# جس — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: جس

باب الجيم والسين
جس ، سج .
جس : قال الليث : الْجَسُّ : اللَّمْسُ باليد
لَتَنْظُرِ ممَسَّة ما تمَسُّ .
والْجَسُّ : جَسُّ الخَبَرِ ، ومنه : التَّجَسُّسُ قال : والجاسُوسُ : العَيْنُ يَتَجَسَّسُ الأخبارَ ثم يأتي بها .
قال : والجَسَّاسَةُ دابّةٌ في جَزَائِرِ البَحْرِ تتجَسَّسُ الأخبار ، وتأتي بها الدَّجَّال .
والمَجَسُّ والمَجَسَّةُ : ممسّةُ ما جَسَسْته بيدك .
قال : والجواسُّ من الإنسان : خمسٌ ، اليَدَانِ ، والعَيْنَانِ ، والفَمُ ، والشَّمُّ ، والسَّمْعُ ، الواحد : جاسّةٌ ، ويقال بالحاء : حاسّةٌ ، والجميعُ : الحواسُّ .
ويقال : تَجَسَّسْتُ الخَبَرَ ، وتَحَسّسْتُهُ بمعنًى واحدٍ .
والعربُ تقول : فلانٌ ضَيِّقُ المَجَسِّ إذا لم يَكُنْ واسع السَّرْبِ ، وفلانٌ واسعُ المَجَسِّ إذا كان واسعَ السَّرْبِ ، رَحِيبَ الصَّدْرِ .
ويقال : إنَّ في مَجَسِّكَ لَضِيقاً .
( عمرو عن أبيه ) : جَسَّ إذا اخْتَبَرَ ، وسَجَّ إذا صَلَعَ .
سج : ( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) : سجَّ سَطْحَهُ يسُجُّهُ سَجّاً إذا طيَّنَهُ .
والسُّجُجُ : الطَّايَاتُ المُمَدَّرَةُ :
قال : والسُّجُجُ أيضاً : النُّفُوسُ الطِّيَّبَةُ .
ويقال للمَالَجِ : مِسَجَّةٌ ، ومِمْلقَ ، ومِمْدَرٌ ، ومِمْلَطٌ ومِلْطَاطٌ .
( أبو عبيد عن الأصمعيّ ) : إذا جعل الرَّجُلُ اللبن أرقَّ ما يكونُ بالماء فهو السَّجَاجُ ، وأنشد :
يَشْرَبُه مَذْقاً ويَسْقِي عِيَالَه
سَجَاجاً كأقْرَابِ الثعالِبِ أَوْرَقا
ويقالُ : هو يسُجُّ ، ويسُكُّ سكاً إذا رقَّ ما يجيءُ منه .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : يقال : سَجَّ بسَلْحِه وهكَّ به ، وتَرَّ به إذا حذف به .
وفي الحديث ( إنَّ الله قَدْ أَرَاحَكُمْ من السَّجَّةِ والبَجَّةِ ) .
قال أبو عبيد ، قال بعضُهُم : كانت آلِهَةً يَعْبُدُونَها ، وأنكر أبو سعيدٍ الضَّريرُ قوله ، وزَعَمَ أن السَّجَّة : اللَّبَنَةُ التي رُقِّقتْ بالماءِ ، وهي السَّجَاجُ .
قال : والبَجَّةُ : الدَّمُ الفَصِيدُ ، وكان أَهْلُ الجاهلية يَتَبَلَّغُونَ بهما في المَجَاعَاتِ ، وفي حديثٍ آخر : ( أرض الجَنَّةِ سَجْسَجٌ ) ، لا حَرَّ فيها ولا بَرْدَ ، وكلُّ هواءٍ معتدلٍ : سَجْسَجٌ .
أخبرني المُنْذِريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه قال : ما بين طلوع الفجر إلى طلوع الشمس ، يقال له : السَّجْسَجُ ، قال : ومن الزَّوَالِ إلى العَصْرِ ، يقال له : الهَجِيرُ ، والهَاجِرَةُ ، ومن غُرُوبِ الشمس إلى وقت الليل : الجِنْحُ ، ثم السَّدَفُ ، والمَلْثُ ، والمَلْسُ .
سجس : ( أبو عبيد عن طَيْبَةَ الأعرابي ) : السَّجَسُ : الماء المُتَغَيِّرُ وقد سَجِسَ الماءُ .
قال : وقال الأحْمَرُ : لا آتِيكَ سَجِيسَ الأوْجَسِ ، ومِثْلُه : لا آتِيكَ سجيس عُجَيْسٍ .
قال : ومعناهُمَا : الدَّهْر وأنشد :
فأقْسَمْتُ لا آتي ابْنَ ضَمْرَةَ طائعاً
سَجِيسَ عُجَيْسٍ ما أَبَانَ لِسَانِي
قال : ويقال : كَبْشٌ ساجسِيٌّ إذا كانَ أبْيَضَ الصُّوفِ فحيلاً كريماً ، وأنشد :
كأنَّ كَبْشاً ساجِسِيّاً أَدْبَسَا
بَيْنَ صَبَّيْ لَحْيِهِ مجَرْفَسَا

