# جسر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جسر

الجسر بالفتح: الذي يعبر عليه، كالقنطرة ونحوها، ويكسر، لغتان، ويطلق أيضا على سفن يشد بعضها ببعض، وتربط إلى أوتاد في الشط تكون على الأنهار. وسيأتي في ق ن ط ر، ج أجسر، في القليل، وجسور، في الكثير، قال:
  إن فراخا كفـراخ الأوكـر                      بأرض بغداد وراء الأجسر. الجسر: العظيم من الإبل وغيرها، وهي بهاء. الجسر: المقدام الشجاع. والجسر: الرجل الطويل الضخم، كالجسور، كصبور، يقال: رجل جسر وجسور، وهي جسرة وجسور وجسورة. وقيل: جمل جسر: طويل، وناقة جسرة: طويلة ضخمة.
 الجسر: الجمل الماضي، أو الجسر: الجمل الطويل الضخم.
 يقال: رجل جسر: ماض شجاع. وجمل جسر: طويل ضخم. وكل عضو ضخم: جسر، قال ابن مقبل:
  هوجاء موضع رحلها جسر.

  أي ضخم. قال ابن سيده: هكذا عزاه أبو عبيد إلى ابن مقبل، ولم نجده في شعره. قلت: وهكذا عزاه الجوهري له، تبعا لأبي عبيد في المصنف في الموضعين منه، في باب نعوت الطوال مع الدقة أو العظم، وفي كتاب الإبل، وهكذا عزاه ابن فارس له أيضا في مجمله. قال الصغاني: وليس البيت لابن مقبل، وإنما هو لعمرو بن مالك العائشي، وصدره:
  بعراضة الذفرى مـكـايلة                      كوماء موقع رحلها جسر. وجسر: حي من قضاعة من بني عمران بن الحاف، وهم بلقين، فإنهم من بني وبرة بن تغلب بن عمران بن الحاف.
 جسر بن عمرو بن علة بن جلد بن مالك بن أدد بن مذحج. جسر بن شيع الله بن أسد بن وبرة، وهو أبو القين،ويقال لهم: بلقين، وهو الحي الذي من قضاعة، وقد كرره المصنف.
 في قيس أيضا جسر بن محارب بن خصفة بن قيس عيلان، وذكرهما الكميت فقال:
  تقـشـف أوبـاش الـزعـــانـــف حـــولـــنـــا                      قصـيفـا كـأنـا مـن جـــهـــينة أو جـــســـر.
  وما جسر قيس قيس عيلان أبتغيولكن أبا القين اعتدلنا إلى الجسر. هكذا أنشده الأزهري للكميت، وليس له، ولا للكميت بن معروف. جسر بن تيمم، وفي بعض النسخ: تيم الله بن يقدم بن عنزة بن أسد بن ربيعة، كل هؤلاء بالفتح. وأبو جسر المحاربي، كذا في النسخ، وفي التكملة: المعافري. وجسر بن وهب، وابن ابنه جسر بن زهران بن جسر.
 جسر بن فرقد القصاب، عن الحسن، قال الذهبي: ضعفوه، ومثله في كتاب ابن حبان استطرادا. جسر بن حسن الفزاري، يروي عن نافع، وعنه الأوزاعي، ولهم جسر بن حسن آخر، كوفي في عصر الأعمش، ضعفه النسائي.
 جسر بن عبد الله المرادي. فهؤلاء بالكسر، كما قاله بعض المحدثين، يعني شيخه أبا عبد الله الذهبي وغيره. والصواب في الكل الفتح، كما قاله ابن دريد، ونقله الحافظ في التبصير. وجسرة بنت دجاجة: محدثة، روت عن عائشة، وعنها أفلت بن خليفة. والجسر بالضم وبضمتين جمع جسور كصبور. بمعنى المقدام الماضي.
 عن ابن السكيت: يقال: جسر الفحل، وفدر، وجفر، إذا ترك الضراب، قال الراعي:
  ترى الطرفات العيط من بكراتها                      يرعن إلى ألواح أعيس جاسر. وكذلك حسر، وجفر، وفدر، ويروى: أعيس جافر.
 جسر الرجل يجسر جسورا بالضم، وجسارة، بالفتح: مضى ونفذ. ورجل جسور، وهي جسور، وجسورة، وفيه جسارة.
 من المجاز: جسرت الركاب المفارة: عبرتها عبثور الجسر، كاجتسرتها.
 جسر الرجل يجسر جسرا: عقد جسرا. يقال: ناقة جسرة ومتجاسرة، أي ماضية، وفي الأساس قوية جريئة على السفر. وقال الليث: وقلما يقال: جمل جسر.
 قال:
  وخرجت مائلة التجاسر. وقيل: ناقة جسرة، أي طويلة ضخمة. وفي النوادر: رجل جسر: طويل ضخم، ومنه قيل للناقة: جسر. وجسره تجسيرا: شجعه، وإن فلانا ليجسر أصحابه، أي يشجعهم.
 من المجاز: اجتسرت السفينة البحر: ركبته وخاضته، كذا في التكملة، وفي الأساس: عبرته.

