# جشر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B4%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جشر

الجشر: إخراج الدواب للرعي، وقد جشرها يجشرها جشرا، كالتجشير.
 الجشر: أن تنزو خيلك: وفي اللسان: أن تخرج بخيلك فترعاها أمام بيتك.
 الجشر: الترك والإرسال، والتباعد، كالتجشير. وفي حديث أبي الدرداء:  من ترك القرآن شهرين فلم يقرأه فقد جشره  .

  الجشر، بالتحريك: المال الذي يرعى في مكانه، لا يرجع إلى أهله بالليل. مال جشر: لا يأوي إلى أهله، قال الأصمعي. وكذلك القوم يبيتون مع الإبل في المرعى، لا يأوون بيثوتهم. وقد أصبحوا جشرا وجشرا. وفي حديث عثمان رضي الله عنه:  لا يغرنكم جشركم من صلاتكم، فإنما يقصر الصلاة من كان شاخصا أو يحضره عدو:. قال أبو عبيد: الجشر: القوم يخرجون بدوابهم إلى المرعى، ويبيتون مكانهم، لا يأوون البيوت، وربما رأوه سفرا فقصروا الصلاة، فنهاهم عن ذلك، لأن المقام في المرعى وإن طال فليس بسفر، وأنشد ابن الأعرابي لابن أحمر في الجشر:
  إنك لو رأيتني والـقـسـرا                      مجشرين قد رعينا شهـرا.
  لم تر في الناس رعاء جشرا                      أتم منا قصبـا وسـبـرا. قال الأزهري: أنشدنيه المنذري عن ثعلب عنه، وقال الأخطل:
  يسأله الصبر من غسان إذ حضـروا                      والحزن كيف قراك الغلمة الجشر. الصبر والحزن: قبيلتان من غسان قال ابن بري: وهو من قصيدة طنانة من غرر قصائد الأخطل يخاطب فيها عبد الملك بن مروان:
  يعرفونك رأس ابن الحبـاب وقـد                      أضحى وللسيف في خيشومه أثر.
  لا يسمع الصوت مستكا مسامعـه                      وليس ينطق حتى ينطق الحجـر. قال يصف قتل عمير بن الحباب، وكون الصبر والحزن يقولون له بعد موته، وقد طافوا برأسه: كيف قراك الغلمة الجشر? وكان يقول لهم: إنما أنتم جشر لا أبالي بكم.
 الجشر، مصدر جشر يجشر، كفرح: أن يخشن طين الساحل وييبس كالحجر، قاله أبو نصر.
 وقال شمر: ومكان جشر، ككتف، أي كثير الجشر.
 وقال الرياشي: الجشر: حجارة في البحر خشنة. وعن ابن دريد: الجشر والجشر: حجارة تنبت في البحر. وقال الليث: الجشر: ما يكون في سواحل البحر وقراره من الحصى والأصداف، يلزق بعضه ببعض، فيصير حجرا تنحت منها الأرحية بالبصرة، لا تصلح للطحن، ولكنها تسوى لرؤوس البلاليع.
 من المجاز: الجشر: الرجل العزب عن أهله في إبله، كالجشير. وجشر عن أهله: سافر.
 وفي اللسان: قوم جشر وجشر: عزاب في إبلهم. الجشر والجشر: بقول الربيع. وفي اللسان: بقل الربيع. الجشر: خشونة في الصدر، وغلظ في الصوت، وسعال، وفي التهذيب: بحح في الصوت، كالجشرة بالضم فيهما، أي في الخشونة والغلظ، عن اللحياني. وقد جشر كفرح، وجشر مثل عني فهو أجشر، وهي جشراء. وقد خالف هنا اصطلاحه: وهي بهاء، فلينظر، وفي التهذيب: يقال: به جشرة، وقد جشر. وقال اللحياني: جشر جشرة، قال ابن سيده: وهذا نادر، وقال: وعندي أن مصدر هذا إنما هو الجشر. ورجل مجشور. وبعير أجشر، وناقة جشراء، بهما جشرة. قال حجر
  رب هم جشمته في هواكم                      وبعير منفه مجـشـور. وبعير منفه مجشور به سعال، وأنشد:
  وساعل كسعل المجشور. وعن ابن الأعرابي: الجشرة: الزكام. وعن الأصمعي: بعير مجشور: به سعال جاف، هكذا بالجيم في سائر الأصول، وفي بعض النسخ بالحاء المهملة.
 من المجاز: جشر الصبح جشورا. بالضم: طلع وانفلق، وفي الأساس: خرج، ومنه: لاح أبرق جاشر. والجاشرية: شرب يكون مع جشور الصبح، نسب إلى الصبح الجاشر، أولا يكون إلا من ألبان الإبل خاصة، والصواب العموم أو التخصيص بالخمر، لأنه أكثر ما في كلامهم، ويؤيده قول الفرزدق:

