# جسر (ج-س-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - س - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسين والراء معهما
ج س ر، س ج ر، ر ج س، س ر ج مستعملات
جسر:
الجَسرُ والجِسرُ القِنطَرةُ ونحوه مما يعبر عليه.
ورجل جَسرٌ أي جسمٌ جَسورٌ شُجاعٌ.
وناقة جَسرَةٌ: ماضية، وقلَّ ما يقال: جملٌ جَسرٌ.
وقد جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً. ولأن فلاناً ليُجسِّرُ فلاناً أي يُشجِّعُه.
سجر:
سَجَرتُ التنُّور أسجُرُه سجراً، والسَّجُورُ اسم للحطب.
والمِسجَرَة: الخَشَبةُ التي يُساط بها السَّجُورُ في التنُّور، والمفأد المِحراث وهو المِحلالُ.
والسُّجُورُ: امتلاءُ البحر والعبن، وكثرة مائه.
والبحرُ المسجُورُ: المفعم الملآن، قال أبو ذؤيب: جِونٌّ يردنَ ندى سَجُورٍ مُنعمِ.
وقوله تعالى: "وإذا البحارُ سُجرَت" أي غيضَت وبحرٌ مسجُورٌ ومُسجَّرٌ، وبعضهم يفسر أنه لا يبقى فيه ماء.
والسَّجيرُ: خليل الرجل وصَفيّةُ، وجمعه سُجرَاء.
والساجِرُ: السَّيلُ يمرُّ بشيءٍ فيملؤه، وتقول: سَجَرَ السَّيل الآبار والأحساءَ.
والسَّجرةُ والسَّجَرُ: حُمرة في بياض العَين، يقال: لإذا خالَطَتِ الحُمرةُ الزُّرقَةُ.
فهي سَجراءُ أيضاً.
جرس:
الجَرسُ: مصدر الصَّوتِ المجروس، والجَرسُ: الصًّوتُ نفسه.
وجَرَستُ الكلام: تكلَّمتُ به. وجَرسُ الحَرف: نغمة الصَّوتِ.
والحروف الثلاثة الجُوفُ لا صوتَ لها ولا جَرسَ، وهي الواو والياء والألف اللَّينة، وسائر الحروف مَجرُوسةٌ.
والنَّحلُ تجرسُ العَسَلَ جَرساً، وهو لحَسُها إيّاه ثم لعسُها إيّاه، ثم تعسيلُه في شَورتها.
وتُسمَّى النَّحلُ الجوارِسُ.
والجَرسُ الذي يُعلَّق من البعير.
وأجرَسوا الجرس أي ضربوا وأجرسَ الحليُ ونحوه إذا صوَّتَ كصوتِ الجَرسِ، قال العجّاج:
تَسمَعُ للحَلي إذا ما وسوسـا		وارتَجَّ في أجيادِها وأجرَسا
زفزفة الرِّيحِ الحصادَ اليَبَسَا
ويقال: فلانٌ مَجروسٌ لفلانٍ أي أنه إنما يَنشرحُ للكلامِ معه.
وقال بعضهم: مُجَرِّسٌ كثير الكلام لا يَقِرُّ معه أحدٌ.
رجس:
كلُّ شيءٍ يُستقذر فهو رِجسٌ كالخنزيز، وقد رَجُسَ الرجل رَجاسةً من القَذَرِ، وأنَّه لرِجسُ مَرجُوسُ.
والرِّجسُ في القرآن العذاب كالرِّجز، وكلُّ قَذَرٍ رِجسٌ.
ورجسُ الشَّيطان وسوسته وهَمزه.
والرِّجسُ، الصوت الشديد للرَّعدِ.
والبعيرُ مِرجَسٌ ورَجّاسٌ.
والرِّجسُ أيُّ صوتٍ.
والسَّجابُ يَرجُسُ بصوته، والغمام الرَّواجِسُ الرَّواعدُ
سرج:
وحِرفةُ السَّرّاج السِّراجَةُ، وأسرَجتُ السِّرجَ إسراجاً.
والسِّراجُ: الزاهِرُ الذي يزهر بالليل، والفعلُ منه: أسرجتُ السِّراجَ إسراجاً.
والمَسرَجُ: الموضع الذي توضع عليه المُسرَجَةُ.
والمِسرَجةُ: التي توضع فيها الفتيلةُ.
وأسرَجتُ الدابَّة.
والشَّمسُ سِراجُ النَّهارِ، والهدى سِراجُ المؤمنينَ.
وسَرَّجَ الله وجههُ وبَهجَه أي حَسَّنَه، قال العجاج:
وفاحِماً ومَرسِناً مُسَرَّجا
لم يَغنِ به أنه أفطسُ مُسرَّجُ الواسط لكن عنى به الحُسنَ والبهجةَ.
قال القاسم: شَبَّه حُسن الأنفِ وامتداده بالسيف السَّريجيِّ وهو ضَربٌ من السُّيوف.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve**السين** ve**الراء** onlarla birlikte

**ج س ر**، **س ج ر**، **ر ج س**، **س ر ج** kullanımdadır

**جسر**:
**الجَسرُ** ve**الجِسرُ** köprü ve onun benzeri, üzerinden geçilen şeydir.
Ve bir adam **جَسرٌ** yani cüsseli, **جَسورٌ** cesur.
Ve bir dişi deve **جَسرَةٌ**: ileri giden; ve pek az denir: bir erkek deve **جَسرٌ**.
Ve gerçekten **جَسرَ** **يَجسُرُ** **جُسُوراً**. Ve “Şüphesiz falan, falanı **ليُجسِّرُ**” yani onu cesaretlendirir.

**سجر**:
**سَجَرتُ** tandırı, onu **أسجُرُ** **سجراً**; ve**السَّجُورُ** odun için bir addır.
Ve**المِسجَرَة**: tandırda **السَّجُورُ**’un onunla karıştırıldığı tahta; ve**المفأد** saban, o da**المِحلالُ**’dır.
Ve**السُّجُورُ**: denizin ve gözün dolması ve suyunun çokluğu.
Ve**البحرُ المسجُورُ**: dopdolu, dolu olan; Ebû Züeyb dedi ki: **جِونٌّ يردنَ ندى سَجُورٍ مُنعمِ**.
Ve Yüce sözü: **"وإذا البحارُ سُجرَت"** yani çekildi; ve bir deniz **مسجُورٌ** ve**مُسجَّرٌ**; ve bazısı, onda su kalmaz diye açıklar.
Ve**السَّجيرُ**: adamın dostu ve sırdaşı; çoğulu**سُجرَاء**.
Ve**الساجِرُ**: selin bir şeyin yanından geçip onu doldurması; ve dersin ki: **سَجَرَ** sel, kuyuları ve su çukurlarını.
Ve**السَّجرةُ** ve**السَّجَرُ**: gözün beyazında bir kızıllık; denir ki: kızıllık maviliğe karıştığı zaman.
O da**سَجراءُ**dur.

**جرس**:
**الجَرسُ**: çınlatılmış sesin masdarı; ve**الجَرسُ**: bizzat sesin kendisi.
Ve**جَرَستُ** sözü: onunla konuştum. Ve**جَرسُ الحَرف**: sesin nağmesi.
Ve üç harf, **الجُوفُ** (boşluk harfleri), onların sesi de yoktur, **جَرسَ**i de yoktur; onlar**الواو** ve**الياء** ve yumuşak**الألف**tir; diğer harflerin hepsi**مَجرُوسةٌ**dir.
Ve arı, balı **تجرسُ** **جَرساً**; o, onu yalamasıdır, sonra onu yalamadır, sonra onu peteğinde bal yapmasıdır.
Ve arıya**الجوارِسُ** denir.
Ve**الجَرسُ**: deveden asılan (çan).
Ve**أجرَسوا** çanı, yani vurdular; ve**أجرسَ** süs eşyası ve benzeri, çanın sesi gibi ses çıkardığı zaman; el-Acçâc dedi ki:
**تَسمَعُ للحَلي إذا ما وسوسـا		وارتَجَّ في أجيادِها وأجرَسا
زفزفة الرِّيحِ الحصادَ اليَبَسَا**
Ve denir ki: falan, falan için**مَجروسٌ**dur; yani onunla konuşmaya ancak onunla ferahlar.
Ve bazısı dedi ki: **مُجَرِّسٌ** çok konuşan (kimsedir); onunla birlikte hiç kimse durulmaz.

**رجس**:
İğrenç görülen her şey**رِجسٌ**tur; domuz gibi. Ve adam, pislikten dolayı**رَجُسَ** **رَجاسةً**; ve o, gerçekten**لرِجسُ مَرجُوسُ**dur.
Ve**الرِّجسُ** Kur’an’da azaptır; **الرِّجز** gibi; ve her pislik**رِجسٌ**tur.
Ve şeytanın**رجسُ**u: onun vesvesesi ve dürtmesidir.
Ve**الرِّجسُ**: gök gürültüsünün şiddetli sesi.
Ve deve**مِرجَسٌ** ve**رَجّاسٌ**dır.
Ve**الرِّجسُ**: her hangi bir sestir.
Ve**السَّجابُ** sesiyle**يَرجُسُ**; ve**الغمام الرَّواجِسُ**: gürleyen bulutlar.

**سرج**:
Ve**السَّرّاج**ın sanatı**السِّراجَةُ**dır; ve**أسرَجتُ** **السِّرجَ** **إسراجاً**.
Ve**السِّراجُ**: geceleyin parlayan parlak (ışık); ve onun fiili: **أسرجتُ السِّراجَ إسراجاً**.
Ve**المَسرَجُ**: üzerine**المُسرَجَةُ** konulan yer.
Ve**المِسرَجةُ**: içine fitilin konulduğu şey.
Ve**أسرَجتُ** biniti.
Ve güneş, gündüzün**سِراجُ**udur; ve hidayet, müminlerin**سِراجُ**udur.
Ve Allah onun yüzünü**سَرَّجَ** ve onu**بَهجَه** yani onu güzelleştirdi; el-Acçâc dedi ki:
**وفاحِماً ومَرسِناً مُسَرَّجا**
Onunla, onun basık burunlu olduğunu kastetmedi; **مُسرَّجُ الواسط** (Vâsıt’ın süslüsü) demekle; fakat onunla güzelliği ve parlaklığı kastetti.
el-Kâsım dedi ki: Burnun güzelliğini ve uzamasını, **السيف السَّريجيِّ**e benzetti; o, kılıçlardan bir türdür.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجِسْرُ: واحد الجُسورِ التي يُعبَر عليها.
والجَسْرُ بالفتح: العظيم من الإبِلِ وغيرها؛ والأنثى جَسْرَةٌ.
وجَسَرَ على كذا يَجْسُرُ جَسَارَةً وتجاسَرَ عليه، أي أقدَم.
والجَسورُ: المِقدام.

##### Türkçe

**الجِسْرُ**: üzerinden geçilen **الجُسورِ**’dan biridir.

**والجَسْرُ** fetha ile: develerden ve başkalarından iri olan; dişisi **جَسْرَةٌ**’dir.

Ve **جَسَرَ** şuna karşı **على كذا** **يَجْسُرُ** **جَسَارَةً**; ve ona karşı **تجاسَرَ عليه**; yani, öne atıldı.

