# جسس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جسس

الجَسُّ: اللَّمْسُ باليد. والمَجَسَّةُ: مَمَسَّةُ ما تَمَسُّ. ابن سيده: جَسَّه بيده يَجُسُّه جَسّاً واجْتَسَّه أَي مَسَّه ولَمَسَه. والمَجَسَّةُ: الموضع الذي تقع عليه يده إِذا جَسَّه. وجَسَّ الشخصَ بعينه: أَحَدَّ النظر إِليه ليَسْتَبِينَه ويَسْتَثْبِتَه؛ قال:
وفِتْيَةٍ كالذُّبابِ الطُّلْسِ قلت لهم:
إِني أَرى شَبَحاً قد زالَ أَوْ حالا
فاعْصَوْصَبْوا ثم جَسُّوه بأَعْيُنِهم،
ثم اخْتَفَوْه وقَرنُ الشمس قد زالا
اختفوه: أَظهروه. والجَسُّ: جَسُّ الخَبَرِ، ومنه التَجَسُّسُ. وجَسَّ الخَبَرَ وتَجَسَّسه: بحث عنه وفحَصَ. قال اللحياني: تَجَسَّسْتُ فلاناً ومن فلان بحثت عنه كتَحَسَّسْتُ، ومن الشاذ قراءة من قرأَ: فَتَجَسَّسُوا من يوسف وأَخيه. والمَجَسُّ والمَجَسَّة: مَمَسَّةُ ما جَسَسْتَه بيدك. وتَجَسَّسْتُ الخبر وتَحَسَّسْته بمعنى واحد. وفي الحديث: لا تَجَسَّسُوا؛ التَّجَسُّسُ، بالجيم: التفتيش عن بواطن الأُمور، وأَكثر ما يقال في الشر. والجاسُوسُ: صاحب سِرِّ الشَّر، والناموسُ: صاحب سرِّ الخير، وقيل: التَّجَسُّسُ، بالجيم، أَن يطلبه لغيره، وبالحاء، أَن يطلبه لنفسه، وقنيل بالجيم: البحث عن العورات، وبالحاء الاستماع، وقيل: معناهما واحد في تطلب معرفة الأَخبار. والعرب تقول: فلان ضَيِّقُ المَجَسِّ إِذا لم يكن واسع السِّرْبِ ولم يكن رَحيب الصدر. ويقال: في مَجَسِّكَ ضِيقٌ. وجَسَّ إِذا اختبر. والمَجَسَّةُ: الموضع الذي يَجُسُّه الطبيب. والجاسُوسُ: العَيْنُ يَتَجَسَّسُ الأَخبار ثم يأْتي بها، وقيل: الجاسُوسُ الذي يَتَجَسَّس الأَخبار.
والجَسَّاسَةُ: دابة في جزائر البحر تَجُسُّ الأَخبار وتأْتي بها الدجالَ، زعموا. وفي حديث تميم الداري: أَنا الجَسَّاسَة يعني الدابة التي رآها في جزيرة البحر، وإِنما سميت بذلك لأَنها تجُسُّ الأَخبار للدجال. وجَواسُّ الإِنسان: معروفة، وهي خمس: اليدان والعينان والفم والشم والسمع، والواحدة جاسَّة، ويقال بالحاء؛ قال الخليل: الجَواسُّ الحَواسُّ. وفي المثل: أَفواهُها مَجاسُّها، لأَن الإِبل إِذا أَحسنت الأَكل اكتفى الناظر بذلك في معرفة سمنها من أَن يَجُسَّها. قال ابن سيده: والجَواسُّ عند الأَوائل الحَواسُّ.
وجَسَّاس: اسم رجل؛ قال مُهَلْهِلٌ:
قَتِيلٌ، ما قَتِيلُ المَرْءِ عَمْرٍو؟
وجَسَّاسُ بنُ مُرَّةَ ذو ضَريرِ
وكذلك جِسَاسٌ؛ أَنشد ابن الأعرابي:
أَحْيا جِساساً، فلما حانَ مَصْرَعُه،
خَلّى جِساساً لأَقْوام سَيَحْمُونَه
وجَسَّاسُ بنُ مُرَّة الشَّيْباني: قاتلُ كُلَيبِ وائلٍ: وجِسْ: زَجْرٌ للإِبل.

