# جسم (ج-س-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir

- Harfler: ج - س - م
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَجْسَامُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالُهُمْ | Onların gövdeleri | 1 | 1 | [63:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/ayet/63:4.md) |
| [وَالْجِسْمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%90%D8%B3%D9%92%D9%85%D9%90.md) | وَالْفِعْلِ | Ve gövde | 1 | 1 | [2:247](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/ayet/2:247.md) |

## Mücavir kökler — 27 mücavir (41 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Haşeb (hı) : “Hatab” odun demektir
2. [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · “Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir
3. [طالوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Talut
4. [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
5. [صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Seçip ayırdı
6. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
7. [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bisat kilim demektir
8. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
9. [أفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fek alt veya üst çene demektir
10. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Sunv’a” tas demektir
11. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Zade : Azık demektir
12. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
13. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
14. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Onların malları
15. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
16. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
17. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
18. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
19. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
20. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşiten
21. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
22. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
23. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
24. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şey
25. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
26. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
27. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جسم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF.md), [بدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%86.md), [شخص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%B5.md) |
| Zıt Kök | [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Maddi parçaların bir araya gelerek üç boyutlu, hacimli, heybetli ve yoğun bir kütle oluşturması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın dışarıdan algılanan, heybet, güç veya salt görsel kütle oluşturan fiziki varlığı ve beden kütlesi |
| Çekirdek Özet 3 | İçerikten (ruh, ilim, ahlak) bağımsız olarak hacim ve görünürlük kazanan maddi taşıyıcı yapı |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt modern fizik terimi olan soyut cisim anlamıyla sınırlandırılıp canlılık, hacim ve heybet taşıyan organik beden bağlamının göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جس | Elle dokunarak yoklama, bir varlığın sertliğini, yoğunluğunu ve dış sınırlarını hissetme; bu çekirdek [جسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B3.md) kökünde gizlice araştırma ve yoklama, [جسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF.md) kökünde somut dokunulabilir katı ceset anlamında belirir | م | Sona gelen mim harfinin kattığı toplanma, tamamlanma ve kuşatıcılık niteliğiyle, dokunulan maddenin üç boyutlu bir hacim, bütüncül bir kütle ve heybetli bir gövde haline gelmesini sağlar |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplanıp yükselme | Maddenin bir araya gelerek taşınabilir bir yük ve kütle oluşturması, ağırlık kazanması |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, dikey yapı | Parçaların birbirine tutunarak iskelet ve çatı oluşturması, formun dağılmadan ayakta durması |
| م | Su; akış, toplanma, derinlik, kütlesel hacim | Maddi bileşenlerin birleşip dolgunluk, hacim ve sınırları belirgin bir yoğunluk kazanması |
| جسم | Taşınan yükün sağlam bir iskelet etrafında toplanıp hacimli bir kütle oluşturması | Parçaların birleşerek uzayda yer kaplayan, dışarıdan algılanabilen ve heybet hissi veren üç boyutlu somut bir varlık biçimine dönüşmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Canlının kollar, bacaklar ve tüm organlarıyla birlikte etli, kemikli ve hacimli beden kütlesinin tamamı; bir nesnenin iriliği ve göze çarpan dolgun hacmi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Râî en-Nümeyrî şiirinde kökü bir şeyi büyüklüğüyle bütünüyle kuşatıp kavramak anlamında kullanır: رأيت الكلب كلب بني كليب / تجسم حول دجلة ثم هابا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik hitabet ve erken dönem nesrinde bir meselenin en ağırlıklı, en büyük ve en cüsseli kısmını yüklenmek anlamında تجسم الأمر deyimi ve iri yapılı hecin devesi için جسيمة nitelemesi yaygın olarak kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça جسم kökü, merkezi Sami dillerinde somut beden kütlesi, irilik ve hacim anlam alanıyla karakterizedir. Kökün ilk iki konsonantı olan جس çekirdeği, Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) dokunma, temas etme, katı nesneleri elle hissetme kökleriyle semantik akrabalık taşır. İbranicede gešem (גֶּשֶׁם) kelimesi somutlaşma, kütlesel yağmur ve maddi varlık kazanma yönünde bir semantik gelişim gösterirken, geç dönem İbranicesinde ve Orta Çağ felsefi İbranicesinde Arapça felsefe çevirilerinin etkisiyle doğrudan cisim ve madde karşılığında kullanılmıştır. Süryanicede gšam (ܓܫܡ) kökü dokunulabilir ve cismani olma durumunu ifade eder. Arapçada bu kök, salt bir dokunma duyusundan öteye geçerek uzayda yer kaplayan, et ve kemikten oluşan canlı gövdesini ve özellikle büyüklük, irilik ve heybet (cesamet) vasfını merkeze alacak şekilde zenginleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جسم kökünden türeyen kelimeler | Maddenin toplanması, irileşmesi ve uzayda belirgin bir hacim kazanması; cüsseli insan ve deve için kullanılır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gešem, Süryanice gšam | Katılaşma, yağmurun yoğun kütle halinde inmesi, dokunulabilir fiziki varlık ve gövde | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Belirgin bir dış dil ailesi ilişkisi belgelenmemiştir; Sami içi morfo-semantik gelişimdir | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جسم | Anlamlı | Toplanmak, kütle ve hacim kazanmak | Üç boyutlu gövde, iri cüsse ve heybetli bedensel yapı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [جمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B3.md) | Anlamlı | Katılaşmak, donmak, pıhtılaşmak | Sıvı veya yağın soğuyup koyulaşarak kütle haline gelmesi | Hedef kökle katılaşma ve kütleleşme ortak çekirdeğini paylaşır |
| [سجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85.md) | Anlamlı | Akmak, dökülmek | Suyun veya gözyaşının kesintisiz ve bolca akması | Kütlenin dağılması ve akışkanlık yönünde zıtlaşan dinamik |
| [سمج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AC.md) | Anlamlı | Çirkin ve kaba olmak | Göze veya zihne nahoş gelen, uyumsuz ve zarafetten yoksun yapı | Biçimsiz ve estetikten yoksun cüssesel kabalık ilişkisi |
| [مجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AC%D8%B3.md) | Anlamlı | Ateşe tapmak, Mecusi olmak | Ateşperestlik kültüne ve Mecusi fırkasına intisap etmek | Kur'an'da isim formuyla yer alır; yabancı kökenli isimleşme |
| مسج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanımına dair güvenilir müstakil kök verisi yoktur | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel veya terk edilmiş kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جسم | Merkez | Maddi gövde ve hacim | Canlı, hareketli, hacimli ve dışarıdan heybeti algılanan bütüncül beden | Organların bir araya gelmesiyle oluşan üç boyutlu kütle |
| [جسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF.md) | Komşu | Cansız veya hareketsiz beden | Ruhsuz gövde, heykel, donuk suret veya kanı çekilmiş figür | Canlılık ve ruh taşımayan maddi kalıp için kullanılır |
| [بدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%86.md) | Komşu | Bedenin etli ve zırh örten kısmı | Kol ve bacaklar haricinde gövdenin etli kısmı veya yaşlılıkla irileşen yapı | Hayati organları barındıran zırh altı gövde kütlesi |
| [شخص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%B5.md) | Komşu | Görünür silüet ve birey | Uzaktan seçilen, dikey duran ve gözle ayırt edilen fert görüntüsü | Cüsseden ziyade uzaktan dikkati çeken ferdi silüet |
| [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) | Zıt | Canlılık ilkesi ve gayrimaddi öz | Maddi olmayan, hacim ve kütle taşımayan ilahi hayat ve şuur nefhası | Cismin tersine uzayda yer kaplamayan manevi cevher |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جسم | Cisim, gövde, hacimli kütle | Organik canlı bedeni ve uzayda boyutları olan her türlü somut kütle | Kesin |
| Latince | corpus | Beden, gövde, somut kütle | Hem canlı organizmayı hem de bir araya gelmiş maddesel veya kurumsal bütünlüğü karşılar | Kesin |
| İngilizce | body, physical frame | Beden, gövde, fiziki yapı | Canlı bedenini ve fiziksel kütleyi karşılar; ancak Arapçadaki heybet ve cesamet vurgusu ek sıfat gerektirir | Güçlü |
| Almanca | Körper, Leib | Cisim, beden, canlı vücut | Canlı ve organik yönü Leib, fiziki ve uzamsal yönü Körper kelimesiyle karşılanır | Güçlü |
| Fransızca | corps | Beden, cisim, kütle | Latince kökenli olup canlı bedenini ve maddesel nesneleri bütün yönleriyle ifade eder | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَالْجِسْمِ | Hükümdarlık ve liderlik için liyakat sağlayan bedensel güç, heybet ve dayanıklılık | Tâlût'un hükümdarlığa seçilmesinde ilimle birlikte fiziki yeterliliğin ve cüsseli dayanıklılığın zikredildiği bağlam (Bakara [2:247](https://lisan.digital/tr/ayet/2:247.md)) |
| أَجْسَامُهُمْ | Dış görünüşüyle göz alıcı, cüsseli ve heybetli fakat içi kof, ahlaki ve ruhi derinlikten yoksun beden | Münafıkların dış heybetlerinin ve gösterişli cüsselerinin aldatıcılığını tasvir eden bağlam (Münâfikûn [63:4](https://lisan.digital/tr/ayet/63:4.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Madde, cevher ve âlemin yaratılmışlığı teorisi | Allah'ın cisim olmaktan (tecsîm) tenzih edilmesi; cismin cevherlerin birleşmesinden oluşan en, boy ve derinlik sahibi sonlu varlık olarak tanımlanması | Soyut uzamsal hacim ve bileşik madde |
| Fıkıh | Hükümdarlık, imamet ve ibadet ehliyeti | Liderlikte fiziki kusursuzluk, düşmana karşı caydırıcılık ve beden bütünlüğünün ceza hukukundaki karşılığı | Fonksiyonel fiziki sağlamlık ve beden bütünlüğü |
| Tefsir | Tâlût kıssası ve münafıkların nitelikleri | Cismin tek başına bir değer taşımadığı, ilim ve imanla desteklenmediğinde kof bir kütleden ibaret kaldığı vurgusu | Dış görünüş ile iç liyakat arasındaki zıtlık |
| Hadis | İnsan tabiatı, ahlak ve yaratılış tasvirleri | Allah'ın suretlere ve cisimlere değil kalplere ve amellere baktığı ilkesi üzerinden cismani heybetin ikincilliği | Şekilsel ve fiziki varlığın amele nispetle konumu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve varlık hiyerarşisi | Maddi taşıyıcı kap | Ruhun ve emanetin yeryüzündeki fiziki taşıyıcısı | Din sisteminde cisim kendi başına amaç değil, ilahi teklifin icra edildiği geçici maddi kalıptır | Kesin |
| İlmi | Fiziksel varlık ve tabiat felsefesi | Üç boyutlu kütle | Ölçülebilir, tartılabilir ve incelenebilir nesne alanı | İlmi araştırmanın doğrudan temas ettiği, boyut ve kütleye sahip somut fenomenler dünyası | Kesin |
| Siyasi | Liderlik, ordu ve caydırıcılık | Fiziki heybet ve kudret | Otoritenin görsel ve pratik güç göstergesi | Siyasette liderin ve ordunun cüssesi, düşmana karşı psikolojik üstünlük ve caydırıcılık vasıtasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Emek gücü ve somut sermaye | Fiziki iş gücü ve maddi emtia | Üretim sürecine fiilen katılan bedensel kapasite ve hacimli mal | İktisadi değer üretiminde insanın fiziki gücü ve hacim kaplayan somut malların varlığı | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geometrik katı ve kütle | Öklid uzayında üç boyuta (uzunluk, genişlik, derinlik) sahip olan ve eylemsizlik kütlesi bulunan kapalı hacimler | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yapı ve teşkilat gövdesi | Bir fikrin veya ideolojinin soyutluktan çıkıp kadrolar, binalar ve kurallar bütünüyle somut bir tüzel kişilik kazanması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fizik bilimindeki cansız, soyut ve mekanik cisim kavramına indirgeyerek kelimenin Kur'an'daki canlı, heybetli insan bedeni anlamını ıskalamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem liderlikte gereken bedensel caydırıcılık ve gücü hem de ruhsuz münafıkların dışarıdan göz kamaştıran aldatıcı gösterişini ifade eden canlı beden yapısıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen cisim ifadelerini soyut bir nesne gibi algılamak, Tâlût'a verilen fiziki kabiliyetin ve münafıkların dış cüsselerinin psikolojik ve siyasi etkisini anlamayı engeller |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insanı değerlendirirken dış görünüş, hacim ve fiziki kuvvet ile içsel liyakat, ilim ve iman arasındaki hassas dengeyi nasıl kurduğunu gösterdiği için temel bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İktidar ve liderlik şartlarının anlatıldığı siyaset ayetlerinde (Bakara [2:247](https://lisan.digital/tr/ayet/2:247.md)) ve içi boş gösteriş sergileyen nifak psikolojisinin tasvir edildiği ayetlerde (Münâfikûn [63:4](https://lisan.digital/tr/ayet/63:4.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yalnızca bedensel iriliğin ve dış heybetin bir üstünlük vesilesi sayıldığı kabileci veya materyalist yanılgıyı düzeltir; cismin ancak ilim ve ahlak ile birleştiğinde gerçek bir değer taşıdığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Maddi parçaların birleşmesiyle oluşan üç boyutlu, hacimli, ağırlıklı ve gözle görülür canlı veya cansız kütle.
- Soyut anlam: Bir ilkenin, potansiyelin veya niteliğin dış dünyada somutlaşarak algılanabilir bir güç ve görünürlük kazanması.
- Sistematik karşılık: İnsanın dış dünyaya temas eden, eylemlerini gerçekleştiren ve görsel etki üreten maddi taşıyıcı donanımı.
- LaTeX modeli: $$V = \iiint_{\Omega} dxdydz \quad \implies \quad \Phi(V, K) = V \cdot K$$
- LaTeX açıklaması: Formüldeki $V$ sembolü, uzaydaki üç boyutlu diferansiyel elemanların hacim integraliyle birleşmesinden doğan somut cisim kütlesini temsil eder. $\Omega$ sınırlandırılmış maddi alanı simgeler. $\Phi$ fonksiyonu cismin nihai değer ve etki düzeyini gösterir. $K$ ise cisme eşlik eden içsel niteliği (ilim, ruh veya ahlak) sembolize eder. Eğer $K$ sıfır olursa, kütle ne kadar büyük olursa olsun ($V \to \infty$) nihai değer anlamsızlaşır; bu da münafıkların kof heybetini matematiksel olarak ifade eder. $K$ pozitif ve yüksek olduğunda ise Tâlût örneğindeki meşru güç ve liyakat hasıl olur.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:247](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/ayet/2:247.md) — وَالْجِسْمِ

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberleri onlara dedi ki: İşte Allah hükümdar olarak size Talut’u gönderdi. Onlar: Biz hükümdarlığa ondan daha layık iken ve ona malca bolluk da verilmemişken nasıl olur da bizim başımıza hükümdar olabilir? dediler. Peygamberleri de dedi ki: Allah onu sizin üstünüzde beğenip seçmiştir. O’na bilgice ve vücutça da bir üstünlük vermiştir. Şüphesiz ki Allah; mülkünü dilediğine verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

