# جشر (ج-ش-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B4%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ش - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والشين والراء معهما
ش ج ر، ج ش ر، ش ر ج، ج ر ش مستعملات
شجر:
يقال لمجتمع الشَّجَرِ: شَجراءُ. والمَشجَرَةُ: أرض تنبت الشَّجَر الكثير، وقلَّ ما يقال: الأرض شَجيرة، وماء شَجير.
وهذه أشجَرُ من هذه أب أكثر شَجَراً.
والشَّجَرُ أصناف، فأما جِلُّ الشَّجَر فعِظامُه وما بقي على الشِّتاء، وأمّا دِقٌّ الشَّجَر فصنفانِ، أحدهما تبقى له وأرُومةٌ في الأرض في الشتاء، ويُنبتٌ في الربيع، وما يَنبت من الحَبِّ كما يَنبت من البقل، وفَرقٌ ما بين الشجَر والبقل، أنَّ الشَّجَرَ يبقى له أرُومةٌ على الشتاء ولا يبقى للبقل شيءٌ.
وأهل الحجاز يقولون: هذه الشَجَرُ، وهذه البُرُّ، وهي الشَّعيرُ، "وهي التَّمرُ" وهي الذَّهبُ، لأن القِطعة منه ذَهَبةٌ وبلُغتهم نَزَلَ: "والذين يَكنِزُونَ الذَّهبَ والفضَّة ولا يُنفقُونها في سبيل الله"، ولذلك لم يقُل : "يُنفقونَه" لأن المذكَّر غالبٌ للمؤنَّث، فإذا اجتمعتا فالذَّهبُ مذكَّر والفِضَّةُ مؤنَّثةٌ.
ويقال: شَجَرةٌ وشَجَراتٌ وشَجَر.
والمُشَجَّرُ ضربٌ من التَّصاوير على صِفةِ الشَّجَر.
وقد شَجَرَ بينهم أمرٌ وخصُومةٌ أي اختلط واختلف، واشتَجَرَ بينهم.
وتَشاجَرَ القومُ: تنازعوا واختلفوا.
ويقال: سُمِّيَ الشَّجَر لاختلاف أغصانِه ودخولِ بعضها في بعضٍ، واشتقَّ من "تشاجر القوم".
والشَّجَرُ: مَفرِجُ الفمِ، قال يصفُ فَحلاً:
ينحي إذا مت جاهلٌ تَرَمرَمَـا
شَجراً لإعناقِ الدَّواهي محِطَما
والشَّجيرُ: الغريبُ الذي لا قِدحَ له.
والشَّجُورُ البعير.
وإذا تَدَلَّت أغصان شَجَرٍ أو ثوب فرفعته وأخفيته قلت: شَجَرتُه، وهو مَشجُورٌ، قال العجاج: رفع من جلاله المَشجُور والجِلالُ واحدٌ وهو الغطاء، وجمعه أجِلَّةٌ.
والشَّجارُ: خشبُ الهَوَدَجِ فإذا غُشِّيَ غِشاوةً صار هَودَجاً.
والرِّماح شَواجِرُ يختلف بعضها في بعضٍ، واشتَجَرَتِ الرِّماحُ في جَنبِه.
والمَشجور الممسُوك، وهي خَشَبة فيها شِراعُ السفينة.
والسَّجيرُ والشَّجيرُ واحدٌ، وهما الخليط والصديقُ.
وجَشَّروا الدَّوابَّ: أرسلوها في الجَشر.
والجَشَرُ: ما يكون في سواحل البحر وقراره من الحصى والأصداف وأشباه ذلك، وربَّما اجتمع فلزق بعضه ببعض وصار حجراً تُنحَتُ منه أرحيةٌ بالبصرة لا تصلح للطَّحن، فيُجعلُ لرؤوس البلاليعِ.
قال زائدة: وجدنا أرضاً به جَشرٌ من بُقولٍ أي خليط من ضروبه.
وجَشَرَ الصُّبحُ: انكشط عنه الظَّلام، وعن عثمانَ: "لا يَغُرَّنَّكم جَشركُم عن صلاتِكم".
وقال زائدة: أرضٌ جَشِرةٌ أي صفّاء.
والجاشِرُ: الغليظ.
ومالٌ جَشرٌ أي يأوي إلى أهله.
قال أبو الدُّقَيش: أصبح بنو فُلانٍ جَشراً أي يأوُونَ إلى مكانهم في الإبلِ.
والجَشيرُ: الجُوالقُ الصَّخمُ.
والجاشِريَّةُ: امرأةٌ منسُوبةٌ.
شرج:
الشَّرَجُ: عُرى المُصحف، والعَيبةِ والخِباء ونحوهِ مِمّا يُشرَجُ بعضهُ ببعض.
وشَرَّجَتِ اللبن تَشريجاً أي نضدت بعضه ببعض.
والشَّريجةُ: جَديلة من قصبٍ للحَمامِ.
والشِّريجان: لونانِ مختلفان من كل شيءٍ، قال في وصف القطا:
شَرائجَ بين كُدريٍّ وجُونِ
والعُودُ الواحد يشقُّ منه القوسان يُدعى الشَّريج.
والشَّريجُ: العقب، يقال: أعطني شريجةً منه.
والشَّرجُ شَرَجُ الوادي إذا بَلَغَ مُنفسحه، ورُبما اجتمعت أشراجُ أوديةٍ في موضعٍ واحدٍ، قال العجّاج: بحيثُ كان الواديان شَرَجَا أي بحيث يلتقيان ويَتفَرَّقان.
قال زائدة: شَرَجُ الوادي مُنعرجة ومُلتقاه والأشرَجُ الذي له خٌصيَةٌ واحدةٌ ويقال: هو الذي خُصيتُه في صَفَنِها فلحقت.
وقال زائدةُ: تَشَرَّجَ اللَّبن خالطه دمٌ يخرج من أثر صِرار النّاقة.
وشَرَّجتُه أنا إذا خلطتُه بدُهنٍ أو بشيءٍ من دسمٍ.
وشَرَجتُ الثَّوب وشَمرَجتهُ إذا خِطتُه خِياطَةَ سُوءٍ.
والشَّريجةُ من أدواتِ النِّساء: ما تعدُّه للنَّدف.
وانشَرَج القوسُ والقناةُ: أصابها انكسار غير باتٍّ.
جرش:
الجَرسُ: حَكُّ شيءٍ خَشنٍ بشيءٍ مثله كما تجرُشَ الأفعى أثناءها إذا احتكَّت أطواؤها فتسمع لها صوتاً وجَرّشاً.
والمِلحُ: الجَريسُ كأنه حَكُّ، بعضه بعضاً حتى تفتَّت.
والجَرشُ: الأكل.
وجُرَش: موضعٌ باليمين.
ومُجرَئِشٌّ الجَبَيين بوزن مُجرَعِشّ حيث انتفخ أوساطها من ظاهرٍ وباطنٍ.
قال: ومن العُنوق: حمراءُ جُرَشيَّةٌ.
ومعنى جَرشٌ من الليل أي ساعة.
ومن العِنب جُرَشيٌّ منسوبٌ إلى جُرَش وهو جيدٌ بالِغٌ.
والجَريشُ يُتخذ من لُبابِ القمحِ.
والجِرِشَّى بوزن فِعِلَّى: النَّفس، وقال الشاعر:
بكى جزعاً من أن يموت وأجهشت		إليه الجِرِشَّي وارمَعلَّ حَنينـهـا

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الشين** و**الراء** معهما
**ش ج ر**، **ج ش ر**، **ش ر ج**، **ج ر ش** مستعملات

**شجر**:
**يقال لمجتمع الشَّجَرِ: شَجراءُ**. **والمَشجَرَةُ**: çokça **الشَّجَر** bitiren yer; ve nadiren denir: **الأرض شَجيرة**, ve **ماء شَجير**.
Ve bu, bundan daha **أشجَرُ**dur; yani daha çok **شَجَراً**.
Ve **الشَّجَرُ** sınıflardır; **جِلُّ الشَّجَر** ise onun büyükleri ve kış üzerine kalanıdır; **دِقٌّ الشَّجَر** ise iki sınıftır: ikisinden biri, kışın yerde bir **أرُومةٌ** kalır ve ilkbaharda biter; ve **الحَبِّ**den biten, **البقل**den bittiği gibi biter; ve **الشجَر** ile **البقل** arasında fark vardır: **الشَّجَرَ** için kış üzerine bir **أرُومةٌ** kalır, **البقل** için ise hiçbir şey kalmaz.
Ve Hicaz ehli derler: **هذه الشَجَرُ** ve **هذه البُرُّ** ve **هي الشَّعيرُ** “ve **هي التَّمرُ**” ve **هي الذَّهبُ**; çünkü ondan parça **ذَهَبةٌ**dır; ve onların diliyle indi: “**والذين يَكنِزُونَ الذَّهبَ والفضَّة ولا يُنفقُونها في سبيل الله**”; ve bunun için “**يُنفقونَه**” demedi; çünkü müzekker müennes için galiptir; ikisi bir araya geldiğinde **فالذَّهبُ** müzekkerdir, **والفِضَّةُ** müennestir.
Ve denir: **شَجَرةٌ** ve **شَجَراتٌ** ve **شَجَر**.
**والمُشَجَّرُ**: **الشَّجَر** sıfatı üzere tasvirlerden bir türdür.
Ve aralarında bir iş ve bir husumet **شَجَرَ** oldu; yani karıştı ve ihtilaf etti; ve aralarında **اشتَجَرَ**.
Ve **تَشاجَرَ القومُ**: çekiştiler ve ihtilaf ettiler.
Ve denir: dallarının ihtilafı ve bazısının bazısına girmesi sebebiyle **الشَّجَر** diye adlandırıldı; ve “**تشاجر القوم**”dan türetildi.
Ve **الشَّجَرُ**: ağzın açıklığıdır; bir aygırı vasfederek dedi ki:
ينحي إذا مت جاهلٌ تَرَمرَمَـا
شَجراً لإعناقِ الدَّواهي محِطَما
Ve **الشَّجيرُ**: kendisine **قِدحَ** olmayan gariptir.
Ve **الشَّجُورُ**: devedir.
Ve bir **شَجَر**ın dalları yahut bir elbise sarktığında, onu kaldırıp gizlediğinde: **شَجَرتُه** dersin; ve o **مَشجُورٌ**dur. **قال العجاج**: **رفع من جلاله المَشجُور**; ve **الجِلالُ** tektir, o örtüdür; çoğulu **أجِلَّةٌ**dir.
Ve **الشَّجارُ**: **الهَوَدَجِ**in tahtasıdır; bir örtüyle örtülünce **هَودَجاً** olur.
Ve mızraklar **شَواجِرُ**dur; bazısı bazısının içine girer; ve mızraklar onun yanında **اشتَجَرَتِ**.
Ve **المَشجور**: tutulmuş olandır; ve o, geminin yelkeni bulunan bir tahtadır.
Ve **السَّجيرُ** ile **الشَّجيرُ** birdir; ve ikisi karışık olan ve dosttur.
Ve **جَشَّروا الدَّوابَّ**: onları **الجَشر** içinde salıverdiler.
Ve **الجَشَرُ**: denizin sahillerinde ve dibinde bulunan çakıl, midye kabukları ve bunun benzerleridir; ve bazen toplanır da bazısı bazısına yapışır ve bir taş olur; Basra’da ondan değirmen taşları yontulur, öğütmeye elverişli olmaz; bu yüzden **البلاليعِ** başları için yapılır.
**قال زائدة**: içinde **جَشرٌ** olan bir yer bulduk; yani türlerinden bir karışım **بُقولٍ**.
Ve **جَشَرَ الصُّبحُ**: ondan karanlık sıyrıldı. Ve Osman’dan: “**لا يَغُرَّنَّكم جَشركُم عن صلاتِكم**”.
Ve **قال زائدة**: **أرضٌ جَشِرةٌ**; yani saf, duru.
Ve **والجاشِرُ**: kalın, kaba.
Ve **ومالٌ جَشرٌ**: yani ehline sığınır.
**قال أبو الدُّقَيش**: falan oğulları sabahladı **جَشراً**; yani develer hususunda yerlerine sığınırlar.
Ve **والجَشيرُ**: isli, kirli çuvaldır.
Ve **والجاشِريَّةُ**: nisbetli bir kadındır.

**شرج**:
**الشَّرَجُ**: mushafın, torbanın, çadırın ve benzeri şeylerin halkalarıdır; bunların bazısı bazısına **يُشرَجُ**.
Ve **شَرَّجَتِ اللبن تَشريجاً**: yani onun bazısını bazısının üzerine dizdi.
Ve **والشَّريجةُ**: hamam için kamıştan bir örgüdür.
Ve **والشِّريجان**: her şeyden iki farklı renktir. **قال** katarı vasfında:
شَرائجَ بين كُدريٍّ وجُونِ
Ve kendisinden iki yay yarılan tek ağaç **الشَّريج** diye adlandırılır.
Ve **والشَّريجُ**: topuktur; denir: **أعطني شريجةً منه**.
Ve **والشَّرجُ**: vâdinin **شَرَجُ**udur; genişliğine ulaştığında; ve bazen vadilerin **أشراجُ**ı bir yerde toplanır. **قال العجّاج**: **بحيثُ كان الواديان شَرَجَا**; yani buluştukları ve ayrıldıkları yerde.
**قال زائدة**: vâdinin **شَرَجُ**u onun kıvrımı ve buluşma yeridir. Ve **الأشرَجُ**: tek **خٌصيَةٌ**si olandır; ve denir: **خُصيتُه**si **صَفَنِها** içinde olup yapışıp kalan kimsedir.
Ve **وقال زائدةُ**: **تَشَرَّجَ اللَّبن**: ona, devenin bağının izinden çıkan bir kan karıştı.
Ve ben onu **شَرَّجتُه**: onu bir yağ ile yahut yağlı bir şeyle karıştırdığımda.
Ve **وشَرَجتُ الثَّوب وشَمرَجتهُ**: onu kötü bir dikişle diktiğimde.
Ve kadınların aletlerinden **الشَّريجةُ**: kabartma (yün atma) için hazırladığı şeydir.
Ve **وانشَرَج القوسُ والقناةُ**: onlara kesin olmayan bir kırılma isabet etti.

**جرش**:
**الجَرسُ**: pürüzlü bir şeyi onun benzeri bir şeyle sürtmektir; yılanın dişlerini, kıvrımları sürtündüğünde gıcırdatması gibi; onun için bir ses ve bir **جَرّشاً** işitirsin.
Ve **المِلحُ**: **الجَريسُ**; sanki birbirini sürtmesi, ta ki ufalanıncaya kadar.
Ve **الجَرشُ**: yemektir.
Ve **جُرَش**: Yemen’de bir yerdir.
Ve **مُجرَئِشٌّ الجَبَيين**: **مُجرَعِشّ** vezninde; onun ortaları dıştan ve içten şiştiği zaman.
Dedi ki: ve keçilerden: **حمراءُ جُرَشيَّةٌ**.
Ve geceden **جَرشٌ**un manası: bir saattir.
Ve üzümlerden **جُرَشيٌّ**: **جُرَش**a nisbetlidir; o iyi, olgunlaşmış olandır.
Ve **والجَريشُ** buğdayın özünden yapılır.
Ve **والجِرِشَّى** **فِعِلَّى** vezninde: nefistir. Ve şair dedi ki:
بكى جزعاً من أن يموت وأجهشت		إليه الجِرِشَّي وارمَعلَّ حَنينـهـا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَشَرَ الصبح يَجْشُرُ جُشوراً: انفلق.
واصطبَحْنا الجاشريَّة، وهو شربٌ يكون مع الصُبح. ولا يتصرَّف له فِعل. وقال الفرزدق:
إذا ما شرِبْنا الجاشِريَّةَ لم نُـبَـلْ		أميراً وإن كان الأميرُ من الأَزْدِ
قال الأصمعيّ: يقال أصبح بنو فلان جَشَراً، إذا كانوا يبيتون مكانَهم في الإبل لا يرجِعون إلى بيوتهم.
قال: يقال جَشَرْنا دوابَّنا: أخرجْناها إلى الرعي نَجْشُرها جَشْراً بالإسكان، ولا تَروح.
وخيل مُجَشَّرةٌ بالحِمى، أي مرعيَّةٌ.
ويقال: به جُشْرَةٌ بالضم، أي سعال أو خشونةٌ في الصدر.
ويعبر مَجْشورٌ: به سُعالٌ حازٌّ. وقد جُشِرَ يُجْشَرُ، على ما لم يسمَّ فاعله.
والجَشير: الجُوالقُ الضخم. والجَشيرُ: الوَفْضَةُ.
وجَشِرَ الساحل بالكسر يَجْشَرُ جَشَراً، إذا خَشُنَ طينه ويَبِسَ كالحجَر.
والجَشَرُ: وسخ الوَطْبِ من اللبن. يقال: وَطْبٌ جَشِرٌ، أي وسخ.