### Türkçe

**الجَسُّ**: elle dokunmadır. **والمَجَسَّةُ**: dokunduğun şeyin dokunma yeri.

İbn Sîde: **جَسَّه بيده يَجُسُّه جَسّاً واجْتَسَّه** yani ona dokundu ve elle yokladı.

**والمَجَسَّةُ**: onu yokladığında elinin üzerine düştüğü yerdir. **وجَسَّ الشخصَ بعينه**: onu belirginleştirmek ve sağlamlaştırmak için bakışını ona keskinleştirdi; dedi ki:

Ve sinekler gibi kara (tozlu) gençler (topluluğuna) dedim ki:
Ben bir siluet görüyorum; gitmiş yahut değişmiş.
Derken toplandılar, sonra onu gözleriyle yokladılar,
Sonra onu ortaya çıkardılar; güneşin boynuzu (kenarı) ise gitmişti.

**اختفوه**: onu ortaya çıkardılar. **والجَسُّ**: haberin yoklanmasıdır; ondan da **التَجَسُّسُ** (türemiştir). Ve **وجَسَّ الخَبَرَ وتَجَسَّسه**: onu aradı ve inceledi. Lihyânî dedi: **تَجَسَّسْتُ فلاناً ومن فلان**: onu aradım; **كتَحَسَّسْتُ** gibi. Ve şâzdan, şu okuyanın kıraati: **فَتَجَسَّسُوا من يوسف وأَخيه**. **والمَجَسُّ والمَجَسَّة**: elinle yokladığın şeyin dokunma yeridir. Ve **وتَجَسَّسْتُ الخبر وتَحَسَّسْته** bir tek mânâdadır. Hadiste: **لا تَجَسَّسُوا**; **التَّجَسُّسُ** ( **بالجيم** ): işlerin iç yüzlerini araştırmadır; çoğunlukla şerde söylenir. **والجاسُوسُ**: şerrin sırrının sahibidir; **والناموسُ**: hayrın sırrının sahibidir. Ve denildi ki: **التَّجَسُّسُ** ( **بالجيم** ) onu başkası için istemesidir; ve ( **بالحاء** ) onu kendisi için istemesidir. Ve ( **بالجيم** ) denildi: ayıpları araştırmadır; ve ( **بالحاء** ) dinlemedir. Ve denildi ki: ikisinin mânâsı, haberleri bilmeye yönelerek aramada birdir. Araplar der ki: **فلان ضَيِّقُ المَجَسِّ**; yani geniş geçitli değilse ve göğsü ferah değilse. Ve denilir: **في مَجَسِّكَ ضِيقٌ**. Ve **وجَسَّ**: sınadı. **والمَجَسَّةُ**: tabibin yokladığı yerdir. **والجاسُوسُ**: haberleri araştıran sonra onları getirendir; ve denildi ki: **الجاسُوسُ** haberleri araştırandır.

**والجَسَّاسَةُ**: deniz adalarında bir dabbedir; haberleri yoklar ve onları Deccâl’e getirir, zannettiler. Temîm ed-Dârî hadîsinde: **أَنا الجَسَّاسَة**; yani deniz adasında gördüğü dabbe; ancak ona bu ad verildi, çünkü Deccâl için haberleri yoklar.

**وجَواسُّ الإِنسان**: bilinir; beştir: iki el, iki göz, ağız, koku alma ve işitme; teki **جاسَّة**’dir; ve ( **بالحاء** ) ile de denilir. Halîl dedi: **الجَواسُّ الحَواسُّ**. Meselde: **أَفواهُها مَجاسُّها**; çünkü develer yemeyi güzel yaptığında, bakan kimse bununla semizliğini bilmede, onları yoklamaya ihtiyaç duymaz. İbn Sîde dedi: **والجَواسُّ** evveller katında **الحَواسُّ**tur.

**وجَسَّاس**: bir erkeğin adıdır; Mühelhil dedi ki:

Öldürülmüş (biridir); kişinin öldürülmüşü Amr mıdır?
Ve **جَسَّاسُ بنُ مُرَّةَ** körlüğün sahibi.

Ve bunun gibi **جِسَاسٌ**; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

**جِساساً**’ı diriltti; derken onun düşüşü (öldürülüşü) vakti gelince,
**جِساساً**’ı, onu koruyacak kavimler için bıraktı.

**وجَسَّاسُ بنُ مُرَّة الشَّيْباني**: Vâil’in Kuleyb’inin katilidir. **وجِسْ**: develer için bir sürmedir.