  إذا ما شربنا الجاشرية لم نـبـل                      كبيرا وإن كان الأمير من الأزد. ويقال: اصطحبت الجاشرية، ولا يتصرف له فعل، وهو مجاز، ويوصف له فعل، وهو مجاز، ويوصف به، فيقال: شربة جاشرية، وقال آخر:
  وندمان يزيد الكاس طـيبـا                      سقيت الجاشرية أو سقاني. الجاشرية في شعر الأعشى: قبيلة من قبائل العرب من ربيعة. الجاشرية: امرأة.
 الجاشرية: نصف النهار، لظهور نوره وانتشاره. وقد يطلق الجاشرية ويراد به السحر، لقربه من انفلاق الصبح. الجاشرية: طعام يؤكل في الصبح، أو نوع من الأطعمة، فلينظر. والجشير والجفير: الوفضة، وهي الكنانة، وقال ابن سيده: وهي الجعبة من جلود تكون مشقوقة في جنبها، يفعل ذلك بها ليدخلها الريح فلا يأتكل الريش. وفي حديث الحجاج:  أنه كتب إلى عامله: أن ابعث إلي بالجشير اللؤلؤي  . الجشير: الجراب. قال ابن الأثير: قاله الزمخشري.
 الجشير: الجوالق الضخم، والجمع أجشرة وجشر، قال الراجز:
  يعجل إضجاع الجشير القاعد. والجشار ككتان: صاحب الجشر، أي مرج الخيل، وهو جشار أنعامنا. والمجشر، كمعظم: المعزب عن أهله، وفي بعض النسخ: المجرب، وهو خطأ والذي صح عن ابن الأعرابي أن المجشر: الذي لا يرعى قرب الماء. وقال المنذري: هو الذي يرعى قرب الماء.
 وخيل مجشرة بالحمى، أي مرعية. مجشر، كمحدث، والد سوار العجلي هكذا بالواو في سائر النسخ، والصواب سرار، براءين، كما في تاريخ البخاري المحدث البصري، عن ابن أبي عروبة، ويقال: هو أبو عبيدة الغزي. وأبو الجشر، بفتح فسكون، رجلان، أحدهما الأشجعي خال بيهس الفزاري،ولعله عنى بالثاني أبا الجشر مدلج بن خالد، والصواب أنه بالحاء المهملة، وليس لهم غيرهما، وسيأتي.
 المجشر كمنبر: حوض لا يسقى فيه، كأنه لجشره، أي وسخه وقذره. وجشر الإناء تجشيرا: فرغه كجفره. وقول الجوهري الجشر: وسخ الوطب من اللبن، ويقال وطب جشر، ككتف، أي وسخ، تصحيف، والصواب، على ما ذهب إليه الصغاني، بالحاء المهملة. قال شيخنا: كأنه قلد في ذلك حمزة الأصبهاني في أمثاله، لأنه روي هكذا بالحاء المهملة، وقد تعقبه الميداني وغيره من أئمة اللغة والأمثال، وقالوا: الصواب أنه بالجيم، كما صوبه في التهذيب وصحح كلام الصحاح، فلا التفات لدعوى المصنف أنه تصحيف: ومما يستدرك عليه: جشر البعير كفرح جشرا، بالتحريك: أصابه سعال. وفي حديث ابن مسعود:  يا معشر الجشار، لا تغتروا بصلاتكم  ، وهو جمع جاشر: الذي يجشر الخيل والإبل إلى المرءعى، فيأوي هناك. وإبل جشر: تذهب حيث شاءت، وكذلك الحمر، قال: وآخرون كالحمير الجشر. وقوم جشر: عزاب في إبلهم. وجشر الفحل، مثل جفر، وجسر، وحسر، وفدر، بمعنى واحد. والجشر، محركة: حثالة الناس. ومكان جشر: كثير الجشر، وهو ما يلقيه البحر من الأوساخ والرمم. والجشرة: القشرة السفلى التي على حبة الحنطة. ورجل مجشور: أبح. ورجل مجشور: مزكوم. وجنب جاشر: منتفخ. وتجشر بطنه: انتفخ، وأنشد ثعلب:
  فقام وثاب نبيل محـزمـه                      لم يتجشر من طعام يبشمه.