##### Türkçe

**جَشَرَ** sabah **يَجْشُرُ** **جُشوراً**: yarıldı.

Ve **واصطبَحْنا الجاشريَّة**; o, sabahla birlikte olan bir içiştir. Ona ait fiil çekimi yoktur. Ferazdak dedi ki:
إذا ما شرِبْنا **الجاشِريَّةَ** لم نُـبَـلْ		أميراً وإن كان الأميرُ من الأَزْدِ

Asmaî dedi: “Falan oğulları **جَشَراً** sabahladı” denir; develer içinde evlerine dönmeyip yerlerinde geceleyip kalıyorlarsa.

Dedi: “Binek hayvanlarımızı **جَشَرْنا**” denir: onları otlamaya çıkardık; onları sükûn ile **جَشْراً** **نَجْشُرها**; ve akşamleyin dönmez.

Ve **مُجَشَّرةٌ** atlar korulukta; yani otlatılmış.

Ve “onda **جُشْرَةٌ** (zamme ile) vardır” denir; yani öksürük yahut göğüste bir pürüzlülük.

Ve **مَجْشورٌ** diye tabir edilir: onda keskin bir öksürük vardır. Ve **جُشِرَ يُجْشَرُ**; faili adlandırılmayan üzere.

Ve **الجَشير**: büyük çuval. Ve **الجَشيرُ**: **الوَفْضَةُ**.

Ve sahil kesre ile **جَشِرَ** **يَجْشَرُ** **جَشَراً**; çamuru sertleşip taş gibi kuruduğu zaman.

Ve **الجَشَرُ**: sütten olan tulumun kiri. “**وَطْبٌ جَشِرٌ**” denir; yani kirli.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ش ر
جشر ، جرش ، شجر ، شرج : مستعملة .
جشر : ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : بَعِيرٌ مَجْشُورٌ : به سُعَالٌ جافٌّ .
وقال غيرُه : جُشِرَ فهو مَجْشُورٌ ، وجَشِرَ يَجْشَرُ جَشَراً ، وهي الجُشْرَةُ .
قال حُجْرٌ :
رُبَّ همَ جَشِمْتُه في هواكُمْ
وبَعِيرٍ مُنَفَّهٍ مَجْشُورِ
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : جَشَرَ الصُّبْحُ يجْشُرُ جُشُوراً إذا انْفَلَقَ .
قال : واصْطَبحْتُ الجاشِرِيّةَ وهي الشَّرْبةُ التي مع الصُّبْح .
وفي حديث عُثْمان أنّه قال : ( لا يغُرَّنَّكُم جَشَرُكُم مِنْ صَلاتِكُم فإنّما يَقْصُرُ الصَّلاَةَ مَنْ كان شَاخِصاً أو بحَضْرةِ عدُوَ ) .
قال أبو عبيد : الجَشَرُ : القَوْمُ الذين يخرُجُونَ بدَوَابِّهِمْ إلى المَرْعى .
وقال الأخطلُ يذكر قَتْل عميْرِ بن
الحُبابِ :
يَسْألُهُ الصُّبْرُ من غسّانَ إذا حضَرُوا
والحَزْنُ كيف قرَاهُ الغِلْمَةُ الجَشَرُ
يُعرِّفُونَكَ رأس ابنِ الحُبَابِ وقَدْ
أمْسَى وللسَّيْفِ في خَيْشُومِهِ أثَرُ
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : بنُو فلانٍ جَشَرٌ إذا كانُوا يَبِيتُون مكانَهُم لا يأْوُونَ بُيُوتَهُمْ ، وكذلك : مَالٌ جَشَرٌ : يَرْعَى مكانه ، لا يأْوِي إلى أَهْلِه .
وجَشَرْنَا دَوَابَّنَا : أَخْرَجْنَاها إلى الرِّعْيِ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : المُجَشَّرُ : الذي لا يَرْعَى قُرْبَ الماء ، والمُنَدَّى : الذي يَرْعَى قُرْبَ الماء .
ويقال : قَوْمٌ جَشْرٌ وجَشَرٌ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الجَشْرُ حِجَارَةٌ تَنْبُتُ في البُحُورِ .
وقال شمرٌ : يقال : مكانٌ جشرٌ أي كثيرُ الجَشَرِ بتَحْرِيكِ الشِّينِ .
وقال الرِّياشيُّ : الجَشَرُ : حجارَةٌ في البَحْرِ خَشِنَةٌ .
وقال أبُو نَصْرٍ : جَشِرَ السَّاحِلُ يَجْشَرُ جشَرَاً .
والجاشِرِيَّةُ : قَبِيلَةٌ في رَبِيعَةَ .
ورجُلٌ مَجْشُورٌ : به سُعَالٌ ، وأنشد :
وسَاعِلٍ كَسَعَلِ المَجْشُورِ
وقال أبو زيد : الجُشْرَةُ والجَشَرُ : بَحَحٌ في الصَّوْتِ .
قال : والجُشَّةُ والجَشَشُ : انْتِشَارُ الصَّوْتِ في بُحَّةٍ .
وقال ابن الأعرابي : الجُشْرَةُ : الزُّكَاُم .
( أبو عبيد عن أبي عَمْرٍ و ) : الجَشِيرُ : الجُوَالِقُ الضَّخْمُ ، وجَمْعُه : أَجْشِرَةٌ وجُشُرٌ .
وقال الليث : الجَشَرُ : ما يكونُ في سواحِلِ البَحْرِ وقَرَارِه مِنَ الحَصَا والأصْدَافِ يَلْزَمُ بَعْضُهَا ببَعْضٍ فَتَصِيرُ حَجَراً تُنْحَتُ مِنهُ الأرْحِيَة بالبَصْرَةِ ، لا تَصْلُحُ للطَّحِينِ ، ولكِنَّهَا تُسَوَّى لِرُؤُوسِ البَلاَليع .
جرش : قال الليث : الجَرْشُ : حَكُّ شَيْءٍ خَشِنٍ بشيءٍ مِثْلِه ، كما تَجْرُشُ الأفْعَى أَثْنَاءَهَا إِذا احْتَكَّتْ أَطْوَاؤُهَا ، تَسْمَعُ لذلك جَرْشاً وصَوْتاً .
والمِلْحُ الجَرِيشُ : المَجْرُوشُ كأنه قَدْ حَكَّ بَعْضُهُ بعْضاً فتَفَتَّتَ .
( أبو عبيد عن الأصمعي وأبي عمرٍ و ) : الجِرِشَّى : النَّفْسُ وأنشد :
بَكَى جَزَعاً مِنْ أَنْ يَمُوتَ وَأَجْهَشت
إِليه الجِرشَّى وارْمَعَلَّ خَنِينُهَا
وقال اللحياني : مضى جَرْشٌ من اللَّيْلِ وجَوْشٌ ، وجُشٌّ ، وجُؤْشُوشٌ أي ساعةٌ .
وقال الأصمعي : المُجْرَئِشُّ : الغَلِيظُ
الجَنْبِ .
وقال النَّضْرُ قال أبو الهُذَيْلِ : اجْرَأَشَّ إِذا ثابَ جِسْمُه بعْدَ هُزَالٍ وقال أبو الدُّقَيْشِ : هو الذي هُزِلَ وظَهَرَتْ عِظَامُه .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المُجْرَئِشُّ : المُجْتَمعُ الجَنْبِ وقال الليث : هوالمُنْتَفِخُ الوَسَطِ من ظاهِرٍ وباطنٍ .
قال : ومنَ العُنُوقِ : حَمْراءٌ جُرَشِيَّةٌ ، ومنَ العِنَبِ : عِنَبٌ جُرَشِيٌّ جَيِّدٌ بالغٌ يُنْسَبُ إلى جُرَش .
قال : والجَرْشُ : الأكْلُ .
( قلت ) : الصَّوابُ الجَرْسُ بالسِّينِ : الأكْلُ ، وسَتَراهُ في بَابِه مُفَسَّراً إنْ شَاءَ اللَّهُ .
والجُرَاشَةُ : مِثْلُ المُشَاطَةِ ، والنُّحَاتَةِ .
والجَرِيشُ : دَقِيقٌ فيه غِلَظٌ ، يَصْلُحُ لِلْخَبيصِ المُرَمَّلِ .
شجر : الشَّجَرَةُ : الواحِدةُ تُجْمَعُ على الشَّجَرِ والشّجَرَاتِ والأشجار .
والمُجْتِمعُ الكَثيرُ منه في مَنْبَتِهِ : شَجْرَاءٌ .
وأَمَّا المَشْجَرَةُ فهيَ أرضٌ تُنْبِتُ الشَّجَرَ الكَثيرَ .
وأرضٌ شَجِيرَةٌ ، ووادٍ شَجيرٌ : ذُو شَجَرٍ كَثيرٍ .
قال : والشَّجَرُ : أصنافٌ ، فأَمَّا جِلُّ الشّجَرِ فعِظَامُه التي تَبْقَى على الشِّتَاءِ ، وأَمَّا دَقُّ الشَجَرِ فصِنْفَانِ : أَحَدُهُمَا تَبْقَى له أَرُومَةٌ في الأرضِ في الشِّتَاءِ ، ويَنْبُتُ في الربيعِ ، ومنه ما يَنْبُتُ مِنَ الحِبَّةِ كما تَنْبُتُ البُقُولُ ، وفَرْقُ مَا بَيْنَ دِقِّ الشّجَرِ والبَقْلِ ، أَنَّ الشّجَرَ تَبْقَى له أَرُومَةٌ على الشِّتَاءِ ، ولا يَبْقَى لِلبَقْلِ شَيْءٌ .
وأَهْلُ الحِجَازِ يَقُولُونَ هَذهِ الشّجَرُ ، وهذِه البُرُّ ، وهي الشِّعِيرُ وهي التَّمْرُ ، ويَقُولُونَ هِيَ الذَّهَبُ ، لأنَّ القِطْعَةَ مِنهُ ذَهَبَةٌ ، وبِلُغَتِهِمْ نَزَلَ ) وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا ) ( التوبة : 34 ) فأنّثَ .
قال : والمُشَجَّرُ منَ التَّصَاويرِ : ما يُصَوَّرُ على صِيغَةِ الشّجَرِ .
وقال الله جلّ وعَزَّ : ( فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ) ( النساء : 6 ) .
قال الزّجاج أي فيما وقعَ مِنْ الاخْتِلاَفِ من الخصوماتِ حتَّى اشْتَجَرُوا وتشَاجَرُوا أي تَشَابَكُوا مُخْتَلِفِينَ ، ويقال : الْتَقَى فِئَتَانِ فَتَشَاجَرُوا بِرمَاحِهِم أَيْ تَشَابَكُوا ، واشْتَجَرُوا بِرِمَاحِهِم كذلك ، وكُلُّ شيءٍ خالفَ بَعْضُه بَعْضاً فقَدِ اشْتَبَكَ واشْتَجَرَ ، وسُمِّيَ الشّجَرُ شجراً لدخولِ بعضِ أَغْصَانِه في بعضٍ ، ومِنْ هذا قِيلَ لمِرَاكِبِ النِّساءِ : مَشَاجِرُ ، لِتَشَابُكِ عِيدَانِ الهَوْدَجِ ، بَعْضِهَا في بَعْضٍ ، وَاحِدُهَا : مِشْجَرٌ ، وشِجَارٌ قالَه الأصمعي .
قال : والشِّجَارُ أيضاً : الخَشَبَةُ التي تُوضَعُ خَلْفَ البَابِ يُقَالُ لها بالفارسيَّةِ : المَتْرَسُ ، وكذلك الخشَبَةُ التي يُضَبَّبُ بها السَّرِيرُ مِنْ تَحْتُ هِيَ الشِّجَارُ .
وأنشد :
لَوْلاَ طُفَيْلٌ ضاعتِ الغَرَائِرُ
وفَاءَ والمُعْتَقُ شَيءٌ بائِرُ
غُلَيِّمٌ رِطْلٌ وشَيْخٌ دَامِرُ
كَأَنَّمَا عِظَامُنَا المَشَاجِرُ
والمِشْجَرُ : مَرْكَبٌ مِنْ مَرَاكِبِ النِّسَاءِ ، ومنه قول لبيد :
وأَرْبَدُ فَارِسُ الهَيْجَا إِذا مَا
تَقَعَّرَتِ المَشَاجِرُ بالفِئَامِ
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الشَّجْرُ : ما بَيْنَ اللَّحْيَيْنِ .
وقال غيرُه : باتَ فلانٌ مُشْتَجِراً إذا اعْتَمَدَ بِشّجْرِه على كَفِّهِ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الشَّجِيرُ : الغَرِيبُ .
قال : والسَّجِيرُ بالسِّينِ : الصَّدِيقُ .
ويقال : نَزَلَ فلانٌ شَجِيراً في بَنِي فلانٍ أَي غَرِيباً .
وقال المُنَخَّلُ :
وإِذَا الرِّيَاحُ تَكَمَّشَتْ
بجَوَانِبِ البَيْتِ الكبير
أَلْفَيْتَنِيِ هَشَّ النَّدَى
بِشَرِيجِ قِدْحِي أو شَجِيرِي
فالقِدْحُ الشَّجِيرُ هو المُسْتَعَارُ الذي يُتَيَمَّنُ بِفَوْزِه ، والشَّرِيجُ : قِدْحُهُ الذي هو له .
يقالُ : هذا شَرِيجُ هذا وشَرْجُه أي مِثْلُهُ :
( الحَرَّانِيُّ عنِ ابن السِّكِّيت ) : شاجَرَ المالُ إِذا رَعَى العُشْبَ والبَقْلَ فلَمْ يُبْقِ مِنْهُمَا شيئاً فَصارَ إلى الشَّجَرِ يَرْعَاهُ .
قال الراجزُ يصفُ إبلاً :
تَعْرِفُ في أَوْجُهِها البَشَائِرِ
آسَانَ كُلِّ آفِقٍ مُشَاجِرِ
وقال الليث : الشِّجَارُ : خَشَبُ الهَوْدَج ، فإذا غُشِّيَ غِشَاءَه صارَ هَوْدَجاً .
قال : وإِذا تَدَلَّتْ أَغْصَانُ شَجَرٍ أَو ثَوْبٍ فَرَفَعْتَهُ وأَجْفَيْتَهُ قُلْتَ : شَجَرْتُه ، فهو مَشْجُورُ .
وقال العجاج :
رَفَّعَ مِنْ جِلاَلِهِ المَشجُورِ
والشَّجْرُ : مَفْرَجُ الفَم .
وفي حديث العباس ، قال كُنتُ آخُذُ بَحكَمَةِ بغلَةِ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وقد شَجَرتُها أي ضربت لِجَامَها أكفُّها حتى فَتَحَت فاها .
وفي حديث سعد ( أنَّ أمَّه قالت له : لا أَطْعَمُ طَعَاماً ولا أشربُ شَرَاباً أو تكفُرَ بمحمَّدٍ ) .
قال : فكانوا إذا أرادوا أن يُطعِموها ( أو
يسُقوها ) شَجَرُوا فَاهَا أي أدخلوا فيه عُوداً فَفَتَحُوهُ .
وكل شيء عَمَدْتَهُ بِعِمَادٍ فقد شَجَرْتَه .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : شَجَرْتُ فلاناً أشجرُه شَجْراً إذا صَرَفْتَه .
وقال أبو عبيدة : كل شيء اجتمع ثم فرَّق بينه شيء فانفرق ، يقال له : شجر .
وفي الحديث ذكر فتْنَةٍ ( يَشْتَجِرُونَ فيها اشتجَارَ أطْباقِ الرَّأسِ ) أي يختلفون كما تَشْتَجِرُ الأصابع إذا دخل بعضُها في بعضٍ .
وقال أبو وَجْزَةَ :
طاف الخَيَالُ بنا وهناً فأرَّقَنا
من آل سُعدى فبات النَّوم مُشْتَجِرَا
معنى اشتجار النوم تجافيه عنهُ ، وكأنه من الشَّجير وهو الغريبُ ، ومنه : شَجَر الشيءَ إذا نحَّاه .
قال العجاج :
وَشَجَرَ الهُدَّاب عَنْهُ فَجَفَا
أي جافاه عنه فَتَجَافَى ، وإذا تجافى قيل : انْشَجَرَ واشْتَجَرَ .
ويقال : فلان من شَجَرَةٍ مباركةٍ أي من أصْلٍ مبارك .
وقال ابن السكيت : الاشْتِجَارُ والانْشِجَارُ : النَّجَاءُ .
وقال عَوِيجٌ :
عَمْداً تعدَّيناك واشْتَجَرْتَ بنا
طوالُ الهوادي مُطْبَعَاتٌ مِنَ الوِقْرِ
ويُروى : وانشَجَرَتْ بنا .
( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) شَجَرَ : طَعَنَ بالرُّمْحِ ، وشَجَرَ إذا كَثُرَ جَمْعُه .
( أبو زيد ) أرض شَجِيْرَةٌ : كثيرة الشجَرِ ، وأرض عَشِيبةٌ : كثيرةُ العُشْبِ ، وَبقِيْلةٌ ، وعاشبةٌ ، وَبقِلَةٌ ، وَثَمِيْرَةٌ إذا كثر ثَمَرَتُهَا ، وأرض مُبْقِلَةٌ ومُعْشِبَةٌ .
( ابن الأعرابي ) الشَّجَرَةُ : النقطة الصغيرة في ذَقَنِ الغُلامِ .
قال : والشِّجَارُ : المُتَرَّسُ .
والشِّجَارُ : الهَوْدَجُ الصغير الذي يكفي واحداً حَسْبُ .
والشِّجارُ عُودٌ يُجْعَلُ في فمِ الجدْي لئلا يرضعَ أمَّه .
وأخبرني المُنْذِريُّ عن ثعلبٍ عن الفراء أنه أنشده للقتال :
إذا لاقيت منا ذا ثَنَايَا
قال : الشِّجَارُ : خشبتان على القَليْبِ في هذا الموضع .
وقال : الشِّجُارُ : عمودٌ من أعمدةِ البيت .
شرج : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : شَرَجَ إذا سَمِنَ سِمَناً حَسناً . وشَرِجَ إذا فَهِم .
وفي حديث الزبير : ( أنّهُ خاصَم رجلاً من الأنصَارِ في سُيُولِ شرَاجِ الحَرَّة إلى
النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : يا زُبَيُر : احبِسِ الماءَ حتى يبلُغَ الجُدُر ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الشِّرَاجُ : مجارِي الماءِ من الحِرارِ إلى السَّهلِ ، واحدها : شَرجٌ ، ونحو ذلك قال أبو عمرٍ و .
قال أبو عبيد : ومن أمثالهم ( أشبَهُ شَرْجٌ شَرْجاً لو أنّ أُسَيْمِراً ) .
قال : وكان المفضَّلُ يحدِّثُ أنَّ صاحب المَثَل لُقَيمُ بن لُقمان ، وكان هو وأبوه قد نزلا منزِلاً يقال له : شَرْجٌ ، فذهب لُقَيمٌ يُعشِّي إبله ، وقد كان لُقمان حَسَدَ لُقيماً فأراد هلاكه واحتَفَر له خَنْدقاً وقطع كل ما هنالك من السَّمُرِ ثم ملأ به الخَندقَ ، وأوقَدَ عليه ليقع فيه لُقيم ، فلما أقبل عرف المكانِ ، وأنكر ذهاب السَّمُر ، فعندها قال : ( أشْبَهَ شَرْجٌ شرجاً لو أن أُسَيْمِراً ) ، فذهب مثلاً .
وقال ابن السكيت ، يقال : هما شَرْجٌ واحدٌ أي ضَرْبٌ واحدٌ ، ساكِنةٌ الراء .
وشَرْج أيضاً : ماءٌ لبني عبسٍ . قال : وهو شَرَجُ العيبة بفتح الراء .
قال : والشَّرَج في الدَّابة مفتوحُ الراء أن تكونَ إحدى خُصيَيْه أعظَمَ من الأخرى .
يقال : دابَّةٌ أشرَج .
وروى ثعلب عن ابن الأعرابي : الأشرج : الذي له خصيَةٌ واحدة من الدَّوابِّ .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : شرَجَ ، وبَشَكَ ، وَخَدَب ، كلُّه إذا كَذَب .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السَّدَّاج ، والسَّرَّاج : الكذَّاب بالسِّين ، وقد سَدَج وسَرَج إذا كذَبَ .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : من القِسِيِّ : الشَّرِيجُ ، وهي التي تُشَقُّ من العُود فِلقتَيَنِ ، وهي القَوسُ الفِلْقُ أيضاً .
ويقال : هذا شَرِيجُ هذا وشَرجُه أي مثله .
وكل مُخْتَلِطَينِ : شريجٌ .
وقال الليث : الشَّريجةُ : جَدِيلةٌ من قَصَبٍ للحَمَام .
والشَّريجَان : لونان مُختلفانِ .
ويقال لِخَطَّي نيرَي البُردِ : شَريجَانِ ، أحدُهَما أخضرُ والآخَرُ أبيضُ أو أحمرَ .
والشَّريجُ : العَقَبُ ، تقولُ أعطني شَرِيجَةً منه .
وقال في صِفَة القَطَا :
سَبُقت بوِرْدِهِ فُرَّاط شِربٍ
شَرَائِجُ بين كُدريَ وجُونِ
وقال :
شَرِيجَانِ من لَوْنَينِ خِلطَان منهما
سَواءٌ ومنه واضحُ اللَّون مُغرِبُ
( أبو عبيد عن أبي زيد ) أخرَطتُ الخَرِيطة ، وشرَّجتها ، وأشرَجْتُها ، وَشَرَجْتُها :
شَدَدتُها .
وفي الحديث : ( أصبح الناسُ شَرْجَينِ في السّفَر ) يعني نصفين ، نصفٌ صِيَامٌ ، ونصفَ مَفَاطيرُ .
ويقال : مَرَرْتُ بفتياتٍ مُشَارِجَاتٍ أي أترابٍ مِتساوياتٍ في السِّنِّ .
وقال الأسودُ بن يَعْفُرَ :
فَشَوى لنا الوَحَدَ المُدِلُّ بحُضْرِهِ
بِشَريج بين الشدِّ والإِرْوَادِ
أي بَعِدْوٍ خِلْطٍ من شدَ شديدٍ ، وشدَ فيه إرواد .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الشارج : الشّريكُ .
ويقال : شَرَجْتُ العَسَل وغيرَه بالماء إذا مَزَجْتَهُ .
وقال أبو ذؤيب يَصِفُ عَسَلاً :
فَشرّجها من نُطْفَةٍ رَجَبِيَّةٍ
سُلاَسِلةٍ من ماءِ لِصبٍ سُلاسلِ
قال المُؤَرِّجُ : الشَّرجَةُ : حُفْرةٌ تُحفرُ ثم تُبسَطُ فيها سُفرةٌ ، وَيُصَبُّ الماء عليها فتشرَبُه الإبل .
وأنشد في صفة إِبِلٍ عِطَاشٍ سُقِيَتْ :
سَقَيْنَا صواديها على مَتْنِ شَرْجَةٍ
أضَامِيمَ شتَّى من حِيَالٍ ولُقّح
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الشريجةُ : العَقَبةُ التي يُلصق بها ريشُ السَّهم ، فإن رِيْشَ بالغِرَاء ، فالغِراءُ : الرُّوْمةُ .
ويُرْوَى عن يوسفَ بنِ عُمَرَ أنه قال : أنا شَرِيجُ الحجاج بن يوسف ، يريد أنا مثله في السِّنِّ .