### [Münafikun 63:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/ayet/63:4.md) — أَجْسَامُهُمْ

وَإِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Onlara baktığında; gövdeleri hoşuna gider, konuşurlarsa; sözlerini dinlersin. Onlar giydirilmiş odunlar gibidir. Her gürültüyü kendi aleyhlerinde sanırlar. Düşman onlardır, sakın onlardan. Allah, canlarını alsın. Nasıl olup da döndürülüyorlar.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir. Ceseme insan gövdesi demektir. Sonra bütün şekli olan varlıkların görüntüsü anlamındadır (cisim).
“Beden” kısa zırh veya gömlek demektir. “Cisim” ise vücudun kol ve bacak dışında zırhın veya gömleğin kapladığı kısımdır. “Beden” ölüler için de kullanılır, “cisim” ise daha çok diriler için kullanılır. Beden kol ve bacaklardan ziyade etli kısımların adıdır. Cisim ise insanın bütününü kapsar.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسين والميم معهما
س ج م، ج م س، ج س م، م ج س، س م ج مستعملات
سجم:
سَجَمَتِ العينُ تَسجُم سُجُوماً وهو قطران الدَّمع قلَّ أو كثُرَ، وكذلك المطرُ.
ودمع ساجِمٌ ومسجُومٌ، وسَجَمته العين سَجماً، ولا يقال: أسجَمته العينُ.
والسَّجمُ: الدَّمعُ.
جسم:
الجِسمُ يجمع البدن وأعضاءه من الناس والإبل والدَّوابِّ ونحوه ممّا عظم من الخلق الجسيم، والفعل: جَسُمَ جَسامةً.
والجُسامُ يجري مَجرَى الجَسيمِ.
والجُسمان: جِسمُ الرجل، ويقال: إنَّه لنحيفُ الجُسمانِ.
سمج:
سَمُجَ الشيء سَماجةُ أي لا ملاحةَ فيه.
جمس:
الجامُوسُ دخيل.
وتقول: جَمَسَ الماء وجمد وجَمَسَتِ الإهالةُ.
وصخرةٌ جامِسةٌ: لزمت مكاناً مُقشعِرَّةً، وقال:
...... وأيديهم جُمُوسٌ ونظَّفُ
أي جَمَسَ عليها الودَكُ.
مجس:
المَجسُ يشتقُّ من المَجُوس، ومَجَّسُوا أولادهم، وتَمَجَّسَ القومُ.
وفي الحديث: "كلُّ مولدٍ يُولدُ على الفطرة حتى يكون أبواهُ يُمَجَّسانِه أو ينصِّرانه أو يهوِّدانِه".

##### Türkçe

باب **الجيم** ve**السين** ve**الميم** onlarla birlikte

**س ج م**، **ج م س**، **ج س م**، **م ج س**، **س م ج** kullanılagelenlerdir.

**سجم**:
**سَجَمَتِ** göz **تَسجُم** **سُجُوماً**; o, gözyaşının katranıdır; az olsun çok olsun; yağmur da böyledir.
Ve **ساجِمٌ** ve **مسجُومٌ** gözyaşı; ve göz onu **سَجَمتْه** **سَجماً**; ve “**أسجَمته** göz” denilmez.
Ve **السَّجمُ**: gözyaşıdır.

**جسم**:
**الجِسمُ** insanlardan, develerden, binek hayvanlarından ve bunun benzeri yaratılmışların iri olanından, beden ve onun uzuvlarını bir araya toplar; fiil: **جَسُمَ** **جَسامةً**.
Ve **الجُسامُ**, **الجَسيمِ**in geçtiği yol üzere cereyan eder.
Ve **الجُسمان**: adamın **جِسمُ**udur; ve denilir: “Şüphesiz o, **الجُسمانِ** bakımından zayıftır.”

**سمج**:
**سَمُجَ** şey **سَماجةُ**; yani onda güzellik yoktur.

**جمس**:
**الجامُوسُ** yabancıdır.
Ve dersin: Su **جَمَسَ** ve dondu; ve içyağı **جَمَسَتْ**.
Ve **جامِسةٌ** kaya: yerini bırakmadan, ürpermiş olarak kaldı; ve dedi ki:
...... ve onların elleri **جُمُوسٌ** ve temizleyiciyiz
yani onun üzerine içyağı **جَمَسَ**.

**مجس**:
**المَجسُ**, **المَجُوس**tan türetilir; ve **مَجَّسُوا** çocuklarını; ve kavim **تَمَجَّسَ**.
Ve hadiste: “Her doğan, ana-babası onu **يُمَجَّسانِه** yahut onu Hristiyanlaştırıncaya yahut onu Yahudileştirinceye kadar fıtrat üzere doğar.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال أبو زيد: الجِسْمُ والجُسْمانُ: الجَسَدُ، والجُثْمانُ: الشخصُ. قال: وجماعة جُِسمِ الإنسان أيضاً يقال له الجُسْمانُ.
وقد جَسُمَ الشيءُ، أي عَظُمَ، فهو جَسيمٌ وجُسامٌ بالضم.
والجِسام بالكسر: جمع جَسيم.
أبو عبيدة: تَجَسَّمْتُ فلاناً من بين القوم، أي اخترته، كأنَّك قصدتَ جسمَهُ، كما تقول: تَأَيَّيْتُهُ، أي قصدت آيَتَهُ وشخصَه. وأنشد:
تَجَسَّمَتْهُ من بينهنّ بمُرْهَفٍ
وتَجَسَّمْتُ الأرضَ، إذا أخذتَ نحوها تريدها.
ابن السكيت: تَجَسَّمْتُ الأمر، أي ركبت أَجْسَمَهُ وجَسيمَهُ، أي معظمه. قال: وكذلك تَجَسَّمْتُ الرمل والجبلَ، أير ركبت أعظمه.
والأجْسَمُ: الأضخم. قال عامر بن الطفيل:
لقد عَلِمَ الحَيُّ من عامرٍ		بأنَّ لنا الذِرْوَة الأجْسَما

##### Türkçe

قال أبو زيد: **الجِسْمُ** ve **الجُسْمانُ**: **الجَسَدُ**’dır; **الجُثْمانُ**: **الشخصُ**’tur. Dedi: İnsanın **جُِسمِ**’inin topluluğuna da **الجُسْمانُ** denilir.

Ve **جَسُمَ** şey, yani büyüdü; o hâlde o **جَسيمٌ** ve (ضم ile) **جُسامٌ**’dır.

Ve (كسر ile) **الجِسام**: **جَسيم**’in çoğuludur.

أبو عبيدة: Kavmin arasından falanı **تَجَسَّمْتُ**, yani onu seçtim; sanki sen onun **جسم**’ini kastettin; nitekim senin “Onu **تَأَيَّيْتُ**” demen gibi; yani onun **آيَة**’sini ve **شخص**’unu kastettin. Ve inşad etti:
تَجَسَّمَتْهُ من بينهنّ بمُرْهَفٍ
وتَجَسَّمْتُ **الأرضَ**; ona doğru yönelip onu istediğin zaman.

ابن السكيت: **تَجَسَّمْتُ** işi, yani onun **أَجْسَم**’ine ve **جَسيم**’ine bindim; yani onun çoğuna. Dedi: Ve bunun gibi **تَجَسَّمْتُ** kumu ve dağı; yani onun en büyüğüne bindim.

Ve **الأجْسَمُ**: en iri olan. عامر بن الطفيل dedi:
لقد عَلِمَ الحَيُّ من عامرٍ		بأنَّ لنا الذِرْوَة الأجْسَما

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س م
جسم ، جمس ، سجم ، سمج ، مجس : مستعملة .
جسم : قال الليث : الجِسمُ يَجْمَعُ البَدَنَ وأعضاءَهُ من الناس والإبلِ والدَّوابِّ ونحو ذلك مما عَظُمَ من الخَلق الجسيم .
والفِعلُ : جَسُمَ يَجْسُمُ جَسَامَةً .
ويقال : جُسَامٌ وجَسِيمٌ بمعنى واحد .
وأنشد :
أنعتُ عَيْراً سَهْوَقاً جُسَاما
قال : والجُسْمَانُ : جسِمُ الرجُل ، يقال : إنه لَنَحيفُ الجُسمَانِ .
وقال غيره : جُسْمَانُ الرَّجُلِ ، وجُثْمَانُهُ : واحد .
وَرَجُلٌ جُسْمَانِيٌ وجُثْمَانِيٌ إذا كان ضخم الجثة .
( أبو عبيدة ) : تَجَسَّمتُ فلاناً من بين القوم أي اخترته .
وأنشد :
تَجَسَّمَهُ من بينهنِّ بمُرهَفٍ
به جالِبٌ فوق الرِّصافِ عَليلُ
المُرهَفُ : النّصلُ الرَّقيقُ ، والجالِبُ : الذي علته كالجُلبَة مِن الدَّمِ .
( ابن السكيت ) : تَجَسَّمتُ الأمر إذا ركبت أجسَمَهُ ومُعظَمَهُ ونحو ذلك . قال أبو سعيد ثعلب عن ابن الأعرابي : الجُسُمُ : الأمُوُر العِظَامُ .
قال : والجُسُمُ : الرِّجَالَ العقلاء .
جمس : قال الليث : الجَامُوسُ : دَخِيلٌ ، ويُجمَعُ جَوَامِيسَ ، تُسَمِّيهِ الفرسُ : كاوميش .
وَجَمَسَ الماءُ إذا جَمُدَ ، وسُئل ابن عمر عن فأرة وقعت في سمن فقال : إن كان جامساً ألقي ما حوله عنه وأكل وإن كان مائعاً أريق كُلُّهُ ، أراد أن السَّمْنَ إن كان جامداً أُخذ منه ما لَصِقَ الفأر به فرُمي ، وكان باقيه طاهراً ، وإن كان ذائباً حين مات فيه نَجِسَ كُلُّهُ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : يقال للرُّطَبَةِ إذا دَخَلَهَا كُلَّها الإرطَابُ وهي صُلبَةٌ لم تنهضم بعد فهي جُمْسَةٌ ، وجمعها : جُمْسٌ .
قال أبو عبيد : وقال الأموي : هي الجَمَامِيسٌ للِكَمْأة .
سجم : قال الليث : سَجَمَتِ العَينُ تَسْجُمُ سُجُوماً ، وهو قَطَرَانُ الدَّمعِ وسَيْلُهُ ، قَلَّ أو كَثُرَ ، وكذلك السَّاجِمُ من المَطَرِ ، وتقول العرب : دَمْعٌ سَاجِمٌ ، وقد سَجَمَ سُجُوماً ، ودَمعٌ مَسجُومٌ : سَجَمَتْهُ العين سَجْماً ، وأما قول الهُذَليِّ :
[ حتى أتيح له رَامٍ بِمُحدَلةٍ
جَشءٍ وبِيضٍ نَوَاحِيهنَّ كالسَّجَمِ
فإنّ السَّجَمَ ها هنا : ماءُ السَّمَاءِ ، شَبَّهَ النِّصَال في بَيَاضِهَا به .
وقيل السّجَمُ : نَبتٌ له وَرَقٌ مُؤَلّلُ الأطراف .
ويقال : انسَجَمَ الدَّمعُ والماء فهو مُنْسَجِمٌ إذا انصَبّ ، وسَجّمَتِ السَّحَابَةُ مَطَرَهَا تَسجِيماً ، وتَسْجاماً إذا صَبَّته ، قال :
. . . . دائماً تَسْجامُهَا
سمج : قال الليث : سَمُجَ الشيء يَسْمُجُ سَمَاجَةً ، فهو سَمِجٌ إذا لم يكن فيه مَلاَحَةٌ .
وقال اللحياني : هو سَمِيجٌ لَمِيجٌ ، وسَمِجٌ لَمِجٌ .
وقد سَمَّجَهُ تَسْمِيجاً إذا جعله سَمِجاً .
مجس : في الحديث : ( كل مولودٍ يولدُ على الفِطرَةِ حتى يكون أَبَواهُ يهوِّدانِهِ ويمجِّسَانِهِ ) معناه أنَّهُما يعلِّمانه دين المجوسِيَّةِ .
المَجُوسُ : جَمْعُ المَجُوسيِّ ، وهو معرب ، أصله : مِنْج قُوش ، وكان رجلاً صغير
الأذنين ، كان أول من دان بدين المَجُوسِ ، ودعا الناس إليه ، فعرَّبته العرب . فقالت : مَجُوسٌ ، ونزل القرآن به والعرب ربما تركت صرف مَجُوس إذا شُبّه بقبيلة من القبائل ، وذلك أنه اجتمع فيه العجمة والتأنيث .
ومنه قوله :
كَنَارِ مَجُوس تَستَعِرُ اسْتِعَارا
وقد تمجَّس الرَّجُلُ ، وَمَجَّسَ غَيْرَه .

##### Türkçe

ج س م
**جسم** , **جمس** , **سجم** , **سمج** , **مجس** : kullanımdadır.

**جسم** : Leys dedi: **الجِسمُ** insanlardan, develerden, binek hayvanlarından ve bunun benzeri yaratılıştan iri olan, cüsseli olan şeylerden beden ile onun uzuvlarını bir araya getirir.
Fiil: **جَسُمَ** **يَجْسُمُ** **جَسَامَةً**.
Ve denilir ki: **جُسَامٌ** ve **جَسِيمٌ** bir tek mânâdadır.
Ve inşad etti:
أنعتُ عَيْراً سَهْوَقاً جُسَاما

Dedi: ve **الجُسْمَانُ**: erkeğin cüsseli olanı; denilir ki: o, elbette **الجُسمَانِ** bakımından zayıftır.
Ve başkası dedi: erkeğin **جُسْمَانُ**’ı ve onun **جُثْمَانُ**’ı: birdir.
Ve **رَجُلٌ جُسْمَانِيٌ** ve **جُثْمَانِيٌ**; cesedi iri olduğu zaman.

( Ebû Ubeyde ): **تَجَسَّمتُ** falancayı kavmin arasından, yani onu seçtim.
Ve inşad etti:
تَجَسَّمَهُ من بينهنِّ بمُرهَفٍ
به جالِبٌ فوق الرِّصافِ عَليلُ

**المُرهَفُ**: ince (keskin) ok ucu; **الجالِبُ**: üzerinde kandan **الجُلبَة** gibi bir şey bulunan.

( İbnü’s-Sikkît ): **تَجَسَّمتُ** işi; onun en cüsseli olanına ve en büyük kısmına ve bunun benzerine bindiğim (yöneldiğim) zaman. Ebû Saîd Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجُسُمُ**: büyük işlerdir, dedi.
Dedi: ve **الجُسُمُ**: akıllı erkeklerdir.

**جمس** : Leys dedi: **الجَامُوسُ**: dâhildir (yabancı kelimedir); **جَوَامِيسَ** diye cem‘ olunur; Farslar ona **كاوميش** adını verir.
Ve **جَمَسَ** su; donduğu zaman. İbn Ömer’e, iç yağa düşen bir fare hakkında soruldu da dedi ki: eğer **جامساً** ise, onun etrafındakini ondan atar ve yer; eğer akışkan ise, hepsini döker. Şunu kastetti: iç yağ eğer donmuş ise, fareye yapışan kısmı ondan alınır da atılır; geri kalanı temizdir. Ve eğer içinde öldüğü sırada erimiş ise, hepsinin tamamı necis olur.