  وجسرين، بالكسر: بدمشق، ومنها أبو القاسم عمار بن الجزر العذري الجسريني، حدث عنه عبد الوهاب الكلابي. وجيسور: اسم الغلام الذي قتله موسى صلى الله على نبينا وعليه وسلم. قال شيخنا: كذا في جميع أصول القاموس المصححة وغيرها، وهو سبق قلم بلا شك، والصواب: الغلام الذي قتله الخضر في قضيته مع موسى عليهما السلام، والخلاف فيه مشهور، ذكره المفسرون، وأشار إليه الجلال في الإتقان، أو هو بالحاء المهملة، أو هو جلبتور، بفتح الجيم وسكون اللام ثم موحدة مفتوحة ومثناة فوقية مضمومة، كعضرفوط، أو جنبتور بالنون بدل اللام. أقوال ذكرها المفسرون، وجمعها الحافظ في فتح الباري، والسهيلي في التعريف والإعلام، لما أبهم في القرآن من الأسماء والأعلام. وتجاسر الرجل: إذا تطاول وتجاسر الرجل، إذا تطاول ورفع رأسه، وقال جرير:
  وأحذر إن تجاسر ثم نـادى                      بدعوى يال خندف أن يجابا. تجاسر عليه، إذا اجترأ وأقدم. وإنك لقليل التجاسر علينا. وجسر على عدوه، ولا يجسرث أن يفعل كذا.
 في النوادر: تجاسر فلان له بالعصا، إذا تحرك له بها، كذا في التكملة، ولفظة بها ليست من نص النوادر. وأم الجسير، كزبير: أخت بثينة صاحبة جميل العذريين، قال جميل:
  حلفت برب الراقصات إلى منى                      هوي القطا يجتزن بطن دفين.
  لأيقن هذا القلب أن ليس لاقـيا                      سليمى ولا أم الجسير لحـين. ومما يستدرك عليه: في حديث الشعبي:  أنه يقال لسيفه: اجسر جسار، وهو فعال من الجسارة، وهي الجراءة والإقدام على الشيء. وتجاسر القوم في سيرهم، وأنشد:
  بكرت تجاسر عن بطون عنيزة. أي تسير.
 وجارية جسرة السواعد، أي ممتلئتها، وكذا جسرة المخدم، وأنشد:
  دار لخود جسرة المخدم. ومن المجاز: الموت جسر يوصل الحبيب إلى الحبيب. ورحم الله امرأ جعل طاعته جسرا إلى نجاته. وفي حديث نوف بن مالك قال:  فوقع عوج على نيل مصر فجسرهم سنة  ، أي صار لهم جسرا.
 والخيل تجاسر بالكماة: تمضي بها وتعبر. وجسر بن نكرة بن نوفل بن الصيداء، من ولده قيس بن مسهر، كان مع سيدنا الحسين رضي الله عنه، ذكره البلاذري. وجياسر، بكسر الجيم وفتح السين المهملة: قرية بمرو، منها أبو الخليل عبد السلام بن الخليل المروزي، تابعي أدرك أنسا، وعنه زيد بن الحباب. ويوم جسر أبي عبيد: مشهور، مد جسرا على الفرات زمن عمر رضي الله عنه، وحارب الفرس، وانهزم المسلمون. والجسرة: من مخاليف اليمن. وامرأة جسور، بلا هاء: أي جريئة. والجسرة، بالتحريك: الجسارة.

