# جشش (ج-ش-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B4%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ش - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم مع الشين
ج ش، ش ج يستعملان فقط
جش:
الجَشُّ طَحن السَّويق والبُرِّ إذا لم يُجعَل دقيقاً، والجَشِيشُ.
والمِجَشَّةُ: رَحىّ صغيرةٌ تُجَشُّ بها الجَشيشة، ولا يقال للسَّويق: جَشيشةٌ ولكن جَذيذةٌ.
والجَشَّةُ والجُشَّةُ، لغتان،: الجماعة من الناس يُقلِبونَ مَعاً في ثَورَةِ، قال العَجّاج:
بجَشَّةِ جَشُّوا بها مِمَّن نَفَر
وبه جَشَّةٌ، أي: شِدَّةُ صَوتِ، ورَعدٌ أَجَشُّ، قال لبيد:
بأجَشَّ الصَّوتِ يَعـبٌـوبٍ، إذا		طَرَق الحيُّ من الغَزوِ، صَهَل
قال الخليل: الأصواتُ التي تُصاغ منها الألحانُ ثلاثةٌ: الأحَبشُّ صَوتُ من الرأسِ يخرجُ من الخَياشيمِ، فيه غلَظٌ وبُحَّةٌ فيُتبَعُ بخدرٍ موضوعٍ على ذلك الصوتِ بعينه يُقال له الوَشي، ثم يعاد ذلك الصوتُ بعَينه، ثم يُتبَعُ بوَشيٍ مثلِ الأول فهي صِياغته، فهذا الصَّوتُ الأجَشُّ.
قال زائدة: جَشَّه بالعَصَا أي ضَرَبَه بها.
والجَشُّ: كَنس البِئِر حتى تَخرُجَ حَمأتُها.
شج:
الشَّجُّ: كَسرُ الرأس، تقول: شَجَّ يَشِجُّ شَجَاً، وبينهم شِجاجٌ أي شَجَّ بعضُهم بعضاً.
والشَّجَجُ: أثرُ شَجَّةٍ في الجَبين، والنَّعتُ أَشَدُّ.
وشَجَّ الفلاة: قَطعها.
وشَجَّ الشَّرابَ بالمِزاجِ.
والأَشَجُّ: الطويلُ.
وشَجَّتِ السفينةُ البَحرَ إذا قَطَعته.
والعَربُ تُسمِّي الوَتِدَ شَجيجاً، ومَشجُوجاً.
وشَجَجتُ الفلاةَ: رَكِبتُها وعَلَوتُها.