باب الجيم والسين
جس
جسرب : قال الليث : الجَسْربُ : الطَّويل . وروى ، أبو عُبيد عن الأصمعيّ في الجَسْرَبِ مثله .
جرفس : وقال الليث : الجَرَافِسُ والجِرْفَاسُ من الرجال : الضَّخْم الشديد .
أبو عُبيد ، عن الكسائيّ : جَمَلُ جِرْفَاسٌ ، وجُرَافِسٌ : عَظِيم .
وقال غيره : الجَرْفَسَةُ شِدَّةُ الْوَثَاق ، وجرْفَاس من أسْماء الأسَد ، وجَرْفَسه جَرْفَسَةً ، إذا صَرَعه .
وأَنشد ابن الأعرابي :
كأَنّ كَبشاً سَاجِسيّاً أرْبَسَا
بَيْنَ صَبِيَّي لَحِيهِ مُجَرْفَسَا
وقال أبو العباس : جعل خبر كَأَنَّ في الظَّرف .
جرسم : جُرسُم : ماله سقاه الله الجرسمَ ، قال : والجرسمُ والحُمَةُ واحد .
نرجس : والنَّرْجسُ : معروف ، وهو دَخِيل مُعرب . ونِرْجِسٌ أَحْسن إذَا أُعْرِب .
سمرج : وقال الليث : السَّمَرَّجُ يوم جَبَابَة الْخَراج .
قال العجاج :
عَكْفَ النّبيط يلعبون الفَنزَجا
يوم خَراجٍ يُخرِجُ السمَرَّجا
قال ابنُ السِّكّيت : أصْلُه بالفارِسيّة : سَهْ مَرَّة ، وهو استِخراجُ الخَراج في ثلاثِ مَرات .
وقال ابن شميل : السَّمَرَّج يومٌ يُنتَقدُ فيه دَرَاهِمُ الْخَراج .
يقال : سَمْرِجْ له ، أي أعْطِه .
سجلط : قال الليث : السِّجِلاّطُ اليَاسِمين . عمرو عن أبيه : يقال للكساء الكُحَلِيِّ سِجِلاّطِيّ .
وقال ابن الأعرابيّ : خَزٌّ سِجلاَّطِيٌّ إذا كان كُحْلِيّاً .
وقال الفراء : السِّجِلاّط شَيْءٌ من صُوفٍ تُلقيه المرأةُ على هَوْدَجها .
وقال غيره : هي ثيابٌ كتانٌ مَوشيَّةٌ ، كأنّ وَشْيَها خَاتَم وهي زَعموا بالرُّومِيّة .
وقال حُمَيد بن ثَور :
تَخَيَّرْنَ إمَّا أُرْجُوَاناً مُهَذَّباً
وإما سِجِلاَّطَ العِراقِ المُخَتَّمَا
سفنج : قال الليث : السَّفَنَّجُ الظَّليمُ الذّكر . وقال أبو عُبيد مِثله .
وقال ابن الأعرابي : سُمِّي سَفَنّجاً لسرعته .
قال : وقال أبو عُبيدة : السَّفَنَّجُ من أسماء الظَّليم في سُرْعته ونحو ذلك .
قال ابنُ الأعرابيّ مثله :
جَاءَتْ به من اسْتِهَا سَفَنَّجا
سودَاءُ لم تَخْطُط له نِينَيْلَجَا
أي وَلدَتْهُ أَسْوَد .
وقال الليث : هو طائِر كثيرُ الاسْتِنان ، ويقال : سَفْنَجَ أي أَسْرَع .
قال أبو الهيثم : سَفْنَجَ فلانٌ لفلان النّقْدَ أي عَجَّله ، والسَّفَنَّجُ : السريع . وأنشد :
إذا أخذتَ النَّهْبَ فالنَّجا النجا
إني أخافُ طالباً سَفَنَّجا
وقال آخر :
يا شيخُ لا بُدَّ لنا أن نَحْجُجا