**والجَسورُ**: atılgan olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س ر
جسر ، جرس ، سرج ، سجر ، رجس : مستعملة .
جسر : قال الليث : الجَسْرُ ، والجِسْرُ : لُغتانِ وهو القَنْطَرَةُ ونحوُه مِمَّا يُعْبَرُ عليه .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : رَجُلٌ جَسْرٌ إذا كانَ طَوِيلاً ضَخماً ، ومنهُ قيلَ للنَّاقَةِ : جَسْرَةٌ ، وقال ابنُ مُقْبِلٍ :
هَوْجَاءُ مَوْضِعُ رَحْلِها جَسْرُ
أي ضَخْمٌ .
وقال الليث : ناقةٌ جسرةٌ إذا كانت ماضِيَةً ، قلّما يقالُ جَمَلٌ جسرٌ .
ورجلٌ جَسْرٌ : جَسيمٌ جَسُورٌ شُجاعٌ .
وإنَّ فُلاناً ليُجسِّرُ فُلاناً أيْ يُشَجِّعُهُ .
( ابن السكيت ) جَسَرَ الفَحلُ وفَدَرَ وجَفَرَ إذا تَرَكَ الضِّرَابَ ، قال الراعي :
تَرَى الطَّرِفَاِت العِيطَ مِنْ بَكَرَاتِهَا
يَرعْنَ إلَى أَلْوَاحِ أَعْيَسَ جَاسِرِ
وفي قُضَاعَةَ : جَسْرٌ مِن بَني عِمْرَانَ بنِ الحَافِ .
وفي قَيْسٍ : جَسْرٌ آخرُ ، وهوَ جَسرُ بن
مُحَارِبِ بن خَصَفَةَ ، وذَكَرَهُمَا الكُمَيْتُ فقال :
تَقَصَّفَ أَوْبَاشُ الزَّعَانِفِ حَوْلَنَا
قَصِيفاً كَأَنَّا مِنْ جُهَيْنَة أَوْ جَسْرِ
وَمَا جَسْرَ قَيسٍ قَيْسِ عَيْلانَ أبْتَغِي
وَلكِنْ أَبَا القَيْنِ اعتدلنا إلى الجَسْرِ
وجَاريَةٌ جَسْرَة السَّوَاعِدِ أي مُمْتَلِئَتهُمَا ، وأنشد :
دَارٌ لِخَوْدٍ جَسْرَةِ المُخَدَّمِ
( شمرٌ ) : نَاقةٌ جَسْرةٌ : مَاضِيَةٌ ، وَتَجَاسَرَ القَوْمُ في سَيْرهْمِ ، وأنشد :
بَكَرَتْ تجاسَرُ عَنْ بُطُونِ عُنَيْزَةٍ
أي تسيرُ ، وقال جرير :
وأَجْدَرُ إنْ تَجَاسَرَ ثمَّ نَادَى
بِدَعْوَى يَالَ خِنْدِفَ أنْ يُجَابَا
قال : تَجَاسَرَ : تَطَاوَلَ ، ثمَّ رَفعَ رَأَسَهُ ، وفي ( النَّوادرُ ) : تَجَاسَرَ فُلانٌ لِفُلانٍ بالعَصَا إذا تَحَرَّكَ لهُ بهَا .
سجر : قال الليث : السَّجْرُ : إيقَادكَ في التنُّورِ تَسْجُرُه بالوَقُودِ سَجْراً .
والسَّجُورُ : اسْمُ الحَطَبِ .
والمِسْجَرَةُ : الخَشَبَةُ التي يُسَاطُ بها السَّجُورُ في التّنُّورِ .
وقال الفراء في قول الله جل وعز : ( الْمَرْفُوعِ وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ ) ( الطور : 6 ) وفي قوله : ( حُشِرَتْ وَإِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ ) ( التكوير : 6 ) كان عليُّ بنُ أبي طالبٍ رضيَ الله عنه يقولُ : مَسْجُورٌ بالنّارِ أَيْ مَمْلُوءٌ .
وقال الفراء : المَسْجُورُ في كلامِ العَرَبِ : المَمْلُوءُ ، وقد سَجَرْتُ الإنَاءَ وسَكَرْتُهُ إذا ملأتَهُ ، وقال لبيدٌ :
مَسْجُورَةً متجاوراً أقلامُهَا
وقال الفراء في قوله : ( حُشِرَتْ وَإِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ ( أي أفضَى بعْضُها إلى بَعضٍ فَصَارَ بَحْراً وَاحِداً .
وقال الربيعُ بن خَيثَمٍ : ( حُشِرَتْ وَإِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ ) ( التكوير : 6 ) : فَاضَتْ وقال قَتَادَةُ : ذَهَبَ مَاؤُها .
وقال كَعْبٌ : البحر : هو جَهَنَّمُ يُسْجَرُ .
وقال الزَّجَّاجُ : قُرِىء سُجِّرت ، وسُجِرَتْ ومَعنَى سُجِّرتْ : فُجِّرتْ ، ومعنى سُجِرَتْ : مُلِئَتْ .
وقيل : جُعلت مياهُهَا نِيرَاناً بهَا يعذبُ أَهْلُ النارِ .
وقال الليث : الساجِرُ : السيلُ الذي يَملأُ كلَّ شيءٍ .
قال : والسَّجَرُ والسُّجرَةُ : حُمْرَةٌ في العَينِ في بياضهَا ، وبعضُهم يقولُ : إذا خالَطتِ الحُمرَةُ الزُّرقَةَ فهيَ أيْضاً سَجْرَاء .
( أبو عبيدٍ ) : المسْجُورُ : السَّاكِنُ ، والمُمْتَلِىءُ مَعاً .
وقال الليثُ : المُسَجَّرُ : الشَّعرُ المرسَلُ ، وأَنشد :
إذا تَثَنّى فَرْعُهَا المُسَجَّرُ
( أبو عبيد وابن السكيت ) : السَّجِيرُ : الصَّديقُ ، وجَمعهُ : سُجَرَاءُ .
وقال الفراءُ : المسجورُ : اللبنُ الذي ماؤهُ أكثرُ مِنْ لَبَنِه .
وقال أبو زيدٍ : المَسجُورُ يكونُ المَملُوءَ ، ويكونُ الذي ليسَ فيه شيءٌ .
ولؤْلؤَة مسجورةٌ إذا كانتْ كثيرةَ الماءِ .
وكلبٌ مَسْجُورٌ : في عنقِهِ ساجورٌ .
( سلمة عن الفراء ) قال : السَّجوريُّ : الأحمقُ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : إذا حنَّت النَّاقة فطرَّبتْ في إثرِ وَلدهَا قيلَ : سَجَرتْ تسجُرُ سَجْراً .
وقال أبو زُبَيدٍ :
حَنَّتْ إلى برقٍ فقلتُ لها قِرِي
بعضَ الحَنِينِ فإنَّ سَجْرَكِ شَائِقِي
وقال أبو زيدٍ : كَتَبَ الحجاجُ إلى عاملٍ له : أنِ ابعثْ إليّ فُلاناً مُسَمَّعاً مُسوجَراً ، أي مُقيداً مغلُولاً .
وشَعْرٌ منسجرٌ أي مُسْتَرْسِلٌ .
ولؤلؤٌ مَسجورٌ إذا انتَثرَ منْ نِظَامِهِ ، وأنشد :
كَالُّلؤلؤ المسجورِ أُغفِلَ في
سِلْكِ النِّظَامِ فَخَانَهُ النَّظْمُ
وسَجَرتُ الماءَ في حَلقِهِ : صببتُه .
قال مُزاحِمٌ :
كمَا سَجَرتْ ذا المَهْدِ أُمٌّ حَفِيَّةٌ
بِيُمْنَى يَدَيْهَا من قَدِيَ مُعَسَّلِ
القَديُّ : الطيبُ الطعمِ من الشرابِ والطعامِ .
ويُقالُ : وَرَدْنَا ماءً سَاجِراً . إذا مَلأَ السيل ، وقال الشماخ :
وَأَحْمَى عليها ابْنَا يزيدَ بنِ مُسْهرٍ
بِبَطْنِ المَرَاضِ كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ
وقال أبو العبَّاسِ : اختلُفوا في السَّجَرِ في العينِ فقال بعضهم : هو الحُمرَةُ في سوادِ العينِ ، وقيل : هو البياضُ الخَفِيفُ في سوادِ العينِ ، وقيل : هي كُدرَةٌ في بَيَاضِ العينِ منْ تَرْكِ الكُحْلِ .
وقال أبو سعيدٍ : بحرٌ مسجورٌ ومَفْجُورٌ .
ويقالُ : سَجِّرْ هذا الماءَ : أي فَجِّرْهُ حيثُ تُرِيدُ .
جرس : قال الليثُ : الجرسُ : مصدرُ الصوتِ المجروسِ ، والجرسُ : الصوتُ نفسُه ، وجرستُ الكلامَ أي تَكلَّمتُ بهِ ، وجرْسُ الحَرْفِ : نغمتُهُ ، والحروفُ الثَّلاثةُ الجوفُ لا جُرُوس لهَا ، وهي الياءُ والألِفُ والواوُ ، وسائرُ الحروفِ مَجْرُوسَةٌ .
( ابن السكيت عن الأصمعيّ ) قال : الجَرْسُ ، والجِرْسُ : الصَّوْتُ .
يقالُ : قد أجرَسَ الطائرُ إذا سُمعَ صوتُ مَرِّهِ .
وأَجْرَسنيِ السَّبُعُ إذا سمِعَ صَوْتِي .
وأجرَسَ الحَيُّ إذا سَمِعْتَ صَوتَ جَرْسِ شيءٍ ، وأنشد :
حَتَّى إذا أجرَسَ كلُّ طائرِ
قامَتْ تُعَنْظِي بكِ سِمْعَ الحَاضِرِ
وفي الحديث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( دَخَلَ بيتَ بعضِ نسائِهِ فَسَقَتْهُ عسَلاً ، فَتَواطأتْ ثِنتانِ منْ نِسَائِهِ أن تقولَ لهُ أَيَّتُهُمَا دخَلَ عليْهَا : أأكلتَ مَغَافيرَ ؟ فإنْ قال : لا قالتْ له : فَشَرِبْتَ إذن عَسَلاً جَرَسَتْ نَحْلهُ العُرْفُطَ ) ، أي : أَكَلتْ ورَعَتْ .
ونَحْلٌ جَوَارِسُ : تأكُلُ ثَمَرَ الشجَرِ ، وقال أبو ذُؤيب يصفُ النحْلَ :
يَظَلُّ على الثَّمراءِ منها جَوَارس
مراضيعُ صُهْبُ الريشِ زُغبٌ رقابها
صُهْبُ الريشِ : صُفْرُ الأجنحةِ ، والمراضيعُ : التي معها أولادُها .
وقال أبو عبيد : الجَرْسُ : الأكلُ ، وقد جَرَسَ يجرِسُ .
( ابن السكيت ) : الجَرَسُ : الذي يُضرب .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لا تَصْحَبُ الملائكةُ رُفقةً فيها جَرَسٌ ) .
وقال الليث : النحل تجرُسُ العَسَلَ جَرساً ، وتجرِسُ النَّورَ جَرساً ، وهو لحسُها إياه ثم تعسيلُهُ .
وأجرَسَ الحلىَ إذا صوَّت كصوت الجَرَس .
وقال العَجَّاجُ :
تَسمَعُ للحَلي إذا ما وَسْوَسَا
وارتَجَّ في أجيادِها وأجرَسَا
زَفْزَفَةَ الريحِ الحَصَادَ اليَبَسَا
ويقال : فلانٌ مَجْرَسٌ لفلان إذا كان يأنس بكلامه .
وأنشد :
أنت لي مجرُسٌ إذا
ما نبا كلُّ مجرَسِ
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : رجُلٌ مجرَّسٌ منجَّذٌ إذا جرَّبَ الأمورَ وعرفها ، وقد جرَّسَتُه الأمورُ .
وأنشد :
مجرّساتٍ غرَّةَ الغَريرِ
بالرَّيمِ والرَّيمُ على المزجُورِ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الجارُوسُ : الكثيرُ الأكلِ .
والجِرسُ : الأصلُ .
والجَرسُ ، والجِرسُ : الصَّوتُ .
( أبو سعيد ) : اجْتَرَسْتُ ، واجْتَرَشْتُ أي كسبتُ .
رجس : قال الله جل وعز : ( إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالاَنصَابُ وَالاَزْلاَمُ رِجْسٌ ) ( المائدة : 90 ) .
قال الزجاج : الرِّجسُ في اللغة : اسمٌ لكل ما استُقذِرَ من عَمَلٍ ، فبالغَ الله في ذمِّ هذه
الأشياء وسمَّاها رِجْساً .
ويقال : رَجُسَ الرَّجُلُ رَجْساً ، وَرَجِسَ يَرْجَسُ إذا عَمِلَ عَمَلاً قبيحاً .
والرَّجسُ بفتح الراء : شدة الصوت ، فكأن الرِّجسَ : العملُ الذي يقبُحُ ذِكْرُهُ ويرتفعُ في القُبْحِ .
وَرَعْدٌ رَجَّاسٌ : شديدُ الصوت ، وأنشد :
وكلُّ رجَّاسٍ يسوقُ الرُّجَّسا
قال : وأما الرِّجزُ بالزاي فالعذاب ، أو العَمَلُ الذي يؤدي إلى العذاب .
وقال ابن السكيت : الرَّجْسُ : مَصْدَرُ صوتِ الرَّعدِ وتمخُّضُه .
قال : والرِّجسُ : الشيءُ القَذِرُ .
وقال ابن الأعرابي : المِرْجَاسُ : حَجَرٌ يُلقى في جوف البئر ليُعلَمَ بصوته قَدْرُ قَعْرِ الماء وعمقِهِ .
وقال الليث : رَجُسَ الرجل يرجُسُ رَجَاسَةً ، وإنه لَرِجْسٌ مَرْجُوسٌ .
وقال شمر : قال الفراء : يقال : هم في مَرْجُوسَةٍ من أمرهم ، وفي مَرجُوسَاء أي في التباسٍ .
وأنشد أبو الجَدَلِ الأعرابي :
نحنُ صَبَحْنَا عَسْكَرَ المَرْجُوسِ
بدارِ حالٍ ليلةَ الخميسِ
قال : المَرجوسُ : الملعونُ ، وأراد مَزوَزَ بن محمد ، أخذه من الرِّجْسِ .
( أبو عبيد عن الكسائيِّ ) : هم في مَرجُوسةٍ من أمرهم ، أي في اختلاط ودَوَرانٍ .
وقال الليث : بعيرٌ رجَّاسٌ ومِرجَسٌ أي شديِدُ الهَدِيرِ .
قال : والرِّجسُ في القرآن : العذابُ كالرِّجز ، وكل قَذَرٍ : رِجْسٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : مر بنا جماعةٌ رَجِسُونَ نَجِسُونَ نَضِفُونَ وَجِرُونَ صقَّارونَ أي كُفَّارٌ .
وأرْجَسَ الرجل إذا قدَّر الماء بالمِرجَاسِ .
وقيل : الرِّجْسُ : المَأْثَمُ .
وقال ابن الكلبي في قول الله جل وعز : ( فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا ) ( الأنعام : 145 ) الرِّجس : المأثَمُ .
وقال مجاهد في قوله : ( كَذاَلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ ) ( الأنعام : 125 ) ، قال : ما لا خير فيه .
وقال أبو جعفر في قوله : ( اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ ) ( الأحزاب : 33 ) .
قال : الرِّجس : الشك .
وقال ابن الكلبيِّ في قوله : ( إنما الأنصاب والأزلام رجس ) ( المائدة : 90 ) أي مَأْثَمٌ .
سرج : قال الليث : السَّرجُ : رِحَالَةُ الدابَّةِ .
يقال : أسرَجتُه إسراجاً .
ومُتَّخِذُهُ : سرَّاجٌ .
وحِرْفَتُهُ : السِّراجَةُ .
والسِّراجُ : الزَّاهِرُ الذي يَزْهَرُ بالليل .
وقد أسرَجْتُ السِّرَاجَ إسراجاً .
والمَسْرَجَةُ : التي توضع عليها المِسْرَجَةُ .
والمِسْرَجَةُ : التي توضع فيها الفتيلة .
والشَّمسُ : سِرَاجُ النهار ، والهُدى : سِرَاجُ المؤمنين .
ويقال : سرَّج الله وجهه وبهَّجَهُ أي حسَّنه :
وأنشد قولَهُ :
وفاحماً ومَرْسِناً مسرَّجا
قال : عنى به الحُسْنَ والبهجةَ ، ولم يعنِ أنه أفطَسُ مسرَّجُ الوَسَطِ .
وقال غيره : شَبَّهَ أَنْفَهُ وامتِدَادَهُ بالسَّيْفِ السُّرَيجيِّ ، وهو ضربٌ من السيوفِ التي تعرف بالسُّرَيجيَّاتِ .
وقال أبو زيد : سرَّج الله وجهه أي حسنه .
وقولُ الله : ( ياأَيُّهَا النَّبِىُّ إِنَّآ أَرْسَلْنَاكَ شَاهِداً ( ) ( وَمُبَشِّراً وَنَذِيراً وَدَاعِياً إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَسِرَاجاً مُّنِيراً ) ( الأحزاب : 46 ) .
وقال الزجاج : أراد بقوله : ( اللَّهِ بِإِذْنِهِ ( أي وكتاباً بيِّناً .
المعنى : أرسلناك شاهداً وذا سِرَاجٍ منير أي وذا كتاب منير : بيِّن ، وإن شِئْتَ كان سراجاً منصوباً على معنى ، داعياً إلى الله ، وتالياً كتاباً بيِّناً .
( قلت ) : وإن جعلتَ سراجاً نعتاً للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) كان حسناً ، ويكون معناه هادياً كأنه سِرَاجٌ يُهتدى به في الظلم .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : إنه لكريم السُّرجُوجَةِ ، والسِّرجيجَةِ ، أي كريم الطبيعة .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السَّرّاج : الكذاب ، وقد سَرَجَ أي كَذَب .
ويقال : تكلّم بكلمة فَسَرَّجَ عليها بأُسْرُوجَةٍ :
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : إذا اسَتَوتْ أخلاق القوم قيل : هُمْ على سُرجُوجَةٍ واحدة ومَرِنٍ ومَرِسٍ .