##### Türkçe

باب **الجيم** مع **الشين**
**ج ش**، **ش ج** yalnızca kullanılırlar.
**جش**:
**الجَشُّ**: **السَّويق** ve **البُرِّ**’ün, un yapılmadığı zaman öğütülmesidir; ve **الجَشِيشُ**.
Ve **المِجَشَّةُ**: onunla **الجَشيشة**’nin **تُجَشُّ** edildiği küçük bir değirmendir; ve **السَّويق** için **جَشيشةٌ** denilmez, fakat **جَذيذةٌ** (denir).
Ve **الجَشَّةُ** ve **الجُشَّةُ**, iki lugattır: insanların bir topluluğu, birlikte bir **ثَورَةِ** içinde altüst ederler; **العَجّاج** dedi ki:
بجَشَّةِ جَشُّوا بها مِمَّن نَفَر
Ve onda **جَشَّةٌ** vardır; yani: sesin şiddeti; ve **رَعدٌ أَجَشُّ**; **لبيد** dedi ki:
بأجَشَّ الصَّوتِ يَعـبٌـوبٍ، إذا		طَرَق الحيُّ من الغَزوِ، صَهَل
**الخليل** dedi ki: ezgilerin kendilerinden biçimlendirildiği sesler üçtür: **الأحَبشُّ** baştan çıkan, burun deliklerinden çıkan sestir; onda kalınlık ve kısıklık vardır; sonra o sesin aynısı üzerine konulmuş bir **خدرٍ** ile tâkip edilir, ona **الوَشي** denir; sonra o sesin aynısı iade edilir; sonra birincinin benzeri bir **وَشيٍ** ile tâkip edilir; işte onun biçimlendirilmesi budur; işte bu **الصَّوتُ الأجَشُّ**tur.
**زائدة** dedi ki: **جَشَّه** **بالعَصَا**; yani onunla ona vurdu.
Ve **الجَشُّ**: kuyunun, çamuru çıkıncaya kadar süpürülmesidir.
**شج**:
**الشَّجُّ**: başı kırmaktır; dersin ki: **شَجَّ يَشِجُّ شَجَاً**; ve aralarında **شِجاجٌ** vardır; yani onların bazısı bazısını yardı.
Ve **الشَّجَجُ**: alında bir **شَجَّةٍ**’nin izidir; ve sıfat **أَشَدُّ**dur.
Ve **شَجَّ الفلاة**: onu kesti.
Ve **شَجَّ الشَّرابَ بالمِزاجِ**.
Ve **الأَشَجُّ**: uzun olandır.
Ve gemi denizi kestiği zaman: **شَجَّتِ السفينةُ البَحرَ**.
Ve Araplar kazığı **شَجيجاً** ve **مَشجُوجاً** diye adlandırır.
Ve **شَجَجتُ الفلاةَ**: ona bindim ve onun üzerine çıktım.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَشَشْتُ الشَّيءَ أَجُشُّهُ جَشَّاً: دَقَقْتُهُ وَكَسَرْتُهُ. والسَويق جَشيشٌ.
والجَشيشَةُ: مَا جُشَّ مِن البرّ وغيره. يُقالُ: جَشَشْتُ البرّ وَأَجْشَشْتُهُ، إذا طَحَنْتَهُ طَحْناً جَليلاً، فَهُو جَشيشٌ وَمَجْشوشٌ.
وَالمِجَشُّ: الرَحَى التي يُطْحَنُ الجَشيشُ بها. وجَشَّهُ بالعَصا: ضَرَبَهُ بها.
وَجَشَشْتُ البِئْرَ: كَنَسْتُها وَنَقَّيْتُها. قال أَبو ذُؤَيب:
يَقولونَ لَمَّا جُشَّتِ البِئْرُ أَوْرِدوافَلَيْسَ بها أَدْنى ذِفاف لِـوارِدِ
يعْني بها القَبْر.
والأَجَشّ: الغَليظُ الصَّوْتِ. يُقالُ: فَرَسٌ أَجَشُّ الصَوْتِ، وَسَحابٌ أَجَشُّ الرَعْدِ.
والجُشَّةُ بالضَمِّ: الجَماعةُ مِنَ النّاسِ.

##### Türkçe

**جَشَشْتُ** şeyi **أَجُشُّهُ** **جَشَّاً**: onu incelttim ve kırdım. Ve **السَويق** **جَشيشٌ**dur.

**الجَشيشَةُ**: buğdaydan ve başkasından **جُشَّ** edilmiş olan şey. Denilir ki: **جَشَشْتُ** buğdayı ve **أَجْشَشْتُهُ**, onu iri bir öğütmeyle öğüttüğün zaman; o hâlde o **جَشيشٌ** ve **مَجْشوشٌ**tur.

Ve **المِجَشُّ**: **الجَشيشُ**in onunla öğütüldüğü değirmen taşıdır. Ve onu sopayla **جَشَّهُ**: onunla ona vurdu.

Ve **جَشَشْتُ** kuyuyu: onu süpürdüm ve temizledim. Ebû Züeyb dedi ki:
“Onlar derler ki, kuyu **جُشَّتِ** olunca suya götürün;
hâlbuki onda suya gelen için en yakın bir su kenarı yoktur.”
Bununla kabri kastediyor.

Ve **الأَجَشّ**: sesi kalın olan. Denilir ki: sesi **أَجَشُّ** olan bir at; ve gök gürültüsü **أَجَشُّ** olan bir bulut.

Ve **الجُشَّةُ** (ötre ile): insanlardan bir topluluk.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ش ش
جـش الحب‏:‏ لم ينعم طحنه وأعرني مجشتك وهي رحاً صغيرة يجش بها‏.‏
واسقني جشيشة وهي السويق‏.‏
ورجل أجش الصوت‏:‏ جهيره وفي صوته جشة‏.‏
وفرس أجش وعد أجش‏.‏