قد حَجَّ في ذا العامِ مَنْ تَحَوّجا
فابْتَعْ لنا جِمَال صِدْقٍ فالنَّجا
وعَجِّلِ النّقْدَ له وسَفْنِجَا
لا تُعْطِه زَيْفاً ولا تُبَهْرِجا
قال : عجِّل النّقد له ، وقال : سَفْنِجاً أيْ وَجِّهْ وأَسْرِعْ له من السَّفَنَّج السريع .
سملج : عمرو عن أبيه : السَّمَلَّجُ اللّبَنُ الحُلو .
أبو عُبَيد ، عن الفراء : يقال : لِلَّبَن إنه لَسَمْهَجُ سَمْلَجٌ إذا كان حُلواً دسماً .
وقال الليث : هو اللَّبَن السُّمَالج . وقال بعضهم : هو الطَّيِّب الطّعم ، وقيل : الذي لم يُطْعِم . وسِمِلاَّجٌ : عيدٌ من أَعْيادِ النّصَارى .
سلج : شمِر : السُّلَّجُ : نبت من الحَمْض .
سلجن : قال : والسِّلَّجْنُ ضرب من الأطعمة ، وأنشد :
يأكل سِلْجناً بها وسُلَّجَا
وقال ابن الأعرابيّ : السِّلَّجْنُ الكعك .
سلجم : ثعلب عن ابن الأعْرابيّ : السَّلْجَمُ : الطَّويلُ من الرِّجال ، والسَّلْجَمُ : الطويلُ من النِّصَال .
قال : والمأكول يقال له سَلْجَمٌ أيضاً ، ولا يقال شَلْجَمٌ ولا ثَلْجَم .
وقال غيره : يقال للنِّصَالِ المُحَدَّدَة : سَلاَجِمُ وسَلاَمِج .
وقال الراجِز :
يَعْدُو بِكَلْبَيْنِ وقَوْسٍ فَارِج
وقَرَنٍ وصِيغَةٍ سَلاَمِج
قال الهذلي :
وبيضٌ كالسّلاجم مُرْهَفاتٌ
أراد : بيض سلاجم ، والكاف زائدة ، والسَّلاجم : الطوال .
سبرج : ابن دريد : سَبْرَج فلانُ عليّ الأمْرَ ، إذا عَمّاه .
برجس : وقال شَمِر : البِرْجاسُ شِبْهُ الأَمَرَة تُنْصَبُ من الحجارة .
وقال ابن الفرج في باب الميم والباء المِرْجاس .
مرجاس : حجرٌ يُرْمَى به في البِئْر ليُطَيِّبَ ماءَها ، ويَفْتَحَ عُيونَها ، وأنشد :
إِذَا رَأَوْا كَرِيهةً يَرْمُونَ بي
رَمْيَكَ بالمِرْجَاس في قَعْرِ الطَّوِي
قال : ووجَدت هذا الشعر في أَشْعارِ الأَزْدِ ( بالبِرْجَاسِ في قَعْرِ الطَّوِي ) بالْباء . والشِّعرُ لسعد بن المُنْتَحِر البارِقيّ ، وهو جاهليّ ، رَواه المُوَرِّجُ له ، وهو حجرُ يُرْمَى به في البِئر .
جرسم وجلسم : ابن دريد : جِرْسامٌ وجِلْسام لِلَّذي يُسَمِّيه العامّة بِرْسَاما .
سنجل : وسِنْجالُ : قريةُ بأَرْمِينِيةً ، ذكره الشماخ في شعره ، فقال :
ألاَ يا اصْبَحَاني قبْلَ غَارَةِ سِنْجَالِ
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : سَنْجَلَ ، إذا مَلأ حَوْضَه نشاطاً .
وجنفس : قال : وجنْفَسٍ ، إذا اتَّخَمَ .
سجان : أبو مالك : وَقَعَ في طعامٍ بَسَّجانٍ أيْ . كثير .