### Türkçe

**الجسر** fetih ile: üzerinden geçilen şey; **القنطرة** ve benzeri gibi. Ve kesrelenir; iki lugattır. Ve ayrıca, birbirine bağlanan gemilere de ıtlak olunur; kıyıda kazıklara bağlanır; nehirler üzerinde olur. Ve **ق ن ط ر**’de gelecektir. Çoğul: azda **أجسر**; çokta **جسور**. Dedi ki:
  “Şüphesiz yavrular, **الأوكر** yavruları gibi,                      Bağdat toprağında, **الأجسر**’in arkasında.”

**الجسر**: develerden ve başkalarından büyük olan; onda **هاء** vardır. **الجسر**: atılgan, cesur. Ve **الجسر**: uzun, iri adam; **الجسور** gibi; **صبور** gibi. Denir: adam **جسر** ve **جسور**; (dişisi) **جسرة** ve **جسور** ve **جسورة**’dur. Ve denildi: **جمل جسر**: uzun; **ناقة جسرة**: uzun, iri.

**الجسر**: geçen (mâzî) deve; yahut **الجسر**: uzun, iri deve.

Denir: adam **جسر**: geçen, cesur. Ve **جمل جسر**: uzun, iri. Ve her iri uzuv: **جسر**. İbn Mukbil dedi ki:
  “Azgın; eyerinin yeri **جسر**.”

Yani: iri. İbn Sîde dedi: Ebû Ubeyd bunu İbn Mukbil’e böyle nisbet etti; biz onu şiirinde bulmadık. Dedim: Cevherî de onu ona böyle nisbet etti; Ebû Ubeyd’e tâbi olarak, **المصنف**’te onun iki yerinde: ince yahut iri olan uzunların sıfatları babında ve develer kitabında; İbn Fâris de **مجمله**’inde onu ona böyle nisbet etti. Sığânî dedi: Beyit İbn Mukbil’in değildir; ancak o, Amr b. Mâlik el-Âyişî’nindir; ve صدرُه:
  “**الذفرى**’nın genişliğiyle ölçüşen                      Kambur; eyerinin yeri **جسر**.”

Ve **جسر**: Kudâa’dan, İmrân b. el-Hâf oğullarından bir hayy; onlar **بلقين**’dir; çünkü onlar, Vebere b. Tağlib b. İmrân b. el-Hâf oğullarındandır.

**جسر** b. Amr b. Alle b. Celd b. Mâlik b. Edd b. Mezḥic. **جسر** b. Şîa‘ullâh b. Esed b. Vebere; o, Ebû’l-Kayn’dır; ve onlara **بلقين** denir; o, Kudâa’dan olan hayydır; musannif onu tekrar etmiştir.

Kays’ta da: **جسر** b. Muhârib b. Ḫaṣafe b. Kays ‘Aylân; Kümeyt ikisini zikretti ve dedi ki:
  “Etrafımızda **الزعانف**’in ayak takımı sertleşti                      Sanki biz Cüheyne’den yahut **جسر**’denmişiz gibi.”
  “Ve ben Kays ‘Aylân’ın Kays’ı olan **جسر**’i istemiyorum;                      Lâkin Ebû’l-Kayn’ı; **الجسر**’e yöneldik.”

Ezhârî bunu Kümeyt’e böyle okuttu; o onun değildir; ne de Kümeyt b. Ma‘rûf’undur. **جسر** b. Teymem; ve bazı nüshalarda: Teymullâh b. Yakdem b. ‘Anaze b. Esed b. Rebîa; bunların hepsi fetih iledir. Ve Ebû **جسر** el-Muḥâribî; nüshalarda böyle; **التكملة**’de: el-Ma‘âfirî. Ve **جسر** b. Vehb; ve oğlunun oğlu: **جسر** b. Zehrân b. **جسر**.