##### Türkçe

ج ش ش
**جـش الحب‏**: öğütmesi yumuşak olmadı. “Bana **مجشتك**’ini ödünç ver” (o, onunla öğütülen küçük bir değirmendir).
“Bana **جشيشة** içir” (o, **السويق**’tir).
**ورجل أجش الصوت‏**: sesi gürdür; ve sesinde **جشة** vardır.
Ve **فرس أجش** ve **عد أجش**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جشّ الحَبَّ يَجُشّه جشّاً وأَجَشّه: دقّه، وقيل: طَحَنه طَحْناً غليظاً جرِيشاً، وهو جَشِيش ومَجْشوش. أَبو زيد: أَجْشَشْت الحَب إِجْشاشاً. والجَشِيش والجَشِيشة: ما جُش من الحب؛ قال رؤبة: لا يَتَّقي بالذُّرَقِ المَجْروش،
من الزُّوان، مَطْحَن الجَشِيش
وقيل: الجَشِيشُ الحبّ حين يُدق قبل أَن يُطْبخ، فإِذا طُبِخ فهو جَشِيثه؛ قال ابن سيده: وهذا فرق ليس بِقَويّ. وفي الحديث: أَن رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، أَولَم على بعض أَزواجه بِجَشيشة؛ قال شمر: الجَشِيشُ أَن تُطْحَن الحِنْطةُ طَحْناً جَلِيلاً ثم تُنْصَب به القِدْر ويُلْقى عليها لَحْم أَو تَمْر فيُطْبخ، فهذا الجشيش، ويقال لها دَشِيشة، بالدال، وفي حديث جابر: فَعَمَدْت إِلى شَعِيرٍ فَجَشَشْته أَي طَحَنته. وقد جَشَشْت الحِنْطة، والجَرِيش مثله، وجشَشْت الشيء أَجُشّه جَشّاً: دَقَقْته وكَسّرته، والسويق جَشِيش. الليث: الجَشّ طَحْن السويق والبُرّ إِذا لم يُجْعل دَقِيقاً. قال الفارسي: الجَشِيشة واحدة الجَشِيش كالسويقة واحدة السويق، والمِجَشّة: الرحى، وقيل: المجشة رحى صغيرة يُجَش بها الجشيشةُ من البر وغيره، ولا يقال للسَّوِيق جَشِيشة ولكن يقال جَذيذة. الجوهري: المجش الرحى التي يُطحن بها الجشيش.
والجَشَش والجُشَّة: صوت غليظ فيه بُحّة يَخْرج من الخَياشِيم، وهو أَحد الأَصوات التي تُصاغ عليها الأَلْحان، وكانَ الخليل يقول: الأَصوات التي تُصَاغ بها الأَلْحانُ ثلاثة منها الأَجَشّ، وهو صوت من الرأْس يَخْرج من الخياشيم فيه غِلَظ وبُحَّة، فيتبع بِخَدِرٍ موضوع على ذلك الصوت بعينه ثم يتبع بِوَشْيٍ مثل الأَوّل فهي صياغته، فهذا الصوت الأَجَشّ، وقيل: الجَشَش والجُشة شدة الصوت. ورَعْد أَجَشّ: شديدُ الصوت؛ قال صخْر الغَيّ:أَجَشَّ رِبَحْلاً، له هَيْدَب،
يُكَشِّف لِلْحال رَيْطاً كَثِيفا
الأَصمعي: من السحاب الأَجَشّ الشديدُ الصوتِ صوت الرعْد. وفرسٌ أَجَشّ الصّوتِ: في صَهِيله جَشَش؛ قال لبيد:
بأَجَشِّ الصوتِ يَعْبُوبٍ، إِذا
طَرَق الحَيُّ من الغَزوِ، صَهَل
والأَجَشّ: الغليظُ الصوت. وسحابٌ أَجَش الرعْدِ. وفي الحديث: أَنه سَمِعَ تَكْبيرة رجُلٍ أَجَشِّ الصوتِ أَي في صَوته جُشّة، وهي شِدّة وغِلَظ. ومنه حديث قُسّ: أَشْدَق أَجشّ الصوت، وقيل: فرس أَجش، هو الغليظُ الصهِيل وهو ما يُحْمد في الخيل؛ قال النجاشي:
ونجَّى ابنَ حَرْبٍ سابِحٌ ذو عُلالة،
أَجَشُّ هَزِيمٌ، والرِّماحُ دَوَاني
وقال أَبو حنيفة: الجشّاء من القِسيّ التي في صوتها جُشّة عند الرمْي؛ قال أَبو ذؤيب:
ونَمِيمة من قائِصٍ مُتَلَبِّب،
في كفّه جَشْءٌ أَجَشُّ وأَقْطَع
قال: أَجش فذكَّر وإِن كان صفة للجشء، وهو مؤنث، لأَنه أَراد العُود. والجَشَّة والجُشَّة، لغتان: الجماعة من الناس، وقيل: الجماعة من الناس يُقبِلون معاً في نَهْضة.
وجَشَّ القومُ: نفَروا واجتمعوا؛ قال العجاج:
بِجَشّة جَشّوا بها ممن نَفَر
أَبو مالك: الجَشَّة النَّهْضة. يقال: شَهِدْت جَشَّتَهم أَي نَهْضَتَهم، ودخَلَتْ جشَّة من الناس أَي جماعة. ابن شميل: جَشَّه بالعَصا وجَثَّه جشّاً وجثّاً إِذا ضَرَبه بها. الأَصمعي: أَجَشّت الأَرضُ وأَبَشَّت إِذا التفَّ نَبْتُها. وجَشَّ البئرَ يَجُشّها جَشّاً؛ وجَشْجَشَها: نَقَّاها وقيل: جَشَّها كَنَسَها؛ قال أَبو ذؤيب يصف القبْر:
يقولون لمَّا جُشَّتِ البِئرُ: أَورِدُوا،
وليس بِها أَدْنى ذِفافٍ لِوارِد
قال: يعني به القبر. وجاء بعد جُشٍّ من الليل أَي قِطْعة. والجُشُّ أَيضاً: مما ارتفع من الأَرض ولم يَبْلُغ أَن يكون جَبَلاً. والجُشّ: النَّجَفَة فيه غِلَظ وارتفاع. والجَشَّاء: أَرضٌ سهْلة ذاتُ حَصًى تُسْتَصْلح لغَرْس النخل؛ قال الشاعر:
من ماءِ مَحْنِيَة جاشَتْ بِجُمَّتِها
جَشَّاء، خالَطَتِ البَطْحاءُ والجَبَلا
وجُشُّ أَعْيارٍ: موضِعٌ معروف؛ قال النابغة
(* قوله «قال النابغة» كذا
بالأَصل، وفي ياقوت: قال بدر بن حزان يخاطب النابغة.):
ما اضْطرَّكَ الحِرْزُ من لَيْلى إِلى بَرَدٍ،
تَخْتارُه مَعْقِلاً عن جُشّ أَعيار
والجُشّ: الموضِع الخَشِنُ الحِجارَة.
ابن الأَثير في هذه الترجمة في حديث علي، كرم اللَّه وجهه: كان ينهى عن أَكْل الجِرِّيّ والجِرِّيتِ والجَشّاء؛ قيل: هُو الطِّحَالُ؛ ومنه حديث ابن عباس: ما آكُلُ الجَشَّاءَ من شَهْوتها، ولكن ليَعْلَم أَهلُ بيتي أَنها حَلال.
جعش: الجُعْشُوش: الطَّويلُ، وقيل: الطويل الدَّقِيق، وقيل: الدَّمِيم القَصِيرُ الذَّريءُ القَمِيءُ منسوب إِلى قَمْأَةٍ وصِغَرٍ وقلَّةٍ؛ عن يعقوب، قال: والسين لغة، وقال ابن جني: الشين بدل من السين لأَنَّ السين أَعمُّ تصرُّفاً، وذلك لدخولها في الواحد والجمع جميعاً، فضيقُ الشين مع سعة السين يُؤْذِنُ بأَنَّ الشين بدلٌ من السين، وقيل: اللَّئِيم، وقيل: هو النَّحِيف الضامر؛ عن ابن الأَعرابي؛ قال الشاعر:
يا رُبَّ قَرْمٍ سَرِسٍ عَنَطْنَط،
لَيس بِجُعْشُوش ولا بأَذْوَط
وقال ابن حلزة:
بنو لُخَيم وجَعَاشيش مُضَر
كل ذلك يقال بالشين وبالسين. وفي حديث طهفة: ويَبِس الجِعْش؛ قيل: هو أَصل النبات، وقيل: أَصل الصلِّيان خاصة وهو نبت معروف.