### Türkçe

باب **الجيم** ve **السين**
**جس** , **سج** .
**جس** : el-Leys dedi: **الْجَسُّ**: elle dokunmadır;
“dokunuşuna bakasın diye, neye dokunuyorsun.”

Ve **الْجَسُّ**: haberin yoklanmasıdır; ondan: **التَّجَسُّسُ**. Dedi: ve **الجاسُوسُ**: haberleri tecessüs eden, sonra onları getirendir.

Dedi: ve **الجَسَّاسَةُ**: deniz adalarında bir dabbedir; haberleri tecessüs eder ve onları **الدَّجَّال**’a getirir.

Ve **المَجَسُّ** ve **المَجَسَّةُ**: elinle **جَسَسْته** ettiğinin dokunuş yeridir.

Dedi: ve insandan **الجواسُّ**: beştir: iki el, iki göz, ağız, koku alma ve işitme; tekili: **جاسّةٌ**; ve **بالحاء** ile denir: **حاسّةٌ**; çoğulu: **الحواسُّ**.

Ve denir: **تَجَسَّسْتُ الخَبَرَ** ve **تَحَسّسْتُهُ**; tek bir anlamla.

Ve Araplar der: filan **ضَيِّقُ المَجَسِّ** (dar **المَجَسِّ** sahibi)dir; eğer **واسع السَّرْبِ** değilse; ve filan **واسعُ المَجَسِّ** (geniş **المَجَسِّ** sahibi)dir; eğer **واسعَ السَّرْبِ** ise, **رَحِيبَ الصَّدْرِ**.

Ve denir: “Şüphesiz senin **مَجَسِّ**’inde bir darlık vardır.”

(Amr, babasından): **جَسَّ**: sınadı/imtihan ettiğinde; ve **سَجَّ**: kel olduğunda.

**سج** : (Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den): **سجَّ** yüzeyini, onu **يسُجُّهُ** **سَجّاً**; onu çamurladığında.

Ve **السُّجُجُ**: çamurlanmış düz yerlerdir.

Dedi: ve **السُّجُجُ** ayrıca: temiz/hoş nefislerdir.

Ve **المَالَجِ** için denir: **مِسَجَّةٌ**; ve **مِمْلقَ**; ve **مِمْدَرٌ**; ve **مِمْلَطٌ** ve **مِلْطَاطٌ**.

(Ebu Ubeyd, el-Asma‘î’den): adam sütü suyla olabildiğince inceltirse, o **السَّجَاجُ**’dır; ve şu beyiti okudu:
“Onu karışık (sulandırılmış) içer ve ailesine içirir;
tilkilerin tulumları gibi yaprak renkli **سَجَاجاً**.”

Ve denir: o **يسُجُّ**; ve **يسُكُّ** **سكاً**; ondan gelen şey inceldiğinde.

(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): denir: **سَجَّ** dışkısıyla; ve onunla **هكَّ**; ve onunla **تَرَّ**; onunla attığında.

Ve hadiste: “Şüphesiz Allah sizi **السَّجَّةِ** ve **البَجَّةِ**’den rahatlatmıştır.”

Ebu Ubeyd dedi; onların bazısı dedi: onlar tapındıkları ilahlardı. Ebu Sa‘îd ed-Darîr onun sözünü inkâr etti ve **السَّجَّة**’nin suyla inceltilmiş tuğla (parça) olduğunu iddia etti; o da **السَّجَاجُ**’dır.

Dedi: ve **البَجَّةُ**: damardan akıtılmış kandır; cahiliye ehli kıtlıklarda ikisiyle idare ederdi. Ve başka bir hadiste: “Cennet toprağı **سَجْسَجٌ**’dur”; onda ne sıcak vardır ne soğuk; ve her mutedil hava: **سَجْسَجٌ**’dur.

Bana el-Münzirî, Se‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: o dedi: fecrin doğuşu ile güneşin doğuşu arası, ona **السَّجْسَجُ** denir. Dedi: ve zevalden ikindiye kadar, ona **الهَجِيرُ** ve **الهَاجِرَةُ** denir. Ve güneşin batışından gecenin vaktine kadar: **الجِنْحُ**; sonra **السَّدَفُ**; ve **المَلْثُ**; ve **المَلْسُ**.

**سجس** : (Ebu Ubeyd, Tayba el-A‘râbî’den): **السَّجَسُ**: değişmiş sudur; ve su **سَجِسَ** oldu.

Dedi: ve el-Ahmar dedi: “Sana **سَجِيسَ الأوْجَسِ** gelmem”; ve benzeri: “Sana **سجيس عُجَيْسٍ** gelmem.”