##### Türkçe

ج ش ر
**جشر** ، **جرش** ، **شجر** ، **شرج** : kullanımdadır.
**جشر** : (Ebû Ubeyd, Asmaî’den) : **بَعِيرٌ مَجْشُورٌ** : onda kuru bir öksürük vardır.
Başkası dedi ki: **جُشِرَ**; o hâlde o **مَجْشُورٌ**dur; ve **جَشِرَ يَجْشَرُ جَشَراً**; o da **الجُشْرَةُ**dir.
**حُجْرٌ** dedi:
رُبَّ همَ جَشِمْتُه في هواكُمْ
وبَعِيرٍ مُنَفَّهٍ مَجْشُورِ

(Ebû Ubeyd, Asmaî’den) : **جَشَرَ الصُّبْحُ** **يجْشُرُ** **جُشُوراً**; sabah yarıldığı zaman.
Dedi ki: **واصْطَبحْتُ الجاشِرِيّةَ**; o, sabahla birlikte olan içecektir.
**عُثْمان** hadîsinde, onun şöyle dediği vardır: (Sizi namazınızdan **جَشَرُكُم** aldatmasın; namazı ancak yolcu olan yahut düşman huzurunda bulunan kısaltır.)
Ebû Ubeyd dedi ki: **الجَشَرُ**: binekleriyle otlağa çıkan kavimdir.
**الأخطلُ**, **عميْرِ بن الحُبابِ**’ın öldürülmesini anarak dedi:
يَسْألُهُ الصُّبْرُ من غسّانَ إذا حضَرُوا
والحَزْنُ كيف قرَاهُ الغِلْمَةُ الجَشَرُ
يُعرِّفُونَكَ رأس ابنِ الحُبَابِ وقَدْ
أمْسَى وللسَّيْفِ في خَيْشُومِهِ أثَرُ

(Ebû Ubeyd, Asmaî’den) : **بنُو فلانٍ جَشَرٌ**; yerlerinde geceleyip evlerine sığınmadıkları zaman; aynı şekilde: **مَالٌ جَشَرٌ**: yerinde otlar, ehline sığınmaz.
**وجَشَرْنَا دَوَابَّنَا**: onları otlamaya çıkardık.
(Seâlib, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi: **المُجَشَّرُ**: suya yakın otlamayan; **المُنَدَّى**: suya yakın otlayan.
Ve denir: **قَوْمٌ جَشْرٌ** ve **جَشَرٌ**.
(Ebû Ubeyd, Asmaî’den) : **الجَشْرُ**: denizlerde biten taşlardır.
Şemmer dedi ki: denir: **مكانٌ جشرٌ**; yani şînin harekelenmesiyle **الجَشَرِ**i çok olan.
Riyâşî dedi ki: **الجَشَرُ**: denizde kaba taşlardır.
Ebû Nasr dedi ki: **جَشِرَ السَّاحِلُ يَجْشَرُ جشَرَاً**.
**والجاشِرِيَّةُ**: **رَبِيعَةَ** içinde bir kabiledir.
Ve **رَجُلٌ مَجْشُورٌ**: onda öksürük vardır; ve şu okundu:
وسَاعِلٍ كَسَعَلِ المَجْشُورِ

Ebû Zeyd dedi ki: **الجُشْرَةُ** ve **الجَشَرُ**: seste kısıklıktır.
Dedi ki: **الجُشَّةُ** ve **الجَشَشُ**: kısıklık içinde sesin yayılmasıdır.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الجُشْرَةُ**: nezledir.
(Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ve) : **الجَشِيرُ**: büyük çuvaldır; çoğulu: **أَجْشِرَةٌ** ve **جُشُرٌ**.
Leys dedi ki: **الجَشَرُ**: deniz sahillerinde ve dibinde bulunan çakıl ve midye kabuklarından, bir kısmı bir kısmına yapışıp taş hâline gelen şeydir; Basra’da ondan değirmen taşları yontulur; öğütmeye elverişli değildir; fakat lağım başları için düzeltilir.

**جرش** : Leys dedi ki: **الجَرْشُ**: pürüzlü bir şeyi benzeri bir şeyle ovmaktır; yılanın, kıvrımları birbirine sürtündüğü zaman dişlerini gıcırdatması gibi; bunun için bir **جَرْشاً** ve bir ses işitirsin.
Ve **المِلْحُ الجَرِيشُ**: öğütülmüş olandır; sanki bir kısmı bir kısmını ovmuş da ufalanmıştır.
(Ebû Ubeyd, Asmaî ve Ebû Amr’dan ve) : **الجِرِشَّى**: nefistir; ve şu okundu:
بَكَى جَزَعاً مِنْ أَنْ يَمُوتَ وَأَجْهَشت
إِليه الجِرشَّى وارْمَعَلَّ خَنِينُهَا

Lihyânî dedi ki: **مضى جَرْشٌ من اللَّيْلِ** ve **جَوْشٌ** , ve **جُشٌّ** , ve **جُؤْشُوشٌ**; yani bir saat.
Asmaî dedi ki: **المُجْرَئِشُّ**: yan tarafı kalın olandır.
Nadr dedi; Ebû’l-Huzeyl dedi ki: **اجْرَأَشَّ**; zayıflıktan sonra bedeni geri döndüğü (toparlandığı) zaman. Ebû’d-Dukayş dedi ki: o, zayıflayıp kemikleri ortaya çıkan kimsedir.
(Seâlib, İbnü’l-A‘râbî’den) : **المُجْرَئِشُّ**: yanı toplanmış olandır. Leys dedi ki: o, dıştan ve içten orta kısmı şişkin olandır.
Dedi ki: boyunlular (develer) arasında: **حَمْراءٌ جُرَشِيَّةٌ**; üzümler arasında: **عِنَبٌ جُرَشِيٌّ**; iyi, olgun; **جُرَش**’a nisbet edilir.
Dedi ki: **الجَرْشُ**: yemektir.
(ben dedim): doğrusu, sîn ile **الجَرْسُ**tur: yemek; onu, inşallah, babında açıklanmış olarak göreceksin.
**والجُرَاشَةُ**: **المُشَاطَةِ** ve **النُّحَاتَةِ** gibidir.
**والجَرِيشُ**: içinde kalınlık bulunan un; kumlu helvaya elverişlidir.