##### Türkçe

**جشّ** **الحَبَّ** **يَجُشّه** **جشّاً** ve **أَجَشّه**: onu dövdü; ve denildi ki: onu kalın bir öğütmeyle, iri kırma olarak öğüttü; o, **جَشِيش** ve **مَجْشوش**tur. Ebû Zeyd: **أَجْشَشْت** **الحَب** **إِجْشاشاً**. Ve **الجَشِيش** ile **الجَشِيشة**: hububattan **جُش** edilen şeydir; Rü’be dedi ki:
لا يَتَّقي بالذُّرَقِ المَجْروش،
من الزُّوان، مَطْحَن الجَشِيش
Ve denildi ki: **الجَشِيشُ** pişirilmeden önce dövüldüğü vakit hububattır; pişirildiği zaman ise o **جَشِيثه** olur; İbn Sîde dedi ki: Bu, kuvvetli olmayan bir ayırımdır. Hadiste: Allah’ın Resûlü, صلى الله عليه وسلم, eşlerinden bazısı üzerine **بِجَشيشة** ile düğün yemeği verdi; Şemmer dedi ki: **الجَشِيشُ** şudur: buğdayın çokça öğütülmesi, sonra onunla tencerenin kurulması ve üzerine et yahut hurma atılması, sonra pişirilmesi; işte bu **الجشيش**tir; ve ona **دَشِيشة** de denir, **بالدال**. Câbir hadîsinde: **فَعَمَدْت** **إِلى** **شَعِيرٍ** **فَجَشَشْته** yani onu öğüttüm. Ve gerçekten **جَشَشْت** buğdayı; **الجَرِيش** de onun gibidir. Ve **جشَشْت** bir şeyi, **أَجُشّه** **جَشّاً**: onu ince dövdüm ve kırdım; **السويق** ise **جَشِيش**tir. Leys: **الجَشّ**; **السويق**in ve **البُرّ**un, un yapılmadığı zaman, öğütülmesidir. Fârisî dedi ki: **الجَشِيشة**; **الجَشِيش**in bir tanesidir; tıpkı **السويقة**nin **السويق**in bir tanesi olması gibi. Ve **المِجَشّة**: değirmendir; ve denildi ki: **المجشة** küçük bir değirmendir; onunla buğdaydan ve başkasından **الجشيشةُ** **يُجَش** edilir. **السَّوِيق** için **جَشِيشة** denmez; fakat **جَذيذة** denir. Cevherî: **المجش**; onunla **الجشيش**in öğütüldüğü değirmendir.

Ve **الجَشَش** ile **الجُشَّة**: burun deliklerinden çıkan, içinde kısıklık bulunan kalın bir sestir; o, nağmelerin üzerine kalıba döküldüğü seslerden biridir. Halîl şöyle derdi: Nağmelerin kendileriyle kalıba döküldüğü sesler üçtür; onlardan biri **الأَجَشّ**tır; o, baştan bir sestir; burun deliklerinden çıkar; onda kalınlık ve kısıklık vardır; sonra bizzat o sesin üzerine konulmuş bir **بِخَدِرٍ** ile tâkip edilir; sonra birincisi gibi bir **بِوَشْيٍ** ile tâkip edilir; işte onun kalıba dökülüşü budur; işte bu ses **الأَجَشّ**tır. Ve denildi ki: **الجَشَش** ve **الجُشة** sesin şiddetidir. Ve **رَعْد** **أَجَشّ**: sesi şiddetli; Sahr el-Ğayy dedi ki:
أَجَشَّ رِبَحْلاً، له هَيْدَب،
يُكَشِّف لِلْحال رَيْطاً كَثِيفا
Asma‘î: buluttan **الأَجَشّ**; gök gürültüsünün sesi, sesi şiddetli olandır. Ve **فرسٌ** **أَجَشّ** **الصّوتِ**: kişnemesinde **جَشَش** vardır; Lebîd dedi ki:
بأَجَشِّ الصوتِ يَعْبُوبٍ، إِذا
طَرَق الحَيُّ من الغَزوِ، صَهَل
Ve **الأَجَشّ**: sesi kalın olandır. Ve **سحابٌ** **أَجَش** **الرعْدِ**. Ve hadiste: onun, **أَجَشِّ الصوتِ** bir adamın tekbirini işittiği; yani sesinde **جُشّة** vardır; o da şiddet ve kalınlıktır. Ve ondan, Kuss hadîsi: **أَشْدَق** **أَجشّ الصوت**; ve denildi ki: **فرس** **أَجش**; o, kişnemesi kalın olandır; ve o, atlarda övülen şeydir; Neccâşî dedi ki:
ونجَّى ابنَ حَرْبٍ سابِحٌ ذو عُلالة،
أَجَشُّ هَزِيمٌ، والرِّماحُ دَوَاني
Ebû Hanîfe dedi ki: yaylardan **الجشّاء**; atış esnasında sesinde **جُشّة** bulunanlardır; Ebû Züeyb dedi ki:
ونَمِيمة من قائِصٍ مُتَلَبِّب،
في كفّه جَشْءٌ أَجَشُّ وأَقْطَع
Dedi ki: **أَجش** dedi de müzekker yaptı; her ne kadar **الجشء** için bir sıfat olsa da, o müennestir; çünkü o, **العُود**u kastetti. Ve **الجَشَّة** ile **الجُشَّة**, iki lugattır: insanlardan topluluk; ve denildi ki: insanlardan topluluk; birlikte bir kalkışta gelirler.

