككتاب، الأخير من روض السهيلي. وقال الليث: الجسد من الدماء: ما قد يبس، فهو جامد جاسد. قال الطرماح يصف سهاما بنصالها:
  فراغ عواري الليط يكسى ظباتها                      سبائب منها جاسـد ونـجـيع وفي الصحاح: الجسد: الدم، قال النابغة:
  وما هريق على الأنصاب من جسد والجسد، محركة: مصدر جسد الدم به، كفرح، إذا لصق به، فهو جاسد وجسد. وثوب مجسد، كمكرم، ومجسد كمعظم: مصبوغ بالزعفران أو العصفر، كذا قاله ابن الأثير. وقيل المجسد: الأحمر. ويقال على فلان ثوب مشبع من الصبغ، وعليه ثوب مفدم. فإذا قام قياما من الصبغ قيل: قد أجسد ثوب فلان إجسادا فهو مجسد. والمجسد، كمبرد، وأشهر منه كمنبر: ثوب يلي الجسد، أي جسد المرأة فتعرق فيه. وقال ابن الأعرابي. ولا تخرجن إلى المساجد في المجاسد: هو جمع مجسد، وهو القميص الذي يلي البدن، وقال الفراء: المجسد والمجسد واحد، وأصله الضم لأنه من أجسد أي ألزق بالجسد، إلا أنهم استثقلوا الضم فكسروا الميم، كما قالوا للمطرف مطرف، والمصحف مصحف والجساد، كغراب: وجع يأخذ في البطن يسمى بيجيدق معرب بيجيده. وقال الخليل: يقال صوت مجسد، كمعظم: مرقوم على نغمات ومحنة، هكذا في النسخ، وفي بعضها مرقوم على محسنة ونغم وهو خطأ. وجسداء، محركة ممدودا: ع ببطن جلذان بكسر الجيم واللام وتشديد الال المعجمة، وفي التكملة: جسداء، بضم الجيم وفتحها معا، مع المد: موضع. وكشط على قوله ببطن جلذان، وكأنه لم يثبت عنده ذلك. وذو المجاسد لقب عامر بن جشم بن حبيب، لأنه أول من صبغ ثيابه بالزعفران، فلقب به، نقله الصاغاني. وذكر الجوهري الجلسد هنا غير سديد وقد ذكره غيره في الرباعي، وتبعه المصنف كما سيأتي فيما بعد. وإذا كانت اللام زائدة كما هو رأي الجوهري، وأكثر الأئمة فلا وجه للاعتراض وإيراده إياها فيما بعد بقلم الحمرة، كما قاله شيخنا. ومما يستدرك عليه: حكى اللحياني: إنها لحسنة الأجساد، كأنهم جعلوا كل جزء منها جسدا، ثم جمعوه على هذا. وتجسد الرجل، مثل تجسم، والجسم البدن. ومجسد، بالفتح: موضع في شعر.

### Türkçe

**الجسد**، harekeli: insanın bedeni; beslenen cisimlerden başkasına denilmez; yerden yaratılmış olanlardan insanın dışındakine de **جسد** denilmez. Ve cinler ve melekler gibi yiyip içmeyen, akleden her yaratık **جسد**’dir. İbn Sîde’nin sözünde, onun insan dışındakine uygulanmasının mecaz kabilinden olmasını gerektiren şey vardır.

Ve **الجسد**: safran yahut aspir; **الجساد** gibi, **كتاب** vezninde. İbnü’l-A‘râbî dedi: Safrana **الريهقان** ve **الجادي** ve **الجساد** denilir.

Leys’ten: **الجساد**: safran ve onun benzeri, şiddetli sarılığı olan kırmızı ve sarı boya. Ve inşad etti:
  جسادين من لونين ورس وعندم

Ve Benî İsrâîl’in buzağısı, yiyip içmeyen, böğüren bir **جسدا** idi; cinlerin tabiatı da böyledir. Aziz ve celil buyurdu: **فأخرج لهم عجلا جسدا له خوار**. **جسدا** kelimesi **عجلا**’dan bedeldir; çünkü buradaki buzağı, **الجسد**’dir. Dilersen onu hazfe hamledersin; yani “bedeni olan” (ذو جسد). Çoğulu **أجساد**’dır.