**شجر** : **الشَّجَرَةُ**: tek olan; **الشَّجَرِ** ve **الشّجَرَاتِ** ve **الأشجار** üzerine toplanır.
Ve onun bitim yerinde toplanmış çok olanı: **شَجْرَاءٌ**.
**المَشْجَرَةُ** ise, çok ağaç bitiren bir arazidir.
Ve **أرضٌ شَجِيرَةٌ** ve **وادٍ شَجيرٌ**: çok ağaçlı.
Dedi ki: **الشَّجَرُ**: sınıflardır; **جِلُّ الشّجَرِ** ise, kışın üzerinde kalan büyük dallarıdır; **دَقُّ الشَجَرِ** ise iki sınıftır: ikisinden biri, kışın yerde bir kökçüğü kalır ve baharda biter; ondan bir kısmı da, baklagillerin bittiği gibi taneden biter; küçük ağaç ile ot arasındaki fark şudur: ağacın kışın bir kökçüğü kalır; ota ise hiçbir şey kalmaz.
Ve Hicaz ehli şöyle der: bu **الشّجَرُ**; ve bu **البُرُّ**; ve o **الشِّعِيرُ**; ve o **التَّمْرُ**; ve derler: o **الذَّهَبُ**; çünkü ondan parça **ذَهَبَةٌ**dır; ve onların lugatiyle ( **وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا** ) (Tevbe: 34) indi; böylece müennes yaptı.
Dedi ki: tasvirlerden **المُشَجَّرُ**: ağaç sûreti üzere tasvir edilendir.
Ve Allah, azze ve celle, dedi: ( **فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ** ) (Nisâ: 6).
Zeccâc dedi ki: yani aralarında vuku bulan çekişmeli ihtilaflarda; ta ki **اشْتَجَرُوا** ve **تشَاجَرُوا**; yani ihtilaf ederek birbirine dolaştılar; ve denir: iki fırka karşılaştı da mızraklarıyla **فَتَشَاجَرُوا**; yani birbirine dolaştılar; ve mızraklarıyla **واشْتَجَرُوا** da böyledir; ve her şey ki bir kısmı bir kısmına muhalefet etti, artık dolaşmış ve **اشْتَجَرَ** olmuştur; ve **الشّجَرُ**a, dallarının bir kısmının bir kısmına girmesinden dolayı **شجراً** adı verildi; bundan dolayı kadınların bineklerine **مَشَاجِرُ** denildi; hevdecin çubuklarının bir kısmının bir kısmına dolaşmasından dolayı; onun teki: **مِشْجَرٌ**; ve **شِجَارٌ**; bunu Asmaî söyledi.
Dedi ki: **الشِّجَارُ** ayrıca: kapının arkasına konulan tahta; ona Farsçada **المَتْرَسُ** denir; aynı şekilde, sedirin altından sağlamlaştırıldığı tahta da **الشِّجَارُ**dır.
Ve şu okundu:
لَوْلاَ طُفَيْلٌ ضاعتِ الغَرَائِرُ
وفَاءَ والمُعْتَقُ شَيءٌ بائِرُ
غُلَيِّمٌ رِطْلٌ وشَيْخٌ دَامِرُ
كَأَنَّمَا عِظَامُنَا المَشَاجِرُ

**والمِشْجَرُ**: kadın bineklerinden bir binektir; ondan, Lebîd’in sözü:
وأَرْبَدُ فَارِسُ الهَيْجَا إِذا مَا
تَقَعَّرَتِ المَشَاجِرُ بالفِئَامِ

(Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ve) : **الشَّجْرُ**: iki çene arasıdır.
Başkası dedi ki: falan, **مُشْتَجِراً** olarak geceledi; **بِشّجْرِه** ile avucuna dayanmış olduğu zaman.
(Ebû Ubeyd, Asmaî’den) : **الشَّجِيرُ**: gariptir.
Dedi ki: sîn ile **السَّجِيرُ**: dosttur.
Ve denir: falan, Benî falan içinde **شَجِيراً** olarak indi; yani garip olarak.
**المُنَخَّلُ** dedi:
وإِذَا الرِّيَاحُ تَكَمَّشَتْ
بجَوَانِبِ البَيْتِ الكبير
أَلْفَيْتَنِيِ هَشَّ النَّدَى
بِشَرِيجِ قِدْحِي أو شَجِيرِي

Buna göre **القِدْحُ الشَّجِيرُ**: uğur sayılarak kazanmasıyla tefe’ül edilen ödünç alınmış oktur; **الشَّرِيجُ** ise: kendisine ait olan oktur.
Denir: bu, bunun **شَرِيجُ**idir ve **شَرْجُه**dur; yani onun benzeridir.

(Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten) : **شاجَرَ المالُ**; ot ve sebzeyi otlayıp ikisinden hiçbir şey bırakmadığı zaman; sonra ağaca yönelip onu otlar.
Recez söyleyen, develeri vasfederek dedi:
تَعْرِفُ في أَوْجُهِها البَشَائِرِ
آسَانَ كُلِّ آفِقٍ مُشَاجِرِ

Leys dedi ki: **الشِّجَارُ**: hevdecin tahtasıdır; örtüsüyle örtülünce hevdec olur.
Dedi ki: bir ağacın yahut bir elbisenin dalları sarktığında, onu kaldırıp yukarı çektiğinde dersin ki: **شَجَرْتُه**; o hâlde o **مَشْجُورُ**dur.
A‘câc dedi:
رَفَّعَ مِنْ جِلاَلِهِ المَشجُورِ

**والشَّجْرُ**: ağzın açıklığıdır.
Abbâs hadîsinde: “Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) katırının geminden tutuyordum; onu **شَجَرتُها**”; yani gemini avuçlarıyla vurdum da ağzını açtı.
Sa‘d hadîsinde: (annesinin ona: Muhammed’i inkâr edinceye kadar yemek yemem ve içecek içmem, dediği).
Dedi ki: onu yedirmek (yahut sulamak) istediklerinde ağzını **شَجَرُوا**; yani içine bir çubuk soktular da onu açtılar.
Ve her şey ki onu bir direkle dayadın, onu **شَجَرْتَه**.
(Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den) : **شَجَرْتُ فلاناً** **أشجرُه** **شَجْراً**; onu çevirdiğim zaman.
Ebû Ubeyde dedi ki: her şey ki toplandı, sonra aralarına bir şey girip ayırdı da ayrıldılar; ona **شجر** denir.
Hadîste bir fitne zikredildi: (içinde, başın tabakaları gibi **يَشْتَجِرُونَ**); yani parmaklar, bir kısmı bir kısmına girdiğinde nasıl dolaşırsa öyle ihtilaf ederler.
Ebû Vecze dedi:
طاف الخَيَالُ بنا وهناً فأرَّقَنا
من آل سُعدى فبات النَّوم مُشْتَجِرَا

Uykunun **اشتجار**ının manası: ondan uzaklaşmasıdır; sanki **الشَّجير**den (garipten)dir; ondan: **شَجَر الشيءَ**; onu uzaklaştırdığı zaman.
A‘câc dedi:
وَشَجَرَ الهُدَّاب عَنْهُ فَجَفَا

Yani ondan uzaklaştı da uzak durdu; uzak durduğunda **انْشَجَرَ** ve **اشْتَجَرَ** denir.
Ve denir: falan, mübarek bir **شَجَرَةٍ**dendir; yani mübarek bir asıldandır.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: **الاشْتِجَارُ** ve **الانْشِجَارُ**: kurtuluştur.
**عَوِيجٌ** dedi:
عَمْداً تعدَّيناك واشْتَجَرْتَ بنا
طوالُ الهوادي مُطْبَعَاتٌ مِنَ الوِقْرِ

Ve rivayet edilir: **وانشَجَرَتْ بنا**.
(Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den) **شَجَرَ**: mızrakla sapladı; ve **شَجَرَ**; topluluğu çoğaldığı zaman.
(Ebû Zeyd) **أرض شَجِيْرَةٌ**: ağacı çok; ve **أرض عَشِيبةٌ**: otu çok; ve **وَبقِيْلةٌ** , ve **عاشبةٌ** , ve **وَبقِلَةٌ** , ve **وَثَمِيْرَةٌ**; meyvesi çoğaldığı zaman; ve **أرض مُبْقِلَةٌ** ve **مُعْشِبَةٌ**.
(İbnü’l-A‘râbî) **الشَّجَرَةُ**: oğlanın çenesindeki küçük noktadır.
Dedi ki: **الشِّجَارُ**: **المُتَرَّسُ**tur.
Ve **الشِّجَارُ**: bir kişiye yetecek küçük hevdeçtir.
Ve **الشِّجارُ**: oğlağın ağzına, anasını emmesin diye konulan çubuktur.
Münzirî bana, Seâlib’den, Ferrâ’dan haber verdi ki, ona savaş için şu beyti okumuş:
إذا لاقيت منا ذا ثَنَايَا
Dedi ki: **الشِّجَارُ**: bu yerde kuyunun üzerinde iki tahtadır.
Ve dedi ki: **الشِّجُارُ**: evin direklerinden bir direktektir.

**شرج** : (Seâlib, İbnü’l-A‘râbî’den) : **شَرَجَ**; güzel bir semizlikle semirdiği zaman. Ve **شَرِجَ**; anladığı zaman.
Zübeyr hadîsinde: (Harranın **شرَاجِ**’ının selleri hakkında Ensâr’dan bir adamla Nebî’ye (sallallahu aleyhi ve sellem) dava etti; bunun üzerine: “Ey Zübeyr, suyu tut; ta ki duvarlara ulaşsın” dedi.)
Ebû Ubeyd dedi ki: Asmaî dedi ki: **الشِّرَاجُ**: harrelerden ovaya su yollarıdır; onun teki: **شَرجٌ**; buna benzerini Ebû Amr da söyledi.
Ebû Ubeyd dedi ki: onların mesellerinden: ( **أشبَهُ شَرْجٌ شَرْجاً لو أنّ أُسَيْمِراً** ).
Dedi ki: Mufaddal, meselin sahibinin **لُقَيمُ بن لُقمان** olduğunu anlatırdı; o ve babası, **شَرْجٌ** denilen bir menzile inmişlerdi; sonra Lukaym develerini akşamlatmaya gitti; Lukmân, Lukaym’i kıskanmıştı da helâkini istedi; onun için bir hendek kazdı ve oradaki semürün hepsini kesti, sonra hendekle doldurdu ve üzerine ateş yaktı ki Lukaym içine düşsün; Lukaym gelince yeri tanıdı ve semürün gitmesini yadırgadı; o sırada dedi ki: ( **أشْبَهَ شَرْجٌ شرجاً لو أن أُسَيْمِراً** ); böylece mesel oldu.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: denir: ikisi **شَرْجٌ واحدٌ**dur; yani tek bir türdür; râ’sı sâkindir.
Ve **شَرْج** ayrıca: Benî Abs’a ait bir sudur. Dedi ki: o, râ’nın fethiyle **شَرَجُ العيبة**dir.
Dedi ki: binek hayvanda **الشَّرَج**; râ’sı meftûh olarak, iki husyesinden birinin ötekinden daha büyük olmasıdır.
Denir: **دابَّةٌ أشرَج**.
Seâlib, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الأشرج**: binek hayvanlardan tek husyesi olan.
(Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den) : **شرَجَ** , **وبَشَكَ** , **وَخَدَب**; hepsi, yalan söylediği zaman.
(Seâlib, İbnü’l-A‘râbî’den) : **السَّدَّاج** ve **السَّرَّاج**: sîn ile yalancıdır; ve **سَدَج** ve **سَرَج**; yalan söylediği zaman.
(Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ve) : yaylardan: **الشَّرِيجُ**; o, ağaçtan iki parçaya yarılarak çıkarılandır; o, **القَوسُ الفِلْقُ** da denir.
Ve denir: bu, bunun **شَرِيجُ**idir ve **شَرجُه**dur; yani onun benzeridir.
Ve her iki karışık şey: **شريجٌ**.
Leys dedi ki: **الشَّريجةُ**: güvercin için kamıştan bir örgüdür.
Ve **الشَّريجَان**: iki farklı renktir.
Ve hırkanın iki parlak çizgisine **شَريجَانِ** denir; ikisinden biri yeşil, diğeri beyaz yahut kırmızıdır.
Ve **الشَّريجُ**: sinirdir; dersin: ondan bana bir **شَرِيجَةً** ver.
Katatın vasfında dedi:
سَبُقت بوِرْدِهِ فُرَّاط شِربٍ
شَرَائِجُ بين كُدريَ وجُونِ
Ve dedi:
شَرِيجَانِ من لَوْنَينِ خِلطَان منهما
سَواءٌ ومنه واضحُ اللَّون مُغرِبُ

(Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den) **أخرَطتُ الخَرِيطة** , ve **شرَّجتها** , ve **أشرَجْتُها** , ve **وَشَرَجْتُها**: onu sıktım (bağladım).
Hadîste: (İnsanlar seferde **شَرْجَينِ** olarak sabahladı); yani iki yarım; yarısı oruçlu, yarısı iftarlı.
Ve denir: **مَرَرْتُ بفتياتٍ مُشَارِجَاتٍ**; yani yaşta eşit akranlar.
**الأسودُ بن يَعْفُرَ** dedi:
فَشَوى لنا الوَحَدَ المُدِلُّ بحُضْرِهِ
بِشَريج بين الشدِّ والإِرْوَادِ

Yani şiddetli bir koşu ile içinde yavaşlık bulunan bir koşunun karışığıyla.
(Seâlib, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi: **الشارج**: ortaktır.
Ve denir: **شَرَجْتُ العَسَل** ve başkasını su ile; onu karıştırdığım zaman.
Ebû Züeyb, balı vasfederek dedi:
فَشرّجها من نُطْفَةٍ رَجَبِيَّةٍ
سُلاَسِلةٍ من ماءِ لِصبٍ سُلاسلِ

Müerric dedi ki: **الشَّرجَةُ**: bir çukur; kazılır, sonra içine bir sofra serilir; üzerine su dökülür de develer onu içer.
Ve susuz develerin sulandığı vasıfta şu okundu:
سَقَيْنَا صواديها على مَتْنِ شَرْجَةٍ
أضَامِيمَ شتَّى من حِيَالٍ ولُقّح

(Ebû Ubeyd, Asmaî’den) : **الشريجةُ**: okun tüyünün yapıştırıldığı sinirdir; eğer tüy yapıştırıcı ile (yapıştırılırsa), o yapıştırıcı: **الرُّوْمةُ**dur.
Ve Yûsuf b. Ömer’den rivayet edilir ki şöyle dedi: “Ben, Haccâc b. Yûsuf’un **شَرِيجُ**iyim”; yani yaşta onun gibiyim, demek ister.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والشين وما يثلثهما)
(جشع) الجيم والشين والعين أصلٌ واحد، وهو الحِرْص الشديد. يقال رجل جَشِعٌ بيِّن الجَشَع، وقومٌ جَشِعُونَ. قال سُوَيد:‏
* وكِلاَبُ الصَّيد فِيهنَّ جَشَعْ(1) *‏
(جشم) الجيم والشين والميم أصلٌ واحد، وهو مجموع الجِسْم. يقال ألقَى فلانٌ على فُلان جُشَمَه، إذا ألقى عليه ثِقْله. ويقال جُشَمُ البعيرِ صَدْرُه، وبه سُمِّي الرجل "جُشَمَ(2)". فأمَّا قولهم تجشَّمت الأمرَ، فمعناه تحمَّلت بجُشَمِي حتى فعلتُه. وجشَّمْتُ فلاناً كذا، أي كلفتُه أن يحمل عليه جُشَمَه. قال:‏
فأُقْسِمُ ما جَشَّمتُهُ من مُلِمَّةٍ ***  تَؤُودُ كِرامَ الناسِ إلا تَجَشَّمَا‏
(جشأ) الجيم والشين والهمزة أصلٌ واحد، وهو ارتفاعُ الشيء. يقال جَشأَتْ نَفْسي، إذا ارتفَعَتْ من حُزنٍ أو فزَع. فأمَّا جاشَتْ(3) فليس من هذا، إنما ذلك غَثَيانُها. وقال أبو عبيدٍ: اجتشأتْنِي البِلادُ واجتشأتُها، إذا لم توافِقْك؛ لأنه إذا كان كذا ارتفعت عنه(4)، ونبَتْ به. وقال قوم: جَشأ القومُ مِن بلدٍ إلى بلد، إذا خَرَجُوا منه.‏
ومن هذا القياس تجشَّأَ تجشُّؤاً، والاسم الجُشاء. ومن الباب الجَشْء مهموز وغير مهموز: القوس الغليظة. قال أبو ذؤيب:‏
* في كَفِّهِ جَشْءٌ أجَشُّ وأقْطَعُ(5) *‏
(جشب) الجيم والشين والباء يدلُّ على خشونة الشيء. يقال طعامٌ جشِبٌ، إذا كان بلا أُدْمٍ. والمِجشاب: الغليظ. قال:‏
* تُولِيكَ كَشْحاً لطيفاً ليس مِجشابا(6) *‏
(جشر) الجيم والشين والراء أصلٌ واحدٌ يدلّ على انتشار الشيء وبُروزه. يقال جشَرَ الصبح، إذا أنارَ. ومنه قولهم: اصطبَحْنا الجاشِرِيَّة، وهذا اصطباحٌ يكون مع الصبح. وأصبَحَ بنو فلان جشَراً، إذا بَرَزُوا [و] الحيَّ ثم أقامُوا ولم يرجعوا إلى بيوتهم، وكذلك المال الجَشَر، الذي يَرْعى أمام البيوت. والجَشَّار: الذي يأخُذ المالَ إلى الجَشْر(7).‏
---------------------
(1) قصيدة سويد بن أبي كاهل في المفضليات (1: 188-200). وصدره:‏
* فرآهن ولما يستبن *‏
(2) في الأصل: "جشما" وإنما هو ممنوع من الصرف كزفر. وقد جاء على الصواب الذي أثبت في المجمل واللسان.‏
(3) في الأصل "فأما ما جاشت".‏
(4) في الأصل: "ارتفع عند".‏
(5) ديوان أبي ذؤيب 7 واللسان (جشأ) والمفضليات (2: 244). وصدره:‏
* ونميمة من قانص متلبب *‏
(6) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (جشب). وصدره:‏
* قراب حصنك لا بكر ولا نصف *‏
(7) لم يفسره هنا ولا في المجمل. والجشر بالتحريك: بقل الربيع، وبالفتح: إخراج الدواب للرعي.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**الشين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**جشع**) **الجيم** ve**الشين** ve**العين** tek bir asıldır; o da şiddetli hırstır. Denir: adam **جَشِعٌ** (açık **الجَشَع** sahibi), ve kavim **جَشِعُونَ**. Süveyd dedi ki:
* Ve av köpekleri onların içinde **جَشَعْ**(1) *