  وجشر، محركة: جبل في ديار بني عامر، ثم لبني عقيل، من الديار المجاورة لبني الحارث بن كعب. وأبو مجشر، كمحدث: كنية عاصم الجحدري، على الصواب، كما قاله ابن ناصر، وشذ الدولابي، فضبطه بالمهملتين، قاله الحافظ.

### Türkçe

**الجشر**: binek hayvanlarını otlamaya çıkarmaktır; ve onu **جشرها يجشرها جشرا** (yapar), **كالتجشير** gibi.
**الجشر**: atlarının sıçramasıdır (aşım yapmasıdır); ve **اللسان**’da: atlarınla çıkman da; böylece onları evinin önünde otlatmandır.
**الجشر**: terk etme ve salıverme, ve uzaklaşma; **كالتجشير** gibi. Ebû’d-Derdâ hadîsinde: “Kim Kur’ân’ı iki ay terk eder de onu okumazsa, muhakkak onu **جشره** etmiştir.”

**الجشر** (harekeli): yerinde otlayan maldır; geceleyin ehline dönmez. **مال جشر**: ehline sığınmaz, dedi **الأصمعي**. Yine kavim de develerle merada geceler; gecelemelerinde (evlerine) sığınmazlar. Ve sabahlarlar **جشرا** ve **جشرا**. Osman (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Namazınızdan sizi **جشركم** aldatmasın; namazı ancak yola çıkmış olan yahut kendisine düşman hazır bulunan kısaltır.” Ebû Ubeyd dedi: **الجشر**: kavmin binek hayvanlarıyla meraya çıkmaları ve yerlerinde gecelemeleridir; evlere sığınmazlar; belki onu sefer görürler de namazı kısaltırlar; onları bundan nehyetti; çünkü merada ikamet, uzasa da sefer değildir. İbnü’l-A‘râbî, İbn Ahmer’in **الجشر** hakkında (şiirini) inşâd etti:
“Şayet beni ve **الـقـسـرا**’yı görseydin,
**مجشرين** (olarak) bir ay otlatmış (olduğumuzu).
İnsanlar içinde **رعاء جشرا** görmezdin,
bizden daha tam **قصبـا** ve **سـبـرا**.”
El-Ezherî dedi: Bunu bana el-Münzirî, Sa‘leb’den, ondan (naklen) inşâd etti. El-Ahtal dedi:
“Gassân’dan **الصبر**’i ondan ister, onlar hazır olduklarında,
ve **الحزن** (ister): **قراك**’ı sana **الغلمة الجشر** nasıl yaptı?”
**الصبر** ve **الحزن**: Gassân’dan iki kabiledir. İbn Berrî dedi: Bu, el-Ahtal’ın seçkin kasidelerinden gür sesli bir kasidedendir; onda Abdülmelik b. Mervân’a hitap eder:
“Seni, İbnü’l-Hubâb’ın başı olarak tanırlar; hâlbuki
o, kılıcın onun **خيشومه**’unda izi varken sabahlamıştır.
Kulakları tıkalı olarak sesi işitmez,
taş konuşuncaya dek konuşmaz.”
Umeyr b. el-Hubâb’ın öldürülmesini ve **الصبر** ile **الحزن**’in ona ölümünden sonra söylemesini vasfeder; başıyla dolaşmışlardı: “**كيف قراك الغلمة الجشر?**” Ve onlara derdi: “Siz ancak **جشر**’siniz; size aldırmam.”

**الجشر**: **جشر يجشر**’in masdarıdır; **كفرح**: sahil çamurunun kabalaşıp taş gibi kurumasıdır; bunu Ebû Nasr söyledi.
Şemmer dedi: ve **مكان جشر** (**ككتف**): yani **الجشر**’i çok olan.
Er-Riyâşî dedi: **الجشر**: denizde kaba taşlardır. İbn Düreyd’den: **الجشر** ve **الجشر**: denizde biten taşlardır. Leys dedi: **الجشر**: deniz sahillerinde ve dibinde olan çakıl ve kabuklardır; bir kısmı bir kısmına yapışır da taş olur; Basra’da ondan değirmen taşları yontulur; öğütmeye elverişli değildir; fakat **البلاليع** başları için düzeltilir.