Ve **الجسد**: kurumuş kan. **البارع**’da: Akleden hayvanın dışındakine **جسد** denilmez; ancak safrana ve kan kuruduğu zaman kana (denilir); **الجسد** gibi, **كتف** vezninde; ve **الجاسد** ve **الجسيد** ve **الجساد** (da vardır), **كتاب** vezninde; sonuncusu **روض السهيلي**’dendir.

Leys dedi: Kanlardan **الجسد**: kurumuş olan şeydir; o, donmuş **جاسد** olan **جامد**’dir. Tırimmâh, uçlarıyla okları vasfederek dedi:
  فراغ عواري الليط يكسى ظباتها                      سبائب منها جاسـد ونـجـيع

Ve **الصحاح**’ta: **الجسد**: kan. Nâbiga dedi:
  وما هريق على الأنصاب من جسد

Ve **الجسد**، harekeli: **جسد** fiilinin masdarıdır; “kan ona yapıştı” demektir; **فرح** gibi; ona yapıştığı zaman; o hâlde o **جاسد** ve **جسد**’dir.

Ve **ثوب مجسد**، **مكرم** gibi; ve **مجسد**، **معظم** gibi: safran yahut aspir ile boyanmış; İbnü’l-Esîr bunu böyle söyledi. Ve denildi ki: **المجسد**: kırmızı (olan). Ve “falancanın üzerinde boyadan doyurulmuş bir elbise var” denilir; ve onun üzerinde **ثوب مفدم** vardır. Boyadan bir kalkışla kalktığı zaman: “Falancanın elbisesi **أجسد** oldu, **إجسادا** (oldu); o hâlde o **مجسد**’dir” denilir.

Ve **المجسد**، **مبرد** gibi; ve ondan daha meşhur olanı **منبر** gibi: bedene bitişik olan elbise; yani kadının bedeni (**جسد**’i); onda terler. İbnü’l-A‘râbî dedi.

Ve “**المجاسد** içinde mescitlere çıkmayın”: o, **مجسد**’in cem‘idir; o, bedene bitişik olan gömlektir. Ferrâ dedi: **المجسد** ve **المجسد** birdir; aslı dammadır; çünkü o, “**أجسد**”den, yani “bedene yapıştırdı”dandır; ancak onlar dammayı ağır buldular da **الميم**’i kesrelediler; tıpkı **المطرف** için **مطرف** dedikleri gibi; ve **المصحف** (için) **مصحف** (dedikleri gibi).

Ve **الجساد**، **غراب** gibi: karında tutan bir ağrı; **بيجيدق** diye adlandırılır; **بيجيده**’nin muarrebidir.

Halîl dedi: **صوت مجسد** denilir, **معظم** gibi: nağmeler ve mihne üzerine rakamlanmış (işaretlenmiş). Nüshalarda böyledir; bazılarında “**محسنة** ve nağme üzerine rakamlanmış” (diye) vardır; o hatadır.

Ve **جسداء**، harekeli, medli: **جلذان** karnında bir yer; **الجيم** ve **اللام**’ın kesresiyle ve **الال المعجمة**’nın şeddelenmesiyle. Ve **التكملة**’de: **جسداء**; **الجيم**’in hem damması hem fethasıyla, med ile: bir yer. Ve “**جلذان** karnında” sözü üzerine çizdi; sanki bu, onun yanında sabit olmamış gibidir.

Ve **ذو المجاسد**: Âmir b. Cüşm b. Habîb’in lakabıdır; çünkü elbiselerini safranla boyayan ilk odur; onunla lakaplandı; bunu Sâgânî nakletti.

Cevherî’nin burada **الجلسد**’i zikretmesi yerinde değildir; başkası onu rubâ‘îde zikretmiştir; musannif de, ileride geleceği üzere, ona tâbi olmuştur.

Ve eğer **اللام** زائد ise—ki bu Cevherî’nin ve imamların çoğunun görüşüdür—itiraza ve onu daha sonra kızıllık kalemiyle (قلم الحمرة) getirmesine bir yol yoktur; şeyhimiz böyle dedi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Lihyânî hikâye etti: “O, **الأجساد** bakımından elbette güzeldir”; sanki onlar onun her parçasını bir **جسدا** kılmışlar, sonra onu bunun üzerine cem‘ etmişlerdir.

Ve **تجسد** الرجل، **تجسم** gibi; ve **الجسم** bedendir.

Ve **مجسد**، fetha ile: şiirde bir yer.