**جسر** b. Ferḳad el-Ḳaṣṣâb; Hasan’dan. Zehebî dedi: onu zayıf saydılar; İbn Hibbân’ın kitabında da bunun benzeri, istitrâden. **جسر** b. Hasan el-Fezârî; Nâfi‘den rivayet eder; ondan Evzâ‘î (rivayet eder). Ve onların başka bir **جسر** b. Hasan’ı vardır; A‘meş asrında Kûfî; Nesâî onu zayıf saydı.

**جسر** b. Abdullâh el-Murâdî. Bunlar kesre iledir; bazı muhaddislerin dediği gibi; yani şeyhi Ebû Abdillâh ez-Zehebî ve başkaları. Ve doğrusu, hepsinde fetihdir; İbn Düreyd’in dediği gibi; hâfız bunu **التبصير**’de nakletti. Ve **جسرة** bint Dacâce: muhaddise; Âişe’den rivayet etti; ondan Efleṭ b. Ḫalîfe (rivayet etti). Ve **الجسر** damme ile ve iki damme ile: **جسور**’un cem‘i; **صبور** gibi. Atılgan, geçen (mâzî) manasında.

İbn es-Sikkît’ten: denir: **جسر** erkek deve, ve **فدر** ve **جفر**; eğer çiftleşmeyi terk ederse. Râ‘î dedi ki:
  “Görürsün, yavrularından olan uzun **الطرفات**’ı                      **أعيس جاسر**’in levhalarına doğru otlarlar.”

Ve yine: **حسر** ve **جفر** ve **فدر**. Ve rivayet olunur: **أعيس جافر**.

**جسر** adam, **يجسر** **جسورا** (damme ile) ve **جسارة** (fetih ile): geçti ve nüfuz etti. Ve adam **جسور**; (kadın) **جسور** ve **جسورة**; ve onda **جسارة** vardır.

Mecazdan: **جسرت** ürkek binekler: onu, **الجسر**’in geçişi gibi geçirdim; **كاجتسرتها** gibi.

**جسر** adam, **يجسر** **جسرا**: bir **جسر** bağladı. Denir: **ناقة جسرة** ve **متجاسرة**; yani geçen. Ve **الأساس**’ta: yolculuğa karşı güçlü, cüretkâr. Leys dedi: nadiren denir: **جمل جسر**.

Dedi ki:
  “Ve çıktım; eğik, **التجاسر**.”

Ve denildi: **ناقة جسرة**; yani uzun, iri. **النوادر**’de: adam **جسر**: uzun, iri; bundan dolayı deveye **جسر** denildi. Ve onu **جسره تجسيرا**: onu cesaretlendirdi. Ve şüphesiz falan, arkadaşlarını **يجسر**; yani onları cesaretlendirir.

Mecazdan: **اجتسرت** gemi denizi: ona bindi ve ona daldı; **التكملة**’de böyle; **الأساس**’ta: onu geçti.

Ve **جسرين**, kesre ile: Dımaşk’ta; ondan Ebû’l-Kâsım Ammâr b. el-Cezer el-‘Uẕrî el-**جسريني**; ondan Abdülvehhâb el-Kellâbî hadis rivayet etti. Ve **جيسور**: Mûsâ’nın (nebîmize ve ona salât ve selâm olsun) öldürdüğü oğlanın adı. Şeyhimiz dedi: **القاموس**’un tashihli ve başkaca bütün asıllarında böyledir; şüphesiz kalem sürçmesidir; doğrusu: Mûsâ ile kıssasında Hızır’ın öldürdüğü oğlandır; ikisi (Mûsâ ve Hızır) üzerine selâm. Ve onda ihtilaf meşhurdur; müfessirler onu zikrettiler; Celâl **الإتقان**’da ona işaret etti. Yahut o, **الحاء** المهملة iledir; yahut o, **جلبتور**’dur: **الجيم**’in fethi, **اللام**’ın sükûnu, sonra fethalı **موحدة** ve dammeli **مثناة فوقية**; **عضرفوط** gibi. Yahut **جنبتور**: **النون** ile, **اللام** yerine. Müfessirlerin zikrettiği sözlerdir; hâfız bunları **فتح الباري**’de, Süheylî de **التعريف والإعلام**’da cem etti; Kur’ân’da isimlerden ve a‘lâmdan müphem bırakılan şeyler için. Ve adam **تجاسر** etti: uzadı. Ve adam **تجاسر** etti: uzadı ve başını kaldırdı. Cerîr dedi ki:
  “Ve sakınırım; eğer **تجاسر** eder sonra çağırırsa                      ‘Yâl Ḫindef’ davasıyla, cevaplanmasını.”