Dedi: ve ikisinin anlamı: **الدَّهْر**; ve şu beyiti okudu:
“Yemin ettim: İbn Damra’ya gönüllü gelmeyeceğim;
dilim açığa çıktığı sürece **سَجِيسَ عُجَيْسٍ**.”

Dedi: ve denir: **كَبْشٌ ساجسِيٌّ**; yünü beyaz, koç yiğit ve soylu olduğunda; ve şu beyiti okudu:
“Sanki **ساجِسِيّاً** bir koç, koyu renkli;
sakallarının iki yanı arasında, **مجَرْفَسَا**.”

باب **الجيم** ve **السين**
**جس**
**جسرب** : el-Leys dedi: **الجَسْربُ**: uzundur. Ve Ebu Ubeyd, el-Asma‘î’den **الجَسْرَبِ** hakkında bunun benzerini rivayet etti.

**جرفس** : ve el-Leys dedi: erkeklerden **الجَرَافِسُ** ve **الجِرْفَاسُ**: iri, şiddetli olandır.

Ebu Ubeyd, el-Kisâî’den: **جَمَلُ جِرْفَاسٌ** ve **جُرَافِسٌ**: büyüktür.

Ve başkası dedi: **الجَرْفَسَةُ**: bağın/bağınlamanın şiddetidir; ve **جرْفَاس** aslanın adlarındandır; ve onu **جَرْفَسه جَرْفَسَةً** eder; onu yere serdiğinde.

İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:
“Sanki **سَاجِسيّاً** bir koç, **أرْبَسَا**;
sakallarının iki yanı arasında, **مُجَرْفَسَا**.”

Ebu’l-Abbas dedi: **كَأَنَّ**’ın haberini zarfın içine koydu.

**جرسم** : **جُرسُم**: “Malı yok; Allah ona **الجرسمَ** içirsin.” Dedi: ve **الجرسمُ** ile **الحُمَةُ** birdir.

**نرجس** : ve **النَّرْجسُ**: bilinen (çiçek); o, yabancı kökenli Arapçalaştırılmıştır. **نِرْجِسٌ** daha güzeldir; Arapçalaştırıldığında.

**سمرج** : ve el-Leys dedi: **السَّمَرَّجُ**: haraç çıkarma günü.

el-A‘accâc dedi:
“Nebatîler çömeldi; **الفَنزَجا** oynarlar;
bir haraç gününde; **السمَرَّجا** çıkarır.”

İbnü’s-Sikkît dedi: aslı Farsçadadır: **سَهْ مَرَّة**; o, haracın üç defada çıkarılmasıdır.

İbn Şümeyl dedi: **السَّمَرَّج**: haracın dirhemlerinin tahsil edildiği gündür.

Denir: **سَمْرِجْ** ona; yani ona ver.

**سجلط** : el-Leys dedi: **السِّجِلاّطُ**: yasemindir. Amr, babasından: koyu mavi örtüye **سِجِلاّطِيّ** denir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: koyu mavi olduğunda: **خَزٌّ سِجلاَّطِيٌّ**.

el-Ferrâ dedi: **السِّجِلاّط**: kadının hevdecinin üzerine attığı yünden bir şeydir.

Ve başkası dedi: o, nakışlı keten elbiselerdir; nakışı mühür gibidir; ve onların iddiasına göre Rumcadır.

Humeyd b. Sevr dedi:
“Seçtiler: ya düzeltilmiş erguvanı;
ya da mühürlü Irak **سِجِلاَّطَ**’ını.”

**سفنج** : el-Leys dedi: **السَّفَنَّجُ**: erkek devekuşudur. Ebu Ubeyd de bunun benzerini dedi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: süratinden dolayı **سَفَنّجاً** diye adlandırıldı.

Dedi: ve Ebu Ubeyde dedi: **السَّفَنَّجُ**, sürati ve benzeri sebebiyle devekuşunun adlarındandır.

İbnü’l-A‘râbî bunun benzerini dedi:
“Onu kıçından **سَفَنَّجا** olarak getirdi;
siyah; ona **نِينَيْلَجَا** çizilmedi.”

Yani onu siyah doğurdu.

el-Leys dedi: o, çok diş bileyen bir kuştur; ve denir: **سَفْنَجَ**; yani hızlandı.