(**جشم**) **الجيم** ve**الشين** ve**الميم** tek bir asıldır; o da **الجِسْم**’in toplamıdır. Denir: falan, falana **جُشَمَه**’ini attı; yani onun üzerine ağırlığını attı. Ve denir: devenin **جُشَمُ**’u göğsüdür; ve bununla adama “**جُشَمَ**(2)” adı verilmiştir. Ama onların “**تجشَّمتُ** işi” sözlerine gelince, manası: **جُشَمِي** ile yüklenip onu yapıncaya kadar katlandım. Ve “falana şunu **جشَّمْتُ**” (yaptırdım) denir; yani ona, üzerine **جُشَمَه**’ini taşımasını yükledim. Dedi ki:
فأُقْسِمُ ما جَشَّمتُهُ من مُلِمَّةٍ ***  تَؤُودُ كِرامَ الناسِ إلا تَجَشَّمَا

(**جشأ**) **الجيم** ve**الشين** ve**الهمزة** tek bir asıldır; o da şeyin yükselmesidir. Denir: **جَشأَتْ** nefsim; yani bir hüzünden veya korkudan yükseldi. Ama **جاشَتْ**(3) buna dâhil değildir; o ancak onun bulanmasıdır. Ebû Ubeyd dedi: “Beldeler beni **اجتشأتْنِي** ve ben onları **اجتشأتُها**”; yani sana uygun düşmediği zaman; çünkü bu böyle olunca ondan yükselir(4) ve onunla uyuşmaz. Bir kavim dedi: kavim, bir beldeden başka bir beldeye **جَشأ** etti; yani ondan çıktılar.
Bu kıyastan: **تجشَّأَ** **تجشُّؤاً**; ve isim **الجُشاء**’dır. Ve babdan **الجَشْء** hem hemzeli hem hemzesizdir: kalın yay. Ebû Züeyb dedi:
* Onun avucunda **جَشْءٌ**; daha kalın ve daha kesici(5) *

(**جشب**) **الجيم** ve**الشين** ve**الباء** şeyin kabalığına delalet eder. Denir: **طعامٌ جشِبٌ**; yani katıksız olduğu zaman. Ve **المِجشاب**: kalın olan. Dedi ki:
* Sana ince bir böğür çevirir; **مِجشابا** değildir(6) *

(**جشر**) **الجيم** ve**الشين** ve**الراء** tek bir asıldır; şeyin yayılması ve belirginleşmesine delalet eder. Denir: sabah **جشَرَ** etti; yani aydınlandı. Ondandır onların sözü: “Biz **الجاشِرِيَّة** ile sabahladık”; bu, sabahla birlikte olan bir sabahlamadır. Ve falanoğulları **جشَراً** sabahladı; yani (mahalleye) çıktılar [ve] sonra ikamet ettiler ve evlerine dönmediler; aynı şekilde **المال الجَشَر**: evlerin önünde otlayan (mal). Ve **الجَشَّار**: malı **الجَشْر**’e götüren kimsedir(7).

---------------------
(1) Süveyd b. Ebî Kâhil’in el-Mufaddaliyât’taki kasidesi (1: 188-200). Onun صدر’ı:
* فرآهن ولما يستبن *
(2) Asılda: “جشما”; ancak o, زفر gibi sarftan men edilmiştir. Ve el-Mücmel ve el-Lisân’da sabit kılınan doğru şekil üzere gelmiştir.
(3) Asılda “فأما ما جاشت”.
(4) Asılda: “ارتفع عند”.
(5) Ebû Züeyb divanı 7 ve el-Lisân (**جشأ**) ve el-Mufaddaliyât (2: 244). Onun صدر’ı:
* ونميمة من قانص متلبب *
(6) Ebû Zübeyd et-Tâî’nindir; el-Lisân’da (**جشب**) olduğu gibi. Onun صدر’ı:
* قراب حصنك لا بكر ولا نصف *
(7) Burada da el-Mücmel’de de onu açıklamadı. Ve **الجشر** harekeli olarak: bahar otu; ve fetha ile: hayvanları otlamaya çıkarmaktır.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ش ر
جشروا دوابهم وجشروها‏:‏ رعوها قريباً من البيوت‏.‏
ومنه حديث ابن مسعود ‏"‏ لا يغرنكـم جشركـم مـن صلاتكـم فإنّمـا هـي مـن كوفتكـم ‏"‏ ونعـم جشـر وهـو جشار أنعامنا‏.‏
وأصبح بنو فلان جشراً إذا باتوا مع النعم لا يروحون إلى بيوتهم‏.‏
وجشر المال عن أهله‏:‏ خرج إلى الرعي‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ جشـر الرجـل عـن أهلـه إذا سافـر‏.‏
وجشـر الصبـح‏:‏ خـرج ولـاح أبلـق جاشـر‏.‏
واصطبحوا الجاشرية وهي الشربة مع جشور الصبح نسيت إلى الصبح الجاشر‏.‏
قال‏:‏ إذا ما شربنا الجاشرية لـم نبـل أميراً وإن كان الأمير من الـأزد

##### Türkçe

ج ش ر
**جشروا** binek hayvanlarını ve **جشروها**: onları evlere yakın bir yerde otlattılar.
Ve ondan, İbn Mes‘ûd hadisi: “Sizi, namazınızdan **جشركم** aldatmasın; çünkü o ancak sizin Kûfe’nizdendir.” Ve ne güzel **جشر**; ve o, bizim davarlarımızın **جشار**’ıdır.
Ve falan oğulları **جشراً** sabahladı(lar); eğer davarlarla geceledilerse, evlerine dönmezler.
Ve **جشر** malı, ehlinden: otlağa çıktı.
Ve mecazdan: **جشر** adam, ehlinden; eğer yolculuk ettiyse.
Ve **جشر** sabah: çıktı ve alaca **جاشر** parladı.
Ve **الجاشرية**’yi sabah içtiler; o, sabahın **جشور**’u ile birlikte olan içimdir; **الجاشر** sabaha nispet edilmiştir.
Dedi ki: Eğer **الجاشرية**’yi içersek, bir emîre aldırmayız; isterse emîr **الأزد**’den olsun.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَشَر: بَقْلُ الربيع.
وجَشَرُوا الخَيْلَ وجَشَّروها: أَرْسَلُوها في الجَشْرِ. والجَشْرُ: أَن يخرجوا بخيلهم فَيَرْعَوْها أَمام بيوتهم. وأَصبحوا جَشْراً وجَشَراً إِذا كانوا يَبِيتُون مكانهم لا يرجعون إِلى أَهليهم. والجَشَّار: صاحبُ الجَشَرِ. وفي حديث عثمان، رضي الله عنه، أَنه قال: لا يغرّنكم جَشَرُكُمْ من صلاتكم فإِنما يَقْصُرُ الصلاةَ من كان شاخصاً أَو يَحْضُرُهُ عدوّ. قال أَبو عبيد: الجَشَرُ القومُ يخرجون بدوابهم إِلى المرعى ويبيتون مكانهم ولا يأْوون إِلى البيوت، وربما رأَوه سفراً فقصروا الصلاة فنهاهم عن ذلك لأَن المُقَامَ في المرعى وإِن طال فليس بسفر. وفي حديث ابن مسعود: يا مَعْشَرَ الجُشَّارِ لا تغتروا بصلاتكم؛ الجُشَّار جمع جاشِرٍ. وفي الحديث: ومنا من هو في جَشْرَةٍ. وفي حديث أَبي الدرداء: من ترك القرآن شهرين فلم يقرأْه فقد جَشَرَهُ أَي تباعد عنه. يقال: جَشَرَ عن أَهله أَي غاب عنهم. الأَصمعي: بنو فلان جَشَرٌ إِذا كانوا يبيتون مكانهم لا يأْوون بيوتهم، وكذلك مال جَشَرٌ لا يأْوي إِلى أَهله. ومال جَشَرٌ: يرعى في مكانه لا يؤوب إِلى أَهله. وإِبل جُشَّرٌ: تذهب حيث شاءت، وكذلك الحُمُرُ؛ قال:
وآخرونَ كالحمير الجُشَّرِ
وقوم جُشْرٌ وجُشَّرٌ: عُزَّابٌ في إِبلهم. وجَشَرْنا دوابَّنا: أَخرجناها إِلى المرعى نَجْشُرُها جَشْراً، بالإِسكان، ولا نَرُوحُ. وخيل مُجَشَّرةٌ بالحِمَى أَي مَرْعِيَّة. ابن الأَعرابي: المُجَشَّرُ الذي لا يرعى قُرْبَ الماء؛ والمنذري: الذي يرعى قرب الماء؛ أَنشد ابن الأَعرابي لابن أَحمر في الجَشْرِ:
إِنَّكَ لو رأَيتَني والقَسْرَا،
مُجَشِّرِينَ قد رَعَينا شَهْرَا
لم تَرَ في الناسِ رِعاءً جَشْرَا،
أَتَمَّ مِنَّا قَصَباً وسَيْرَا
قال الأَزهري: أَنشدنيه المنذري عن ثعلب عنه.
قال الأَصمعي: يقال: أَصبح بنو فلان جَشَراً إِذا كانوا يبيتون في مكانهم في الإِبل ولا يرجعون إِلى بيوتهم؛ قال الأَخطل:
تَسْأَلُه الصُّبْرُ من غَسَّانَ، إِذْ حَضَرُوا،
والحَزْنُ كَيْفَ قَراهُ الغِلْمَةُ الجَشَرُ
الصُّبْرُ والحَزْنُ: قبيلتان من غسان. قال ابن بري: صواب إِنشاده: كيف قراك، بالكاف، لأَنه يصف قتل عمير بن الحُبَابِ وكَوْنَ الصُّبْر والحَزْنِ، وهما بطنان من غسان، يقولون له بعد موته وقد طافوا برأْسه: كيف قَراك الغِلْمَةُ الجَشَرُ؟ وكان يقول لهم: إِنما أَنتم جَشَرٌ لا أُبالي بكم، ولهذا يقول فيها مخاطباً لعبد الملك بن مروان:
يُعَرِّفُونَكَ رَأْسَ ابنِ الحُبابِ وقد
أَضْحَى، وللسَّيْفِ في خَيْشُومِهِ أَثَرُ
لا يَسْمَعُ الصَّوْتَ مُسْتَكّاً مسامِعُه،
وليس يَنْطِقُ حتى يَنْطِقَ الحَجَرُ
وهذه القصيدة من غُرَرِ قصائد الأَخطل يخاطب فيها عَبْدَ الملِك بْنَ مَرْوان يقول فيها:
نَفْسِي فِداءُ أَمِيرِ المُؤْمِنِينَ إِذا
أَبْدَى النَّواجِذَ يَوْمٌ باسِلٌ ذَكَرُ
الخائِضِ الغَمْرِ والمَيْمُونِ طائِرُهُ،
خَلِيفَةِ اللهِ يُسْتَسْقَى بِهِ المَطَرُ
في نَبْعَةٍ مِن قُرَيشٍ يَعْصِبُونَ بها،
ما إِنْ يُوازى بأَعْلَى نَبتِها الشَّجَرُ
حُشْدٌ على الحق عَيَّافو الخَنَا أُنُفٌ،
إِذا أَلَمَّتْ بِهِمْ مَكْرُوهَةٌ صَبَرُوا
شُمْسُ العَداوَةِ حتى يُسْتَقَادَ لهم،
وأَعظمُ الناسِ أَحْلاماً، إِذا قَدَرُوا
منها:
إِنَّ الضَّغِينَةَ تَلْقَاها، وإِن قَدُمَتْ،
كالعُرِّ يَكْمُنُ حِيناً ثم يَنْتَشِرُ
والجَشْرُ والجَشَرُ: حِجَارَةٌ تنبت في البحر. قال ابن دريد: لا أَحسبها معرّبة. شمر: يقال مكان جَشِر أَي كثير الجَشَر، بتحريك الشين. وقال الرِّياشي: الجَشَرُ حجارة في البحر خشنة. أَبو نصر: جَشَرَ الساحلُ يَجْشُرُ جشراً. الليث: الجَشَرُ ما يكون في سواحل البحر وقراره من الحصى والأَصداف، يَلْزَقُ بعضها ببعض فتصير حجراً تنحت منه الأَرْحِيَةُ بالبصرة لا تصلح للطحن، ولكنها تُسَوَّى لرؤوس البلاليع. والجَشَرُ: وَسَخُ الوَطْبِ من اللبن؛ يقال: وَطْبٌ جَشِرٌ أَي وَسِخٌ. والجَشَرَةُ: القِشْرَةُ السفلى التي على حَبَّةِ الحنطة. والجَشَرُ والجُشْرَةُ: خُشُونة في الصدر وغِلَظٌ في الصوت وسُعال؛ وفي التهذيب: بَحَحٌ في الصوت. يقال: به جُشْرَةٌ وقد جَشِرَ
(* قوله «وقد جشر» كفرح وعني كما في القاموس). وقال
اللحياني: جُشِرَ جُشْرَةً؛ قال ابن سيده: وهذا نادر، قال: وعندي أَن مصدر هذا إِنما هو الجَشَرُ؛ ورجل مجشور. وبعير أَجْشَرُ وناقة جَشْراءُ: بهما جُشْرَةٌ. الأَصمعي: بعير مَجْشُورٌ به سُعال جافٌّ. غيره: جُشِرَ، فهو مَجْشُورٌ، وجَشِرَ يَجْشَرُ جَشَراً، وهي الجُشْرَةُ، وقد جُشِرَ يُجْشَرُ على ما لم يسمَّ فاعله؛ وقال حجر:
رُبَّ هَمٍّ جَشَمْتُهُ في هَواكُمْ،
وبَعِيرٍ مُنَفَّهٍ مَجْشُورِ
ورجلٌ مَجْشُورٌ: به سُعال؛ وأَنشد:
وسَاعِلٍ كَسَعَلِ المَجْشُورِ
والجُشَّةُ والجَشَشُ: انتشار الصوت في بُحَّةٍ. ابن الأَعرابي: الجُشْرَةُ الزُّكامُ. وجَشِرَ الساحلُ، بالكسر، يَجْشَرُ جَشْراً إِذا خَشُنَ طينه ويَبِسَ كالحجَر.
والجَشِيرُ: الجُوالِقُ الضخم، والجمع أَجْشِرَةٌ وجُشُرٌ؛ قال الراجز: يُعْجلُ إِضْجاعَ الجَشِيرِ القَاعِدِ
والجَفِيرُ والجَشِيرُ: الوَفْضَةُ، وهي الكِنانَةُ. ابن سيده: والجَشِيرُ الوفضة وهي الجَعْبَةُ من جلود تكون مشقوقة في جَنْبها، يفعل ذلك بها ليدخلها الريح فلا يأْتكل الريش. وجَنْبٌ جاشِرٌ: منتفخ. وتَجَشَّرَ بطنه: انتفخ؛ أَنشد ثعلب:
فقامَ وَثَّابٌ نَبِيلٌ مَحْزِمُهْ.
لم يَتَجَشَّرْ مِنْ طَعامٍ يُبْشِمُهْ
وجَشَرَ الصُّبْحُ يَجْشُرُ جُشُوراً: طلع وانفلق.
والجاشِرِيَّةُ: الشُّرْبُ مع الصبح، ويوصف به فيقال: شَرْبَةٌ جاشِرِيَّةٌ؛ قال:
ونَدْمانٍ يَزِيدُ الكأْسَ طِيباً،
سَقَيْتُ الجاشِرِيَّةَ أَو سَقَانِي
ويقال: اصْطَبَحْتُ الجاشِرِيَّةَ، ولا يَتَصَرَّفُ له فِعْلٌ؛ وقال الفرزدق:
إِذا ما شَرِبْنَا الجاشِرِيَّةَ لَمْ نُبَلْ
أَمِيراً، وإِن كانَ الأَمِيرُ مِنَ الأَزْدِ
والجاشِرِيَّةُ: قبيلة في ربيعة. قال الجوهري: وأَما الجاشرية التي في شعر الأَعشى فهي قبيلة من قبائل العرب. وفي حديث الحجاج: أَنه كتب إِلى عامله أَن ابْعَثْ إِليَّ بالجَشِيرِ اللُّؤْلُؤِيّ؛ الجَشِيرُ: الجِرابُ؛ قال ابن الأَثير: قاله الزمخشري.