( Ebû Ubeyd, Asma‘î’den ): **الرُّطَبَةِ** için denilir; **الإرطَابُ** onun tamamına girdiği hâlde o katı iken, henüz sindirilmemiş ise, o **جُمْسَةٌ**’dir; onun cem‘i: **جُمْسٌ**.
Ebû Ubeyd dedi: ve Ümevî dedi: o, **الجَمَامِيسٌ**’dir; **لِكَمْأة** için.

**سجم** : Leys dedi: **سَجَمَتِ** göz **تَسْجُمُ** **سُجُوماً**; o, gözyaşının damlaması ve akmasıdır; az olsun çok olsun. Ve yağmurdan olan **السَّاجِمُ** de böyledir. Araplar der ki: **دَمْعٌ سَاجِمٌ**; ve **سَجَمَ** **سُجُوماً**. Ve **دَمعٌ مَسجُومٌ**: göz onu **سَجْماً** ile **سَجَمَتْهُ** (akıttı). Huzelî’nin sözüne gelince:
[ حتى أتيح له رَامٍ بِمُحدَلةٍ
جَشءٍ وبِيضٍ نَوَاحِيهنَّ كالسَّجَمِ

Şüphesiz **السَّجَمَ** burada: göğün suyudur; ok uçlarını beyazlıklarında ona benzetti.
Ve denildi ki: **السّجَمُ**: uçları sivri yapraklı bir bitkidir.
Ve denilir: **انسَجَمَ** gözyaşı ve su; o **مُنْسَجِمٌ**’dir; aktığı zaman. Ve **سَجّمَتِ** bulut yağmurunu **تَسجِيماً** ve **تَسْجاماً**; onu döktüğü zaman. Dedi ki:
. . . . دائماً تَسْجامُهَا

**سمج** : Leys dedi: **سَمُجَ** şey **يَسْمُجُ** **سَمَاجَةً**; o, içinde güzellik bulunmadığı zaman **سَمِجٌ**’dir.
Lihyânî dedi: o, **سَمِيجٌ** **لَمِيجٌ**’dir; ve **سَمِجٌ** **لَمِجٌ**.
Ve onu **تَسْمِيجاً** ile **سَمَّجَهُ**; onu **سَمِجاً** yaptığı zaman.

**مجس** : Hadiste: ( كل مولودٍ يولدُ على الفِطرَةِ حتى يكون أَبَواهُ يهوِّدانِهِ ويمجِّسَانِهِ ) mânâsı: ikisi ona Mecûsîlik dinini öğretirler.
**المَجُوسُ**: **المَجُوسيِّ**’nin cem‘idir; o, Arapçalaştırılmıştır; aslı: **مِنْج قُوش**. Ve o, küçük kulaklı bir adam idi; **المَجُوسِ** dinine giren ilk kimse idi ve insanları ona çağırdı; Araplar onu Arapçalaştırdı. Böylece dedi: **مَجُوسٌ**; Kur’ân onunla indi. Araplar bazen **مَجُوس**’un i‘rabını (tenvinini) terk eder; kabilelerden bir kabileye benzetildiği zaman; bu, onda yabancılık ve dişillik toplanmış olmasındandır.
Ve ondandır onun sözü:
كَنَارِ مَجُوس تَستَعِرُ اسْتِعَارا

Ve erkek **تمجَّس** etti; ve başkasını **مَجَّسَ** etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والسين وما يثلثهما)
(جسم) الجيم والسين والميم يدلُّ على تجمُّع الشيء. فالجسم كلُّ شخصٍ مُدْرَكٍ. كذا قال ابن دريد(1). والجَسيم: العظيم الجِسم، وكذلك الجُسام. والجُسْمان: الشخص.‏
(جسأ) الجيم والسين والهمزة يدلُّ على صلابةٍ وشدّة. يقال جَسَا الشيءُ، إذا اشتدَّ، وجَسَأ أيضاً بالهمزة. وجَسَأَتْ يدُه إذا صَلُبت.‏
(جسد) الجيم والسين والدال يدلُّ على تجمُّع الشيء أيضاً واشتدادِه. من ذلك جَسَدُ الإنسان. والمِجْسَد: الذي يلي الجَسَد من الثِّياب. والجَسَدُ والجَسِد من الدم: ما يَبِسَ، فهو جَسَِدٌ وجاسد. قال الطرماح:‏
* منها جاسِدٌ ونَجِيعُ(2) *‏
وقال قوم: الجسَد الدّمُ نفسُه، والجَسِد اليابس.‏
ومما شذّ عن الباب الجَسَاد الزَّعفَران. فإذا قلت هذا المِجْسَد بكسر الميم فهو الثوب الذي يَلي الجَسَد. قال: وهذا عند الكوفيِّين. فأمَّا البصريُّون فلا يعرفون إلا مُجْسَداً، وهو المُشبَع صِبْغاً.‏
(جسر) الجيم والسين والراء يدلُّ على قوّةٍ وجُرْأة. فالجَسْرَة: الناقة القوية، ويقال هي الجريئة على السَّير. وصُلْبٌ جَسْرٌ أي قويّ. قال:‏
* موضع رَحْلِها جَسْرٌ(3) *‏
والجِسْرُ معروفٌ. قال ابن دريد: هو بفتح الجيم الذي يسمِّيه العامّة جِسْراً، وهي القنطرة. والجَسارَة: الإقدام، ومن ذلك اشتُقَّت جَسْر، وهي قبيلة. قال النابغة:‏
وحَلَّتْ في بني القَيْنِ بن جَسْرٍ *** وقد نَبَغَتْ لنا منهم شؤونُ(4)‏
---------------------
(1) الجمهرة (2: 94).‏
(2) قطعة من بيت له ديوانه 154 واللسان (جسد، فرغ). وهو بتمامه:‏
فراغ عواري الليط تكسى ظباتها * * *سبائب منها جاسد ونجيع‏
(3) من بيت لابن مقبل، كما في المجمل واللسان (جسر). والشطر بتمامه كما في اللسان:‏  * هوجاء موضع رحلها جسر *‏
(4) قالوا: وبذلك البيت سمي النابغة. انظر المزهر (2: 436) وديوانه 79.‏

ـ

##### Türkçe

(جîm, sîn ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(**جسم**) **الجيم** ve **السين** ve **الميم**, şeyin toplanmasına delâlet eder. O hâlde **الجسم**, idrâk edilen her **شخص**tur. İbn Düreyd(1) böyle dedi. Ve **الجَسيم**: büyük **الجِسم**; ve yine **الجُسام**. Ve **الجُسْمان**: **الشخص**.

(**جسأ**) **الجيم** ve **السين** ve **الهمزة**, bir katılığa ve şiddete delâlet eder. Denir: **جَسَا** şey, şiddetlendiği zaman; ve hemzeyle de **جَسَأ**. Ve eli katılaştığı zaman **جَسَأَتْ** eli.

(**جسد**) **الجيم** ve **السين** ve **الدال**, yine şeyin toplanmasına ve onun şiddetlenmesine delâlet eder. Ondandır: insanın **جَسَدُ**. Ve **المِجْسَد**: elbiselerden **الجَسَد**e bitişik olan. Ve kandan **الجَسَدُ** ve **الجَسِد**: kuruyan şey; o hâlde o **جَسِدٌ** ve **جاسد**dir. **الطرماح** dedi:
* منها **جاسِدٌ** و**نَجِيعُ**(2) *
Ve bir kavim dedi: **الجسَد** kanın kendisidir; **الجَسِد** ise kurumuş olan.

Ve bâbdan şâz olanlardandır: **الجَسَاد** safran. Şu hâlde sen “bu **المِجْسَد**” dediğin zaman, **الميم**in kesresiyle, o **الجَسَد**e bitişik olan elbisedir. Dedi: ve bu, Kûfelilerin katındadır. Basralılara gelince, onlar ancak **مُجْسَداً**yı bilirler; o da boyaca doyurulmuş olandır.

(**جسر**) **الجيم** ve **السين** ve **الراء**, bir kuvvete ve cesarete delâlet eder. O hâlde **الجَسْرَة**: güçlü dişi deve; ve denir: o, yürüyüşe karşı cüretkârdır. Ve **صُلْبٌ جَسْرٌ** yani güçlü. Dedi:
* موضع رَحْلِها **جَسْرٌ**(3) *
Ve **الجِسْرُ** mâlûmdur. İbn Düreyd dedi: o, **الجيم**in fethasıyladır; avâmın **جِسْراً** diye isimlendirdiği şeydir; o da köprüdür. Ve **الجَسارَة**: atılganlık; ve bundan **جَسْر** türetildi; o, bir kabiledir. **النابغة** dedi:
وحَلَّتْ في بني القَيْنِ بن **جَسْرٍ** *** وقد نَبَغَتْ لنا منهم شؤونُ(4)

---------------------
(1) el-Cemhere (2: 94).
(2) Onun bir beytinden bir parça; dîvânı 154 ve Lisân (**جسد**, **فرغ**). Ve o, tamamıyla şöyledir:
فراغ عواري الليط تكسى ظباتها * * *سبائب منها **جاسد** و**نجيع**
(3) İbn Mukbil’in bir beytindendir; el-Mücmel ve Lisân (**جسر**)da olduğu üzere. Şatr, Lisân’da tamamıyla şöyledir:  * هوجاء موضع رحلها **جسر** *
(4) Dediler: ve o beyt ile **النابغة** isimlendirildi. el-Müzhir (2: 436) ve dîvânı 79’a bak.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الجسم: ما له طول وعرض وعمق، ولا تخرج أجزاء الجسم عن كونها أجساما وإن قطع ما قطع، وجزئ ما قد جزئ. قال الله تعالى: ﴿وزاده بسطة في العلم والجسم﴾ [البقرة/247]، ﴿وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم﴾ [المنافقون/4] تنبيها أن لا وراء الأشباح معنى معتد به، والجسمان قيل: هو الشخص، والشخص قد يخرج من كونه شخصا بتقطيعه وتجزئته بخلاف الجسم.

##### Türkçe

- **الجسم**: Uzunluğu, genişliği ve derinliği olan şey; **الجسم**’in parçaları, ne kesilirse kesilsin ve ne parçalanırsa parçalansın, **أجسام** olmaktan çıkmaz. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve onu ilimde ve **الجسم**’de genişlik ile artırdı﴾ [البقرة/247]، ﴿Ve onları gördüğünde **أجسامهم** seni hayran bırakır﴾ [المنافقون/4]; **الأشباح**’ın ötesinde itibar edilir bir mânâ bulunmadığına dikkat çekmek için. Ve **الجسمان** denildi ki: o, **الشخص**’tur; **الشخص** ise, **الجسم**’in aksine, onu kesip parçalaması ve onu cüzlere ayırmasıyla **شخص** olmaktan çıkabilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج س م
رجل جسيم وفيه جسامة‏.‏
وتقول‏:‏ رجال جسام ووجوه وسام وما فيهم حسام‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أمر جسيم وهو من جسام الأمور وجسيمات الخطوب‏.‏
وتجسمت الأمر‏:‏ ركبت جسيمه ومعظمه‏.‏
وفلان يتجشم المجاشم ويتجسم المعاظم‏.‏
قال الراعي‏:‏ رأيت الكلب كلب بني كليـب تجسم حول دجلة ثم هابا وتجسموا من العشيرة رجلاً فأرسلوه أي اختاروا أكبرهم‏.‏
وتجسموا من الإبل ناقة فانحروها‏.‏
وتجسم في عيني كذا‏:‏ تصور‏.‏
وتجسم فلان من الكرم وكأنه كرم قد تجسم‏.‏

##### Türkçe

ج س م
**رجل جسيم**: iri yapılı bir adam; onda **جسامة** vardır.‏
Ve dersin ki: **رجال جسام** ve **وجوه وسام**; ve onlarda **حسام** yoktur.‏
Mecazdandır: **أمر جسيم**; o, işlerin **جسام الأمور**’undandır ve olayların **جسيمات الخطوب**’undandır.‏
**وتجسمت الأمر**: onun **جسيمه**’ine ve **معظمه**’ine bindim (giriştim).‏
Ve falan, **يتجشم المجاشم** ve **يتجسم المعاظم**.‏
**قال الراعي**: “**رأيت الكلب كلب بني كليب تجسم حول دجلة ثم هابا**” ve “**وتجسموا من العشيرة رجلاً فأرسلوه**” yani: onların en büyüğünü seçtiler.‏
Ve **وتجسموا من الإبل ناقة فانحروها**.‏
**وتجسم في عيني كذا**: tasavvur etti (gözümde canlandı).‏
Ve **وتجسم فلان من الكرم**; sanki o, cömertliktir, **قد تجسم** etmiş.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجِسْمُ: جماعة البَدَنِ أو الأعضاء من الناس والإبل والدواب وغيرهم من الأنواع العظيمة الخَلْق، واستعاره بعض الخطباء للأعراض فقال يذكر عِلْم القَوافي: لا ما يتعاطاه الآن أَكثر الناس من التَّحَلي باسمه، دون مباشرة جَوْهَره وجِسْمه، وكأَنه إنما كَنى بذلك عن الحقيقة لأن جِسْم الشيء حقيقةٌ واسْمه ليس بحقيقة، ألا ترى أن العَرَض ليس بذي جِسْمٍ ولا جَوْهَرٍ إنما ذلك كله استعارة ومَثَلٌ؟ والجمع أَجْسامٌ وجُسومٌ. والجُسْمانُ: جماعة الجِسْمِ. والجُسْمانُ: جِسْمُ الرجل. ويقال: إنه لنَحيفُ الجُسْمان، وجُسمانُ الرجلُ وجُثْمانُه واحد. ورجُل جُسْمانيٌّ وجثْمانيٌّ إذا كان ضَخْم الجُثَّة. أبو زيد: الجِسْمُ الجَسَدُ، وكذلك الجُسْمانُ، والجُثْمانُ الشخص.
وقد جَسُمَ الشيءُ أَي عَظُمَ، فهو جَسِيمٌ وجُسام، بالضم. والجِسامُ، بالكسر: جمع جَسيمٍ. وجَسُمَ الرجلُ وغيره يَجْسُمُ جَسامةً، فهو جَسِيمٌ، والأُنثى من كل ذلك بالهاء؛ وأَنشد شاهداً على جُسامٍ:
أَنْعَتُ عَيْراً سَهُوَقاً جُساما
أبو عبيد: تجَسَّمْتُ فلاناً من بين القوم أي اخترته كأَنك قصدت جِسْمَه، كما تقول تأَيَّيْتُه أي قصدت آيَتَه وشخصه. وتَجَسَّمْها ناقةً من الإبل فانْحَرْها أي اخْتَرْها؛ وأَنشد:
تَجَسَّمَه من بَينِهِنَّ بمُرْهَفٍ،
له جالِبٌ، فوق الرِّصاف، عَلِيلُ
ابن السكيت: تَجَسَّمْتُ الأَمْرَ إذا ركبت أَجْسَمَه وجَسِيمَه ومُعْظَمه. قال أَبو سعيد: المُرْهَفُ النَّصْلُ الرقيق، والجالب الذي عليه كالجُلْبَةِ من الدم، عَليلٌ عُلَّ بالدم مرةً بعد مرة. وتَجَسَّمْتُ الرملَ والجبل أي ركبت أَعظمه. وتَجَسَّمْتُ الأرضَ إذا أَخذتَ نحوَها تريدها؛ قال الراجز:
يُلِجْنَ من أصواتِ حادٍ شَيْظَمِ،
صُلْبٍ عَصاهُ للمَطيّ مِنْهَمِ،
ليس يُماني عُقَبَ التَّجَسُّم
أي ليس يَنْتَظر. وتَجَسَّمَ: من الجِسْم. والتَّجَسُّمُ: ركوب أَجْسمِ الأمرِ ومُعْظَمِه. قال أبو تراب: سمِعت أبا مِحْجَنٍ وغيرهَ يقول: تَجَسَّمْتُ الأَمر وتَجشَّمْتُهُ إذا حَمَلْت نفسك عليه؛ وقال عمرو بن جَبَلٍ:تَجَسَّمَ القُرْقُور مَوْجَ الآذيّ
والجُسُم: الأُمور العظام. والجُسُمُ: الرجال العُقلاء. والجَسِيمُ: ما ارتفع من الأرض وعلاه الماء؛ وقال الأَخْطَلُ:
فما زال يَسْقي بَطْنَ خَبْتٍ وعَرْعَرٍ
وأَرْضَهُما، حتى اطْمأَنَّ جَسِيمُها
والأَجْسَمُ: الأَضْخَمُ؛ قال عامر بن الطُّفَيْلِ:
لقد عَلِمَ الحَيُّ من عامرٍ
بأَنَّ لنا الذِّرْوَةَ الأَجْسَما
(* قوله «لقد علم الحي إلخ» تبع فيه الجوهري، قال الصاغاني: الرواية ذروة الاجسم والقافية مجرورة وبعده:
وأنا المصاليت يوم الوغى * إذا ما العواوير لم تقدم).
وبنو جَوْسَم: حَيٌّ قديم من العرب، وكذلك بنو جاسِمٍ. وجاسِمٌ: موضع بالشام؛ أنشد ابن بري لعَديّ بن الرِّقاعِ:
لولا الحَياءُ، وأنّ رأْسِيَ قد عَفا
فيه المَشِيبُ، لزُرْتُ أُمَّ القاسِمِ
فكأَنَّها، بين النِّساءِ، أعارها
عَيْنَيْهِ أحْوَرُ من جآذِرِ جاسِمِ
ويروى عاسِم.