Ona karşı **تجاسر** etti: eğer cüret etti ve öne atıldıysa. Ve şüphesiz sen, bize karşı az **التجاسر** sahibisin. Ve düşmanına karşı **جسر** etti; ve o, şöyle yapmaya **يجسرث** etmez.

**النوادر**’de: falan ona değnekle **تجاسر** etti: eğer onunla ona doğru hareket ettiyse; **التكملة**’de böyle. Ve “onunla” lafzı, **النوادر**’in nassından değildir. Ve **أم الجسير**, **زبير** gibi: Cemîl el-‘Uẕrîlerin sahibesi Büseyne’nin kız kardeşi. Cemîl dedi ki:
  “Minâ’ya doğru raksedenlerin Rabbine yemin ettim                      **القطا**’nın hevası; **دفين**’in karnını **يجتزن** ederler.”
  “Bu kalp yakîn etsin ki, karşılaşan değildir                      Süleymâ’yı; ne de **أم الجسير**’i bir vakit.”

Ve ona istidrâk olunanlardandır: Şa‘bî hadîsinde: onun kılıcına denirdi: **اجسر جسار**; o, **الجسارة**’dan **فعال** veznindedir; o da, cesaret ve bir şeye atılmaktır. Ve kavim, yürüyüşlerinde **تجاسر** etti. Ve inşâd etti:
  “Sabahladım; **تجاسر** eder, ‘Unayze’nin karınlarından.”

Yani: yürür.

Ve cariye: **جسرة السواعد**; yani kolları dolgun olan. Ve yine: **جسرة المخدم**. Ve inşâd etti:
  “Bir eve; **جسرة المخدم** olan bir genç kıza.”

Ve mecazdan: ölüm, sevgiliyi sevgiliye ulaştıran bir **جسر**’dir. Ve Allah rahmet etsin; itaatini kurtuluşuna bir **جسر** yapan kimseye. Ve Nûf b. Mâlik hadîsinde dedi: “Mısır Nil’inde bir eğrilik vuku buldu da onları bir sene **فجسرهم**”; yani onlara bir **جسر** oldu.

Ve atlar, yiğitlerle **تجاسر** eder: onlarla geçer ve aşar. Ve **جسر** b. Nekere b. Nûfel b. es-Saydâ: onun soyundan Kays b. Mishe r; seyyidimiz Hüseyin ile beraberdi; Belâzürî onu zikretti. Ve **جياسر**, **الجيم**’in kesri ve **السين** المهملة’nin fethi ile: Merv’de bir köy; ondan Ebû’l-Ḫalîl Abdüsselâm b. el-Ḫalîl el-Mervezî; tâbiî; Enes’e yetişti; ondan Zeyd b. el-Ḥubâb (rivayet etti). Ve Ebû Ubeyd’in **جسر** günü: meşhur; Ömer (Allah ondan razı olsun) zamanında Fırat üzerine bir **جسر** uzattı; Farslarla savaştı; Müslümanlar bozguna uğradı. Ve **الجسرة**: Yemen’in **مخاليف**’inden. Ve kadın **جسور**, **هاء**sız: yani cüretkâr. Ve **الجسرة**, hareke ile: **الجسارة**.