##### Türkçe

**الجَشَر**: bahar otudur.

**وجَشَرُوا الخَيْلَ** ve **جَشَّروها**: onları **الجَشْرِ**’de salıverdiler. **والجَشْرُ**: atlarıyla çıkmaları, sonra onları evlerinin önünde otlatmalarıdır. Ve **أَصبحوا جَشْراً** ve **جَشَراً**: yerlerinde geceledikleri, ailelerine dönmedikleri zaman. **والجَشَّار**: **الجَشَرِ** sahibi. Osman’ın hadîsinde, Allah ondan razı olsun, dediği rivayet edilmiştir: “Sizi namazınızdan **جَشَرُكُمْ** aldatmasın; çünkü namazı ancak yola çıkmış olan yahut kendisine düşman hazır bulunan kimse kısaltır.” Ebû Ubeyd dedi: **الجَشَرُ**: topluluğun binekleriyle otlağa çıkmaları, yerlerinde geceledikleri ve evlere sığınmadıklarıdır; belki onu sefer saydılar da namazı kısalttılar; o da onları bundan menetti; çünkü otlakta ikamet, uzun sürse bile sefer değildir. İbn Mes‘ûd’un hadîsinde: “Ey **مَعْشَرَ الجُشَّارِ** namazınızla aldanmayın”; **الجُشَّار** **جاشِرٍ**’in çoğuludur.

Hadîste: “Ve bizden kimi **جَشْرَةٍ** içindedir.” Ebû’d-Derdâ’nın hadîsinde: “Kim Kur’ân’ı iki ay bırakır da onu okumazsa, onu **جَشَرَهُ** etmiştir”; yani ondan uzaklaşmıştır. Denir: **جَشَرَ عن أَهله**: yani onlardan kayboldu. Asma‘î: “Falanın oğulları **جَشَرٌ**’dir”: yerlerinde geceledikleri, evlerine sığınmadıkları zaman; aynı şekilde **مال جَشَرٌ**: ailesine sığınmayan. Ve **مال جَشَرٌ**: yerinde otlar, ailesine dönmez. Ve **إِبل جُشَّرٌ**: dilediği yere gider; aynı şekilde eşekler; dedi ki:
وآخرونَ كالحمير **الجُشَّرِ**

Ve **قوم جُشْرٌ** ve **جُشَّرٌ**: develerinin içinde bekâr kimselerdir. Ve **جَشَرْنا دوابَّنا**: onları otlağa çıkardık; onları **جَشْراً** (sükûn ile) **نَجْشُرُها**; ve akşamleyin dönmeyiz. Ve **خيل مُجَشَّرةٌ بالحِمَى**: yani otlatılmış. İbnü’l-A‘râbî: **المُجَشَّرُ** suya yakın otlamayan kimsedir; Münzirî: suya yakın otlayan kimsedir; İbnü’l-A‘râbî, İbn Ahmer’den **الجَشْرِ** hakkında şu beyti okudu:
إِنَّكَ لو رأَيتَني والقَسْرَا،
مُجَشِّرِينَ قد رَعَينا شَهْرَا
لم تَرَ في الناسِ رِعاءً جَشْرَا،
أَتَمَّ مِنَّا قَصَباً وسَيْرَا

Ezherî dedi: Bunu bana Münzirî, Sa‘leb’den, ondan (İbnü’l-A‘râbî’den) rivayetle okuttu.

Asma‘î dedi: Denir: “Falanın oğulları **جَشَراً** sabahladı”: develerin içinde yerlerinde geceledikleri ve evlerine dönmedikleri zaman; Ahtal dedi ki:
تَسْأَلُه الصُّبْرُ من غَسَّانَ، إِذْ حَضَرُوا،
والحَزْنُ كَيْفَ قَراهُ الغِلْمَةُ **الجَشَرُ**

**الصُّبْرُ** ve **الحَزْنُ**: Gassân’dan iki kabiledir. İbn Berrî dedi: Onun doğru okunması “كيف قَراك”tır, kâf ile; çünkü o, Umeyr b. el-Hubâb’ın öldürülmesini ve **الصُّبْر** ile **الحَزْنِ**’in (ki ikisi Gassân’dan iki batındır) hâlini tasvir eder; ona ölümünden sonra, başıyla dolaştıkları hâlde, derlerdi: “**الغِلْمَةُ الجَشَرُ** seni nasıl ağırladı?” O da onlara derdi: “Siz ancak **جَشَرٌ**’siniz, size aldırmam”; bunun için, Abdülmelik b. Mervân’a hitap ederek onun hakkında şöyle der:
يُعَرِّفُونَكَ رَأْسَ ابنِ الحُبابِ وقد
أَضْحَى، وللسَّيْفِ في خَيْشُومِهِ أَثَرُ
لا يَسْمَعُ الصَّوْتَ مُسْتَكّاً مسامِعُه،
وليس يَنْطِقُ حتى يَنْطِقَ الحَجَرُ

Bu kaside, Ahtal’ın kasidelerinin seçkinlerindendir; onda Abdülmelik b. Mervân’a hitap eder; onda şöyle der:
نَفْسِي فِداءُ أَمِيرِ المُؤْمِنِينَ إِذا
أَبْدَى النَّواجِذَ يَوْمٌ باسِلٌ ذَكَرُ
الخائِضِ الغَمْرِ والمَيْمُونِ طائِرُهُ،
خَلِيفَةِ اللهِ يُسْتَسْقَى بِهِ المَطَرُ
في نَبْعَةٍ مِن قُرَيشٍ يَعْصِبُونَ بها،
ما إِنْ يُوازى بأَعْلَى نَبتِها الشَّجَرُ
حُشْدٌ على الحق عَيَّافو الخَنَا أُنُفٌ،
إِذا أَلَمَّتْ بِهِمْ مَكْرُوهَةٌ صَبَرُوا
شُمْسُ العَداوَةِ حتى يُسْتَقَادَ لهم،
وأَعظمُ الناسِ أَحْلاماً، إِذا قَدَرُوا

Ondan:
إِنَّ الضَّغِينَةَ تَلْقَاها، وإِن قَدُمَتْ،
كالعُرِّ يَكْمُنُ حِيناً ثم يَنْتَشِرُ

**والجَشْرُ** ve **الجَشَرُ**: denizde biten taşlardır. İbn Düreyd dedi: Onun mu‘arreb olduğunu sanmıyorum. Şemmer: denir: **مكان جَشِر**: yani **الجَشَر**’i çok olan yer; şînin harekelenmesiyle. Riyâşî dedi: **الجَشَرُ** denizde kaba taşlardır. Ebû Nasr: **جَشَرَ الساحلُ يَجْشُرُ جشراً**. Leys: **الجَشَرُ** deniz kıyılarında ve tabanında çakıl ve midye kabuklarından olan şeydir; bir kısmı bir kısmına yapışır da taş olur; Basra’da ondan el değirmenleri yontulur; öğütmeye elverişli değildir; fakat bilye başları için düzeltilir. Ve **الجَشَرُ**: sütten **الوَطْبِ**’ın pisliğidir; denir: **وَطْبٌ جَشِرٌ**: yani pis. Ve **الجَشَرَةُ**: buğday tanesinin üzerindeki alt kabuktur. Ve **الجَشَرُ** ile **الجُشْرَةُ**: göğüste bir pürüzlülük, seste bir kalınlık ve öksürük; ve **التهذيب**’de: seste bir kısıklık. Denir: onda **جُشْرَةٌ** vardır; ve **جَشِرَ**.
(* “**وقد جشر**” sözü: **كفرح وعني** gibidir; **القاموس**’ta olduğu üzere.) Lihyânî dedi: **جُشِرَ جُشْرَةً**; İbn Sîde dedi: Bu nadirdir; dedi: Bana göre bunun masdarı ancak **الجَشَرُ**’dır; ve **رجل مجشور**. Ve **بعير أَجْشَرُ** ve **ناقة جَشْراءُ**: ikisinde de **جُشْرَةٌ** vardır. Asma‘î: **بعير مَجْشُورٌ**: onda kuru bir öksürük vardır. Başkası: **جُشِرَ**; o hâlde o **مَجْشُورٌ**’dur; ve **جَشِرَ يَجْشَرُ جَشَراً**; o da **الجُشْرَةُ**’dır; ve **جُشِرَ يُجْشَرُ** (faili anılmayan üzere); Hucur dedi ki:
رُبَّ هَمٍّ جَشَمْتُهُ في هَواكُمْ،
وبَعِيرٍ مُنَفَّهٍ مَجْشُورِ

Ve **رجلٌ مَجْشُورٌ**: onda öksürük vardır; ve şu beyit okundu:
وسَاعِلٍ كَسَعَلِ **المَجْشُورِ**

Ve **الجُشَّةُ** ile **الجَشَشُ**: bir kısıklık içinde sesin yayılmasıdır. İbnü’l-A‘râbî: **الجُشْرَةُ** nezledir. Ve **جَشِرَ الساحلُ** (kesre ile) **يَجْشَرُ جَشْراً**: çamuru kabalaşıp taş gibi kuruduğu zaman.

Ve **الجَشِيرُ**: büyük çuvaldır; çoğulu **أَجْشِرَةٌ** ve **جُشُرٌ**; Recez şairi dedi ki:
يُعْجلُ إِضْجاعَ **الجَشِيرِ** القَاعِدِ

Ve **الجَفِيرُ** ile **الجَشِيرُ**: **الوَفْضَةُ**’dır; o da sadaktır. İbn Sîde: Ve **الجَشِيرُ** **الوفضة**’dır; o da **الجَعْبَةُ**’dır; yan tarafında yarık olan derilerden olur; bunu ona, içine rüzgâr girsin de tüy çürümesin diye yaparlar. Ve **جَنْبٌ جاشِرٌ**: şişkin. Ve **تَجَشَّرَ بطنه**: şişti; Sa‘leb şu beyti okudu:
فقامَ وَثَّابٌ نَبِيلٌ مَحْزِمُهْ.
لم يَتَجَشَّرْ مِنْ طَعامٍ يُبْشِمُهْ

Ve **جَشَرَ الصُّبْحُ يَجْشُرُ جُشُوراً**: doğdu ve yarıldı.

Ve **الجاشِرِيَّةُ**: sabahla birlikte içiştir; onunla vasfedilir de denir: **شَرْبَةٌ جاشِرِيَّةٌ**; dedi ki:
ونَدْمانٍ يَزِيدُ الكأْسَ طِيباً،
سَقَيْتُ **الجاشِرِيَّةَ** أَو سَقَانِي

Ve denir: **اصْطَبَحْتُ الجاشِرِيَّةَ**; onun için fiil çekimi yapılmaz; Ferazdak dedi ki:
إِذا ما شَرِبْنَا **الجاشِرِيَّةَ** لَمْ نُبَلْ
أَمِيراً، وإِن كانَ الأَمِيرُ مِنَ الأَزْدِ

Ve **الجاشِرِيَّةُ**: Rebîa’da bir kabiledir. Cevherî dedi: Ama A‘şâ’nın şiirindeki **الجاشرية** ise Arap kabilelerinden bir kabiledir. Haccâc’ın hadîsinde: Âmiline yazdığı rivayet edilmiştir: “Bana **الجَشِيرِ اللُّؤْلُؤِيّ**’yi gönder”; **الجَشِيرُ**: torbadır; İbnü’l-Esîr dedi: Zemahşerî onu söylemiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ش ر * مال * جَشَرٌ * بفتحتين يرعى في مكانه ولا يرجع إلى أهله وجشر دوابه أخرجها إلى الرعي ولا تروح وبابه نصر وخيل * مُجَشَّرَةٌ * بالحمى بوزن مضمرة أي مرعية

##### Türkçe

* ج ش ر * mal * **جَشَرٌ** * iki fetha ile: bulunduğu yerde otlar ve ailesine dönmez; ve “**جشر** develerini”: onları otlamaya çıkardı ve akşamleyin geri dönmez; babı **نصر** ve **خيل**. * **مُجَشَّرَةٌ** * korulukta, **مضمرة** vezninde; yani otlatılmış.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجشر: إخراج الدواب للرعي، وقد جشرها يجشرها جشرا، كالتجشير.
 الجشر: أن تنزو خيلك: وفي اللسان: أن تخرج بخيلك فترعاها أمام بيتك.
 الجشر: الترك والإرسال، والتباعد، كالتجشير. وفي حديث أبي الدرداء:  من ترك القرآن شهرين فلم يقرأه فقد جشره  .

  الجشر، بالتحريك: المال الذي يرعى في مكانه، لا يرجع إلى أهله بالليل. مال جشر: لا يأوي إلى أهله، قال الأصمعي. وكذلك القوم يبيتون مع الإبل في المرعى، لا يأوون بيثوتهم. وقد أصبحوا جشرا وجشرا. وفي حديث عثمان رضي الله عنه:  لا يغرنكم جشركم من صلاتكم، فإنما يقصر الصلاة من كان شاخصا أو يحضره عدو:. قال أبو عبيد: الجشر: القوم يخرجون بدوابهم إلى المرعى، ويبيتون مكانهم، لا يأوون البيوت، وربما رأوه سفرا فقصروا الصلاة، فنهاهم عن ذلك، لأن المقام في المرعى وإن طال فليس بسفر، وأنشد ابن الأعرابي لابن أحمر في الجشر:
  إنك لو رأيتني والـقـسـرا                      مجشرين قد رعينا شهـرا.
  لم تر في الناس رعاء جشرا                      أتم منا قصبـا وسـبـرا. قال الأزهري: أنشدنيه المنذري عن ثعلب عنه، وقال الأخطل:
  يسأله الصبر من غسان إذ حضـروا                      والحزن كيف قراك الغلمة الجشر. الصبر والحزن: قبيلتان من غسان قال ابن بري: وهو من قصيدة طنانة من غرر قصائد الأخطل يخاطب فيها عبد الملك بن مروان:
  يعرفونك رأس ابن الحبـاب وقـد                      أضحى وللسيف في خيشومه أثر.
  لا يسمع الصوت مستكا مسامعـه                      وليس ينطق حتى ينطق الحجـر. قال يصف قتل عمير بن الحباب، وكون الصبر والحزن يقولون له بعد موته، وقد طافوا برأسه: كيف قراك الغلمة الجشر? وكان يقول لهم: إنما أنتم جشر لا أبالي بكم.
 الجشر، مصدر جشر يجشر، كفرح: أن يخشن طين الساحل وييبس كالحجر، قاله أبو نصر.
 وقال شمر: ومكان جشر، ككتف، أي كثير الجشر.
 وقال الرياشي: الجشر: حجارة في البحر خشنة. وعن ابن دريد: الجشر والجشر: حجارة تنبت في البحر. وقال الليث: الجشر: ما يكون في سواحل البحر وقراره من الحصى والأصداف، يلزق بعضه ببعض، فيصير حجرا تنحت منها الأرحية بالبصرة، لا تصلح للطحن، ولكنها تسوى لرؤوس البلاليع.
 من المجاز: الجشر: الرجل العزب عن أهله في إبله، كالجشير. وجشر عن أهله: سافر.
 وفي اللسان: قوم جشر وجشر: عزاب في إبلهم. الجشر والجشر: بقول الربيع. وفي اللسان: بقل الربيع. الجشر: خشونة في الصدر، وغلظ في الصوت، وسعال، وفي التهذيب: بحح في الصوت، كالجشرة بالضم فيهما، أي في الخشونة والغلظ، عن اللحياني. وقد جشر كفرح، وجشر مثل عني فهو أجشر، وهي جشراء. وقد خالف هنا اصطلاحه: وهي بهاء، فلينظر، وفي التهذيب: يقال: به جشرة، وقد جشر. وقال اللحياني: جشر جشرة، قال ابن سيده: وهذا نادر، وقال: وعندي أن مصدر هذا إنما هو الجشر. ورجل مجشور. وبعير أجشر، وناقة جشراء، بهما جشرة. قال حجر
  رب هم جشمته في هواكم                      وبعير منفه مجـشـور. وبعير منفه مجشور به سعال، وأنشد:
  وساعل كسعل المجشور. وعن ابن الأعرابي: الجشرة: الزكام. وعن الأصمعي: بعير مجشور: به سعال جاف، هكذا بالجيم في سائر الأصول، وفي بعض النسخ بالحاء المهملة.
 من المجاز: جشر الصبح جشورا. بالضم: طلع وانفلق، وفي الأساس: خرج، ومنه: لاح أبرق جاشر. والجاشرية: شرب يكون مع جشور الصبح، نسب إلى الصبح الجاشر، أولا يكون إلا من ألبان الإبل خاصة، والصواب العموم أو التخصيص بالخمر، لأنه أكثر ما في كلامهم، ويؤيده قول الفرزدق:

  إذا ما شربنا الجاشرية لم نـبـل                      كبيرا وإن كان الأمير من الأزد. ويقال: اصطحبت الجاشرية، ولا يتصرف له فعل، وهو مجاز، ويوصف له فعل، وهو مجاز، ويوصف به، فيقال: شربة جاشرية، وقال آخر:
  وندمان يزيد الكاس طـيبـا                      سقيت الجاشرية أو سقاني. الجاشرية في شعر الأعشى: قبيلة من قبائل العرب من ربيعة. الجاشرية: امرأة.
 الجاشرية: نصف النهار، لظهور نوره وانتشاره. وقد يطلق الجاشرية ويراد به السحر، لقربه من انفلاق الصبح. الجاشرية: طعام يؤكل في الصبح، أو نوع من الأطعمة، فلينظر. والجشير والجفير: الوفضة، وهي الكنانة، وقال ابن سيده: وهي الجعبة من جلود تكون مشقوقة في جنبها، يفعل ذلك بها ليدخلها الريح فلا يأتكل الريش. وفي حديث الحجاج:  أنه كتب إلى عامله: أن ابعث إلي بالجشير اللؤلؤي  . الجشير: الجراب. قال ابن الأثير: قاله الزمخشري.
 الجشير: الجوالق الضخم، والجمع أجشرة وجشر، قال الراجز:
  يعجل إضجاع الجشير القاعد. والجشار ككتان: صاحب الجشر، أي مرج الخيل، وهو جشار أنعامنا. والمجشر، كمعظم: المعزب عن أهله، وفي بعض النسخ: المجرب، وهو خطأ والذي صح عن ابن الأعرابي أن المجشر: الذي لا يرعى قرب الماء. وقال المنذري: هو الذي يرعى قرب الماء.
 وخيل مجشرة بالحمى، أي مرعية. مجشر، كمحدث، والد سوار العجلي هكذا بالواو في سائر النسخ، والصواب سرار، براءين، كما في تاريخ البخاري المحدث البصري، عن ابن أبي عروبة، ويقال: هو أبو عبيدة الغزي. وأبو الجشر، بفتح فسكون، رجلان، أحدهما الأشجعي خال بيهس الفزاري،ولعله عنى بالثاني أبا الجشر مدلج بن خالد، والصواب أنه بالحاء المهملة، وليس لهم غيرهما، وسيأتي.
 المجشر كمنبر: حوض لا يسقى فيه، كأنه لجشره، أي وسخه وقذره. وجشر الإناء تجشيرا: فرغه كجفره. وقول الجوهري الجشر: وسخ الوطب من اللبن، ويقال وطب جشر، ككتف، أي وسخ، تصحيف، والصواب، على ما ذهب إليه الصغاني، بالحاء المهملة. قال شيخنا: كأنه قلد في ذلك حمزة الأصبهاني في أمثاله، لأنه روي هكذا بالحاء المهملة، وقد تعقبه الميداني وغيره من أئمة اللغة والأمثال، وقالوا: الصواب أنه بالجيم، كما صوبه في التهذيب وصحح كلام الصحاح، فلا التفات لدعوى المصنف أنه تصحيف: ومما يستدرك عليه: جشر البعير كفرح جشرا، بالتحريك: أصابه سعال. وفي حديث ابن مسعود:  يا معشر الجشار، لا تغتروا بصلاتكم  ، وهو جمع جاشر: الذي يجشر الخيل والإبل إلى المرءعى، فيأوي هناك. وإبل جشر: تذهب حيث شاءت، وكذلك الحمر، قال: وآخرون كالحمير الجشر. وقوم جشر: عزاب في إبلهم. وجشر الفحل، مثل جفر، وجسر، وحسر، وفدر، بمعنى واحد. والجشر، محركة: حثالة الناس. ومكان جشر: كثير الجشر، وهو ما يلقيه البحر من الأوساخ والرمم. والجشرة: القشرة السفلى التي على حبة الحنطة. ورجل مجشور: أبح. ورجل مجشور: مزكوم. وجنب جاشر: منتفخ. وتجشر بطنه: انتفخ، وأنشد ثعلب:
  فقام وثاب نبيل محـزمـه                      لم يتجشر من طعام يبشمه.

  وجشر، محركة: جبل في ديار بني عامر، ثم لبني عقيل، من الديار المجاورة لبني الحارث بن كعب. وأبو مجشر، كمحدث: كنية عاصم الجحدري، على الصواب، كما قاله ابن ناصر، وشذ الدولابي، فضبطه بالمهملتين، قاله الحافظ.

##### Türkçe

**الجشر**: binek hayvanlarını otlamaya çıkarmaktır; ve onu **جشرها يجشرها جشرا** (yapar), **كالتجشير** gibi.
**الجشر**: atlarının sıçramasıdır (aşım yapmasıdır); ve **اللسان**’da: atlarınla çıkman da; böylece onları evinin önünde otlatmandır.
**الجشر**: terk etme ve salıverme, ve uzaklaşma; **كالتجشير** gibi. Ebû’d-Derdâ hadîsinde: “Kim Kur’ân’ı iki ay terk eder de onu okumazsa, muhakkak onu **جشره** etmiştir.”

**الجشر** (harekeli): yerinde otlayan maldır; geceleyin ehline dönmez. **مال جشر**: ehline sığınmaz, dedi **الأصمعي**. Yine kavim de develerle merada geceler; gecelemelerinde (evlerine) sığınmazlar. Ve sabahlarlar **جشرا** ve **جشرا**. Osman (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Namazınızdan sizi **جشركم** aldatmasın; namazı ancak yola çıkmış olan yahut kendisine düşman hazır bulunan kısaltır.” Ebû Ubeyd dedi: **الجشر**: kavmin binek hayvanlarıyla meraya çıkmaları ve yerlerinde gecelemeleridir; evlere sığınmazlar; belki onu sefer görürler de namazı kısaltırlar; onları bundan nehyetti; çünkü merada ikamet, uzasa da sefer değildir. İbnü’l-A‘râbî, İbn Ahmer’in **الجشر** hakkında (şiirini) inşâd etti:
“Şayet beni ve **الـقـسـرا**’yı görseydin,
**مجشرين** (olarak) bir ay otlatmış (olduğumuzu).
İnsanlar içinde **رعاء جشرا** görmezdin,
bizden daha tam **قصبـا** ve **سـبـرا**.”
El-Ezherî dedi: Bunu bana el-Münzirî, Sa‘leb’den, ondan (naklen) inşâd etti. El-Ahtal dedi:
“Gassân’dan **الصبر**’i ondan ister, onlar hazır olduklarında,
ve **الحزن** (ister): **قراك**’ı sana **الغلمة الجشر** nasıl yaptı?”
**الصبر** ve **الحزن**: Gassân’dan iki kabiledir. İbn Berrî dedi: Bu, el-Ahtal’ın seçkin kasidelerinden gür sesli bir kasidedendir; onda Abdülmelik b. Mervân’a hitap eder:
“Seni, İbnü’l-Hubâb’ın başı olarak tanırlar; hâlbuki
o, kılıcın onun **خيشومه**’unda izi varken sabahlamıştır.
Kulakları tıkalı olarak sesi işitmez,
taş konuşuncaya dek konuşmaz.”
Umeyr b. el-Hubâb’ın öldürülmesini ve **الصبر** ile **الحزن**’in ona ölümünden sonra söylemesini vasfeder; başıyla dolaşmışlardı: “**كيف قراك الغلمة الجشر?**” Ve onlara derdi: “Siz ancak **جشر**’siniz; size aldırmam.”

**الجشر**: **جشر يجشر**’in masdarıdır; **كفرح**: sahil çamurunun kabalaşıp taş gibi kurumasıdır; bunu Ebû Nasr söyledi.
Şemmer dedi: ve **مكان جشر** (**ككتف**): yani **الجشر**’i çok olan.
Er-Riyâşî dedi: **الجشر**: denizde kaba taşlardır. İbn Düreyd’den: **الجشر** ve **الجشر**: denizde biten taşlardır. Leys dedi: **الجشر**: deniz sahillerinde ve dibinde olan çakıl ve kabuklardır; bir kısmı bir kısmına yapışır da taş olur; Basra’da ondan değirmen taşları yontulur; öğütmeye elverişli değildir; fakat **البلاليع** başları için düzeltilir.

Mecazdan: **الجشر**: ehli(nden) uzak, develeri içinde bekâr adamdır; **كالجشير** gibi. **وجشر عن أهله**: sefer etti.

**اللسان**’da: **قوم جشر وجشر**: develeri içinde bekârlardır. **الجشر والجشر**: bahar otlarıdır. **اللسان**’da: bahar otu. **الجشر**: göğüste kabalık, seste kalınlık ve öksürüktür; **التهذيب**’de: seste kısıklık; ikisinde de (yani kabalık ve kalınlıkta) **كالجشرة بالضم** gibi; el-Lihyânî’den. Ve **جشر** (**كفرح**) oldu; ve **جشر** “**مثل عني**” (gibi) oldu; o hâlde o **أجشر**’dir; ve o (dişi) **جشراء**’dır. Burada ıstılahına muhalefet etti: “ve o **بهاء**’dır”; öyleyse bakılsın. **التهذيب**’de: “Onda **جشرة** vardır” denir; ve **قد جشر**. El-Lihyânî dedi: **جشر جشرة**. İbn Sîde dedi: Bu nadirdir; ve dedi: Bana göre bunun masdarı ancak **الجشر**’dir. Ve **رجل مجشور**. Ve **بعير أجشر** ve **ناقة جشراء**: ikisinde **جشرة** vardır. Hucr dedi:
“Nice gamı, sizin sevdanızda ona yükledim,
ve **بعير**: **منفه مجـشـور**.”
Ve **بعير منفه مجشور**: onda öksürük vardır. Ve inşâd edildi:
“Ve **ساعل**: **كسعل المجشور** gibi.”
İbnü’l-A‘râbî’den: **الجشرة**: nezledir. El-Asma‘î’den: **بعير مجشور**: onda kuru öksürük vardır; bütün asıllarda böylece **بالجيم**’ledir; bazı nüshalarda **بالحاء المهملة** iledir.

Mecazdan: **جشر الصبح جشورا**; **بالضم**: doğdu ve yarıldı. **الأساس**’ta: çıktı; ondan: **لاح أبرق جاشر**. **الجاشرية**: sabahın **جشور**’u ile birlikte olan içkidir; **الصبح الجاشر**’e nisbet edilmiştir; yalnızca deve sütlerinden olur; doğrusu genellik yahut şarapla tahsistir; çünkü onların sözünde en çok olan odur; ve bunu Ferazdak’ın sözü teyit eder:
“Ne vakit **الجاشرية**’yi içsek, aldırmayız
büyüğe; isterse emir Ezd’den olsun.”
Ve denir: **اصطحبت الجاشرية**; ona fiil tasarruf edilmez; o mecazdır. Ve onunla vasfedilir; denir: **شربة جاشرية**. Başkası dedi:
“Ve bir nedîm, kadehi daha hoş kılar;
**سقيت الجاشرية** yahut bana içirdi.”
A‘şâ’nın şiirinde **الجاشرية**: Rebîa’dan Arap kabilelerinden bir kabiledir. **الجاشرية**: bir kadındır.

**الجاشرية**: öğle vaktidir; nurunun görünmesi ve yayılması sebebiyle. Bazen **الجاشرية** denir ve onunla seher murad edilir; sabahın yarılmasına yakınlığından dolayı. **الجاشرية**: sabah vakti yenilen yemektir; yahut yiyeceklerden bir türdür; öyleyse bakılsın. **الجشير** ve **الجفير**: **الوفضة**’dir; o da **الكنانة**’dır. İbn Sîde dedi: O, yanından yarık olan derilerden bir **جعبة**’dır; ona bu, rüzgâr girsin de tüy çürümesin diye yapılır. Haccâc hadîsinde: “O, âmiline yazdı: ‘Bana **بالجشير اللؤلؤي** gönder.’” **الجشير**: torbadır. İbnü’l-Esîr dedi: Zemahşerî söyledi.

**الجشير**: büyük çuvaldır; cem‘i **أجشرة** ve **جشر**’dir. Râciz dedi:
“Oturanın **الجشير**’ini yatırmayı çabuklaştırır.”
**الجشار** (**ككتان**): **الجشر**’in sahibi; yani atların merası; ve o, bizim davarımızın **جشار**’ıdır. **المجشر** (**كمعظم**): ehli(nden) uzak bekâr olandır. Bazı nüshalarda: **المجرب**; o hatadır. İbnü’l-A‘râbî’den sahih olan: **المجشر**: suya yakın otlamayan kimsedir. El-Münzirî dedi: O, suya yakın otlayandır.

**وخيل مجشرة بالحمى**: yani otlatılmış. **مجشر** (**كمحدث**): Süvâr el-‘Aclî’nin babasıdır; bütün nüshalarda böylece **بالواو** iledir; doğrusu **سرار**’dır, iki **راء** ile; Buhârî’nin Basralı muhaddis tarihindeki gibi; İbn Ebî ‘Arûbe’den. Ve denir: O, Ebû ‘Ubeyde el-Gazzî’dir. **وأبو الجشر** (**بفتح فسكون**): iki adamdır; biri el-Eşca‘î, Bîhes el-Fezârî’nin dayısıdır; belki ikincisiyle Ebû’l-**جشر** Mudlic b. Hâlid’i kastetti; doğrusu onun **بالحاء المهملة** ile olduğudur; onların bundan başkası yoktur; ve gelecektir.

**المجشر** (**كمنبر**): içinde sulanmayan havuzdur; sanki onun **لجشره**’i (yani pisliği ve kirliliği) sebebiyle. **وجشر الإناء تجشيرا**: onu boşalttı; **كجفره** gibi. Cevherî’nin “**الجشر**: sütün **الوطب**’unun pisliğidir; ve denir: **وطب جشر** (**ككتف**) yani pis” sözü tashîftir; doğrusu, Sığânî’nin gittiği üzere, **بالحاء المهملة** iledir. Şeyhimiz dedi: Sanki bunda Hamza el-İsfahânî’yi emsâlinde taklit etti; çünkü böylece **بالحاء المهملة** ile rivayet edildi; Mîdânî ve dil ve emsâl imamlarından başkaları onu tenkit ettiler ve dediler: doğrusu onun **بالجيم** ile olduğudur; **التهذيب**’de tashih ettiği ve **الصحاح**’ın sözünü sahih kıldığı gibi; öyleyse musannifin “tashîftir” iddiasına iltifat yoktur. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **جشر البعير** (**كفرح**) **جشرا** (**بالتحريك**): ona öksürük isabet etti. İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Ey **معشر الجشار**! Namazınızla aldanmayın.” Bu, **جاشر**’in cem‘idir: atları ve develeri meraya **يجشر** eden; böylece orada barınan. **وإبل جشر**: dilediği yere gider; yine eşekler de böyledir. Dedi: “Ve başkaları, **كالحمير الجشر** gibi.” **وقوم جشر**: develeri içinde bekârlardır. **وجشر الفحل**: **مثل جفر** ve **جسر** ve **حسر** ve **فدر**; tek bir mânâdadır. **والجشر** (**محركة**): insanların döküntüsüdür. **ومكان جشر**: **الجشر**’i çok olan yerdir; o, denizin pislik ve leşlerden attığı şeydir. **والجشرة**: buğday tanesi üzerindeki alt kabuktur. **ورجل مجشور**: sesi kısık. **ورجل مجشور**: nezleli. **وجنب جاشر**: şişkin. **وتجشر بطنه**: şişti. Sa‘leb inşâd etti:
“Derken kalktı ve kuşağı soylu bir (kimse) sıçradı;
tıkabasa yediği bir yemekten dolayı karnı **يتجشر** etmedi.”