##### Türkçe

**الجِسْمُ**: insanlardan, develerden ve binek hayvanlarından olan **البَدَنِ**’in yahut uzuvların topluluğu; ve yaratılışı büyük olan türlerden başkaları. Bazı hatipler bunu arazlar için ödünç alıp şöyle dedi; **عِلْم القَوافي**’yi anarak: “Şimdi insanların çoğunun, onun adıyla süslenmekten başka bir şey yapmadığı; onun cevherine ve cismine doğrudan temas etmeksizin (yaptığı şey) değil.” Sanki bununla hakikatten kinaye yapmıştır; çünkü bir şeyin cismi hakikattir, adı ise hakikat değildir. Görmez misin ki araz, cisim ve cevher sahibi değildir; bütün bunlar ancak ödünç alma ve misaldir? Çoğulu **أَجْسامٌ** ve **جُسومٌ**’dur.

**والجُسْمانُ**: **الجِسْمِ**’in topluluğu. **والجُسْمانُ**: erkeğin cismi. Denir ki: “O, **الجُسْمان** bakımından elbette zayıftır.” Erkeğin **جُسمانُ**’ı ile **جُثْمانُه**’u birdir. Ve **جُسْمانيٌّ** ve **جثْمانيٌّ** adam: **الجُثَّة** bakımından iri olduğunda. Ebû Zeyd: **الجِسْمُ** **الجَسَدُ**’dir; aynı şekilde **الجُسْمانُ** da; **الجُثْمانُ** ise şahıstır.

Ve **جَسُمَ** şey, yani büyüdü; o hâlde o **جَسِيمٌ** ve **جُسام**’dır; (bu) damme iledir. **والجِسامُ** (kesra ile): **جَسيمٍ**’in çoğuludur. Ve **جَسُمَ** adam ve başkası **يَجْسُمُ** **جَسامةً**; o hâlde o **جَسِيمٌ**’dir; dişisi bütün bunlardan **الهاء** iledir. **جُسامٍ** üzerine şahit olarak (şu beyti) okudu:
أَنْعَتُ عَيْراً سَهُوَقاً جُساما

Ebû Ubeyd: Kavmin arasından falanı **تجَسَّمْتُ**; yani onu seçtim; sanki onun **جِسْم**’ini kastettin; tıpkı “**تأَيَّيْتُه**” dediğin gibi; yani onun **آيَتَه**’ini ve şahsını kastettim. Ve “Develerden bir dişi deveyi **تَجَسَّمْها**; sonra onu boğazla”; yani onu seç; ve (şu beyti) okudu:
تَجَسَّمَه من بَينِهِنَّ بمُرْهَفٍ،
له جالِبٌ، فوق الرِّصاف، عَلِيلُ

İbnü’s-Sikkît: **تَجَسَّمْتُ الأَمْرَ**: onun **أَجْسَم**’ine, **جَسِيم**’ine ve büyüğüne bindim (girdim) demektir. Ebû Saîd dedi: **المُرْهَفُ** ince (olan) **النَّصْلُ**’dur; **الجالب** ise üzerinde kandan **الجُلْبَةِ** gibi olan şeydir; **عَليلٌ**: kana bir defadan sonra bir defa daha tutulmuştur. Ve kumu ve dağı **تَجَسَّمْتُ**; yani onun en büyüğüne bindim. Ve yeri **تَجَسَّمْتُ**: ona doğru aldığında, onu isteyerek; râciz dedi:
يُلِجْنَ من أصواتِ حادٍ شَيْظَمِ،
صُلْبٍ عَصاهُ للمَطيّ مِنْهَمِ،
ليس يُماني عُقَبَ التَّجَسُّم
yani beklemez. Ve **تَجَسَّمَ**: **الجِسْم**’dendir. Ve **التَّجَسُّمُ**: işin en cisimlisinin ve büyüğünün üstüne binmektir. Ebû Turâb dedi: Ebû Mihcen’i ve başkasını şöyle derken işittim: **تَجَسَّمْتُ الأَمر** ve **تَجشَّمْتُهُ**: nefsini onun üzerine yüklediğinde; ve Amr b. Cebel dedi:
تَجَسَّمَ القُرْقُور مَوْجَ الآذيّ

**والجُسُم**: büyük işler. **والجُسُمُ**: akıllı erkekler. **والجَسِيمُ**: yerden yükselen ve suyun üstüne çıktığı şey; Ahtal dedi:
فما زال يَسْقي بَطْنَ خَبْتٍ وعَرْعَرٍ
وأَرْضَهُما، حتى اطْمأَنَّ جَسِيمُها

**والأَجْسَمُ**: daha iri olan; Âmir b. Tufeyl dedi:
لقد عَلِمَ الحَيُّ من عامرٍ
بأَنَّ لنا الذِّرْوَةَ الأَجْسَما
(* “لقد علم الحي إلخ” sözü: bunda Cevherî’ye tâbi oldu; Sâğânî dedi: rivayet “ذروة الاجسم”dir; kafiye mecrurdur; ve ondan sonra:
وأنا المصاليت يوم الوغى * إذا ما العواوير لم تقدم).

Ve **بنو جَوْسَم**: Araplardan eski bir kabiledir; aynı şekilde **بنو جاسِمٍ**. Ve **جاسِمٌ**: Şam’da bir yerdir; İbn Berrî, Adî b. er-Rikâ‘ için (şu beyti) okudu:
لولا الحَياءُ، وأنّ رأْسِيَ قد عَفا
فيه المَشِيبُ، لزُرْتُ أُمَّ القاسِمِ
فكأَنَّها، بين النِّساءِ، أعارها
عَيْنَيْهِ أحْوَرُ من جآذِرِ جاسِمِ
Ve **عاسِم** diye de rivayet edilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج س م * أبو زيد * الجِسْمُ * الجسد وكذا * الجُسْمانُ * و * الجُثْمانُ * وقال الأصمعي الجسم والجسمان الجسد والجثمان الشخص وقال جماعة جسم الإنسان أيضا يقال له الجسمان مثل ذئب وذؤبان وقد * جَسُمَ * الشيء أي عظم فهو * جَسِيمٌ * و * جُسَامٌ * بالضم وبابه ظرف و * الجِسَامُ * بالكسر جمع * جَسيمٍ * وتجسم من الجسم و * جاسِمٌ * قرية بالشام

##### Türkçe

* ج س م * Ebû Zeyd: **الجِسْمُ**: beden; aynı şekilde **الجُسْمانُ** ve **الجُثْمانُ**. el-Asma‘î dedi ki: **الجسم** ve **الجسمان**: beden; **الجثمان**: şahıs. Bir topluluk dedi ki: insanın **جسم**’ine ayrıca **الجسمان** da denir; tıpkı ذئب ve ذؤبان gibi. Ve **جَسُمَ** şey, yani büyüdü; o hâlde o **جَسِيمٌ** ve **جُسَامٌ** (ötre ile)dir; ve onun bâbı zarf’tır. **الجِسَامُ** (kesre ile), **جَسيمٍ**’in cem‘idir. Ve **تجسم**: **الجسم**’den. Ve **جاسِمٌ**: Şam’da bir köy.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الجِسْمُ ، بالكَسْرِ : جَماعَةُ البَدَنِ | أو الأَعْضَاءِ . ومن النّاسِ ) والإِبلِ | والدَّوابِّ ( وسائِرِ الأَنْواع : العَظِيمَةُ | الخَلْقِ ، كالجُسْمان بالضَّمّ ) . قال أبو | زَيْدٍ : الجِسْمُ : الجَسَدُ ، وَكَذلِكَ | الجُسْمان . والجُثْمانُ : الشخص ، | ويُقال : إِنَّه لَنَحِيفُ الجُسْمانِ . وقال | بعضُهم : إِنَّ الجُثْمانَ والجُسْمانَ | واحدٌ . وقال الراغِبُ : الجِسْمُ : ما له | طُولٌ وَعَرْضٌ وَعُمْقٌ ولا تَخْرُج | أجزْاء الجِسْمِ عن كَوْنِها أَجْساماً وإِنْ | قُطِعَ وجُزِّئَ ، بِخِلافِ الشَّخصِ ، فَإِنَّه | يَخْرُج عن كَوْنِهِ شَخْصاً بِتَجْزِئَتِهِ ، | ( ج : أَجْسامٌ وجُسُومٌ ) . | | ( و ) جَسُمَ ( كَكَرُمَ ) جَسامَةً : ( عَظُمَ | فهو جَسِيمٌ ) ، كَأَمِيرٍ . والجَمْعُ | جِسامٌ ، ( وجُسامٌ ، كَغُرابٍ ، وهي | بهاءٍ ) ، قال : | % ( أَنْعَتُ عَيْراً سَهْوَقاً جُساما ) % | | ( والجَسِيمُ : البَدِينُ ) أي : العَظِيمُ | البَدَنِ . | | ( و ) الجَسِيمُ : ( ما ارْتَفَعَ من الأَرْضِ | وَعَلاهُ الماءُ ) ، قال الأَخْطل : | % ( فَمَا زالَ يَسْقِي بَطْنَ خَبْتٍ وَعَرْعَرٍ % | وَأَرْضَهُما حَتَّى اطْمَأَنَّ جَسِيمُها ) % | | ( ج : جِسامٌ ، كَكِتابٍ ) . | | ( وَبَنْو جَوْسَم : حَيٌّ ) قديمٌ من | العَرَب ( دَرَجُوا ) . ( و ) كَذلك ( بَنُو | جاسِم : حَيٌّ قَدِيمٌ ) منهم قَدْ | دَرَجُوا أيضاً . | | ( وَتَجَسَّمَ الأَمْرَ ) رَكِبَ جَسِيمَهُ | ومُعْظَمَه . وقال أبو تُرابٍ : سمعتُ | أبا مِحْجَنٍ يقول : تَجَسَّمْتُ الأمرَ ، | وَتَجَشَّمْتُه : إذا حَمَلْتَ نَفْسَك عليه ، | وهو مجاز . | | ( و ) تَجَسَّمَ الحَبْلَ و ( الرَّمْلَ : رَكِبَ | مُعْظَمَهُما ) . |

| | ( و ) تَجَسَّمَ ( الأَرْضَ : أَخَذَ نَحْوَها ) | يُرِيدُها . | | ( و ) من المَجازِ : تَجَسَّمَ من العَشِيرَة | ( فُلاناً ) فَأَرْسَلَه ، أي : ( اخْتارَهُ ) ، قال | أبو عُبيْد : كَأَّنَه قَصَد جِسْمَه . ويقال | تَجَسَّمْها ناقةً من الإِبِلِ فانْحَرْها ، قال : | % ( تَجَسَّمَه مِنْ بَيْنِهِنَ بمُرْهَفٍ % | له جالِبٌ فَوْقَ الرِّصافِ عَلِيلُ ) % | | ( والأَجْسَمُ : الأَضْخَمُ ) ، قال عامِرُ | ابن الطُّفَيْل : | % ( فقد عَلِمَ الحَيُّ مِن عامِرٍ % | بأنَّ لنا الذِّرْوَةَ الأَجْسَما ) % | | ( و ) جاسِم ، ( كصاحِبٍ : ة بالشامِ ) ، | أَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لابنِ الرِّقاع : | % ( فَكَأَنَّها بَيْنَ النِّساءِ أعارَها % | عَيْنَيْه أَحْوَرُ مِنْ جَآذِرِ جاسِمِ ) % | | ويُرْوَى : عاسِمِ . قال الحافظ : | وَحَبِيبُ بن أَوْسٍ الطائيُّ كانَ يَسْكُن | هذِه القَرْيَةَ . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | رَجُلٌ جُسْمانِيٌّ : إذا كانَ عَظِيمَ | الجُثَّة . | | والجُسُمُ ، بِضَمَّتَيْن : الأُمور | العِظامُ . | | وأيضاً : الرِّجالُ العُقَلاءُ . | ويقال : هو من جِسام الأُمورِ | وجَسِيماتِ الخُطُوب . | | وفُلانٌ يَتَجَشَّمُ المَجاشِمِ ، وَيَتَجَسَّمُ | المَعاظِمَ . | | وَتَجَسَّمَ في عَيْني كَذا : تَصَوَّرَ . | | وَتَجَسَّمَ فلانٌ من الكَرَمِ . وكَأَنَّه كَرَمٌ | قد تَجَسَّم . وكُلُّ ذلِكَ مجازٌ . |