##### Türkçe

ج س ر
**جسر** ، **جرس** ، **سرج** ، **سجر** ، **رجس** : kullanımdadır.

**جسر** : **الليث** dedi: **الجَسْرُ** ve **الجِسْرُ**: iki lehçedir; o, **القَنْطَرَةُ** ve benzeri, üzerinden geçilen şeydir.
( **أبو عبيد عن الأصمعي** ) : **رَجُلٌ جَسْرٌ**; uzun, iri olduğunda; bundan dolayı deveye: **جَسْرَةٌ** denilmiştir. **ابن مُقْبِل** dedi ki:
هَوْجَاءُ مَوْضِعُ رَحْلِها جَسْرُ
yani: iri.
**الليث** dedi: **ناقةٌ جسرةٌ**; yürüyüp giden (atak) olduğunda; nadiren **جَمَلٌ جسرٌ** denir.
Ve **رجلٌ جَسْرٌ**: iri yapılı, cesur, yiğit.
Ve muhakkak ki falan, falanı **يُجسِّرُ**; yani onu cesaretlendirir.
( **ابن السكيت** ) **جَسَرَ** erkek deve, ve **فَدَرَ** ve **جَفَرَ**; çiftleşmeyi bıraktığında. **الراعي** dedi ki:
تَرَى الطَّرِفَاِت العِيطَ مِنْ بَكَرَاتِهَا
يَرعْنَ إلَى أَلْوَاحِ أَعْيَسَ جَاسِرِ
Ve **قُضَاعَةَ**’da: **جَسْرٌ**; **بَني عِمْرَانَ بنِ الحَافِ**’tandır.
Ve **قَيْسٍ**’te: başka bir **جَسْرٌ**; o, **جَسرُ بن مُحَارِبِ بن خَصَفَةَ**’dır; ikisini de **الكُمَيْتُ** zikretti ve dedi ki:
تَقَصَّفَ أَوْبَاشُ الزَّعَانِفِ حَوْلَنَا
قَصِيفاً كَأَنَّا مِنْ جُهَيْنَة أَوْ جَسْرِ
وَمَا جَسْرَ قَيسٍ قَيْسِ عَيْلانَ أبْتَغِي
وَلكِنْ أَبَا القَيْنِ اعتدلنا إلى الجَسْرِ
Ve **جَاريَةٌ جَسْرَة السَّوَاعِدِ**; yani ikisi dolgun. Ve şu okundu:
دَارٌ لِخَوْدٍ جَسْرَةِ المُخَدَّمِ

( **شمرٌ** ) : **نَاقةٌ جَسْرةٌ**: yürüyüp giden (atak). Ve kavim yürüyüşlerinde **تَجَاسَرَ** etti; ve şu okundu:
بَكَرَتْ تجاسَرُ عَنْ بُطُونِ عُنَيْزَةٍ
yani yürür. **جرير** dedi ki:
وأَجْدَرُ إنْ تَجَاسَرَ ثمَّ نَادَى
بِدَعْوَى يَالَ خِنْدِفَ أنْ يُجَابَا
Dedi: **تَجَاسَرَ**: uzadı; sonra başını kaldırdı. Ve ( **النَّوادرُ** )’da: falan, falana değnekle **تَجَاسَرَ** etti; ona onunla hareket ettiğinde.

**سجر** : **الليث** dedi: **السَّجْرُ**: tandırda yakmandır; onu yakıtla **تَسْجُرُه**; **سَجْراً**.
Ve **السَّجُورُ**: odunun adıdır.
Ve **المِسْجَرَةُ**: tandırda **السَّجُورُ**’un onunla karıştırıldığı tahta parçasıdır.
Ve **الفراء** Allah عز وجل’ün sözü hakkında dedi: ( **الْمَرْفُوعِ وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ** ) ( **الطور : 6** ) ve şu sözü hakkında: ( **حُشِرَتْ وَإِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ** ) ( **التكوير : 6** ) **عليُّ بنُ أبي طالبٍ** رضي الله عنه derdi ki: ateşle **مَسْجُورٌ**; yani dolu.
Ve **الفراء** dedi: Arapların sözünde **المَسْجُورُ**: dolu olandır; ve kabı **سَجَرْتُ** ve **سَكَرْتُهُ**; onu doldurduğunda. **لبيدٌ** dedi ki:
مَسْجُورَةً متجاوراً أقلامُهَا
Ve **الفراء** şu sözünde dedi: ( **حُشِرَتْ وَإِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ** ) yani bir kısmı bir kısmına ulaştı da tek bir deniz oldu.
Ve **الربيعُ بن خَيثَمٍ** dedi: ( **حُشِرَتْ وَإِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ** ) ( **التكوير : 6** ) : taştı. Ve **قَتَادَةُ** dedi: suyu gitti.
Ve **كَعْبٌ** dedi: deniz: o, cehennemdir; **يُسْجَرُ**.
Ve **الزَّجَّاجُ** dedi: **سُجِّرت** ve **سُجِرَتْ** diye okunmuştur; **سُجِّرتْ**’in manası: yarıldı/fışkırtıldı; **سُجِرَتْ**’in manası: dolduruldu.
Ve denildi: suları, onunla ateş ehlinin azap gördüğü ateşler kılındı.
Ve **الليث** dedi: **الساجِرُ**: her şeyi dolduran sel.
Dedi: ve **السَّجَرُ** ve **السُّجرَةُ**: gözde, beyazında bir kızıllıktır; bazısı der ki: kızıllık mavilikle karıştığında o da **سَجْرَاء**’dır.
( **أبو عبيدٍ** ) : **المسْجُورُ**: hem sakin, hem dolu olandır.
Ve **الليثُ** dedi: **المُسَجَّرُ**: salıverilmiş saçtır. Ve şu okundu:
إذا تَثَنّى فَرْعُهَا المُسَجَّرُ
( **أبو عبيد وابن السكيت** ) : **السَّجِيرُ**: dosttur; çoğulu: **سُجَرَاءُ**.
Ve **الفراءُ** dedi: **المسجورُ**: suyu sütünden daha çok olan süttür.
Ve **أبو زيدٍ** dedi: **المَسجُورُ** dolu olan olur; içinde hiçbir şey olmayan da olur.
Ve **لؤْلؤَة مسجورةٌ**; suyu çok olduğunda.
Ve **كلبٌ مَسْجُورٌ**: boynunda **ساجورٌ** olduğunda.
( **سلمة عن الفراء** ) dedi: **السَّجوريُّ**: ahmaktır.
( **أبو عبيد عن الأصمعي** ) : deve inlediğinde, yavrusunun ardından coşup nağmelendiğinde: **سَجَرتْ**; **تسجُرُ سَجْراً** denir.
Ve **أبو زُبَيدٍ** dedi ki:
حَنَّتْ إلى برقٍ فقلتُ لها قِرِي
بعضَ الحَنِينِ فإنَّ سَجْرَكِ شَائِقِي
Ve **أبو زيدٍ** dedi: **الحجاجُ** bir âmiline yazdı: bana falanı, **مُسَمَّعاً مُسوجَراً** gönder; yani bağlanmış, zincire vurulmuş.
Ve **شَعْرٌ منسجرٌ**; yani salıverilmiş.
Ve **لؤلؤٌ مَسجورٌ**; dizisinden dağıldığında. Ve şu okundu:
كَالُّلؤلؤ المسجورِ أُغفِلَ في
سِلْكِ النِّظَامِ فَخَانَهُ النَّظْمُ
Ve **سَجَرتُ الماءَ في حَلقِهِ**: onu döktüm.
**مُزاحِمٌ** dedi ki:
كمَا سَجَرتْ ذا المَهْدِ أُمٌّ حَفِيَّةٌ
بِيُمْنَى يَدَيْهَا من قَدِيَ مُعَسَّلِ
**القَديُّ**: içecek ve yemekten tadı hoş olan.
Ve denilir: sel doldurduğunda **وَرَدْنَا ماءً سَاجِراً**. Ve **الشماخ** dedi ki:
وَأَحْمَى عليها ابْنَا يزيدَ بنِ مُسْهرٍ
بِبَطْنِ المَرَاضِ كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ
Ve **أبو العبَّاسِ** dedi: gözdeki **السَّجَرِ** hakkında ihtilaf ettiler; bazısı dedi: gözün siyahında kızıllıktır; ve denildi: gözün siyahında hafif bir beyazlıktır; ve denildi: sürme terkinden gözün beyazında bir bulanıklıktır.
Ve **أبو سعيدٍ** dedi: **بحرٌ مسجورٌ** ve **مَفْجُورٌ**.
Ve denilir: **سَجِّرْ هذا الماءَ**: yani onu istediğin yere fışkırt.