Ve **جَشَّ** **القومُ**: ürktüler ve toplandılar; ‘Accâc dedi ki:
بِجَشّة جَشّوا بها ممن نَفَر
Ebû Mâlik: **الجَشَّة** kalkıştır. Denir ki: **شَهِدْت** **جَشَّتَهم** yani kalkışlarını. Ve **دخَلَتْ** **جشَّة** **من** **الناس** yani bir topluluk. İbn Şümeyl: **جَشَّه** **بالعَصا** ve **جَثَّه** **جشّاً** ve **جثّاً**; onunla vurduğu zaman. Asma‘î: **أَجَشّت** **الأَرضُ** ve **أَبَشَّت**; bitkisi birbirine dolandığı zaman. Ve **جَشَّ** kuyuyu, **يَجُشّها** **جَشّاً**; ve **جَشْجَشَها**: onu temizledi; ve denildi ki: **جَشَّها** onu süpürdü; Ebû Züeyb, kabri vasfederek dedi ki:
يقولون لمَّا جُشَّتِ البِئرُ: أَورِدُوا،
وليس بِها أَدْنى ذِفافٍ لِوارِد
Dedi ki: bununla kabri kastediyor. Ve geceden **جُشٍّ**den sonra geldi; yani bir parça. Ve **الجُشُّ** ayrıca: yerden yükselen, fakat dağ olacak dereceye ulaşmayan şeydir. Ve **الجُشّ**: içinde kalınlık ve yükselme bulunan **النَّجَفَة**dir. Ve **الجَشَّاء**: çakıllı, düz bir arazidir; hurma dikimi için elverişli kılınır; şair dedi ki:
من ماءِ مَحْنِيَة جاشَتْ بِجُمَّتِها
جَشَّاء، خالَطَتِ البَطْحاءُ والجَبَلا
Ve **جُشُّ** **أَعْيارٍ**: bilinen bir yerdir; Nâbiga dedi ki:
(* “**قال النابغة**” sözü asılda böyledir; Yâkût’ta: Bedr b. Hazân dedi, Nâbiga’ya hitap ederek.):
ما اضْطرَّكَ الحِرْزُ من لَيْلى إِلى بَرَدٍ،
تَخْتارُه مَعْقِلاً عن جُشّ أَعيار
Ve **الجُشّ**: taşları kaba olan yer.

İbnü’l-Esîr bu tercemede, Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: **الجِرِّيّ** ve **الجِرِّيتِ** ve **الجَشّاء**ın yenmesini yasaklardı; denildi ki: o **الطِّحَالُ**dır. Ve ondan, İbn Abbâs hadîsi: onun iştahından **الجَشَّاءَ** yemem; fakat ev halkım bilsin diye: onun helâl olduğunu.