##### Türkçe

| | ( **الجِسْمُ** , kesre ile: bedenin | veya uzuvların topluluğu. İnsanlardan ) ve develerden | ve binek hayvanlarından (ve türlerin geri kalanı: yaratılışı büyük olan, | damme ile **الجُسْمان** gibi) . Ebû | Zeyd dedi ki: **الجِسْمُ**: **الجَسَدُ**’dür; ve كذلك | **الجُسْمان** . **الجُثْمانُ**: şahıs(kişinin kendisi)dır, | ve denilir: “Şüphesiz o, **الجُسْمانِ**’ı ince olandır.” Ve dedi | bazısı: Şüphesiz **الجُثْمانَ** ile **الجُسْمانَ** | birdir. Râgıb dedi ki: **الجِسْمُ**: kendisi için | uzunluk ve genişlik ve derinlik olan şeydir; ve çıkmaz | cismin parçaları, cisimler olmaları hâlinden, hatta | kesilse ve parçalansa bile; şahsın aksine; çünkü o | parçalanmasıyla şahıs olması hâlinden çıkar, | (çoğulu: **أَجْسامٌ** ve **جُسُومٌ**) . | | ( ve ) **جَسُمَ** ( **كَرُمَ** gibi) **جَسامَةً**: (büyüdü; | o hâlde o **جَسِيمٌ**’dir), **أَمِيرٍ** gibi. Çoğulu | **جِسامٌ**’dır, (ve **جُسامٌ**; **غُرابٍ** gibi; ve o | **بهاءٍ** iledir), dedi ki: | % ( **أَنْعَتُ عَيْراً سَهْوَقاً جُساما** ) % | | ( ve **الجَسِيمُ**: **البَدِينُ** ) yani: büyük | bedenli. | | ( ve ) **الجَسِيمُ**: (yerden yükselen | ve suyun üstünü kapladığı şey)dir, Aḫṭal dedi ki: | % ( **فَمَا زالَ يَسْقِي بَطْنَ خَبْتٍ وَعَرْعَرٍ % | وَأَرْضَهُما حَتَّى اطْمَأَنَّ جَسِيمُها** ) % | | (çoğulu: **جِسامٌ**; **كِتابٍ** gibi) . | | ( ve **بَنْو جَوْسَم**: bir kabiledir ) eski | Araplardan (yok olup gittiler). ( ve ) كذلك ( **بَنُو | جاسِم**: eski bir kabiledir ) onlardan da | yok olup gittiler. | | ( ve **تَجَسَّمَ الأَمْرَ** ) onun ağırını | ve büyüğünü yüklendi. Ebû Turâb dedi ki: işittim | Ebû Miḥcen’i şöyle derken: “**تَجَسَّمْتُ الأمرَ** | ve **تَجَشَّمْتُه**: ne zaman ki nefsini onun üzerine yüklersen,” | ve o mecazdır. | | ( ve ) **تَجَسَّمَ الحَبْلَ** ve ( **الرَّمْلَ**: bindi | ikisinin de büyüğüne) . |

| | ( ve ) **تَجَسَّمَ** ( **الأَرْضَ**: onun yönünü aldı ) | onu istiyor. | | ( ve ) mecazdandır: aşiretten **تَجَسَّمَ** | (falancayı) sonra onu gönderdi; yani: (onu seçti). Dedi | Ebû ʿUbeyd: sanki onun cismini kastetti. Ve denilir: | develerden bir deve olarak onu **تَجَسَّمْها** da boğazla; dedi ki: | % ( **تَجَسَّمَه مِنْ بَيْنِهِنَ بمُرْهَفٍ % | له جالِبٌ فَوْقَ الرِّصافِ عَلِيلُ** ) % | | ( ve **الأَجْسَمُ**: **الأَضْخَمُ** ) , ʿÂmir | b. Ṭufeyl dedi ki: | % ( **فقد عَلِمَ الحَيُّ مِن عامِرٍ % | بأنَّ لنا الذِّرْوَةَ الأَجْسَما** ) % | | ( ve ) **جاسِم** , (**صاحِبٍ** gibi: Şam’da bir köydür), | İbn Berrî, İbn er-Riqâʿ için inşâd etti: | % ( **فَكَأَنَّها بَيْنَ النِّساءِ أعارَها % | عَيْنَيْه أَحْوَرُ مِنْ جَآذِرِ جاسِمِ** ) % | | Ve rivayet olunur: **عاسِمِ**. Hâfız dedi ki: | Ḥabîb b. Evs et-Ṭâʾî bu köyde | otururdu. | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | | **رَجُلٌ جُسْمانِيٌّ**: ne zaman ki büyük | cüsseli olursa. | | **الجُسُمُ** , iki damme ile: işler | büyük olanlar. | | Ve ayrıca: akıllı erkekler. | Ve denilir: o, işlerin büyüklerinden | ve musibetlerin büyüklerindendir. | | Ve falan, **المَجاشِمِ**’i **يَتَجَشَّمُ** eder, ve **المَعاظِمَ**’i **يَتَجَسَّمُ** eder. | | Ve **تَجَسَّمَ** gözümde şöyle şöyle: tasavvur etti. | | Ve falan, keremden **تَجَسَّمَ** etti. Sanki o, bir keremdir | ki **تَجَسَّم** etmiştir. Ve bütün bunlar mecazdır. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَسُمَ
1 جَسُمَ جسم , (S, Msb, K, &c.,) aor. جَسُمَ , (K,) inf. n. جَسَامَةٌ, (Msb, TA,) He, or it, (a thing, S,) was, or became, great, or large: (S, K:) or so جَسِمَ, aor. جَسَمَ , inf. n. جَسَمٌ: and the former, it (a thing) was, or it, was, or became, great, big, or bulky: (Msb:) or he, or it, was, or became, great, or large, in body: (KL:) or he, or it, was, or became, corpulent; or corporeal, or bodied; as also ↓ تجسّم. (MA, PS.)

جسّم
2 جسّم جسم , inf. n. تَجْسِيمٌ, He, or it, made, or rendered, corporeal; or great, large, big, or bulky. (KL.) ― -b2- [He made to be solid, or to have length and breadth and thickness.]

5 تَجَسَّمَ see 1. ― -b2- [Hence,] تجسّم فِى عَيْنِى كَذَا (tropical:) Such a thing assumed a form, or shape, [or an embodiment,] in my eye. (TA.) And تجسّم فُلَانٌ مِنَ الكَرَمِ (tropical:) [app. Such a one was, or became, an embodiment of generosity]. (TA.) And كَأَنَّهُ كَرَمٌ قَدْ تَجَسَّمَ (tropical:) [app. As though he were generosity embodied]. (TA.) -A2- تجسّم فُلَانًا (tropical:) He chose such a one (S, K, TA) مِنْ بَيْنِ القَوْمِ [from among the people, or party], (S,) or مِنَ العَشِيرَةِ فَأَرْسَلَهُ [from the kinsfolk, or tribe, &c., and sent him]: (TA:) as though he directed his course, or aim, to, or towards, his جِسْم [or body]; like as you say, تَأَيَّيْتُهُ, meaning “ I directed my course, or aim, to, or towards, his آيَة, and his شَخْص. ” (S.) [See also 5 in art. جشم.] One says also, تَجَسَّمْهَا نَاقَةً مِنَ الاـِبِلِ قَانْحَرْهَا [Choose thou her, a she-camel from among the camels, and stick her]. (TA.) ― -b2- تجسّم الأَرْضَ (assumed tropical:) He betook himself towards the land, or country, (S, K,) desiring to go thither. (S.) ― -b3- تجسّم الرَّمْلَ, (S, K,) and الجَبَلَ, (S,) (assumed tropical:) He mounted, or ascended, the greater part of the sand, (S, K,) and of the mountain. (S.) [See also 5 in art. جشم.] ― -b4- تجسّم الأَمْرَ (tropical:) i. q. رَكِبَ مُعْظَمَهُ; (S, K, TA;) i. e., He ventured upon, embarked in, or undertook, the main part, or bulk, of the affair: (TK:) or he constrained himself to do it, or perform it; as also تجشّمهُ: (Aboo-Mihjen, Aboo-Turلb, TA:) or both these verbs signify he took it, or imposed it, upon himself, or he undertook it, in spite of difficulty or trouble or inconvenience. (Aboo-Turلb, TA in art. جشم.) You say also, فُلَانٌ ↓ يَتَجَسَّمَ المَجَاسِمَ and يَتَجَشَّمُ المَجَاشِمَ (tropical:) [app. meaning Such a one undertakes, in spite of difficulty or trouble or inconvenience, those things, or affairs, that are causes of difficulty or trouble or inconvenience; i. e., difficult, or troublesome, or inconvenient things or affairs: supposing the two nouns to be pls. of which the sings. are مَجْسَمَةٌ and مَجْشَمَةٌ, of the measure مَفْعَلَةٌ, like مَبْخَلَةٌ and مَجْبَنَةٌ and مَشَّقَةٌ (originally مَشْقَقَةٌ) &c.]. (TA.)

جِسْمٌ
جِسْمٌ جسم The body, with the limbs or members; syn. جَسَدٌ; (AZ, S, Msb;) as also ↓ جُسْمَانٌ and جُثْمَانٌ: (AZ, S, Msb: *) or جِسْمٌ and ↓ جُسْمَانٌ are syn. with جَسَدٌ; (As, S;) or signify the whole body and limbs or members of a man, (K, and T and Msb in explanation of جسم,) and of a beast, a camel, and the like, (T, Msb,) and of any other species, (K,) of large make; (T, Msb, K;) and جُثْمَانٌ is syn. with شَخْصٌ [app. as meaning “ a person ”]; and ↓ جُسْمَانٌ signifies the whole جِسْم of a man: (As, S:) or جِسْمٌ signifies [a body, or material substance; a solid;] a thing having length and breadth and thickness; so that, when it is cut and divided, no portion thereof ceases to be a جِسْم; whereas a شَخْص [meaning “ a person ”] ceases to be a شَخْص by its being divided: (Er-Rلghib, TA:) a thing that is capable of being divided in length and breadth and thickness is called جِسْمٌ طَبِيعِىٌّ, and also, because it is a subject of investigation, or inquiry, in instruction in the mathematical studies, جِسْمٌ تَعْلِيمِىٌّ: (KT:) pl. [of pauc.] أَجْسَامٌ and [of mult] جُسُومٌ. (K.) You say, ثَابَ جِسْمُهُ, (M, A, K, in art. ثوب,) and أَثَابَ جِسْمُهُ, (IKt, M, ib.,) and ثَابَ اـِلَيْهِ جِسْمُهُ, (T, M, A, ib.,) (tropical:) He became fat, after leanness; (A;) his good state of body returned to him; (M, K; *) his condition of body became good, after extenuation; and health, or soundness, thereof returned to him. (T.) And ↓ اـِنَّهُ لَحَنِيفُ الجُسْمَانِ [Verily he is slender, spare, or lean, of body]. (TA.) ― -b2- الأَجْسَامُ المُخْتَلِفَةُ الطَّبَائِعِ [The material substances of different natures; also called الأَجْسَامُ السَّبْعَةُ the seven material substances, and الفِلِذَاتُ; namely,] the عَنَاصِر [which are the four elements, fire, air, earth, and water,] and the three products composed of these, (KT,) which are minerals, vegetables, and animals. (Note in a copy of the KT.) الأَجْسَامُ الطَّبِيعِيَّهُ, as used by those who study to discover occult things, signifies The عَرْش and the كُرْسِىّ: and الأَجْسَامُ العُنْصُرِيَّةُ, everything beside these two, of the heavens and the [elements termed] أُسْطُقُسَات therein. (KT.)

جِسْمِىٌّ
[ جِسْمِىٌّ جسم جسمى جسمي جسميي Bodily, or corporeal.]

جِسْمِيَّةٌ
[ جِسْمِيَّةٌ جسم جسمي جسميه جسمية Bodiliness, or corporeity.]

جُسْمَانٌ
جُسْمَانٌ جسم جسمان : see جِسْمٌ, in four places.

جُسْمَانِىٌّ
جُسْمَانِىٌّ جسم جسمان جسمانى جسماني : see جَسِيمٌ.

جُسَامٌ
جُسَامٌ جسام جسيم : see what next follows

جَسِيمٌ
جَسِيمٌ جسيم Great; large; (S, Msb, K;) as also ↓ جُسَامٌ: (S, K:) big; bulky: (Msb:) fem. with ة: (K:) pl. جِسَامٌ (S, Msb) [and جُسُمٌ also, like as جُدُدٌ is pl. of جَدِيدٌ]: and corpulent, large in body, or big-bodied; (K, * TA;) as also ↓ جُسْمَانِىٌّ, applied to a man. (TA.) You say, هُوَ مِنْ جِسَامِ الأُمُورِ [It is one of great affairs or events]: and مِنْ جَسِيمَاتِ الخُطُوبِ [meaning the same, or of great afflictions or calamities]. (TA.) And جُسُمٌ [likewise, or أُمُورٌ جُسُمٌ,] signifies Great affairs or events. (TA.) جَسِيمُ الأَمْرِ signifies [also] The bulk, or the greater, main, principal, or chief, part, of the affair; and so الأَمْرِ ↓ أَجْسَمُ. (S.) ― -b2- [The pl.] جُسُمٌ also signifies (assumed tropical:) Intelligent men. (TA.) ― -b3- جَسِيمُ الأَرْضِ Elevated land over which water has risen: (K, * TA:) pl. جِسَامٌ. (K.)

أَجْسَمُ
أَجْسَمُ ذ Greater, larger, bigger, or bulkier; or greatest, largest, biggest, or bulkiest. (S, K.) See also جَسِيمٌ.

مَجَاسِمُ
مَجَاسِمُ مجاسم : see 5, last sentence.

جسو
جسو جسو : omitted in some copies of the S.

جَسَا
1 جَسَا جس جسا , (S, M, Msb, K,) aor. جَسُمَ , (M, Msb, K,) inf. n. جَسْوٌ (M, K) and جُسُوٌّ, (M, TA,) He, or it, (a man, M, TA, or a thing, Msb,) was, or became, hard, tough, rigid, or stiff: (M, Msb, K:) [see also جَسَأَ: or, said of a man,] he was, or became, hard, rough, harsh, or ungentle; contr. of لَطُفَ. (S.) And جَسَتِ اليَدُ, inf. n. جُسُوٌّ and جَسًا, The hand, or arm, was, or became, dry, or tough, or hard, (S, TA,) in the bones, with little flesh; (TA;) and in the same sense the verb is said of other things. (S.) ― -b2- It (water) congealed, or froze. (S, TA.) ― -b3- Also, inf. n. جُسُوٌّ, He (an old man) attained the utmost age [so that his limbs became rigid]. (S, TA.)

جاساهُ
3 جاساهُ جاس جاساه جاساة , (K,) inf. n. مُجَاسَاةٌ, (TA.) He treated him, or regarded him, with enmity, or hostility. (K, TA.)

يَدٌ جَاسِيَةٌ
يَدٌ جَاسِيَةٌ يد جاسيه يد جاسية A hand, or an arm, dry, or tough, or hard, in the bones, with little flesh. (TA.) And دَابَّةٌ جَاسِيَةٌ القَوَائِمِ A beast having tough, or hard, legs. (TA.) And رِمَاحٌ جَاسِيَةٌ Stiff, rigid, or tough, and hard, spears. (TA.) [See also جَاسِئٌ, in art. جسأ.]

##### Türkçe

**جَسُمَ**
1 **جَسُمَ** **جسم** , (S, Msb, K, &c.,) muzâri‘i **جَسُمَ** , (K,) mastar ismi **جَسَامَةٌ**, (Msb, TA,) O, yahut o (bir şey, S,) büyük, yahut iri oldu: (S, K:) yahut böyledir **جَسِمَ**, muzâri‘i **جَسَمَ** , mastar ismi **جَسَمٌ**: ve birincisi, o (bir şey) büyük, yahut o, büyük oldu, yahut iri, büyük, yahut hacimli oldu: (Msb:) yahut o, yahut o, beden bakımından büyük, yahut iri oldu: (KL:) yahut o, yahut o, şişman oldu; yahut cisimli, yahut bedenli oldu; bunun gibi ↓ **تجسّم** da. (MA, PS.)

**جسّم**
2 **جسّم** **جسم** , mastar ismi **تَجْسِيمٌ**, O, yahut o, cisimli kıldı; yahut büyük, iri, büyük, yahut hacimli kıldı. (KL.) ― -b2- [O, katı kıldı; yahut uzunluk ve genişlik ve kalınlığa sahip kıldı.]