Ebu’l-Heysem dedi: filan, filana nakdi **سَفْنَجَ** etti; yani onu acele verdi. Ve **السَّفَنَّجُ**: hızlıdır. Ve şu beyiti okudu:
“Ganimeti aldığında, kaçış kaçış;
ben, **سَفَنَّجا** bir talipten korkarım.”

Bir başkası dedi:
“Ey şeyh, mutlaka hac yapmalıyız;
bu yılda, ihtiyacı olan hac yaptı;
bize doğru develer satın al; kaçış (vakti);
ona nakdi acele ver ve **سَفْنِجَا**;
ona sahte verme ve **تُبَهْرِجا** etme.”

Dedi: ona nakdi acele ver; ve dedi: **سَفْنِجاً**; yani ona yönel ve hızlandır; hızlı olan **السَّفَنَّج**’dendir.

**سملج** : Amr, babasından: **السَّمَلَّجُ**: tatlı süttür.

Ebu Ubeyd, el-Ferrâ’dan: süte denir: o, **لَسَمْهَجُ سَمْلَجٌ**’dir; tatlı ve yağlı olduğunda.

el-Leys dedi: o, **اللَّبَن السُّمَالج**’dır. Bazıları dedi: o, tadı hoş olandır; ve denildi: tadı gelmemiş olandır. Ve **سِمِلاَّجٌ**: Hristiyanların bayramlarından bir bayramdır.

**سلج** : Şemir: **السُّلَّجُ**: tuzlu-otlardan bir bitkidir.

**سلجن** : dedi: ve **السِّلَّجْنُ**: yiyeceklerden bir türdür; ve şu beyiti okudu:
“Orada **سِلْجناً** ve **سُلَّجَا** yer.”

İbnü’l-A‘râbî dedi: **السِّلَّجْنُ**: çörektir.

**سلجم** : Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السَّلْجَمُ**: erkeklerden uzun olandır; ve **السَّلْجَمُ**: ok uçlarından uzun olandır.

Dedi: ve yenilen şeye de **سَلْجَمٌ** denir; **شَلْجَمٌ** denmez, **ثَلْجَم** de denmez.

Ve başkası dedi: sivri uçlara denir: **سَلاَجِمُ** ve **سَلاَمِج**.

Ve recez söyleyen dedi:
“İki köpekle ve bir yayla koşar, **فَارِج**;
ve bir boynuzla ve bir yapıyla: **سَلاَمِج**.”

el-Hüzelî dedi:
“Ve beyazlar; **السّلاجم** gibi, keskinleştirilmiş;
kastetti: **بيض سلاجم**; ve **الكاف** fazladır; ve **السَّلاجم**: uzunlardır.”

**سبرج** : İbn Düreyd: filan, bana işi **سَبْرَج** etti; onu kararttığında/kapalı kıldığında.

**برجس** : Şemir dedi: **البِرْجاسُ**: taşlardan dikilen, sancak benzeri bir şeydir.

İbnü’l-Ferec, **الميم** ve **الباء** babında: **المِرْجاس**.

**مرجاس** : kuyuya atılan bir taştır; suyunu hoş kılmak ve gözelerini açmak için. Ve şu beyiti okudu:
“Bir musibet gördüklerinde beni atarlar;
senin **بالمِرْجَاس**’ı kuyu dibine atışın gibi.”

Dedi: bu şiiri Ezd’in şiirlerinde “kuyu dibinde **بالبِرْجَاسِ**” şeklinde, **الباء** ile buldum. Şiir, el-Bârikî Sa‘d b. el-Müntehir’indir; o cahiliye devrindendir; el-Muverric onu onun adına rivayet etti; o, kuyuya atılan bir taştır.

**جرسم وجلسم** : İbn Düreyd: **جِرْسامٌ** ve **جِلْسام**; avamın **بِرْسَاما** diye adlandırdığı şey içindir.

**سنجل** : ve **سِنْجالُ**: Ermeniye’de bir köydür; eş-Şemmâh onu şiirinde zikretti; şöyle dedi:
“Dikkat edin; **سِنْجَالِ** baskınından önce bana sabahı getirin.”

Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **سَنْجَلَ**; havuzunu canlılıkla doldurduğunda.

**وجنفس** : dedi: ve **جنْفَسٍ**; tıka basa yediğinde.

**سجان** : Ebu Mâlik: “Bir yemekte **بَسَّجانٍ** içine düştü”; yani çok.