Ve **جشر** (harekeli): Benî Âmir diyarında bir dağdır; sonra Benî Ukayl’indir; Benî Hâris b. Ka‘b’a komşu diyarlardandır. Ve **أبو مجشر** (muhaddis gibi): İbn Nâsır’ın söylediği üzere, doğru olan görüşe göre, Âsım el-Cahderî’nin künyesidir. ed-Dûlâbî şâz kaldı da onu iki mu‘ceme olmayanla ضبط etti; bunu Hâfız söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَشَرَ
1 جَشَرَ ذ , aor. جَشُرَ , (As, A, Mgh,) inf. n. جَشْرٌ; (As, S, K;) and ↓ جشّر, (A,) inf. n. تَجْشِيرٌ; (K;) He took, or sent, forth his beasts to pasture, (As, S, Mgh, K,) not to return in the evening: (As, S Mgh:) [or] he pastured  his beast near to the tents or houses: (A:) [or] جَشْرٌ signifies also one's pasturing his horse before his tent or house, after their covering: (K:) or a people's taking forth their horses and pasturing them before their tents or houses. (L.) ― -b2- And جَشْرٌ and ↓ تَجْشِيرٌ also signify The leaving or neglecting [a thing]:(K, TA:) and dismissing [it]. (TA.) جَشَرَ القُرْآنَ, meaning He estranged himself from the Kur-aacute;n, is said of him who has neglected the reading or reciting of it for two months. (L from a trad.) -A2- جَشَرَ المَالُ عَنْ أَهْلِهِ The cattle went forth to the places of pasturage from their owners. (A.) ― -b2- جَشَرَ الرَّجُلُ عَنْ أَهْلِهِ (tropical:) The man journeyed away from his family, or wife. (A.) ― -b3- جَشَرَ الصُّبْحُ (aor. جَشُرَ , S,) inf. n. جُشُورٌ, (S, A, K,) (tropical:) The dawn broke, (S,) or rose, (K,) or came forth. (A.)

2 جَشَّرَ see 1, in two places.

جَشْرٌ
جَشْرٌ ذ : see جَشَرٌ, in three places.

جَشَرٌ
جَشَرٌ ذ Camels or sheep or goats pasturing in their place, not returning to their owners (As, S, K) at night: (K:) or [simply] not returning to their owners. (As, TA.) [See also مُجَشَّرٌ.] ― -b2- (assumed tropical:) A people who pass the night with the camels, (As, S, K,) in their place, not returning to their tents or houses: (As, S:) who go forth with their beasts to the place of pasturage, and remain in their place, not returning to the tents or houses: the doing this is not considered as travelling, and therefore is not a legal reason for shortening the ordinary prayers: (A 'Obeyd, TA:) and ↓ جَشْرٌ signifies the same. (TA, as on the authority of A 'Obeyed. [But perhaps this latter is a mistranscription for جُشَّرٌ: see what follows.]) (tropical:) A man who is away (عَزَبٌ, K, TA) from his family, or wife, with his camels; (TA;) as also ↓ جَشِيرٌ: (K, TA:) and in like manner the former is applied to a company of men; and so جُشَّرٌ [a pl. of ↓ جَاشِرٌ, q. v.] : you say قَوْمٌ جَشَرٌ and جُشَّرٌ. (L, TA.) -A2- The herbs, or leguminous plants, of [the season, or rain, called] the رَبِيع; (L, K;) as also ↓ جَشْرٌ. (L.) And جشر [app. جَشَرٌ or ↓ جَشْرٌ] also signifies A pasture-land in which horses feed. (TA.)

جَشِيرٌ
جَشِيرٌ ذ : see جَشَرٌ -A2- Also A [quiver of the kind called] وَفْضَة; (S, K;) i. e., a كِنَانَة; and so جَفِيرٌ; accord. to ISd, a [quiver of the kind called] جَعْبَة, of skins, slit in the side in order that the wind may enter it and the feathers may therefore not be eaten: (TA:) or, accord. to Z, i. q. جِرَابٌ (IAth, TA.) ― -b2- And A large جُوَالِق [or sack]: (S, K:) pl. [of pauc.] أَجْشِرَةٌ and [of mult.] جُشُرٌ. (TA.)

جَشَّارٌ
جَشَّارٌ ذ The owner (صَاحِب) of a pasture-land in which horses feed. (K.) You say, "He is the جَشَّار of our camels." (A, TA. [But it seems to be implied in the A that it signifies the same as جَاشِرٌ as explained below.])

جَاشِرٌ
جَاشِرٌ ذ One who takes forth horses and camels to the pasture-land, and remains there: [see also جَشَّارٌ:] pl.جُشَّارٌ: (TA:) [and جُشَّرٌ is another pl. of the same:] see جَشَرٌ ― -b2- Also [the pl.] جُشَّرٌ Camels, and asses, going whithersoever they will. (TA.)

جَاشِرِيَّةٌ
جَاشِرِيَّةٌ ذ (tropical:) A drink that is taken at daybreak: (S, A, K:) you say, اِصْطَبَحْنَا الجَاشِرِيَّةَ We drank the morning-draught that is taken at daybreak: (S, A:) and it has no verb: (S:) or it is only of camels' milk: (K:) or it is correctly of general application: or is properly of wine; for this is what is most frequently mentioned: and it is also used as an epithet: thus you say شَرْبَةٌ جَاشِرِيَّةٌ (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) A certain kind of food: (K, TA:) or a kind of food eaten at daybreak. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) The [last part of the night, called the] سَحَر: (K:) because near to daybreak. (TA.) ― -b4- (assumed tropical:) Midday: (K:) because of the appearance and spreading of its light. (TA.)

مُجَشَّرٌ
مُجَشَّرٌ ذ [A beast] made to pass the night in the pasture, away from its owner, not brought back in the evening: (K, * TA: [see also جَشَرٌ:]) or not pastured near the water: (IAar, TA:) or that is pastured near to the water. (El-Mundhiree, TA.) And خَيْلٌ مُجَشَّرَةٌ Horses pastured (S, K) بِالحِمَى [in the place of pasturage that is prohibited to the public]. (S.)

##### Türkçe

جَشَرَ
1 **جَشَرَ** ذ , muzari‘i **جَشُرَ** , (As, A, Mgh,) mastar ismi **جَشْرٌ**; (As, S, K;) ve ↓ **جشّر**, (A,) mastar ismi **تَجْشِيرٌ**; (K;) O, hayvanlarını otlamaya çıkardı veya gönderdi, (As, S, Mgh, K,) akşam geri dönmemek üzere: (As, S Mgh:) [yahut] hayvanını çadırlara veya evlere yakın yerde otlattı: (A:) [yahut] **جَشْرٌ** ayrıca, örtülerinden sonra, kişinin atını çadırının veya evinin önünde otlatması mânâsına da gelir: (K:) yahut bir kavmin atlarını çıkarıp çadırlarının veya evlerinin önünde otlatması. (L.) ― -b2- Ve **جَشْرٌ** ve ↓ **تَجْشِيرٌ** ayrıca, [bir şeyi] bırakmak veya ihmal etmek mânâsına da gelir:(K, TA:) ve [onu] salıvermek. (TA.) **جَشَرَ القُرْآنَ**, “Kur’ân’dan uzaklaştı” mânâsında; iki ay boyunca onun okunmasını veya tilâvetini ihmal etmiş kimse hakkında söylenir. (L from a trad.) -A2- **جَشَرَ المَالُ عَنْ أَهْلِهِ** Sığırlar, sahiplerinden otlak yerlerine çıktı. (A.) ― -b2- **جَشَرَ الرَّجُلُ عَنْ أَهْلِهِ** (mecaz:) Adam, ailesinden yahut karısından uzaklara yolculuk etti. (A.) ― -b3- **جَشَرَ الصُّبْحُ** (muzari‘i **جَشُرَ** , S,) mastar ismi **جُشُورٌ**, (S, A, K,) (mecaz:) Şafak yarıldı, (S,) yahut yükseldi, (K,) yahut çıktı. (A.)

2 **جَشَّرَ** bk. 1, iki yerde.

**جَشْرٌ**
**جَشْرٌ** ذ : bk. **جَشَرٌ**, üç yerde.

**جَشَرٌ**
**جَشَرٌ** ذ Geceleyin sahiplerine dönmeyen, (As, S, K) yerinde otlayan develer veya koyunlar veya keçiler: (K:) yahut [sadece] sahiplerine dönmeyen. (As, TA.) [Bk. ayrıca **مُجَشَّرٌ**.] ― -b2- (farz edilen mecaz:) Develerle, (As, S, K,) yerlerinde, çadırlarına veya evlerine dönmeyerek geceleyen bir kavim: (As, S:) hayvanlarıyla otlak yerine çıkan ve yerlerinde kalıp çadırlara veya evlere dönmeyen: bunu yapmak yolculuk sayılmaz; bu sebeple olağan namazları kısaltmak için şer‘î bir sebep değildir: (A 'Obeyd, TA:) ve ↓ **جَشْرٌ** aynı mânâya gelir. (TA, A 'Obeyed rivayetiyle. [Fakat belki bu sonuncusu **جُشَّرٌ** için bir yanlış yazımdır: aşağıda gelene bak.]) (mecaz:) Develeriyle ailesinden yahut karısından uzak ( **عَزَبٌ**, K, TA) olan bir adam; (TA;) ve ayrıca ↓ **جَشِيرٌ**: (K, TA:) ve aynı şekilde birincisi erkeklerden bir topluluğa da uygulanır; ve böylece **جُشَّرٌ** [↓ **جَاشِرٌ**’in bir çoğulu, bk.]: “**قَوْمٌ جَشَرٌ** ve **جُشَّرٌ**” dersin. (L, TA.) -A2- [mevsim veya yağmur adı olan] **رَبِيع**’in otları yahut baklagil bitkileri; (L, K;) ve ayrıca ↓ **جَشْرٌ**. (L.) Ve **جشر** [görünüşe göre **جَشَرٌ** yahut ↓ **جَشْرٌ**] ayrıca, atların otladığı bir otlak mânâsına da gelir. (TA.)

**جَشِيرٌ**
**جَشِيرٌ** ذ : bk. **جَشَرٌ** -A2- Ayrıca [**وَفْضَة** denilen türden] bir sadak; (S, K;) yani bir **كِنَانَة**; ve böylece **جَفِيرٌ**; ISd’ye göre, derilerden [**جَعْبَة** denilen türden] bir sadak; rüzgârın içine girmesi ve böylece tüylerin yenmemesi için yanından yarılmış: (TA:) yahut Z’ye göre, **جِرَابٌ** ile aynı mânâda. (IAth, TA.) ― -b2- Ve büyük bir **جُوَالِق** [yahut çuval]: (S, K:) azlık çoğulu **أَجْشِرَةٌ** ve çokluk çoğulu **جُشُرٌ**. (TA.)

**جَشَّارٌ**
**جَشَّارٌ** ذ Atların otladığı bir otlağın sahibi (**صَاحِب**). (K.) “O, bizim develerimizin **جَشَّار**’ıdır” dersin. (A, TA. [Fakat A’da, aşağıda açıklanan **جَاشِرٌ** ile aynı mânâya geldiği ima ediliyor görünmektedir.])

**جَاشِرٌ**
**جَاشِرٌ** ذ Atları ve develeri otlağa çıkaran ve orada kalan kimse: [bk. ayrıca **جَشَّارٌ**:] çoğulu **جُشَّارٌ**: (TA:) [ve **جُشَّرٌ** bunun başka bir çoğuludur:] bk. **جَشَرٌ** ― -b2- Ayrıca [çoğul] **جُشَّرٌ**: diledikleri yere giden develer ve eşekler. (TA.)

**جَاشِرِيَّةٌ**
**جَاشِرِيَّةٌ** ذ (mecaz:) tan yeri ağarırken içilen bir içecek: (S, A, K:) “**اِصْطَبَحْنَا الجَاشِرِيَّةَ**” yani tan yeri ağarırken içilen sabah içkisini içtik, dersin: (S, A:) ve bunun fiili yoktur: (S:) yahut bu yalnızca deve sütündendir: (K:) yahut doğru olan, genel kullanımlı olmasıdır: yahut aslen şaraptandır; zira en çok zikredilen budur: ve sıfat olarak da kullanılır: böylece “**شَرْبَةٌ جَاشِرِيَّةٌ**” dersin. (TA.) ― -b2- (farz edilen mecaz:) belirli bir tür yiyecek: (K, TA:) yahut tan yeri ağarırken yenilen bir tür yiyecek. (TA.) ― -b3- (farz edilen mecaz:) [gecenin son kısmı denilen] **سَحَر**: (K:) çünkü tan yerine yakındır. (TA.) ― -b4- (farz edilen mecaz:) öğle vakti: (K:) ışığının görünmesi ve yayılması sebebiyle. (TA.)

**مُجَشَّرٌ**
**مُجَشَّرٌ** ذ [bir hayvan:] sahibinden uzak olarak otlakta geceletilen, akşam geri getirilmeyen: (K, * TA: [bk. ayrıca **جَشَرٌ**:]) yahut suya yakın yerde otlatılmayan: (IAar, TA:) yahut suya yakın yerde otlatılan. (El-Mundhiree, TA.) Ve **خَيْلٌ مُجَشَّرَةٌ**: (S, K) **بِالحِمَى** [halka yasak kılınmış otlak yerinde] otlatılan atlar. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَشَرَ
جَشَرَ U ( n. ac. جَشْر 1 ),
a.  Drove to pasture.

b.  Forsook, neglected.

c.  U ( n. ac. جُشُوْر 27 ), Broke ( dawn ).

جَشَّرَ
جَشَّرَ II ,
a.  see I (a) .

جُشْرَة
جُشْرَة 3t ,
a.  Cough, cold.

جَشَر
جَشَر 4 ,
a.  Animals at pasture.

أَجْشَرُ
أَجْشَرُ 14 , ( pl. جُشْر 3 ),
a.  Hoarse, having a cold.

جَاْشِر
جَاْشِر 21 , ( pl. جُشَّر 11 ,  جُشَّاْر 29 ),
a.  Herdsman.

جَاْشِرِيَّة
جَاْشِرِيَّة 21yit ,
a.  Morning draught.

جَشَّاْر
جَشَّاْر 28 ,
a.  see 21 .

##### Türkçe

**جَشَرَ**
**جَشَرَ** U (mast. isim **جَشْر** 1),
a. Otlağa sürdü.

b. Terk etti, ihmal etti.

c. U (mast. isim **جُشُوْر** 27), (şafak) söktü.

**جَشَّرَ**
**جَشَّرَ** II,
a. I (a)’ya bak.

**جُشْرَة**
**جُشْرَة** 3t,
a. Öksürük, nezle.

**جَشَر**
**جَشَر** 4,
a. Otlağa çıkmış hayvanlar.

**أَجْشَرُ**
**أَجْشَرُ** 14, (çoğ. **جُشْر** 3),
a. Sesi kısık, nezleli.

**جَاْشِر**
**جَاْشِر** 21, (çoğ. **جُشَّر** 11, **جُشَّاْر** 29),
a. Çoban.

**جَاْشِرِيَّة**
**جَاْشِرِيَّة** 21yit,
a. Sabah içimi.

**جَشَّاْر**
**جَشَّاْر** 28,
a. 21’e bak.