5 **تَجَسَّمَ** bkz. 1. ― -b2- [Bundan dolayı,] **تجسّم فِى عَيْنِى كَذَا** (mecaz:) Böyle bir şey gözümde bir suret, yahut şekil, [yahut bir tecessüm] aldı. (TA.) Ve **تجسّم فُلَانٌ مِنَ الكَرَمِ** (mecaz:) [zahir ki: böyle biri cömertliğin bir tecessümü oldu, yahut oldu]. (TA.) Ve **كَأَنَّهُ كَرَمٌ قَدْ تَجَسَّمَ** (mecaz:) [zahir ki: sanki o, tecessüm etmiş cömertlik idi]. (TA.) -A2- **تجسّم فُلَانًا** (mecaz:) O, böyle birini seçti (S, K, TA) **مِنْ بَيْنِ القَوْمِ** [kavmin, yahut topluluğun arasından], (S,) yahut **مِنَ العَشِيرَةِ فَأَرْسَلَهُ** [aşiretten, yahut kabileden, vb., ve onu gönderdi]: (TA:) sanki o, yönelişini, yahut hedefini, onun **جِسْم**’ine [yahut bedenine] yöneltti; tıpkı senin **تَأَيَّيْتُهُ** demen gibi; “Ben yönelişimi, yahut hedefimi, onun **آيَة**’sine ve onun **شَخْص**’ına yönelttim” manasında. (S.) [Ayrıca bkz. 5, md. **جشم**.] Yine denir: **تَجَسَّمْهَا نَاقَةً مِنَ الاـِبِلِ قَانْحَرْهَا** [Onu, develer arasından bir dişi deve olarak seç; sonra onu boğazla]. (TA.) ― -b2- **تجسّم الأَرْضَ** (mecaz kabul edilmiş:) O, karaya, yahut memlekete yöneldi, (S, K,) oraya gitmeyi isteyerek. (S.) ― -b3- **تجسّم الرَّمْلَ**, (S, K,) ve **الجَبَلَ**, (S,) (mecaz kabul edilmiş:) O, kumun (S, K,) ve dağın (S,) büyük kısmına çıktı, yahut tırmandı. [Ayrıca bkz. 5, md. **جشم**.] ― -b4- **تجسّم الأَمْرَ** (mecaz:) **رَكِبَ مُعْظَمَهُ** ile aynı: (S, K, TA;) yani, O, işin ana kısmına, yahut yığınına girişti, yahut onu üstlendi: (TK:) yahut o, kendini onu yapmaya, yahut yerine getirmeye zorladı; bunun gibi **تجشّمهُ** da: (Aboo-Mihjen, Aboo-Turلb, TA:) yahut bu iki fiil, o onu, zorluk yahut meşakkat yahut sıkıntıya rağmen, kendi üzerine aldı, yahut onu üstlendi, manasına gelir. (Aboo-Turلb, TA, md. **جشم**.) Yine dersin: **فُلَانٌ** ↓ **يَتَجَسَّمَ المَجَاسِمَ** ve **يَتَجَشَّمُ المَجَاشِمَ** (mecaz:) [zahir ki: böyle biri, zorluk yahut meşakkat yahut sıkıntıya sebep olan şeyleri yahut işleri, zorluk yahut meşakkat yahut sıkıntıya rağmen üstlenir; yani zor, yahut meşakkatli, yahut sıkıntılı şeyleri yahut işleri: iki ismin, tekilleri **مَجْسَمَةٌ** ve **مَجْشَمَةٌ** olan, vezni **مَفْعَلَةٌ** üzere çoğullar olduğu varsayılarak; **مَبْخَلَةٌ** ve **مَجْبَنَةٌ** ve **مَشَّقَةٌ** (aslında **مَشْقَقَةٌ**) vb. gibi]. (TA.)

**جِسْمٌ**
**جِسْمٌ** **جسم** Uzuvlarla yahut organlarla birlikte beden; eş anlamlısı **جَسَدٌ**; (AZ, S, Msb;) bunun gibi ↓ **جُسْمَانٌ** ve **جُثْمَانٌ** da: (AZ, S, Msb: *) yahut **جِسْمٌ** ve ↓ **جُسْمَانٌ**, **جَسَدٌ** ile eş anlamlıdır; (As, S;) yahut insanın (K, ve T ve Msb, **جسم**’in açıklamasında) ve bir hayvanın, bir devenin ve benzerinin, (T, Msb,) ve büyük yapılı herhangi başka bir türün, (K,) bütün bedeni ve uzuvları manasına gelir; (T, Msb, K;) ve **جُثْمَانٌ**, **شَخْصٌ** ile eş anlamlıdır [zahir ki “bir kişi” manasında]; ve ↓ **جُسْمَانٌ**, bir insanın bütün **جِسْم**’i manasına gelir: (As, S:) yahut **جِسْمٌ**, [bir cisim, yahut maddî cevher; bir katı;] uzunluk ve genişlik ve kalınlığa sahip bir şey manasına gelir; öyle ki, o kesilip bölündüğünde, onun hiçbir parçası **جِسْم** olmaktan çıkmaz; hâlbuki bir **شَخْص** [“bir kişi” manasında] bölünmekle **شَخْص** olmaktan çıkar: (Er-Rلghib, TA:) uzunluk ve genişlik ve kalınlıkta bölünmeye elverişli olan şeye **جِسْمٌ طَبِيعِىٌّ** denir; ve ayrıca, matematik ilimlerinde öğretimde araştırma yahut inceleme konusu olduğu için, **جِسْمٌ تَعْلِيمِىٌّ: (KT:) cem‘i [kıllat] **أَجْسَامٌ** ve [kesret] **جُسُومٌ**. (K.) Dersin: **ثَابَ جِسْمُهُ**, (M, A, K, md. ثوب,) ve **أَثَابَ جِسْمُهُ**, (IKt, M, aynı yer,) ve **ثَابَ اـِلَيْهِ جِسْمُهُ**, (T, M, A, aynı yer,) (mecaz:) O, zayıflıktan sonra şişmanladı; (A;) bedeninin iyi hâli ona geri döndü; (M, K; *) bedeninin hâli, zayıflamadan sonra iyi oldu; ve onun sıhhati, yahut sağlamlığı ona geri döndü. (T.) Ve ↓ **اـِنَّهُ لَحَنِيفُ الجُسْمَانِ** [Şüphesiz o, beden bakımından ince, zayıf, yahut cılızdır]. (TA.) ― -b2- **الأَجْسَامُ المُخْتَلِفَةُ الطَّبَائِعِ** [Tabiatları farklı olan maddî cisimler; ayrıca **الأَجْسَامُ السَّبْعَةُ** “yedi maddî cisim” ve **الفِلِذَاتُ** diye de adlandırılır; yani,] **عَنَاصِر** [ki bunlar dört unsur: ateş, hava, toprak ve su] ve bunlardan oluşmuş üç ürün, (KT,) ki bunlar madenler, bitkiler ve hayvanlardır. (KT’nin bir nüshasındaki not.) **الأَجْسَامُ الطَّبِيعِيَّهُ**, gizli şeyleri keşfetmek için çalışanlarca kullanıldığında, **عَرْش** ve **كُرْسِىّ** manasına gelir: ve **الأَجْسَامُ العُنْصُرِيَّةُ**, bu ikisi dışında, göklerden ve içlerindeki [unsurlar diye adlandırılan] **أُسْطُقُسَات**’tan olan her şeydir. (KT.)

**جِسْمِىٌّ**
[ **جِسْمِىٌّ** **جسم** **جسمى** **جسمي** **جسميي** Bedensel, yahut cismânî.]

**جِسْمِيَّةٌ**
[ **جِسْمِيَّةٌ** **جسم** **جسمي** **جسميه** **جسمية** Bedensellik, yahut cismâniyet.]

**جُسْمَانٌ**
**جُسْمَانٌ** **جسم** **جسمان** : **جِسْمٌ**’e bak, dört yerde.

**جُسْمَانِىٌّ**
**جُسْمَانِىٌّ** **جسم** **جسمان** **جسمانى** **جسماني** : **جَسِيمٌ**’e bak.

**جُسَامٌ**
**جُسَامٌ** **جسام** **جسيم** : hemen sonra gelen şeye bak

**جَسِيمٌ**
**جَسِيمٌ** **جسيم** Büyük; iri; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **جُسَامٌ** da: (S, K:) büyük; hacimli: (Msb:) müennesi ة ile: (K:) cem‘i **جِسَامٌ** (S, Msb) [ve **جُسُمٌ** da; tıpkı **جُدُدٌ**’ün **جَدِيدٌ**’in cemi olması gibi]: ve şişman, beden bakımından iri, yahut iri bedenli; (K, * TA;) bunun gibi ↓ **جُسْمَانِىٌّ** da, bir adama nispetle. (TA.) Dersin: **هُوَ مِنْ جِسَامِ الأُمُورِ** [O, büyük işlerden yahut olaylardandır]: ve **مِنْ جَسِيمَاتِ الخُطُوبِ** [aynı manada; yahut büyük musibetlerden yahut belalardandır]. (TA.) Ve **جُسُمٌ** [aynı şekilde, yahut **أُمُورٌ جُسُمٌ**,] Büyük işler yahut olaylar manasına gelir. (TA.) **جَسِيمُ الأَمْرِ** [ayrıca] işin yığını, yahut daha büyük, ana, esas, baş, yahut reis kısmı manasına gelir; ve böyledir **الأَمْرِ** ↓ **أَجْسَمُ**. (S.) ― -b2- [Cem‘i] **جُسُمٌ** ayrıca (mecaz kabul edilmiş:) akıllı erkekler manasına gelir. (TA.) ― -b3- **جَسِيمُ الأَرْضِ** Üzerine suyun yükseldiği yüksek arazi: (K, * TA:) cem‘i **جِسَامٌ**. (K.)

**أَجْسَمُ**
**أَجْسَمُ** **ذ** Daha büyük, daha iri, daha büyük, yahut daha hacimli; yahut en büyük, en iri, en büyük, yahut en hacimli. (S, K.) Ayrıca **جَسِيمٌ**’e bak.

**مَجَاسِمُ**
**مَجَاسِمُ** **مجاسم** : 5’e bak, son cümle.

**جسو**
**جسو** **جسو** : S’nin bazı nüshalarında düşürülmüştür.

**جَسَا**
1 **جَسَا** **جس** **جسا** , (S, M, Msb, K,) muzâri‘i **جَسُمَ** , (M, Msb, K,) mastar ismi **جَسْوٌ** (M, K) ve **جُسُوٌّ**, (M, TA,) O, yahut o, (bir adam, M, TA, yahut bir şey, Msb,) sert, dayanıklı, katı, yahut donuk oldu: (M, Msb, K:) [ayrıca bkz. **جَسَأَ**: yahut, bir adam hakkında denildiğinde,] o, sert, kaba, haşin, yahut yumuşak olmayan oldu; **لَطُفَ**’un zıddı. (S.) Ve **جَسَتِ اليَدُ**, mastar ismi **جُسُوٌّ** ve **جَسًا**, El, yahut kol, kemiklerde, az etle birlikte, kuru, yahut dayanıklı, yahut sert oldu, (S, TA,) (TA;) ve aynı manada fiil başka şeyler hakkında da söylenir. (S.) ― -b2- O (su) pıhtılaştı, yahut dondu. (S, TA.) ― -b3- Ayrıca, mastar ismi **جُسُوٌّ**, O (yaşlı adam) en ileri yaşa ulaştı [öyle ki uzuvları katılaştı]. (S, TA.)

**جاساهُ**
3 **جاساهُ** **جاس** **جاساه** **جاساة** , (K,) mastar ismi **مُجَاسَاةٌ**, (TA.) O, ona düşmanlıkla, yahut husumetle muamele etti, yahut onu öyle gördü. (K, TA.)

**يَدٌ جَاسِيَةٌ**
**يَدٌ جَاسِيَةٌ** **يد** **جاسيه** **يد** **جاسية** Kemiklerde, az etle birlikte, kuru, yahut dayanıklı, yahut sert bir el, yahut bir kol. (TA.) Ve **دَابَّةٌ جَاسِيَةٌ القَوَائِمِ** Dayanıklı, yahut sert bacaklara sahip bir hayvan. (TA.) Ve **رِمَاحٌ جَاسِيَةٌ** Katı, donuk, yahut dayanıklı ve sert mızraklar. (TA.) [Ayrıca bkz. **جَاسِئٌ**, md. **جسأ**.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَسِمَ
جَسِمَ A ( n. ac. جَسَم 4 ) جَسُمَ U ( n. ac. جَسَاْمَة 22t )
a.  Was, became big, large, bulky, corpulent.

جَسَّمَ
جَسَّمَ II ,
a.  Made big, large &c.

b.  Rendered corporeal; embodied, incorporated.

c.  Enlarged; exaggerated.

تَجَسَّمَ
تَجَسَّمَ V ,
a.  see I .

b.  Was, became incarnate, corporeal; was embodied, incorporated.

جِسْم
جِسْم 2 , ( pl. جُسُوْم 27 ,  أَجْسَاْم 38 ),
a.  Body; substance; mass, bulk, volume.

جَسَاْمَة
جَسَاْمَة 22t ,
a.  Bulk; bulkiness.

b.  Enormity.

جُسَاْم
جُسَاْم 24 ,  جَسِيْم 25 ,
a.  Big, large, bulky, voluminous; corpulent, portly.

b.  Bulk, main part.

جُسْمَاْن
جُسْمَاْن 35 ,
a.  Body, bulk, mass, volume.

جُسْمَاْنِيّ
جُسْمَاْنِيّ 35yi ,
a.  Corporeal; material.

##### Türkçe

**جَسِمَ**
**جَسِمَ** A ( n. ac. **جَسَم** 4 ) **جَسُمَ** U ( n. ac. **جَسَاْمَة** 22t )
a. Büyük, iri, hacimli, şişman idi; büyük, iri, hacimli, şişman oldu.

**جَسَّمَ**
**جَسَّمَ** II ,
a. Büyük, iri vb. yaptı.

b. Cisimleştirdi; bedenlendirdi, cisim hâline getirdi.

c. Büyüttü; abarttı.

**تَجَسَّمَ**
**تَجَسَّمَ** V ,
a. I’e bak.

b. Cisimleşmiş, cisimî olmuş idi; bedenlenmiş, cisim hâline girmiş idi.

**جِسْم**
**جِسْم** 2 , ( pl. **جُسُوْم** 27 , **أَجْسَاْم** 38 ),
a. Beden; cevher; kütle, hacim, yığın, volüm.

**جَسَاْمَة**
**جَسَاْمَة** 22t ,
a. Hacim; hacimlilik.

b. Azamet.

**جُسَاْم**
**جُسَاْم** 24 , **جَسِيْم** 25 ,
a. Büyük, iri, hacimli, volümlü; şişman, heybetli.

b. Hacim, ana kısım.