**جرس** : **الليثُ** dedi: **الجرسُ**: çınlatılmış sesin kaynağıdır; ve **الجرسُ**: sesin kendisidir. Ve **جرستُ الكلامَ**; yani onunla konuştum. Ve **جرْسُ الحَرْفِ**: onun nağmesidir. Ve iç boşluğu olan üç harfin **جُرُوس**’u yoktur; onlar **الياءُ** ve **الألِفُ** ve **الواوُ**’dur; diğer harflerin hepsi **مَجْرُوسَةٌ**’dır.
( **ابن السكيت عن الأصمعيّ** ) dedi: **الجَرْسُ** ve **الجِرْسُ**: sestir.
Denilir: kuş **أجرَسَ** etti; geçişinin sesi işitildiğinde.
Ve yırtıcı hayvan beni **أَجْرَسنيِ**; sesimi işittiğinde.
Ve oba **أجرَسَ** etti; bir şeyin **جَرْسِ** sesini işittiğinde. Ve şu okundu:
حَتَّى إذا أجرَسَ كلُّ طائرِ
قامَتْ تُعَنْظِي بكِ سِمْعَ الحَاضِرِ
Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) hadiste: ( kadınlarından bazısının evine girdi de ona bal içirdi; kadınlarından ikisi, hangisine girerse ona “**أأكلتَ مَغَافيرَ ؟**” demek üzere anlaşmışlardı; “hayır” derse ona “öyleyse bal içtin; arıları **العُرْفُطَ**’u **جَرَسَتْ**” derdi ) ; yani yedi ve otladı.
Ve **نَحْلٌ جَوَارِسُ**: ağaç meyvesini yer. Ve **أبو ذُؤيب** arıyı vasfederek dedi ki:
يَظَلُّ على الثَّمراءِ منها جَوَارس
مراضيعُ صُهْبُ الريشِ زُغبٌ رقابها
**صُهْبُ الريشِ**: kanatları sarı olanlar. Ve **المراضيعُ**: yanında yavruları olanlar.
Ve **أبو عبيد** dedi: **الجَرْسُ**: yemektir; ve **جَرَسَ يجرِسُ**.
( **ابن السكيت** ) : **الجَرَسُ**: vurulan şeydir.
Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: ( içinde **جَرَسٌ** bulunan bir kafileye melekler arkadaşlık etmez ).
Ve **الليث** dedi: arı balı **تجرُسُ**; **جَرساً**; ve çiçeği **تجرِسُ**; **جَرساً**; o, onu yalaması sonra bal yapmasıdır.
Ve süs eşyası **أجرَسَ** etti; **الجَرَس** sesi gibi ses çıkardığında.
Ve **العَجَّاجُ** dedi ki:
تَسمَعُ للحَلي إذا ما وَسْوَسَا
وارتَجَّ في أجيادِها وأجرَسَا
زَفْزَفَةَ الريحِ الحَصَادَ اليَبَسَا
Ve denilir: falan, falan için **مَجْرَسٌ**’tir; onun sözüyle ünsiyet ettiğinde.
Ve şu okundu:
أنت لي مجرُسٌ إذا
ما نبا كلُّ مجرَسِ
( **أبو عبيد عن الأصمعي** ) : **رجُلٌ مجرَّسٌ منجَّذٌ**; işleri tecrübe edip bildiğinde; ve işler onu **جرَّسَتُه**.
Ve şu okundu:
مجرّساتٍ غرَّةَ الغَريرِ
بالرَّيمِ والرَّيمُ على المزجُورِ
( **ثعلب عن ابن الأعرابي** ) : **الجارُوسُ**: çok yiyen.
Ve **الجِرسُ**: asıldır.
Ve **الجَرسُ** ve **الجِرسُ**: sestir.
( **أبو سعيد** ) : **اجْتَرَسْتُ** ve **اجْتَرَشْتُ**; yani kazandım.

**رجس** : Allah جل وعز dedi: ( **إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالاَنصَابُ وَالاَزْلاَمُ رِجْسٌ** ) ( **المائدة : 90** ).
**الزجاج** dedi: dilde **الرِّجسُ**: amelden iğrenç sayılan her şeyin adıdır; Allah bu şeyleri yermede ileri gitti ve onları **رِجْساً** diye adlandırdı.
Ve denilir: adam **رَجُسَ**; **رَجْساً**; ve **رَجِسَ يَرْجَسُ**; çirkin bir iş yaptığında.
Ve **الرَّجسُ** (râ’nın fethiyle): sesin şiddetidir; sanki **الرِّجسَ**: zikri çirkin olan ve çirkinlikte yükselen iştir.
Ve **وَرَعْدٌ رَجَّاسٌ**: sesi şiddetli. Ve şu okundu:
وكلُّ رجَّاسٍ يسوقُ الرُّجَّسا
Dedi: **الرِّجزُ** ise **الزاي** ile olursa, azaptır; yahut azaba götüren iştir.
Ve **ابن السكيت** dedi: **الرَّجْسُ**: gök gürültüsü sesinin kaynağı ve onun kabarmasıdır.
Dedi: ve **الرِّجسُ**: pis şeydir.
Ve **ابن الأعرابي** dedi: **المِرْجَاسُ**: kuyunun içine atılan bir taştır; sesiyle suyun dibinin miktarı ve derinliği bilinsin diye.
Ve **الليث** dedi: adam **رَجُسَ**; **يرجُسُ رَجَاسَةً**; ve o, **لَرِجْسٌ مَرْجُوسٌ**’tur.
Ve **شمر** dedi: **الفراء** dedi: denilir: onlar işlerinde bir **مَرْجُوسَةٍ** içindedir; ve **مَرجُوسَاء** içinde; yani bir karışıklık içinde.
Ve **أبو الجَدَلِ الأعرابي** şu şiiri okudu:
نحنُ صَبَحْنَا عَسْكَرَ المَرْجُوسِ
بدارِ حالٍ ليلةَ الخميسِ
Dedi: **المَرجوسُ**: lanetlenmiş olandır; **مَزوَزَ بن محمد**’i kastetti; onu **الرِّجْسِ**’ten aldı.
( **أبو عبيد عن الكسائيِّ** ) : onlar işlerinde bir **مَرجُوسةٍ** içindedir; yani karışma ve dönüp durma içinde.
Ve **الليث** dedi: **بعيرٌ رجَّاسٌ** ve **مِرجَسٌ**; yani böğürmesi şiddetli.
Dedi: ve Kur’an’da **الرِّجسُ**: **الرِّجز** gibi azaptır; ve her pislik: **رِجْسٌ**’tir.
( **ثعلب عن ابن الأعرابي** ) : yanımızdan bir topluluk geçti: **رَجِسُونَ نَجِسُونَ نَضِفُونَ وَجِرُونَ صقَّارونَ**; yani kâfirler.
Ve adam **أرْجَسَ** etti; suyu **المِرجَاسِ** ile takdir ettiğinde.
Ve denildi: **الرِّجْسُ**: günah.
Ve **ابن الكلبي** Allah جل وعز’ün sözü hakkında dedi: ( **فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا** ) ( **الأنعام : 145** ) **الرِّجس**: günahtır.
Ve **مجاهد** şu sözü hakkında dedi: ( **كَذاَلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ** ) ( **الأنعام : 125** ) ; dedi: içinde hayır olmayan şey.
Ve **أبو جعفر** şu sözü hakkında dedi: ( **اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ** ) ( **الأحزاب : 33** ).
Dedi: **الرِّجس**: şüphedir.
Ve **ابن الكلبيِّ** şu sözü hakkında dedi: ( **إنما الأنصاب والأزلام رجس** ) ( **المائدة : 90** ) yani günah.

**سرج** : **الليث** dedi: **السَّرجُ**: binitin eyeri.
Denilir: onu **أسرَجتُه**; **إسراجاً**.
Ve onu yapan: **سرَّاجٌ**.
Ve mesleği: **السِّراجَةُ**.
Ve **السِّراجُ**: gece parlayan parlak olandır.
Ve ben **السِّرَاجَ**’ı **أسرَجْتُ**; **إسراجاً**.
Ve **المَسْرَجَةُ**: **المِسْرَجَةُ**’nin üzerine konulduğu şeydir.
Ve **المِسْرَجَةُ**: fitilin içine konulduğu şeydir.
Ve güneş: gündüzün **سِرَاجُ**’ıdır; hidayet: müminlerin **سِرَاجُ**’ıdır.
Ve denilir: Allah onun yüzünü **سرَّج** etti ve **بهَّجَهُ**; yani güzelleştirdi:
Ve onun sözünü okudu:
وفاحماً ومَرْسِناً مسرَّجا
Dedi: bununla güzelliği ve sevinci kastetti; orta kısmı eyerlenmiş basık burunlu olduğunu kastetmedi.
Ve başkası dedi: burnunu ve uzamasını **السَّيْفِ السُّرَيجيِّ**’ye benzetti; o, **السُّرَيجيَّاتِ** diye bilinen kılıçlardan bir türdür.
Ve **أبو زيد** dedi: Allah onun yüzünü **سرَّج** etti; yani güzelleştirdi.
Ve Allah’ın sözü: ( **ياأَيُّهَا النَّبِىُّ إِنَّآ أَرْسَلْنَاكَ شَاهِداً** ) ( ) ( **وَمُبَشِّراً وَنَذِيراً وَدَاعِياً إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَسِرَاجاً مُّنِيراً** ) ( **الأحزاب : 46** ).
Ve **الزجاج** dedi: şu sözüyle kastetti: ( **اللَّهِ بِإِذْنِهِ** ) yani apaçık bir kitap da.
Mana: seni şahit ve aydınlatıcı bir **سِرَاجٍ** sahibi olarak gönderdik; yani aydınlatıcı bir kitap sahibi olarak: apaçık. Ve istersen, **سراجاً** “Allah’a davet eden” manasında mansup olur; ve apaçık bir kitabı okuyan olarak.
( **قلت** ) : **سراجاً**’ı Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) sıfat yaparsan güzel olur; manası da karanlıklarda onunla yol bulunulan bir **سِرَاجٌ** gibi hidayet edici olur.
( **أبو عبيد عن أبي زيد** ) : o, **السُّرجُوجَةِ** ve **السِّرجيجَةِ** bakımından kerimdir; yani tabiatça kerimdir.
( **ثعلب عن ابن الأعرابي** ) : **السَّرّاج**: yalancıdır; ve **سَرَجَ**; yani yalan söyledi.
Ve denilir: bir söz söyledi de onun üzerine bir **أُسْرُوجَةٍ** ile **فَسَرَّجَ** etti:
( **أبو عبيد عن الأصمعي** ) : kavmin ahlakları düzeldiğinde denilir: onlar tek bir **سُرجُوجَةٍ** ve **مَرِنٍ** ve **مَرِسٍ** üzeredir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والسين وما يثلثهما)
(جسم) الجيم والسين والميم يدلُّ على تجمُّع الشيء. فالجسم كلُّ شخصٍ مُدْرَكٍ. كذا قال ابن دريد(1). والجَسيم: العظيم الجِسم، وكذلك الجُسام. والجُسْمان: الشخص.‏
(جسأ) الجيم والسين والهمزة يدلُّ على صلابةٍ وشدّة. يقال جَسَا الشيءُ، إذا اشتدَّ، وجَسَأ أيضاً بالهمزة. وجَسَأَتْ يدُه إذا صَلُبت.‏
(جسد) الجيم والسين والدال يدلُّ على تجمُّع الشيء أيضاً واشتدادِه. من ذلك جَسَدُ الإنسان. والمِجْسَد: الذي يلي الجَسَد من الثِّياب. والجَسَدُ والجَسِد من الدم: ما يَبِسَ، فهو جَسَِدٌ وجاسد. قال الطرماح:‏
* منها جاسِدٌ ونَجِيعُ(2) *‏
وقال قوم: الجسَد الدّمُ نفسُه، والجَسِد اليابس.‏
ومما شذّ عن الباب الجَسَاد الزَّعفَران. فإذا قلت هذا المِجْسَد بكسر الميم فهو الثوب الذي يَلي الجَسَد. قال: وهذا عند الكوفيِّين. فأمَّا البصريُّون فلا يعرفون إلا مُجْسَداً، وهو المُشبَع صِبْغاً.‏
(جسر) الجيم والسين والراء يدلُّ على قوّةٍ وجُرْأة. فالجَسْرَة: الناقة القوية، ويقال هي الجريئة على السَّير. وصُلْبٌ جَسْرٌ أي قويّ. قال:‏
* موضع رَحْلِها جَسْرٌ(3) *‏
والجِسْرُ معروفٌ. قال ابن دريد: هو بفتح الجيم الذي يسمِّيه العامّة جِسْراً، وهي القنطرة. والجَسارَة: الإقدام، ومن ذلك اشتُقَّت جَسْر، وهي قبيلة. قال النابغة:‏
وحَلَّتْ في بني القَيْنِ بن جَسْرٍ *** وقد نَبَغَتْ لنا منهم شؤونُ(4)‏
---------------------
(1) الجمهرة (2: 94).‏
(2) قطعة من بيت له ديوانه 154 واللسان (جسد، فرغ). وهو بتمامه:‏
فراغ عواري الليط تكسى ظباتها * * *سبائب منها جاسد ونجيع‏
(3) من بيت لابن مقبل، كما في المجمل واللسان (جسر). والشطر بتمامه كما في اللسان:‏  * هوجاء موضع رحلها جسر *‏
(4) قالوا: وبذلك البيت سمي النابغة. انظر المزهر (2: 436) وديوانه 79.‏