Mecazdan: **الجشر**: ehli(nden) uzak, develeri içinde bekâr adamdır; **كالجشير** gibi. **وجشر عن أهله**: sefer etti.

**اللسان**’da: **قوم جشر وجشر**: develeri içinde bekârlardır. **الجشر والجشر**: bahar otlarıdır. **اللسان**’da: bahar otu. **الجشر**: göğüste kabalık, seste kalınlık ve öksürüktür; **التهذيب**’de: seste kısıklık; ikisinde de (yani kabalık ve kalınlıkta) **كالجشرة بالضم** gibi; el-Lihyânî’den. Ve **جشر** (**كفرح**) oldu; ve **جشر** “**مثل عني**” (gibi) oldu; o hâlde o **أجشر**’dir; ve o (dişi) **جشراء**’dır. Burada ıstılahına muhalefet etti: “ve o **بهاء**’dır”; öyleyse bakılsın. **التهذيب**’de: “Onda **جشرة** vardır” denir; ve **قد جشر**. El-Lihyânî dedi: **جشر جشرة**. İbn Sîde dedi: Bu nadirdir; ve dedi: Bana göre bunun masdarı ancak **الجشر**’dir. Ve **رجل مجشور**. Ve **بعير أجشر** ve **ناقة جشراء**: ikisinde **جشرة** vardır. Hucr dedi:
“Nice gamı, sizin sevdanızda ona yükledim,
ve **بعير**: **منفه مجـشـور**.”
Ve **بعير منفه مجشور**: onda öksürük vardır. Ve inşâd edildi:
“Ve **ساعل**: **كسعل المجشور** gibi.”
İbnü’l-A‘râbî’den: **الجشرة**: nezledir. El-Asma‘î’den: **بعير مجشور**: onda kuru öksürük vardır; bütün asıllarda böylece **بالجيم**’ledir; bazı nüshalarda **بالحاء المهملة** iledir.

Mecazdan: **جشر الصبح جشورا**; **بالضم**: doğdu ve yarıldı. **الأساس**’ta: çıktı; ondan: **لاح أبرق جاشر**. **الجاشرية**: sabahın **جشور**’u ile birlikte olan içkidir; **الصبح الجاشر**’e nisbet edilmiştir; yalnızca deve sütlerinden olur; doğrusu genellik yahut şarapla tahsistir; çünkü onların sözünde en çok olan odur; ve bunu Ferazdak’ın sözü teyit eder:
“Ne vakit **الجاشرية**’yi içsek, aldırmayız
büyüğe; isterse emir Ezd’den olsun.”
Ve denir: **اصطحبت الجاشرية**; ona fiil tasarruf edilmez; o mecazdır. Ve onunla vasfedilir; denir: **شربة جاشرية**. Başkası dedi:
“Ve bir nedîm, kadehi daha hoş kılar;
**سقيت الجاشرية** yahut bana içirdi.”
A‘şâ’nın şiirinde **الجاشرية**: Rebîa’dan Arap kabilelerinden bir kabiledir. **الجاشرية**: bir kadındır.

**الجاشرية**: öğle vaktidir; nurunun görünmesi ve yayılması sebebiyle. Bazen **الجاشرية** denir ve onunla seher murad edilir; sabahın yarılmasına yakınlığından dolayı. **الجاشرية**: sabah vakti yenilen yemektir; yahut yiyeceklerden bir türdür; öyleyse bakılsın. **الجشير** ve **الجفير**: **الوفضة**’dir; o da **الكنانة**’dır. İbn Sîde dedi: O, yanından yarık olan derilerden bir **جعبة**’dır; ona bu, rüzgâr girsin de tüy çürümesin diye yapılır. Haccâc hadîsinde: “O, âmiline yazdı: ‘Bana **بالجشير اللؤلؤي** gönder.’” **الجشير**: torbadır. İbnü’l-Esîr dedi: Zemahşerî söyledi.