**جُسْمَاْن**
**جُسْمَاْن** 35 ,
a. Beden, hacim, kütle, volüm.

**جُسْمَاْنِيّ**
**جُسْمَاْنِيّ** 35yi ,
a. Cisimî; maddî.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جسم
جَسُمَ - يَجْسُمُ - جِسْم - أَجْسَام
جَسُمَ - يَجْسُمُ + الشيء أو الكائن: صار له "جسم": صار له بناء مادي محسوس يمكن رؤيته والتفاعل معه
جِسْم: اسم فعل " جَسُمَ - يَجْسُمُ ":وهو أيضاً ما يكون بفعل " جَسُمَ - يَجْسُمُ ": البناء المادي المحسوس لكائن أو شيء: وهو اصطلاحاً: الجسد الحي الذي يكون فيه استجابة ومظاهر الحياة والإرادة وآثار الروح (أو النفس)
أَجْسام: جمع " جِْسم "
جَسيم: على وزن"فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " جَسُمَ - يَجْسُمُ ": ذو جسم عظيم يمكن الشعور به والتفاعل معه بسهولة: مصائب جِسام - خسائر جسيمة: عظيمة محسوسة لا يخفى أثرها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان البنية المادية لكائن، مع الإشارة لكِبَر أو عِظَم أو سِمَن هذه البنية "، وهي:
جَسَدَ - يَجْسُدُ، جَسُمَ - يَجْسُمُ، سَمِنَ - يَسْمَنُ، بَدَنَ - يَبْدُنُ، خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ، نَعَجَ - يَنْعُجُ (نَعِجَ - يَنْعَجُ)

جسم - أجسام
 	﴿وقال لهم نبيهم إن الله قد بعث لكم طالوت ملكا قالوا أنى يكون له الملك علينا ونحن أحق بالملك منه ولم يؤت سعة من المال قال إن الله اصطفاه عليكم وزاده بسطة في العلم والجسم والله يؤتي ملكه من يشاء والله واسع عليم(247)﴾ البقرة ﴿وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم وإن يقولوا تسمع لقولهم كأنهم خشب مسندة يحسبون كل صيحة عليهم هم العدو فاحذرهم قاتلهم الله أنى يؤفكون(4)﴾ المنافقون
مختار الصحاح
● [جسم] ج س م: أبو زيد الجِسْمُ الجسد وكذا الجُسْمانُ و الجُثْمانُ وقال الأصمعي الجسم والجسمان الجسد والجثمان الشخص وقال جماعة جسم الإنسان أيضا يقال له الجسمان مثل ذئب وذؤبان وقد جَسُمَ الشيء أي عظم فهو جَسِيمٌ و جُسَامٌ بالضم وبابه ظرف و الجِسَامُ بالكسر جمع جَسيمٍ وتجسم من الجسم و جاسِمٌ قرية بالشام
الراغب
جسم
الجسم: ما له طول وعرض وعمق، ولا تخرج أجزاء الجسم عن كونها أجساما وإن قطع ما قطع، وجزئ ما قد جزئ. قال الله تعالى: }وزاده بسطة في العلم والجسم﴿[البقرة/247]،﴾وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم{ [المنافقون/4] تنبيها أن لا وراء الأشباح معنى معتد به، والجسمان قيل: هو الشخص، والشخص قد يخرج من كونه شخصا بتقطيعه وتجزئته بخلاف الجسم.
ملخص اللسان
1.     وجَسُمَ الرجلُ وغيره يَجْسُمُ جَسامةً، الجِسْمُ: جماعة البَدَنِ أو الأعضاء من الناس والإبل والدواب
2.     والجُسْمانُ: جِسْمُ الرجل.
3.     ورجُل جُسْمانيٌّ وجثْمانيٌّ إذا كان ضَخْم الجُثَّة.
4.     الجِسْمُ الجَسَدُ،
5.     والجُثْمانُ الشخص.
6.     وقد جَسُمَ الشيءُ أَي عَظُمَ،
7.     تجَسَّمْتُ فلاناً من بين القوم أي اخترته كأَنك قصدت جِسْمَه،
8.     وتَجَسَّمْها ناقةً من الإبل فانْحَرْها أي اخْتَرْها؛
9.     تَجَسَّمْتُ الأَمْرَ إذا ركبت أَجْسَمَه وجَسِيمَه  ومُعْظَمه.
10.                         وتَجَسَّمْتُ الرملَ والجبل أي ركبت أَعظمه.
11.                        وتَجَسَّمْتُ الأرضَ إذا أَخذتَ نحوَها تريدها؛
12.                        تَجَسَّمْتُ الأَمر وتَجشَّمْتُهُ إذا حَمَلْت نفسك عليه؛
13.                        والجُسُم: الأُمور العظام.
14.                        والجُسُمُ: الرجال العُقلاء.
15.                        والجَسِيمُ: ما ارتفع من الأرض وعلاه الماء؛
16.                        والأَجْسَمُ: الأَضْخَمُ؛
17.                        وبنو جَوْسَم: حَيٌّ قديم من العرب،
18.                       وجاسِمٌ: موضع بالشام؛
لسان العرب
● - جسم: الجِسْمُ: جماعة البَدَنِ أو الأعضاء من الناس والإبل والدواب      وغيرهم من الأنواع العظيمة الخَلْق، واستعاره بعض الخطباء للأعراض فقال يذكر      عِلْم القَوافي: لا ما يتعاطاه الآن أَكثر الناس من التَّحَلي باسمه، دون      مباشرة جَوْهَره وجِسْمه، وكأَنه إنما كَنى بذلك عن الحقيقة لأن جِسْم      الشيء حقيقةٌ واسْمه ليس بحقيقة، ألا ترى أن العَرَض ليس بذي جِسْمٍ ولا      جَوْهَرٍ إنما ذلك كله استعارة ومَثَلٌ؟ والجمع أَجْسامٌ وجُسومٌ.      والجُسْمانُ: جماعة الجِسْمِ. والجُسْمانُ: جِسْمُ الرجل. ويقال: إنه      لنَحيفُ الجُسْمان، وجُسمانُ الرجلُ وجُثْمانُه واحد. ورجُل جُسْمانيٌّ      وجثْمانيٌّ إذا كان ضَخْم الجُثَّة. أبو زيد: الجِسْمُ الجَسَدُ، وكذلك      الجُسْمانُ، والجُثْمانُ الشخص.      وقد جَسُمَ الشيءُ أَي عَظُمَ، فهو جَسِيمٌ وجُسام، بالضم. والجِسامُ،      بالكسر: جمع جَسيمٍ. وجَسُمَ الرجلُ وغيره يَجْسُمُ جَسامةً، فهو جَسِيمٌ،      والأُنثى من كل ذلك بالهاء؛ وأَنشد شاهداً على جُسامٍ:      أَنْعَتُ عَيْراً سَهُوَقاً جُساما      أبو عبيد: تجَسَّمْتُ فلاناً من بين القوم أي اخترته كأَنك قصدت      جِسْمَه، كما تقول تأَيَّيْتُه أي قصدت آيَتَه وشخصه. وتَجَسَّمْها ناقةً من      الإبل فانْحَرْها أي اخْتَرْها؛ وأَنشد:      تَجَسَّمَه من بَينِهِنَّ بمُرْهَفٍ،      له جالِبٌ، فوق الرِّصاف، عَلِيلُ      ابن السكيت: تَجَسَّمْتُ الأَمْرَ إذا ركبت أَجْسَمَه وجَسِيمَه      ومُعْظَمه. قال أَبو سعيد: المُرْهَفُ النَّصْلُ الرقيق، والجالب الذي عليه      كالجُلْبَةِ من الدم، عَليلٌ عُلَّ بالدم مرةً بعد مرة. وتَجَسَّمْتُ الرملَ      والجبل أي ركبت أَعظمه. وتَجَسَّمْتُ الأرضَ إذا أَخذتَ نحوَها تريدها؛      قال الراجز:      يُلِجْنَ من أصواتِ حادٍ شَيْظَمِ،      صُلْبٍ عَصاهُ للمَطيّ مِنْهَمِ،      ليس يُماني عُقَبَ التَّجَسُّم      أي ليس يَنْتَظر. وتَجَسَّمَ: من الجِسْم. والتَّجَسُّمُ: ركوب أَجْسمِ      الأمرِ ومُعْظَمِه. قال أبو تراب: سمِعت أبا مِحْجَنٍ وغيرهَ يقول:      تَجَسَّمْتُ الأَمر وتَجشَّمْتُهُ إذا حَمَلْت نفسك عليه؛ وقال عمرو بن      جَبَلٍ:تَجَسَّمَ القُرْقُور مَوْجَ الآذيّ      والجُسُم: الأُمور العظام. والجُسُمُ: الرجال العُقلاء. والجَسِيمُ: ما      ارتفع من الأرض وعلاه الماء؛ وقال الأَخْطَلُ:      فما زال يَسْقي بَطْنَ خَبْتٍ وعَرْعَرٍ      وأَرْضَهُما، حتى اطْمأَنَّ جَسِيمُها      والأَجْسَمُ: الأَضْخَمُ؛ قال عامر بن الطُّفَيْلِ:      لقد عَلِمَ الحَيُّ من عامرٍ      بأَنَّ لنا الذِّرْوَةَ الأَجْسَما      (* قوله «لقد علم الحي إلخ» تبع فيه الجوهري، قال الصاغاني: الرواية      ذروة الاجسم والقافية مجرورة وبعده:      وأنا المصاليت يوم الوغى * إذا ما العواوير لم تقدم).      وبنو جَوْسَم: حَيٌّ قديم من العرب، وكذلك بنو جاسِمٍ. وجاسِمٌ: موضع      بالشام؛ أنشد ابن بري لعَديّ بن الرِّقاعِ:      لولا الحَياءُ، وأنّ رأْسِيَ قد عَفا      فيه المَشِيبُ، لزُرْتُ أُمَّ القاسِمِ      فكأَنَّها، بين النِّساءِ، أعارها      عَيْنَيْهِ أحْوَرُ من جآذِرِ جاسِمِ      ويروى عاسِم.
مقاييس اللغة:
(جسم) الجيم والسين والميم يدلُّ على تجمُّع الشيء. فالجسم كلُّ شخصٍ مُدْرَكٍ. كذا قال ابن دريد(1). والجَسيم: العظيم الجِسم، وكذلك الجُسام. والجُسْمان: الشخص.‏
القاموس المحيط:
الجِسْمُ، بالكسر جماعةُ البَدَنِ، أو الأعْضاءُ، ومن الناسِ وسائِر الأنْواع العظيمةُ الخَلْقِ،
كالجُسْمانِ، بالضم ج: أجْسامٌ وجُسومٌ. وككَرُمَ: عَظُمَ، فهو جَسِيمٌ وجُسامٌ، كغُرابٍ، وهي: بهاءٍ. والجَسيمُ: البَدينُ، وما ارْتَفَعَ من الأرضِ وعَلاهُ الماءُ ج: جِسامٌ، ككِتابٍ.
وبنو جَوْسَم: حَيٌّ دَرَجوا. وبنو جاسِمٍ: حَيٌّ قَديمٌ. وتَجَسَّمَ الأَمْرَ والرَّمْلَ: رَكِبَ مُعْظَمَهُما، و الأرضَ: أخَذَ نحوَها، و فلاناً: اختارَهُ. والأَجْسَمُ: الأَضْخَمُ. وكصاحِبٍ: ة بالشامِ.
تاج العروس:
( الجسم بالكسر جماعة البدن أو الاعضاء ومن الناس ) والابل والدواب ( وسائر الانواع العظيمة الخلق كالجسمان بالضم ) قال أبو زيد الجسم الجسد وكذلك الجسمان والجثمان الشخص ويقال انه لنحيف الجسمان وقال بعضهم ان الجثمان والجسمان واحد وقال الراغب الجسم ماله طول وعرض وعمق ولا تخرج أجزاء الجسم عن كونها أجساما وان قطع وجزئ بخلاف الشخص فانه يخرج عن كونه شخصا بتجزئه ( ج أجسام وجسوم و ) جسم ( ككرم ) جسامة ( عظم فهو جسيم ) كأمير والجمع جسام ( وجسام كغراب وهى بهاء ) قال * أنعت عيرا سهوقا جساما * ( والجسيم اليدين ) أي العظيم البدن ( و ) الجسيم ( ما ارتفع من الارض وعلاه الماء ) قال الاخطل فما زال يسقى بطن خبت وعرعر * وأرضهما حتى اطمأن جسيمها ( ج جسام ككتاب وبنو جوسم حى ) قديم من العرب ( درجوا و ) كذلك ( بنو جاسم حى قديم ) منهم قد درجوا أيضا ( وتجسم الامر ) ركب جسيمه ومعظمه وقال أبو تراب سمعت أبا محجن يقول تجسمت الامر تجشمته إذا حملت نفسك عليه وهو مجاز ( و ) تجسم الحبل و ( الرمل ركب معظمهما و ) تجسم ( الارض أخذ نحوها ) يريدها ( و ) من المجاز تجسم من العشيرة ( فلانا ) فأرسله أي ( اختاره ) قال أبو عبيد كأنه قصد جسمه ويقال تجسمها ناقة من الابل فانحرها قال تجسمه من بينهن بمرهف * له حالب فوق الرصاف عليل ( والاجسم الاضخم ) قال عامر بن الطفيل فقد علم الحى من عامر * بان لنا الذروة الا جسما ( و ) جاسم ( كصاحب ة بالشأم ) أنشد ابن برى لابن الرقاع فكأنها بين النساء أعارها * عينيه أحور من جآذر جاسم
ويروى عاسم قال الحافظ وحبيب بن أوس الطائى كان يسكن هذه القرية * ومما يستدرك عليه رجل جسماني إذا كان عظيم الجثة والجسم بضمتين الامور العظام وأيضا الرجال العقلاء ويقال هو من جسام الامور وجسيمات الخطوب وفلان يتجشم المجاشم ويتجسم المعاظم وتجسم في عينى كذا تصور وتجسم فلان من الكرم وكأنه كرم قد تجسم وكل ذلك مجاز

##### Türkçe

**جسم**
**جَسُمَ - يَجْسُمُ - جِسْم - أَجْسَام**
**جَسُمَ - يَجْسُمُ** + şey veya varlık: ona “**جسم**” oldu: görülebilen ve onunla etkileşilebilen, hissedilir maddî bir yapı sahibi oldu
**جِسْم**: “**جَسُمَ - يَجْسُمُ**” fiilinin isimidir: ve o, “**جَسُمَ - يَجْسُمُ**” fiiliyle olan şeydir: bir varlığın veya şeyin hissedilir maddî yapısı: ve o, ıstılahça: içinde karşılık verme, hayat ve irade tezahürleri ve ruhun (veya nefsin) آثار’ı bulunan canlı beden
**أَجْسام**: “ **جِْسم** ”in çoğulu
**جَسيم**: “**فـَعيل**” vezni üzere, “**جَسُمَ - يَجْسُمُ**”den mübalağa ism-i fâil: kolayca hissedilebilen ve onunla etkileşilebilen büyük bir beden sahibi: **مصائب جِسام** - **خسائر جسيمة**: büyük, hissedilir; أثر’ı gizli kalmayan

Ve lafız, “bir varlığın maddî yapısını beyan etme, bu yapının büyüklüğüne veya azametine veya şişmanlığına işaretle” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**جَسَدَ - يَجْسُدُ**، **جَسُمَ - يَجْسُمُ**، **سَمِنَ - يَسْمَنُ**، **بَدَنَ - يَبْدُنُ**، **خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ**، **نَعَجَ - يَنْعُجُ** (**نَعِجَ - يَنْعَجُ**)

**جسم - أجسام**
 	﴿Ve onlara peygamberleri dedi ki: “Şüphesiz Allah size **طالوت**’u hükümdar olarak göndermiştir.” Dediler ki: “Biz ona ondan daha layık iken, onun bize karşı nasıl mülkü olur? Ve ona maldan bir genişlik verilmemiştir.” Dedi ki: “Şüphesiz Allah onu sizin üzerinize seçti ve ona ilimde ve **الجسم**’de bir genişlik artırdı. Ve Allah mülkünü dilediğine verir. Ve Allah geniştir, bilendir.”(247)﴾ **البقرة** ﴿Ve onları gördüğün zaman **أجسامهم** seni hayran bırakır; ve konuşurlarsa sözlerini dinlersin; sanki onlar dayandırılmış keresteler gibidir; her çığlığı kendi aleyhlerine sanırlar; onlar düşmandır, onlardan sakın; Allah onları kahretsin; nasıl da çevriliyorlar(4)﴾ **المنافقون**
**مختار الصحاح**
● [**جسم**] ج س م: Ebû Zeyd: **الجِسْمُ** bedendir; aynı şekilde **الجُسْمانُ** ve **الجُثْمانُ**. Ve **الأصمعي** dedi ki: **الجسم** ve **الجسمان** beden; ve **الجثمان** şahıs. Ve bir cemaat dedi ki: insanın **جسم**’ine de **الجسمان** denir; tıpkı **ذئب** ve **ذؤبان** gibi. Ve **جَسُمَ** şey, yani büyüdü; o hâlde o **جَسِيمٌ**’dir; ve **جُسَامٌ** (ضم ile). Ve onun bâbı **ظرف**’tır. Ve **الجِسَامُ** (kesr ile) **جَسيمٍ**’in çoğuludur. Ve **تجسم** **الجسم**’dendir. Ve **جاسِمٌ** Şam’da bir köydür.