ـ

##### Türkçe

(جيم ve **سين** ve ikisinin üçlüsü olan şeyler babı)
(**جسم**) **الجيم** ve **السين** ve **الميم**, şeyin toplanmasına delâlet eder. O hâlde **الجسم**, idrak edilen her şahıstır. İbn Düreyd(1) böyle dedi. Ve **الجَسيم**: büyük **الجِسم**; aynı şekilde **الجُسام**. Ve **الجُسْمان**: şahıs.‏
(**جسأ**) **الجيم** ve **السين** ve **الهمزة**, bir katılığa ve şiddete delâlet eder. Denir ki: **جَسَا** şey, şiddetlendiği zaman; ve hemzeyle de **جَسَأ**. Ve eli katılaştığı zaman **جَسَأَتْ** eli.‏
(**جسد**) **الجيم** ve **السين** ve **الدال**, şeyin toplanmasına da ve onun şiddetlenmesine delâlet eder. Bundan: insanın **جَسَدُ**’u. Ve **المِجْسَد**: elbiselerden **الجَسَد**’a bitişik olan. Ve kandan **الجَسَدُ** ve **الجَسِد**: kuruyan şey; o hâlde o **جَسَِدٌ** ve **جاسد**’dir. Tırmâh dedi:‏
* ondan **جاسِدٌ** ve **نَجِيعُ**(2) *‏
Ve bir kavim dedi: **الجسَد** kanın kendisidir; **الجَسِد** ise kurumuş olandır.‏
Ve babdan şâz olan şeylerden: **الجَسَاد** safrandır. Şu **المِجْسَد**’i **الميم**’i kesreli söyleyince, o **الجَسَد**’a bitişik olan elbisedir. Dedi ki: bu, Kûfelilerin yanındadır. Basralılara gelince, onlar ancak **مُجْسَداً** bilirler; o da boyaca doyurulmuş olandır.‏
(**جسر**) **الجيم** ve **السين** ve **الراء**, bir kuvvete ve bir cürete delâlet eder. O hâlde **الجَسْرَة**: güçlü dişi deve; ve denir ki: yürüyüşe cüretkârdır. Ve **صُلْبٌ جَسْرٌ** yani güçlü. Dedi ki:‏
* onun eyerinin yeri **جَسْرٌ**(3) *‏
Ve **الجِسْرُ** mâlûmdur. İbn Düreyd dedi: o, **الجيم**’in fethasıyladır; avâmın **جِسْراً** diye adlandırdığı şeydir; o da köprüdür. Ve **الجَسارَة**: atılma/ileri atılma; bundan **جَسْر** türetildi; o da bir kabiledir. Nâbiga dedi:‏
Ve **جَسْر**’in oğlu **القَيْن** oğullarında konakladı *** ve onlardan bize işler belirdi(4)‏
---------------------
(1) el-Cemhere (2: 94).‏
(2) Onun bir beytinden bir parçadır; divanı 154 ve Lisân (**جسد**، **فرغ**). Ve o, tamamıyla şöyledir:‏
فراغ عواري الليط تكسى ظباتها * * *سبائب منها جاسد ونجيع‏
(3) İbn Mukbil’in bir beytindendir; el-Mücmel ve Lisân (**جسر**)’de olduğu üzere. Ve şatr, Lisân’da tamamıyla şöyledir:‏  * هوجاء موضع رحلها جسر *‏
(4) Dediler ki: ve o beyt ile Nâbiga isimlendirildi. el-Müzhir (2: 436) ve divanı 79’a bak.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج س ر
رجل جسور وفيه جسارة وقد جسر على عدوه ولا يجسر أن يفعل كذا وإن فلانـاً يشجـع أصحابـه ويجسرهـم وتجاسـرت على كذا‏:‏ تجرأت عليه وإنك لقيل التجاسر علينا‏.‏
وناقة جسرة‏:‏ قوية جريئة على السفر‏.‏
قال الأعشى‏:‏ قطعـت إذا خـب ريعانهـا بدوسرة جسرة كالفدن وقال امرؤ القيس‏:‏ فدعها وسل الهم عنك بجسرة ذمول إذا صام النهـار وهجـرا وجارية جسرة السواعد وجسرة المخدم‏:‏ ممتلئتها‏.‏
وأرادوا العبور فعقدوا الجسور‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ رحـم الله امرأ جعل طاعته جسراً إلى نجاته‏.‏
وجسرت الركاب المفازة واجتسرتها‏:‏ عبرتها عبور الجسر‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ فلا وصل إلا أن تقـارب بيننـا قلائص يجسرن الفلاة بنا جسرا واجتسرت السفينة البحر‏:‏ عبرته‏.‏
قال أمية ابن أبي الصلت في وصف سفينة نوح عليه السلام فهي تجري فيه وتجتسر البح - ر بأقلاعها كقدح المغالي وفـي حديـث عـوج ‏"‏ فوقـع علـى نيـل مصـر فجسرهم سنة ‏"‏ أي صار لهم جسراً‏.‏
والخيل تجاسر بالكماة‏:‏ تمضي بها وتعبر‏.‏
قال‏:‏ تجاسر بالكمآة إلى ضراح عليهـا الخط والحلق الحصين وقال الطرماح قوداً تجاسر بالحدو - ج بشاطيء الشرف المقابل

##### Türkçe

ج س ر
**رجل جسور**: cesur bir adam; onda **جسارة** vardır. **وقد جسر على عدوه**: düşmanına karşı cesaret etti. **ولا يجسر أن يفعل كذا**: şöyle bir şeyi yapmaya cesaret etmez. **وإن فلانـاً يشجـع أصحابـه ويجسرهـم**: ve falan, arkadaşlarını cesaretlendirir ve onları cesaretli kılar. **وتجاسـرت على كذا‏**: ona cüret ettim. **وإنك لقيل التجاسر علينا‏**: ve şüphesiz sen, bize karşı cüretin azı denilesin.

**وناقة جسرة‏**: güçlü, yolculuğa karşı cüretli (dayanıklı) bir dişi deve.

**قال الأعشى‏**:
**قطعـت إذا خـب ريعانهـا بدوسرة جسرة كالفدن**
**وقال امرؤ القيس‏**:
**فدعها وسل الهم عنك بجسرة ذمول إذا صام النهـار وهجـرا**
**وجارية جسرة السواعد**: bilekleri güçlü bir cariye. **وجسرة المخدم‏**: dolgunu.

**وأرادوا العبور فعقدوا الجسور‏**: geçmeyi istediler de köprüleri kurdular.

**ومـن المجـاز‏**: mecazdandır: **رحـم الله امرأ جعل طاعته جسراً إلى نجاته‏**: Allah, itaatini kurtuluşuna bir köprü kılan kimseye rahmet etsin.

**وجسرت الركاب المفازة واجتسرتها‏**: binekler çölü geçti ve onu geçtim; köprü geçişi gibi geçtim.

**قال ذو الرمة‏**:
**فلا وصل إلا أن تقـارب بيننـا قلائص يجسرن الفلاة بنا جسرا**
**واجتسرت السفينة البحر‏**: gemi denizi geçti; onu aştı.

**قال أمية ابن أبي الصلت في وصف سفينة نوح عليه السلام**: Nuh’un (aleyhisselam) gemisinin vasfında dedi ki:
**فهي تجري فيه وتجتسر البح - ر بأقلاعها كقدح المغالي**
**وفـي حديـث عـوج ‏"‏ فوقـع علـى نيـل مصـر فجسرهم سنة ‏"‏**: yani onlar için bir köprü oldu.

**والخيل تجاسر بالكماة‏**: atlar, yiğitlerle (zırhlı savaşçılarla) cüret eder: onlarla gider ve geçer.

**قال‏**:
**تجاسر بالكمآة إلى ضراح عليهـا الخط والحلق الحصين**
**وقال الطرماح**:
**قوداً تجاسر بالحدو - ج بشاطيء الشرف المقابل**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جَسَرَ يَجْسُرُ جُسُوراً وجَسارَةً: مضى ونفَذ. وجَسَرَ على كذا يَجْسُر جَسارَةً وتَجاسَر عليه؛ أَقدم. والجَسُورُ: المِقْدامُ. ورجل جَسْر وجَسُورٌ: ماضٍ شجاعٌ، والأُنثى جَسْرَةٌ وجَسُورٌ وجَسُورَةٌ. ورجل جَسْرٌ: جسيمٌ جَسُورٌ شجاع. وإِن فلاناً لَيُجَسَّرُ فلاناً أَي يُشَجِّعُه. وفي حديث الشَّعْبِيِّ: أَنه كان يقول لسيفه: اجْسُرْ جَسَّارُ، هو فعَّال من الجَسَارة وهي الجَراءَةُ والإِقدام على الشيء. وجَمَلٌ جَسْرٌ وناقة جَسْرَة ومُتَجاسِرَة: ماضية. قال الليث: وقَلّما يقال جمل جَسْرٌ؛ قال:
وخَرَجَت مائِلَةَ التَّجاسُرِ
وقيل: جمل جَسْرٌ طويل، وناقة جَسْرَة طويلة ضَخْمَةٌ كذلك. والجَسْرُ، بالفتح: العظيم من الإِبل وغيرها، والأُنثى جَسْرَة، وكلُّ عضْوٍ ضَخْمٍ: جَسْرٌ؛ قال ابن مقبل:
هَوْجاءُ مَوْضِعُ رَحْلِها جَسْرُ
أَي ضخم؛ قال ابن سيده: هكذا عزاه أَبو عبيد إِلى ابن مقبل، قال: ولم نجده في شعره. وتَجاسَرَ القوم في سيرهم؛ وأَنشد:
بَكَرَتْ تَجاسَرُ عن بُطونِ عُنَيْزَةٍ
أَي تسير؛ وقال جرير:
وأَجْدَرَ إِنْ تَجاسَرَ ثم نادَى
بِدَعْوَى: يَالَ خِنْدِفَ أَن يُجَابا
قال: تَجاسَرَ تطاول ثم رفع رأْسه. وفي النوادر: تَجَاسَر فلان لفلان بالعصا إِذا تحرك له. ورجل جَسْرٌ: طويل ضخم؛ ومنه قيل للناقة: جَسْرٌ. ابن السكيت: جَسَرَ الفَحْلُ وفَدَرَ وجَفَرَ إِذا ترك الضِّراب؛ قال الراعي:تَرَى الطَّرِفَاتِ العُبْطَ من بَكَراتِها،
يَرُعْنَ إِلى أَلواحِ أَعْيَسَ جاسِرِ
وجارية جَسْرَةُ الساعدين أَي ممتلئتهما؛ وأَنشد:
دارٌ لِخَوْدٍ جَسْرَةِ المُخَدَّمِ
والجَسْرُ والجِسْرُ: لغتان، وهو القنطرة ونحوه مما يعبر عليه، والجمع القليل أَجْسُرٌ؛ قال:
إِن فِرَاخاً كَفِراخِ الأَوْكُرِ،
بِأَرْضِ بَغْدادَ، وَراءَ الأَجْسُرِ
والكثير جُسُورٌ. وفي حديث نَوْفِ بن مالك قال: فوقع عُوجٌ على نيل مصر فجسَرَهُمْ سَنَةً أَي صار لهم جِسْراً يَعْبُرونَ عليه، وتفتح جيمه وتكسر. وجَسْرٌ: حَيٌّ من قَيْسِ عَيْلان. وبنو القَيْنِ بن جُسَير: قَوْمٌ أَيضاً. وفي قُضاعَة جَسْرٌ من بني عمران بن الحَافِ، وفي قيس جَسْرٌ آخرُ وهو جَسْرُ بن مُحارب بن خَصَفَةَ؛ وذكرهما الكميت فقال:
تَقَشَّفَ أَوْباشُ الزَّعانِفِ حَوْلَنا
قَصِيفاً، كأَنَّا من جُهَيْنَةَ أَوْ جَسْرِ
وما جَسْرَ قَيْسٍ قَيْسِ عَيْلانَ أَبْتَغِي،
ولكِنْ أَبا القَيْنِ اعْتَدَلْنا إِلى الجَسرِ

##### Türkçe

**جَسَرَ** **يَجْسُرُ** **جُسُوراً** ve **جَسارَةً**: geçti ve nüfuz etti. Ve **جَسَرَ على كذا** **يَجْسُر** **جَسارَةً** ve **تَجاسَر عليه**; öne atıldı. Ve **الجَسُورُ**: atılgan olan. Ve adam **جَسْر** ve **جَسُورٌ**: geçip giden, cesur; dişisi **جَسْرَةٌ** ve **جَسُورٌ** ve **جَسُورَةٌ**. Ve adam **جَسْرٌ**: iri, **جَسُورٌ** cesur. Ve şüphesiz falan kimse falan kimseyi **لَيُجَسَّرُ**; yani onu cesaretlendirir. Ve **الشَّعْبِيِّ**’nin hadisinde: onun kılıcına şöyle dediği: **اجْسُرْ جَسَّارُ**; o, **الجَسَارة**’den **فعَّال** veznindedir; o da **الجَراءَةُ** ve şeye atılmaktır. Ve deve **جَسْرٌ** ve dişi deve **جَسْرَة** ve **مُتَجاسِرَة**: geçip giden. **الليث** dedi: ve nadiren “deve **جَسْرٌ**” denir; dedi ki:

وخَرَجَت مائِلَةَ التَّجاسُرِ

Ve denildi: deve **جَسْرٌ** uzundur; dişi deve **جَسْرَة** uzundur, iri-büyüktür; aynı şekilde. Ve **الجَسْرُ** (fetha ile): develerden ve başkalarından büyük olan; dişisi **جَسْرَة**. Ve her iri uzuv: **جَسْرٌ**; **ابن مقبل** dedi:

هَوْجاءُ مَوْضِعُ رَحْلِها جَسْرُ

Yani iri; **ابن سيده** dedi: **أَبو عبيد** bunu **ابن مقبل**’e böyle nispet etti; dedi: ve onu onun şiirinde bulmadık. Ve kavim yürüyüşlerinde **تَجاسَرَ** etti; ve okudu:

بَكَرَتْ تَجاسَرُ عن بُطونِ عُنَيْزَةٍ

Yani yürür; ve **جرير** dedi:

وأَجْدَرَ إِنْ تَجاسَرَ ثم نادَى
بِدَعْوَى: يَالَ خِنْدِفَ أَن يُجَابا

Dedi: **تَجاسَرَ** uzadı sonra başını kaldırdı. Ve **النوادر**’de: falan kimse falan kimseye sopayla **تَجَاسَر** etti; ona doğru hareket ettiğinde. Ve adam **جَسْرٌ**: uzun, iri; bundan dolayı dişi deveye: **جَسْرٌ** denildi. **ابن السكيت**: aygır **جَسَرَ** etti ve **فَدَرَ** ve **جَفَرَ**; çiftleşmeyi terk ettiğinde; **الراعي** dedi:

تَرَى الطَّرِفَاتِ العُبْطَ من بَكَراتِها،
يَرُعْنَ إِلى أَلواحِ أَعْيَسَ جاسِرِ

Ve cariye **جَسْرَةُ الساعدين**; yani ikisi dolgun; ve okudu:

دارٌ لِخَوْدٍ جَسْرَةِ المُخَدَّمِ

Ve **الجَسْرُ** ve **الجِسْرُ**: iki lugattır; o, köprü ve onun benzeri, üzerinden geçilen şeydir. Ve az çoğulu **أَجْسُرٌ**; dedi ki:

إِن فِرَاخاً كَفِراخِ الأَوْكُرِ،
بِأَرْضِ بَغْدادَ، وَراءَ الأَجْسُرِ

Ve çok olanı **جُسُورٌ**. Ve **نَوْفِ بن مالك** hadîsinde dedi: “Mısır Nil’i üzerine bir eğrilik düştü de onları bir yıl **فجسَرَهُمْ**”; yani onlar için üzerinden geçtikleri bir **جِسْراً** oldu; **جيم**’i fetha ile de kesra ile de okunur. Ve **جَسْرٌ**: **قَيْسِ عَيْلان**’dan bir kabiledir. Ve **بنو القَيْنِ بن جُسَير**: bir kavimdir, ayrıca. Ve **قُضاعَة** içinde **جَسْرٌ**, **عمران بن الحَافِ** oğullarındandır; ve **قيس** içinde başka bir **جَسْرٌ** vardır; o da **جَسْرُ بن مُحارب بن خَصَفَةَ**’dir. Ve ikisini **الكميت** zikretti de şöyle dedi:

تَقَشَّفَ أَوْباشُ الزَّعانِفِ حَوْلَنا
قَصِيفاً، كأَنَّا من جُهَيْنَةَ أَوْ جَسْرِ
وما جَسْرَ قَيْسٍ قَيْسِ عَيْلانَ أَبْتَغِي،
ولكِنْ أَبا القَيْنِ اعْتَدَلْنا إِلى الجَسرِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج س ر * الجِسْرُ * بكسر الجيم وفتحها واحد * الجُسُورِ * التي يعبر عليها و * جَسَرَ * على كذا أقام بجسر بالضم * جَسَارةً * بالفتح و * تَجَاسَرَ * أيضا والجسور بالفتح المقدام

##### Türkçe

* ج س ر * **الجِسْرُ** * **الجيم**’in kesresiyle ve fethasıyla, üzerinden geçilen **الجُسُورِ**’un tekilidir; ve **جَسَرَ**, şuna karşı: **جسر** (damme ile) üzerinde ikamet etti; **جَسَارةً** (fetha ile); ve **تَجَاسَرَ** da; ve **الجسور** (fetha ile) atılgan, öne atılan.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجسر بالفتح: الذي يعبر عليه، كالقنطرة ونحوها، ويكسر، لغتان، ويطلق أيضا على سفن يشد بعضها ببعض، وتربط إلى أوتاد في الشط تكون على الأنهار. وسيأتي في ق ن ط ر، ج أجسر، في القليل، وجسور، في الكثير، قال:
  إن فراخا كفـراخ الأوكـر                      بأرض بغداد وراء الأجسر. الجسر: العظيم من الإبل وغيرها، وهي بهاء. الجسر: المقدام الشجاع. والجسر: الرجل الطويل الضخم، كالجسور، كصبور، يقال: رجل جسر وجسور، وهي جسرة وجسور وجسورة. وقيل: جمل جسر: طويل، وناقة جسرة: طويلة ضخمة.
 الجسر: الجمل الماضي، أو الجسر: الجمل الطويل الضخم.
 يقال: رجل جسر: ماض شجاع. وجمل جسر: طويل ضخم. وكل عضو ضخم: جسر، قال ابن مقبل:
  هوجاء موضع رحلها جسر.

  أي ضخم. قال ابن سيده: هكذا عزاه أبو عبيد إلى ابن مقبل، ولم نجده في شعره. قلت: وهكذا عزاه الجوهري له، تبعا لأبي عبيد في المصنف في الموضعين منه، في باب نعوت الطوال مع الدقة أو العظم، وفي كتاب الإبل، وهكذا عزاه ابن فارس له أيضا في مجمله. قال الصغاني: وليس البيت لابن مقبل، وإنما هو لعمرو بن مالك العائشي، وصدره:
  بعراضة الذفرى مـكـايلة                      كوماء موقع رحلها جسر. وجسر: حي من قضاعة من بني عمران بن الحاف، وهم بلقين، فإنهم من بني وبرة بن تغلب بن عمران بن الحاف.
 جسر بن عمرو بن علة بن جلد بن مالك بن أدد بن مذحج. جسر بن شيع الله بن أسد بن وبرة، وهو أبو القين،ويقال لهم: بلقين، وهو الحي الذي من قضاعة، وقد كرره المصنف.
 في قيس أيضا جسر بن محارب بن خصفة بن قيس عيلان، وذكرهما الكميت فقال:
  تقـشـف أوبـاش الـزعـــانـــف حـــولـــنـــا                      قصـيفـا كـأنـا مـن جـــهـــينة أو جـــســـر.
  وما جسر قيس قيس عيلان أبتغيولكن أبا القين اعتدلنا إلى الجسر. هكذا أنشده الأزهري للكميت، وليس له، ولا للكميت بن معروف. جسر بن تيمم، وفي بعض النسخ: تيم الله بن يقدم بن عنزة بن أسد بن ربيعة، كل هؤلاء بالفتح. وأبو جسر المحاربي، كذا في النسخ، وفي التكملة: المعافري. وجسر بن وهب، وابن ابنه جسر بن زهران بن جسر.
 جسر بن فرقد القصاب، عن الحسن، قال الذهبي: ضعفوه، ومثله في كتاب ابن حبان استطرادا. جسر بن حسن الفزاري، يروي عن نافع، وعنه الأوزاعي، ولهم جسر بن حسن آخر، كوفي في عصر الأعمش، ضعفه النسائي.
 جسر بن عبد الله المرادي. فهؤلاء بالكسر، كما قاله بعض المحدثين، يعني شيخه أبا عبد الله الذهبي وغيره. والصواب في الكل الفتح، كما قاله ابن دريد، ونقله الحافظ في التبصير. وجسرة بنت دجاجة: محدثة، روت عن عائشة، وعنها أفلت بن خليفة. والجسر بالضم وبضمتين جمع جسور كصبور. بمعنى المقدام الماضي.
 عن ابن السكيت: يقال: جسر الفحل، وفدر، وجفر، إذا ترك الضراب، قال الراعي:
  ترى الطرفات العيط من بكراتها                      يرعن إلى ألواح أعيس جاسر. وكذلك حسر، وجفر، وفدر، ويروى: أعيس جافر.
 جسر الرجل يجسر جسورا بالضم، وجسارة، بالفتح: مضى ونفذ. ورجل جسور، وهي جسور، وجسورة، وفيه جسارة.
 من المجاز: جسرت الركاب المفارة: عبرتها عبثور الجسر، كاجتسرتها.
 جسر الرجل يجسر جسرا: عقد جسرا. يقال: ناقة جسرة ومتجاسرة، أي ماضية، وفي الأساس قوية جريئة على السفر. وقال الليث: وقلما يقال: جمل جسر.
 قال:
  وخرجت مائلة التجاسر. وقيل: ناقة جسرة، أي طويلة ضخمة. وفي النوادر: رجل جسر: طويل ضخم، ومنه قيل للناقة: جسر. وجسره تجسيرا: شجعه، وإن فلانا ليجسر أصحابه، أي يشجعهم.
 من المجاز: اجتسرت السفينة البحر: ركبته وخاضته، كذا في التكملة، وفي الأساس: عبرته.

  وجسرين، بالكسر: بدمشق، ومنها أبو القاسم عمار بن الجزر العذري الجسريني، حدث عنه عبد الوهاب الكلابي. وجيسور: اسم الغلام الذي قتله موسى صلى الله على نبينا وعليه وسلم. قال شيخنا: كذا في جميع أصول القاموس المصححة وغيرها، وهو سبق قلم بلا شك، والصواب: الغلام الذي قتله الخضر في قضيته مع موسى عليهما السلام، والخلاف فيه مشهور، ذكره المفسرون، وأشار إليه الجلال في الإتقان، أو هو بالحاء المهملة، أو هو جلبتور، بفتح الجيم وسكون اللام ثم موحدة مفتوحة ومثناة فوقية مضمومة، كعضرفوط، أو جنبتور بالنون بدل اللام. أقوال ذكرها المفسرون، وجمعها الحافظ في فتح الباري، والسهيلي في التعريف والإعلام، لما أبهم في القرآن من الأسماء والأعلام. وتجاسر الرجل: إذا تطاول وتجاسر الرجل، إذا تطاول ورفع رأسه، وقال جرير:
  وأحذر إن تجاسر ثم نـادى                      بدعوى يال خندف أن يجابا. تجاسر عليه، إذا اجترأ وأقدم. وإنك لقليل التجاسر علينا. وجسر على عدوه، ولا يجسرث أن يفعل كذا.
 في النوادر: تجاسر فلان له بالعصا، إذا تحرك له بها، كذا في التكملة، ولفظة بها ليست من نص النوادر. وأم الجسير، كزبير: أخت بثينة صاحبة جميل العذريين، قال جميل:
  حلفت برب الراقصات إلى منى                      هوي القطا يجتزن بطن دفين.
  لأيقن هذا القلب أن ليس لاقـيا                      سليمى ولا أم الجسير لحـين. ومما يستدرك عليه: في حديث الشعبي:  أنه يقال لسيفه: اجسر جسار، وهو فعال من الجسارة، وهي الجراءة والإقدام على الشيء. وتجاسر القوم في سيرهم، وأنشد:
  بكرت تجاسر عن بطون عنيزة. أي تسير.
 وجارية جسرة السواعد، أي ممتلئتها، وكذا جسرة المخدم، وأنشد:
  دار لخود جسرة المخدم. ومن المجاز: الموت جسر يوصل الحبيب إلى الحبيب. ورحم الله امرأ جعل طاعته جسرا إلى نجاته. وفي حديث نوف بن مالك قال:  فوقع عوج على نيل مصر فجسرهم سنة  ، أي صار لهم جسرا.
 والخيل تجاسر بالكماة: تمضي بها وتعبر. وجسر بن نكرة بن نوفل بن الصيداء، من ولده قيس بن مسهر، كان مع سيدنا الحسين رضي الله عنه، ذكره البلاذري. وجياسر، بكسر الجيم وفتح السين المهملة: قرية بمرو، منها أبو الخليل عبد السلام بن الخليل المروزي، تابعي أدرك أنسا، وعنه زيد بن الحباب. ويوم جسر أبي عبيد: مشهور، مد جسرا على الفرات زمن عمر رضي الله عنه، وحارب الفرس، وانهزم المسلمون. والجسرة: من مخاليف اليمن. وامرأة جسور، بلا هاء: أي جريئة. والجسرة، بالتحريك: الجسارة.

##### Türkçe

**الجسر** fetih ile: üzerinden geçilen şey; **القنطرة** ve benzeri gibi. Ve kesrelenir; iki lugattır. Ve ayrıca, birbirine bağlanan gemilere de ıtlak olunur; kıyıda kazıklara bağlanır; nehirler üzerinde olur. Ve **ق ن ط ر**’de gelecektir. Çoğul: azda **أجسر**; çokta **جسور**. Dedi ki:
  “Şüphesiz yavrular, **الأوكر** yavruları gibi,                      Bağdat toprağında, **الأجسر**’in arkasında.”

**الجسر**: develerden ve başkalarından büyük olan; onda **هاء** vardır. **الجسر**: atılgan, cesur. Ve **الجسر**: uzun, iri adam; **الجسور** gibi; **صبور** gibi. Denir: adam **جسر** ve **جسور**; (dişisi) **جسرة** ve **جسور** ve **جسورة**’dur. Ve denildi: **جمل جسر**: uzun; **ناقة جسرة**: uzun, iri.