**الجشير**: büyük çuvaldır; cem‘i **أجشرة** ve **جشر**’dir. Râciz dedi:
“Oturanın **الجشير**’ini yatırmayı çabuklaştırır.”
**الجشار** (**ككتان**): **الجشر**’in sahibi; yani atların merası; ve o, bizim davarımızın **جشار**’ıdır. **المجشر** (**كمعظم**): ehli(nden) uzak bekâr olandır. Bazı nüshalarda: **المجرب**; o hatadır. İbnü’l-A‘râbî’den sahih olan: **المجشر**: suya yakın otlamayan kimsedir. El-Münzirî dedi: O, suya yakın otlayandır.

**وخيل مجشرة بالحمى**: yani otlatılmış. **مجشر** (**كمحدث**): Süvâr el-‘Aclî’nin babasıdır; bütün nüshalarda böylece **بالواو** iledir; doğrusu **سرار**’dır, iki **راء** ile; Buhârî’nin Basralı muhaddis tarihindeki gibi; İbn Ebî ‘Arûbe’den. Ve denir: O, Ebû ‘Ubeyde el-Gazzî’dir. **وأبو الجشر** (**بفتح فسكون**): iki adamdır; biri el-Eşca‘î, Bîhes el-Fezârî’nin dayısıdır; belki ikincisiyle Ebû’l-**جشر** Mudlic b. Hâlid’i kastetti; doğrusu onun **بالحاء المهملة** ile olduğudur; onların bundan başkası yoktur; ve gelecektir.

**المجشر** (**كمنبر**): içinde sulanmayan havuzdur; sanki onun **لجشره**’i (yani pisliği ve kirliliği) sebebiyle. **وجشر الإناء تجشيرا**: onu boşalttı; **كجفره** gibi. Cevherî’nin “**الجشر**: sütün **الوطب**’unun pisliğidir; ve denir: **وطب جشر** (**ككتف**) yani pis” sözü tashîftir; doğrusu, Sığânî’nin gittiği üzere, **بالحاء المهملة** iledir. Şeyhimiz dedi: Sanki bunda Hamza el-İsfahânî’yi emsâlinde taklit etti; çünkü böylece **بالحاء المهملة** ile rivayet edildi; Mîdânî ve dil ve emsâl imamlarından başkaları onu tenkit ettiler ve dediler: doğrusu onun **بالجيم** ile olduğudur; **التهذيب**’de tashih ettiği ve **الصحاح**’ın sözünü sahih kıldığı gibi; öyleyse musannifin “tashîftir” iddiasına iltifat yoktur. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **جشر البعير** (**كفرح**) **جشرا** (**بالتحريك**): ona öksürük isabet etti. İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Ey **معشر الجشار**! Namazınızla aldanmayın.” Bu, **جاشر**’in cem‘idir: atları ve develeri meraya **يجشر** eden; böylece orada barınan. **وإبل جشر**: dilediği yere gider; yine eşekler de böyledir. Dedi: “Ve başkaları, **كالحمير الجشر** gibi.” **وقوم جشر**: develeri içinde bekârlardır. **وجشر الفحل**: **مثل جفر** ve **جسر** ve **حسر** ve **فدر**; tek bir mânâdadır. **والجشر** (**محركة**): insanların döküntüsüdür. **ومكان جشر**: **الجشر**’i çok olan yerdir; o, denizin pislik ve leşlerden attığı şeydir. **والجشرة**: buğday tanesi üzerindeki alt kabuktur. **ورجل مجشور**: sesi kısık. **ورجل مجشور**: nezleli. **وجنب جاشر**: şişkin. **وتجشر بطنه**: şişti. Sa‘leb inşâd etti:
“Derken kalktı ve kuşağı soylu bir (kimse) sıçradı;
tıkabasa yediği bir yemekten dolayı karnı **يتجشر** etmedi.”

Ve **جشر** (harekeli): Benî Âmir diyarında bir dağdır; sonra Benî Ukayl’indir; Benî Hâris b. Ka‘b’a komşu diyarlardandır. Ve **أبو مجشر** (muhaddis gibi): İbn Nâsır’ın söylediği üzere, doğru olan görüşe göre, Âsım el-Cahderî’nin künyesidir. ed-Dûlâbî şâz kaldı da onu iki mu‘ceme olmayanla ضبط etti; bunu Hâfız söyledi.