**الراغب**
**جسم**
**الجسم**: uzunluğu, genişliği ve derinliği olan şeydir; ve **الجسم**’in parçaları, ne kesilirse kesilsin ve ne parçalanırsa parçalansın, **أجساما** olmaktan çıkmaz. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**وزاده بسطة في العلم والجسم**﴾ [**البقرة**/247]، ﴿**وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم**﴾ [**المنافقون**/4]؛ gölgelerin/şekillerin ötesinde itibar edilir bir mânâ bulunmadığına tenbih olarak. Ve **الجسمان** hakkında denildi ki: o, şahıstır; ve şahıs, onu kesip parçalamasıyla şahıs olmaktan çıkabilir; **الجسم**’in aksine.

**ملخص اللسان**
1.     Ve **جَسُمَ** adam ve başkası **يَجْسُمُ** **جَسامةً**; **الجِسْمُ**: insanlardan, develerden ve binek hayvanlarından bedenin veya uzuvların topluluğu.
2.     Ve **الجُسْمانُ**: adamın **جِسْم**’i.
3.     Ve **رجُل جُسْمانيٌّ** ve **جثْمانيٌّ**: eğer iri **الجُثَّة** ise.
4.     **الجِسْمُ** bedendir,
5.     ve **الجُثْمانُ** şahıstır.
6.     Ve **جَسُمَ** şey, yani büyüdü.
7.     **تجَسَّمْتُ** falanı kavmin arasından: yani onu seçtim; sanki onun **جِسْم**’ini kastetmişsin gibi.
8.     Ve **تَجَسَّمْها** develerden bir dişi deve olarak; sonra onu boğazla: yani onu seç.
9.     Ve **تَجَسَّمْتُ** işi: eğer onun **أَجْسَم**’ine ve **جَسِيم**’ine ve en büyüğüne bindim/üstlendim ise.
10.                         Ve **تَجَسَّمْتُ** kumu ve dağı: yani onun en büyüğüne bindim.
11.                        Ve **تَجَسَّمْتُ** yeri: eğer ona doğru yöneldin, onu istiyorsan.
12.                        Ve **تَجَسَّمْتُ** işi ve **تَجشَّمْتُهُ**: eğer nefsini onun üzerine yükledinse.
13.                        Ve **الجُسُم**: büyük işler.
14.                        Ve **الجُسُمُ**: akıllı erkekler.
15.                        Ve **الجَسِيمُ**: yerden yükselen ve suyun üstünü kapladığı şey.
16.                        Ve **الأَجْسَمُ**: daha iri olan.
17.                        Ve **بنو جَوْسَم**: Araplardan eski bir kabile.
18.                       Ve **جاسِمٌ**: Şam’da bir yer.

**لسان العرب**
● - **جسم**: **الجِسْمُ**: insanlardan, develerden ve binek hayvanlarından ve başkalarından, yaratılışı büyük olan türlerden bedenin veya uzuvların topluluğu. Bazı hatipler bunu arazlar için mecaz olarak kullandı; kafiye ilmini zikrederken: şimdi insanların çoğunun, cevherine ve **جِسْمه**’ine doğrudan temas etmeksizin, sadece adıyla süslenmek suretiyle yaptığı şey değil. Sanki bununla hakikate kinaye yaptı; çünkü şeyin **جِسْم**’i hakikattir, adı hakikat değildir. Görmez misin ki araz, **جِسْم** sahibi de değildir, **جَوْهَر** sahibi de değildir; bütün bunlar ancak mecaz ve misaldir. Çoğulu **أَجْسامٌ** ve **جُسومٌ**’dur. Ve **الجُسْمانُ**: **الجِسْم**’in topluluğu. Ve **الجُسْمانُ**: adamın **جِسْم**’i. Ve denir ki: o, elbette **نَحيفُ الجُسْمان**’dır. Ve adamın **جُسمانُ**’ı ile **جُثْمانُ**’ı birdir. Ve **رجُل جُسْمانيٌّ** ve **جثْمانيٌّ**: eğer iri **الجُثَّة** ise. Ebû Zeyd: **الجِسْمُ** bedendir; aynı şekilde **الجُسْمانُ**; ve **الجُثْمانُ** şahıstır. Ve **جَسُمَ** şey, yani büyüdü; o hâlde o **جَسِيمٌ** ve **جُسام**’dır (ضم ile). Ve **الجِسامُ** (kesr ile): **جَسيمٍ**’in çoğuludur. Ve **جَسُمَ** adam ve başkası **يَجْسُمُ** **جَسامةً**; o hâlde o **جَسِيمٌ**’dir; ve bunların her birinin dişisi **الهاء** iledir. Ve **جُسامٍ** üzerine şahit olarak şiir okudu:
      **أَنْعَتُ عَيْراً سَهُوَقاً جُساما**
      Ebû Ubeyd: **تجَسَّمْتُ** falanı kavmin arasından: yani onu seçtim; sanki onun **جِسْم**’ini kastetmişsin gibi; tıpkı “**تأَيَّيْتُه**” demen gibi; yani onun **آيَت**’ini ve şahsını kastettim. Ve **تَجَسَّمْها** develerden bir dişi deve olarak; sonra onu boğazla: yani onu seç; ve şiir okudu:
      **تَجَسَّمَه من بَينِهِنَّ بمُرْهَفٍ،**
      **له جالِبٌ، فوق الرِّصاف، عَلِيلُ**
      İbnü’s-Sikkît: **تَجَسَّمْتُ** işi: eğer onun **أَجْسَم**’ine ve **جَسِيم**’ine ve en büyüğüne bindim/üstlendim ise. Ebû Saîd dedi ki: **المُرْهَفُ** ince bıçak ağzıdır; ve **الجالب** üzerinde, kandan bir **جُلْبَة** gibi olan şeydir; **عَليلٌ**: kana bir defadan sonra bir defa daha bulaştırılmakla **عُلَّ** olmuştur. Ve **تَجَسَّمْتُ** kumu ve dağı: yani onun en büyüğüne bindim. Ve **تَجَسَّمْتُ** yeri: eğer ona doğru aldın/yöneldin, onu istiyorsan. **الراجز** dedi ki:
      **يُلِجْنَ من أصواتِ حادٍ شَيْظَمِ،**
      **صُلْبٍ عَصاهُ للمَطيّ مِنْهَمِ،**
      **ليس يُماني عُقَبَ التَّجَسُّم**
      yani beklemez. Ve **تَجَسَّمَ**: **الجِسْم**’dendir. Ve **التَّجَسُّمُ**: işin **أَجْسم**’ine ve en büyüğüne binmektir. Ebû Turâb dedi ki: Ebû Mihcen’i ve başkasını şöyle derken işittim: **تَجَسَّمْتُ** işi ve **تَجشَّمْتُهُ**: eğer nefsini onun üzerine yükledinse; ve Amr b. Cebel dedi ki: **تَجَسَّمَ القُرْقُور مَوْجَ الآذيّ**. Ve **الجُسُم**: büyük işler. Ve **الجُسُمُ**: akıllı erkekler. Ve **الجَسِيمُ**: yerden yükselen ve suyun üstünü kapladığı şey; ve **الأَخْطَلُ** dedi ki:
      **فما زال يَسْقي بَطْنَ خَبْتٍ وعَرْعَرٍ**
      **وأَرْضَهُما، حتى اطْمأَنَّ جَسِيمُها**
      Ve **الأَجْسَمُ**: daha iri olan; Âmir b. et-Tufeyl dedi ki:
      **لقد عَلِمَ الحَيُّ من عامرٍ**
      **بأَنَّ لنا الذِّرْوَةَ الأَجْسَما**
      (* “**لقد علم الحي إلخ**” sözü: bunda Cevherî’ye tâbi oldu; **الصاغاني** dedi ki: rivayet **ذروة الاجسم**’dir; kafiye mecrurdur; ve ondan sonra:
      **وأنا المصاليت يوم الوغى** * **إذا ما العواوير لم تقدم**).
      Ve **بنو جَوْسَم**: Araplardan eski bir kabile; aynı şekilde **بنو جاسِمٍ**. Ve **جاسِمٌ**: Şam’da bir yer; İbn Berrî, Adî b. er-Rikâ‘ için şiir okudu:
      **لولا الحَياءُ، وأنّ رأْسِيَ قد عَفا**
      **فيه المَشِيبُ، لزُرْتُ أُمَّ القاسِمِ**
      **فكأَنَّها، بين النِّساءِ، أعارها**
      **عَيْنَيْهِ أحْوَرُ من جآذِرِ جاسِمِ**
      Ve **عاسِم** diye de rivayet edilir.

**مقاييس اللغة:**
(**جسم**) **الجيم** ve **السين** ve **الميم** şeyin toplanmasına delâlet eder. O hâlde **الجسم** her idrak edilen şahıstır. İbn Düreyd (1) böyle dedi. Ve **الجَسيم**: büyük **الجِسم** sahibi; aynı şekilde **الجُسام**. Ve **الجُسْمان**: şahıs.

**القاموس المحيط:**
**الجِسْمُ** (kesr ile): bedenin topluluğu; yahut uzuvlar; ve insanlardan ve yaratılışı büyük olan diğer bütün türlerden; **كالجُسْمانِ** (ضم ile). Çoğulu: **أجْسامٌ** ve **جُسومٌ**. Ve **ككَرُمَ**: büyüdü; o hâlde o **جَسِيمٌ** ve **جُسامٌ**’dır; **كغُرابٍ**; ve o (dişisi): **بهاءٍ**. Ve **الجَسيمُ**: şişman olan; ve yerden yükselen ve suyun üstünü kapladığı şey. Çoğulu: **جِسامٌ**; **ككِتابٍ**. Ve **بنو جَوْسَم**: yok olup gitmiş bir kabile. Ve **بنو جاسِمٍ**: eski bir kabile. Ve **تَجَسَّمَ** işi ve kumu: ikisinin en büyüğüne bindi; ve yeri: ona doğru aldı; ve falanı: onu seçti. Ve **الأَجْسَمُ**: daha iri olan. Ve **كصاحِبٍ**: Şam’da bir köy.

**تاج العروس:**
(**الجسم** kesr ile): bedenin veya uzuvların topluluğu; ve insanlardan, develerden ve binek hayvanlarından (ve yaratılışı büyük olan diğer bütün türlerden; **كالجسمان** (ضم ile)). Ebû Zeyd dedi ki: **الجسم** bedendir; aynı şekilde **الجسمان**; ve **الجثمان** şahıstır. Ve denir ki: o, elbette **نحيف الجسمان**’dır. Ve bazısı dedi ki: **الجثمان** ile **الجسمان** birdir. Ve **الراغب** dedi ki: **الجسم** uzunluğu, genişliği ve derinliği olan şeydir; ve **الجسم**’in parçaları, kesilse ve parçalanıp bölünse de, **أجساما** olmaktan çıkmaz; şahsın aksine; çünkü o, onu parçalayıp bölmesiyle şahıs olmaktan çıkar. (Çoğulu **أجسام** ve **جسوم**’dur.) Ve **جسم** (**ككرم**) **جسامة**: büyüdü; o hâlde o **جسيم**’dir (**كأمير**); ve çoğulu **جسام**. Ve **جسام** (**كغراب**; ve o (dişisi) **بهاء**’dır). Şair dedi ki: **أنعت عيرا سهوقا جساما**. (Ve **الجسيم**: iki elli) yani büyük bedenli. Ve **الجسيم**: yerden yükselen ve suyun üstünü kapladığı şey; **الأخطل** dedi ki: **فما زال يسقى بطن خبت وعرعر * وأرضهما حتى اطمأن جسيمها**. (Çoğulu **جسام**; **ككتاب**.) Ve **بنو جوسم**: Araplardan eski bir kabile (yok olup gittiler). Ve aynı şekilde **بنو جاسم**: eski bir kabile; onlardan da yok olup gidenler vardır. Ve **تجسم الامر**: onun **جسيم**’ine ve en büyüğüne bindi. Ebû Turâb dedi ki: Ebû Mihcen’in şöyle dediğini işittim: **تجسمت الامر تجشمته**: eğer nefsini onun üzerine yükledinse; ve bu mecazdır. Ve **تجسم الحبل** ve (kumu): ikisinin en büyüğüne bindi. Ve **تجسم** (yeri): ona doğru aldı; onu istiyor. Ve mecazdan: **تجسم** kabileden (falanı) ve onu gönderdi: yani (onu seçti). Ebû Ubeyd dedi ki: sanki onun **جسم**’ini kastetmiş. Ve denir ki: **تجسمها** develerden bir dişi deve olarak; sonra onu boğazla. Şair dedi ki: **تجسمه من بينهن بمرهف * له حالب فوق الرصاف عليل**. Ve **الاجسم**: daha iri olan. Âmir b. et-Tufeyl dedi ki: **فقد علم الحى من عامر * بان لنا الذروة الا جسما**. Ve **جاسم** (**كصاحب**): Şam’da bir köy. İbn Berrî, İbn er-Rikâ‘ için şiir okudu: **فكأنها بين النساء أعارها * عينيه أحور من جآذر جاسم**. Ve **عاسم** diye rivayet edilir. **الحافظ** dedi ki: ve **حبيب بن أوس الطائى** bu köyde otururdu. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رجل جسماني**: eğer iri **الجثة** ise. Ve **الجسم** (iki ضم ile): büyük işler; ve ayrıca akıllı erkekler. Ve denir ki: o, işlerin **جسام**’ındandır; ve **جسيمات الخطوب**. Ve falan, **المجاشم**’i **يتجشم** eder ve **المعاظم**’i **يتجسم** eder. Ve **تجسم** benim gözümde şöyle: tasavvur etti. Ve **تجسم** falan, keremden: sanki kerem cisimleşmiş gibi; ve bunların hepsi mecazdır.