**الجسر**: geçen (mâzî) deve; yahut **الجسر**: uzun, iri deve.

Denir: adam **جسر**: geçen, cesur. Ve **جمل جسر**: uzun, iri. Ve her iri uzuv: **جسر**. İbn Mukbil dedi ki:
  “Azgın; eyerinin yeri **جسر**.”

Yani: iri. İbn Sîde dedi: Ebû Ubeyd bunu İbn Mukbil’e böyle nisbet etti; biz onu şiirinde bulmadık. Dedim: Cevherî de onu ona böyle nisbet etti; Ebû Ubeyd’e tâbi olarak, **المصنف**’te onun iki yerinde: ince yahut iri olan uzunların sıfatları babında ve develer kitabında; İbn Fâris de **مجمله**’inde onu ona böyle nisbet etti. Sığânî dedi: Beyit İbn Mukbil’in değildir; ancak o, Amr b. Mâlik el-Âyişî’nindir; ve صدرُه:
  “**الذفرى**’nın genişliğiyle ölçüşen                      Kambur; eyerinin yeri **جسر**.”

Ve **جسر**: Kudâa’dan, İmrân b. el-Hâf oğullarından bir hayy; onlar **بلقين**’dir; çünkü onlar, Vebere b. Tağlib b. İmrân b. el-Hâf oğullarındandır.

**جسر** b. Amr b. Alle b. Celd b. Mâlik b. Edd b. Mezḥic. **جسر** b. Şîa‘ullâh b. Esed b. Vebere; o, Ebû’l-Kayn’dır; ve onlara **بلقين** denir; o, Kudâa’dan olan hayydır; musannif onu tekrar etmiştir.

Kays’ta da: **جسر** b. Muhârib b. Ḫaṣafe b. Kays ‘Aylân; Kümeyt ikisini zikretti ve dedi ki:
  “Etrafımızda **الزعانف**’in ayak takımı sertleşti                      Sanki biz Cüheyne’den yahut **جسر**’denmişiz gibi.”
  “Ve ben Kays ‘Aylân’ın Kays’ı olan **جسر**’i istemiyorum;                      Lâkin Ebû’l-Kayn’ı; **الجسر**’e yöneldik.”

Ezhârî bunu Kümeyt’e böyle okuttu; o onun değildir; ne de Kümeyt b. Ma‘rûf’undur. **جسر** b. Teymem; ve bazı nüshalarda: Teymullâh b. Yakdem b. ‘Anaze b. Esed b. Rebîa; bunların hepsi fetih iledir. Ve Ebû **جسر** el-Muḥâribî; nüshalarda böyle; **التكملة**’de: el-Ma‘âfirî. Ve **جسر** b. Vehb; ve oğlunun oğlu: **جسر** b. Zehrân b. **جسر**.

**جسر** b. Ferḳad el-Ḳaṣṣâb; Hasan’dan. Zehebî dedi: onu zayıf saydılar; İbn Hibbân’ın kitabında da bunun benzeri, istitrâden. **جسر** b. Hasan el-Fezârî; Nâfi‘den rivayet eder; ondan Evzâ‘î (rivayet eder). Ve onların başka bir **جسر** b. Hasan’ı vardır; A‘meş asrında Kûfî; Nesâî onu zayıf saydı.

**جسر** b. Abdullâh el-Murâdî. Bunlar kesre iledir; bazı muhaddislerin dediği gibi; yani şeyhi Ebû Abdillâh ez-Zehebî ve başkaları. Ve doğrusu, hepsinde fetihdir; İbn Düreyd’in dediği gibi; hâfız bunu **التبصير**’de nakletti. Ve **جسرة** bint Dacâce: muhaddise; Âişe’den rivayet etti; ondan Efleṭ b. Ḫalîfe (rivayet etti). Ve **الجسر** damme ile ve iki damme ile: **جسور**’un cem‘i; **صبور** gibi. Atılgan, geçen (mâzî) manasında.

İbn es-Sikkît’ten: denir: **جسر** erkek deve, ve **فدر** ve **جفر**; eğer çiftleşmeyi terk ederse. Râ‘î dedi ki:
  “Görürsün, yavrularından olan uzun **الطرفات**’ı                      **أعيس جاسر**’in levhalarına doğru otlarlar.”

Ve yine: **حسر** ve **جفر** ve **فدر**. Ve rivayet olunur: **أعيس جافر**.

**جسر** adam, **يجسر** **جسورا** (damme ile) ve **جسارة** (fetih ile): geçti ve nüfuz etti. Ve adam **جسور**; (kadın) **جسور** ve **جسورة**; ve onda **جسارة** vardır.

Mecazdan: **جسرت** ürkek binekler: onu, **الجسر**’in geçişi gibi geçirdim; **كاجتسرتها** gibi.

**جسر** adam, **يجسر** **جسرا**: bir **جسر** bağladı. Denir: **ناقة جسرة** ve **متجاسرة**; yani geçen. Ve **الأساس**’ta: yolculuğa karşı güçlü, cüretkâr. Leys dedi: nadiren denir: **جمل جسر**.

Dedi ki:
  “Ve çıktım; eğik, **التجاسر**.”

Ve denildi: **ناقة جسرة**; yani uzun, iri. **النوادر**’de: adam **جسر**: uzun, iri; bundan dolayı deveye **جسر** denildi. Ve onu **جسره تجسيرا**: onu cesaretlendirdi. Ve şüphesiz falan, arkadaşlarını **يجسر**; yani onları cesaretlendirir.

Mecazdan: **اجتسرت** gemi denizi: ona bindi ve ona daldı; **التكملة**’de böyle; **الأساس**’ta: onu geçti.

Ve **جسرين**, kesre ile: Dımaşk’ta; ondan Ebû’l-Kâsım Ammâr b. el-Cezer el-‘Uẕrî el-**جسريني**; ondan Abdülvehhâb el-Kellâbî hadis rivayet etti. Ve **جيسور**: Mûsâ’nın (nebîmize ve ona salât ve selâm olsun) öldürdüğü oğlanın adı. Şeyhimiz dedi: **القاموس**’un tashihli ve başkaca bütün asıllarında böyledir; şüphesiz kalem sürçmesidir; doğrusu: Mûsâ ile kıssasında Hızır’ın öldürdüğü oğlandır; ikisi (Mûsâ ve Hızır) üzerine selâm. Ve onda ihtilaf meşhurdur; müfessirler onu zikrettiler; Celâl **الإتقان**’da ona işaret etti. Yahut o, **الحاء** المهملة iledir; yahut o, **جلبتور**’dur: **الجيم**’in fethi, **اللام**’ın sükûnu, sonra fethalı **موحدة** ve dammeli **مثناة فوقية**; **عضرفوط** gibi. Yahut **جنبتور**: **النون** ile, **اللام** yerine. Müfessirlerin zikrettiği sözlerdir; hâfız bunları **فتح الباري**’de, Süheylî de **التعريف والإعلام**’da cem etti; Kur’ân’da isimlerden ve a‘lâmdan müphem bırakılan şeyler için. Ve adam **تجاسر** etti: uzadı. Ve adam **تجاسر** etti: uzadı ve başını kaldırdı. Cerîr dedi ki:
  “Ve sakınırım; eğer **تجاسر** eder sonra çağırırsa                      ‘Yâl Ḫindef’ davasıyla, cevaplanmasını.”

Ona karşı **تجاسر** etti: eğer cüret etti ve öne atıldıysa. Ve şüphesiz sen, bize karşı az **التجاسر** sahibisin. Ve düşmanına karşı **جسر** etti; ve o, şöyle yapmaya **يجسرث** etmez.

**النوادر**’de: falan ona değnekle **تجاسر** etti: eğer onunla ona doğru hareket ettiyse; **التكملة**’de böyle. Ve “onunla” lafzı, **النوادر**’in nassından değildir. Ve **أم الجسير**, **زبير** gibi: Cemîl el-‘Uẕrîlerin sahibesi Büseyne’nin kız kardeşi. Cemîl dedi ki:
  “Minâ’ya doğru raksedenlerin Rabbine yemin ettim                      **القطا**’nın hevası; **دفين**’in karnını **يجتزن** ederler.”
  “Bu kalp yakîn etsin ki, karşılaşan değildir                      Süleymâ’yı; ne de **أم الجسير**’i bir vakit.”

Ve ona istidrâk olunanlardandır: Şa‘bî hadîsinde: onun kılıcına denirdi: **اجسر جسار**; o, **الجسارة**’dan **فعال** veznindedir; o da, cesaret ve bir şeye atılmaktır. Ve kavim, yürüyüşlerinde **تجاسر** etti. Ve inşâd etti:
  “Sabahladım; **تجاسر** eder, ‘Unayze’nin karınlarından.”

Yani: yürür.

Ve cariye: **جسرة السواعد**; yani kolları dolgun olan. Ve yine: **جسرة المخدم**. Ve inşâd etti:
  “Bir eve; **جسرة المخدم** olan bir genç kıza.”

Ve mecazdan: ölüm, sevgiliyi sevgiliye ulaştıran bir **جسر**’dir. Ve Allah rahmet etsin; itaatini kurtuluşuna bir **جسر** yapan kimseye. Ve Nûf b. Mâlik hadîsinde dedi: “Mısır Nil’inde bir eğrilik vuku buldu da onları bir sene **فجسرهم**”; yani onlara bir **جسر** oldu.

Ve atlar, yiğitlerle **تجاسر** eder: onlarla geçer ve aşar. Ve **جسر** b. Nekere b. Nûfel b. es-Saydâ: onun soyundan Kays b. Mishe r; seyyidimiz Hüseyin ile beraberdi; Belâzürî onu zikretti. Ve **جياسر**, **الجيم**’in kesri ve **السين** المهملة’nin fethi ile: Merv’de bir köy; ondan Ebû’l-Ḫalîl Abdüsselâm b. el-Ḫalîl el-Mervezî; tâbiî; Enes’e yetişti; ondan Zeyd b. el-Ḥubâb (rivayet etti). Ve Ebû Ubeyd’in **جسر** günü: meşhur; Ömer (Allah ondan razı olsun) zamanında Fırat üzerine bir **جسر** uzattı; Farslarla savaştı; Müslümanlar bozguna uğradı. Ve **الجسرة**: Yemen’in **مخاليف**’inden. Ve kadın **جسور**, **هاء**sız: yani cüretkâr. Ve **الجسرة**, hareke ile: **الجسارة**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَسَرَ
1 جَسَرَ جسر , (K,) aor. جَسُرَ , (TA,) inf. n. جَسَارَةٌ (A, K, KL) and جُسُورٌ, said of a man, (K,) He was daring, courageous, or bold: (A, KL:) he acted with penetrating energy, or sharpness, vigorousness, and effectiveness; syn. مَضَى and نَفَذَ. (K.) You say, جَسَرَ عَلَى كَذَا, aor. جَسُرَ , inf. n. جَسَارَةٌ, He ventured upon such a thing daringly, courageously, or boldly; (S, A;) as also ↓ تجاسر: (S:) and عَلَيْهِ ↓ تجاسر he emboldened himself against it, or him. (A, K.) And جَسَرَ عَلَى عَدُوِّهِ, (A, Msb,) aor. جَسُرَ , inf. n. جُسُورٌ and جَسَارَةٌ, (Msb,) He acted daringly, conrageously, or boldly, against his enemy. (A.) And لَا يَجْسُرُ أَنْ يَفْعَلَ كَذَا He dares not to do such a thing. (A.) -A2- جَسَرَ, (K,) inf. n. جَسْرٌ, (TA,) He (a man) arched, or vaulted, a جِسْر [or bridge]. (K.) ― -b2- It is said of [the giant] 'Ooj (عُوج), in a trad., وَقَعَ عَلَى نِيلِ مِصْرَ فَجَسَرَهُمْ سَنَةً, i. e., (tropical:) [He fell down upon the Nile of Egypt, and] became a bridge to them [for the space of a year]. (A.) ― -b3- And one says, جَسَرَتِ الرِّكَابُ المَفَازَةَ, and ↓ اِجْتَسَرَتْهَا, (tropical:) The travellingcamels crossed, or passed over, the desert, (A, K,) as by a bridge: (A:) and السَّفِينَةُ البَحْرَ ↓ اجتسرتِ (tropical:) The ship crossed, or passed over, the sea: (A:) or rode upon, and passed through, the sea. (K.)

جسّرهُ
2 جسّرهُ جسر جسره جسرة , (A, K,) inf. n. تَجْسِيرٌ; (K;) [and ↓ اجسرهُ; (see أَغَرَّهُ;)] He encouraged him; emboldened him. (A, K.)

4 أَجْسَرَ see 2.

تجاسر
6 تجاسر تجاسر : see 1, in two places. ― -b2- Also He stretched himself up, and raised his head. (K.) ― -b3- تجاسر لَهُ بِالعَصَا He put himself in motion to him (En-Nawلdir, K) with the staff, or stick. (K.) ― -b4- تجاسروا They acted with mutual daring or courage or boldness. (KL.) ― -b5- They journeyed [app. with boldness, or emulating one another in boldness]. (TA.) ― -b6- الخَيْلُ تَجَاسَرُ بِالكُمَاةِ [for تَتَجَاسَرُ] (tropical:) The horses convey the brave armed men away, or along, or across. (A.)

8 اـِجْتَسَرَ see 1, last sentence, in two places.

جَسْرٌ
جَسْرٌ جسر : see جَسُورٌ, in two places. ― -b2- Also, applied to a he-camel, Sharp, spirited, or vigorous; syn. مَاضٍ [as contr. of بَلِيدٌ]; as also جَسْرَةٌ and ↓ مُتَجَاسِرَةٌ applied to a she-camel: or (so in the K accord. to the TA; but in the CK, “ and ”) tall: (K:) or tall and bulky: and with ة, applied to a she-camel, it has this last signification; (TA;) or signifies strong, and bold to endure travel: (A, TA:) the masc. epithet applied to a he-camel is rare. (Lth, TA.) ― -b3- Also Large, or bulky; applied to a camel, (S, K,) &c., (S,) or to anything, (K,) or to any limb, or member: (TA:) fem. with ة. (S, K.) ― -b4- جَسْرَةُ السَّوَاعِدِ, and المُخَدَّمِ, Full or plump [in the fore arms, and in the place of the anklet]; applied to a girl, or young woman. (A, TA.) -A2- See also what next follows.

جِسْرٌ
جِسْرٌ جسر and ↓ جَسْرٌ [A bridge; and a dyke, or causeway:] that on which one crosses over a river or the like; (S, Mgh, Msb, K;) as a قَنْطَرَة and the like; (TA;) whether built or not built: (Mgh, Msb:) and a bridge of boats; boats bound together, and tied to stakes in the bank, being over a river; see قَنْطَرَةٌ: (TA:) pl. (of pauc., TA) أَجْسُرٌ (K) and (of mult., TA) جُسُورٌ. (S, Msb, K.) [Hence,] المَوْتُ جِسْرٌ يُوَصِّلُ الحَبِيبَ اـِلَى الحَبِيبِ (tropical:) [Death is a bridge that conveys the friend to the friend]. (TA.) And جَعَلَ طَاعَتَهُ جِسْرًا اـِلَى نَجَاتِهِ (tropical:) [He made his obedience a bridge to his safety]. (A, TA.)

جَسُورٌ
جَسُورٌ جسر جسور Daring, courageous, or bold: (S, A:) or courageous and tall; as also ↓ جَسْرٌ: (K:) or courageous; and also tall and bulky; applied to a man; and so ↓ جَسْرٌ: (TA:) fem. of the former without, and sometimes with, ة: (Msb:) and of the latter with ة: (TA:) pl. of the former جُسُرٌ and جُسْرٌ. (K, TA.) It is not applied to a hecamel; but with ة is applied to a she-camel, meaning Bold to traverse rugged, or difficult, tracts. (Msb.)

جَسَّارٌ
جَسَّارٌ جسار Very daring or courageous or bold. (TA.)

مُتَجَاسِرَةٌ
مُتَجَاسِرَةٌ متجاسر متجاسره متجاسرة : see جَسْرٌ.

##### Türkçe

جَسَرَ
1 **جَسَرَ** **جسر** , (K,) muzâri‘ı **جَسُرَ** , (TA,) mastarı **جَسَارَةٌ** (A, K, KL) ve **جُسُورٌ**, bir adam hakkında söylenir, (K,) O, atılgan, cesur, yahut gözü pek idi: (A, KL:) delici bir enerjiyle, yahut keskinlikle, kuvvetlilikle ve etkililikle davrandı; eşanlamlısı **مَضَى** ve **نَفَذَ**. (K.) Sen dersin ki, **جَسَرَ عَلَى كَذَا**, muzâri‘ı **جَسُرَ** , mastarı **جَسَارَةٌ**, O, böyle bir şeye atılganlıkla, cesaretle, yahut gözüpeklikle girişti; (S, A;) bunun gibi ↓ **تجاسر**: (S:) ve **عَلَيْهِ** ↓ **تجاسر** o, ona karşı kendini cesaretlendirdi, yahut ona karşı kendini gözüpek kıldı. (A, K.) Ve **جَسَرَ عَلَى عَدُوِّهِ**, (A, Msb,) muzâri‘ı **جَسُرَ** , mastarı **جُسُورٌ** ve **جَسَارَةٌ**, (Msb,) O, düşmanına karşı atılganlıkla, cesaretle, yahut gözüpeklikle davrandı. (A.) Ve **لَا يَجْسُرُ أَنْ يَفْعَلَ كَذَا** O, böyle bir şeyi yapmaya cesaret etmez. (A.) -A2- **جَسَرَ**, (K,) mastarı **جَسْرٌ**, (TA,) O (bir adam) bir **جِسْر** [yahut köprü] kemerledi, yahut tonozladı. (K.) ― -b2- [Dev] ‘Ooj (**عُوج**) hakkında, bir rivayette, **وَقَعَ عَلَى نِيلِ مِصْرَ فَجَسَرَهُمْ سَنَةً**, yani, (mecaz:) [Mısır’ın Nil’inin üzerine düştü ve] onlara [bir yıl müddetince] bir köprü oldu. (A.) ― -b3- Ve kişi der ki, **جَسَرَتِ الرِّكَابُ المَفَازَةَ**, ve ↓ **اِجْتَسَرَتْهَا**, (mecaz:) Yolculuk develeri çölü geçti, yahut üzerinden geçti, (A, K,) sanki bir köprü ile: (A:) ve **السَّفِينَةُ البَحْرَ** ↓ **اجتسرتِ** (mecaz:) Gemi denizi geçti, yahut üzerinden geçti: (A:) yahut denizin üzerine bindi ve denizin içinden geçip gitti. (K.)

جسّرهُ
2 **جسّرهُ** **جسر** **جسره** **جسرة** , (A, K,) mastarı **تَجْسِيرٌ**; (K;) [ve ↓ **اجسرهُ**; (bk. **أَغَرَّهُ**;)] O, onu cesaretlendirdi; onu gözüpek kıldı. (A, K.)

4 **أَجْسَرَ** bk. 2.

تجاسر
6 **تجاسر** **تجاسر** : bk. 1, iki yerde. ― -b2- Ayrıca O, kendini yukarı doğru gerdi ve başını kaldırdı. (K.) ― -b3- **تجاسر لَهُ بِالعَصَا** O, asa yahut değnek ile ona doğru harekete geçti. (En-Nawâdir, K) (K.) ― -b4- **تجاسروا** Onlar karşılıklı atılganlıkla yahut cesaretle yahut gözüpeklikle davrandılar. (KL.) ― -b5- Onlar yolculuk ettiler [görünüşe göre gözüpeklikle, yahut gözüpeklikte birbirleriyle yarışarak]. (TA.) ― -b6- **الخَيْلُ تَجَاسَرُ بِالكُمَاةِ** [**تَتَجَاسَرُ** yerine] (mecaz:) Atlar, cesur silahlı adamları uzaklaştırarak, yahut boyunca, yahut karşıya taşır. (A.)

8 **اـِجْتَسَرَ** bk. 1, son cümle, iki yerde.

جَسْرٌ
**جَسْرٌ** **جسر** : bk. **جَسُورٌ**, iki yerde. ― -b2- Ayrıca, erkek deveye uygulanır, Keskin, canlı, yahut güçlü; eşanlamlısı **مَاضٍ** [**بَلِيدٌ**’in zıddı olarak]; bunun gibi **جَسْرَةٌ** ve ↓ **مُتَجَاسِرَةٌ** dişi deveye uygulanır: yahut (TA’ya göre K’da böyle; fakat CK’da “ve”): uzun boylu: (K:) yahut uzun boylu ve iri yapılı: ve ة ile, dişi deveye uygulanınca, bu son anlamı taşır; (TA;) yahut güçlü ve yolculuğa dayanmaya gözüpek demektir: (A, TA:) erkek deveye uygulanan müzekker sıfat nadirdir. (Lth, TA.) ― -b3- Ayrıca Büyük, yahut iri yapılı; deveye uygulanır, (S, K,) vb., (S,) yahut herhangi bir şeye, (K,) yahut herhangi bir uzva, yahut organa: (TA:) müennesi ة ile. (S, K.) ― -b4- **جَسْرَةُ السَّوَاعِدِ**, ve **المُخَدَّمِ**, Ön kollarda ve halhal yerinde dolgun yahut etli; bir kıza yahut genç kadına uygulanır. (A, TA.) -A2- Ayrıca hemen ardından gelen şeye de bak.

جِسْرٌ
**جِسْرٌ** **جسر** ve ↓ **جَسْرٌ** [Bir köprü; ve bir set, yahut şose:] onunla bir nehir yahut benzeri üzerinden geçilen şey; (S, Mgh, Msb, K;) bir **قَنْطَرَة** ve benzeri gibi; (TA;) yapılmış olsun yahut yapılmamış olsun: (Mgh, Msb:) ve kayık köprüsü; kayıkların birbirine bağlanıp bir nehir üzerinde kıyıdaki kazıklara bağlanmış olması; bk. **قَنْطَرَةٌ**: (TA:) çoğulu (azlık için, TA) **أَجْسُرٌ** (K) ve (çokluk için, TA) **جُسُورٌ**. (S, Msb, K.) [Bundan dolayı,] **المَوْتُ جِسْرٌ يُوَصِّلُ الحَبِيبَ اـِلَى الحَبِيبِ** (mecaz:) [Ölüm, sevgiliyi sevgiliye ulaştıran bir köprüdür]. (TA.) Ve **جَعَلَ طَاعَتَهُ جِسْرًا اـِلَى نَجَاتِهِ** (mecaz:) [O, itaatini kurtuluşuna bir köprü yaptı]. (A, TA.)

جَسُورٌ
**جَسُورٌ** **جسر** **جسور** Atılgan, cesur, yahut gözü pek: (S, A:) yahut cesur ve uzun boylu; bunun gibi ↓ **جَسْرٌ**: (K:) yahut cesur; ve ayrıca uzun boylu ve iri yapılı; bir adama uygulanır; ve böylece ↓ **جَسْرٌ**: (TA:) ilkinin müennesi ة’siz, ve bazen ة ile: (Msb:) ve ikincisinin müennesi ة ile: (TA:) ilkinin çoğulu **جُسُرٌ** ve **جُسْرٌ**. (K, TA.) Erkek deveye uygulanmaz; fakat ة ile dişi deveye uygulanır, anlamı: engebeli, yahut zor, arazileri aşmaya gözüpek. (Msb.)

جَسَّارٌ
**جَسَّارٌ** **جسار** Pek atılgan yahut cesur yahut gözü pek. (TA.)

مُتَجَاسِرَةٌ
**مُتَجَاسِرَةٌ** **متجاسر** **متجاسره** **متجاسرة** : bk. **جَسْرٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَسَرَ
جَسَرَ U ( n. ac. جَسَاْرَة 22t ,  جُسُوْر 27 ),
a.  Was daring, venturesome, bold; was rash, fool-hardy.

b.  [ 'Ala ], Dared, ventured to.

e.  Made a bridge over; crossed.

جَسَّرَ
جَسَّرَ II ,
a.  Emboldened, encouraged.

تَجَاْسَرَ
تَجَاْسَرَ VI ,
a.  see I (a) .

اِجْتَسَرَ
اِجْتَسَرَ VIII ,
a.  Crossed over.

جَسْر
جَسْر 1 ,
a.  see 2 &  26 .

جِسْر
جِسْر 2 , ( pl. أَجْسُر 16 ,  جُسُوْر 27 ),
a.  Bridge, causeway, dam.

b.  Cross-beam.

جَسَاْرَة
جَسَاْرَة 22t ,
a.  Daring; rashness; boldness, audacity.

جَسُوْر
جَسُوْر 26 , ( pl. جُسْر 3 ,  جُسُر 10 ),
a.  Bold, daring, venturesome, audacious; rash, fool-hardy.

##### Türkçe

جَسَرَ
**جَسَرَ** U ( i. ac. **جَسَاْرَة** 22t , **جُسُوْر** 27 ),
a. Atılgan, girişken, cesur idi; düşüncesizce atılan, gözü kara idi.

b. [ **'Ala** ], -e cüret etti, -e girişti.

e. Üzerine bir köprü yaptı; geçti.

جَسَّرَ
**جَسَّرَ** II ,
a. Cesaretlendirdi, yüreklendirdi.

تَجَاْسَرَ
**تَجَاْسَرَ** VI ,
a. I (a)’ya bak.

اِجْتَسَرَ
**اِجْتَسَرَ** VIII ,
a. Karşıya geçti.

جَسْر
**جَسْر** 1 ,
a. 2 ve 26’ya bak.

جِسْر
**جِسْر** 2 , ( çoğ. **أَجْسُر** 16 , **جُسُوْر** 27 ),
a. Köprü, şose, bent.

b. Enine kiriş.

جَسَاْرَة
**جَسَاْرَة** 22t ,
a. Atılganlık; düşüncesizce atılma; cesaret, cüret.

جَسُوْر
**جَسُوْر** 26 , ( çoğ. **جُسْر** 3 , **جُسُر** 10 ),
a. Cesur, atılgan, girişken, cüretkâr; düşüncesizce atılan, gözü kara.