**جعش**: **الجُعْشُوش**: uzun olandır; ve denildi ki: uzun-ince olandır; ve denildi ki: çirkin, kısa, bayağı, aşağılık olandır; **قَمْأَةٍ**e, küçüklüğe ve azlığa nisbetlidir; Ya‘kûb’dan: dedi ki: **السين** bir lugattır. İbn Cinnî dedi ki: **الشين**; **السين**in bedelidir; çünkü **السين** daha genel tasarrufludur; bu da, onun tekile ve çoğula birlikte girmesindendir; **الشين**in darlığı, **السين**in genişliğiyle beraber, **الشين**in **السين**den bedel olduğuna delâlet eder. Ve denildi ki: alçak (lâim)dir. Ve denildi ki: o, zayıf, cılız olandır; İbnü’l-A‘râbî’den. Şair dedi ki:
يا رُبَّ قَرْمٍ سَرِسٍ عَنَطْنَط،
لَيس بِجُعْشُوش ولا بأَذْوَط
İbn Halze dedi ki:
بنو لُخَيم وجَعَاشيش مُضَر
Bütün bunlar **بالشين** ve **بالسين** ile söylenir. Tuhfe hadîsinde: **ويَبِس** **الجِعْش**; denildi ki: o, bitkinin köküdür; ve denildi ki: özellikle **الصلِّيان**ın köküdür; o, bilinen bir bitkidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ش ش * * جَشَّ * الشيء من باب رد دقه وكسره والسويق * جَشِيشٌ * و * الجَشِيشةُ * ما جش من البر وغيره * جَشَّ * البر و * أَجَشَّهُ * إذا طحنه طحنا جليلا فهو * جَشِيشٌ * و * مَجْشُوشٌ

##### Türkçe

* ج ش ش * * **جَشَّ** * şeyi, **رد** bâbından: onu ince dövdü ve kırdı; ve **السويق**. * **جَشِيشٌ** * ve * **الجَشِيشةُ** *: buğdaydan ve başkasından **جش** edilen şey. * **جَشَّ** * buğdayı ve * **أَجَشَّهُ** *: onu iri bir öğütmeyle öğüttüğü zaman; o hâlde o, * **جَشِيشٌ** * ve * **مَجْشُوشٌ** *tur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جشه يجشه جشا: دقه وكسره، وقيل: طحنه طحنا غليظا جريشا، كأجشه، وهذه عن أبي زيد. وأجشه بالعصا: ضربه بها، وكذلك جثه جثا، قاله ابن شميل. وجش المكان: كنسه، ونظفه. وجش البئر: نقاها من الوحل. وجش الباكي دمعه: امتراه واستخرجه، عن ابن عباد. وجش البئر: كنسها ونقاها، قاله الجوهري، وأنشد لأبي ذؤيب:
  يقولون لما جشت البئر أوردوا                      وليس بها أدنى ذفاف لـوارد

  قال: يعني به القبر، ولا يخفى أن ذكر البئر ثانيا تكرار، ولو قال بعد قوله: والبئر نقاها كجشجشها لأصاب، قال ابن دريد: الجشجشة: استخراجك ما في البئر من تراب وغيره، مثل الجش. وهاشم بن عبد الواحد الجشاش الكوفي، يروي عنه جعفر بن محمد بن شاكر. وإبراهيم بن الوليد الجشاش، يروي عن أبي بكر الرمادي: محدثان. والجشيشة: ما جش من بر ونحوه، كالجشيش، وقيل: الجشيش: الحب، حين يدق قبل أن يطبخ، فإذا طبخ فهو جشيشة. قال ابن سيده: وهذا فرق ليس بقوي، وفي الحديث أو لم على بعض أزواجه بجشيشة. والمجش والمجشة: الرحى التي يطحن بها الجشيش. والجشيش: السويق، وقال الفارسي: الجشيشة: واحد الجشيش، كالسويقة واحدة السويق، وقال غيره: ولا يقال للسويق جشيشة، ولكن يقال جذيذة. وقال شمر، رحمه الله: الجشيش: حنطة تطحن طحنا جليلا، فتجعل في قدر، ويلقى فيها لحم أو تمر فيطبخ، فهذا الجشيش، ويقال لها: دشيشة، بالدال. وكأمير: اسم، ولا يخفى أنه لا يحتاج إلى ضبطه كأمير؛ لعدم مخالفته مع السابق. وكزبير جشيش بن الديلمي: صحابي ممن أعان على قتل الأسود العنسي، وكان باليمن، قاله ابن ماكولا. وجشيش بن مالك، في تميم، وهو ابن مالك بن حنظلة بن مالك ابن زيد مناة، وأمه حطى بنت ربيعة ابن مالك بن زيد مناة، إليها ينسبون. وجشيش بن مر، في مذحج، ومر هو ابن صداء. وجشيش بن عوف بن حيوة ابن ليث بن بكر، في كنانة، هكذا نقلهم الحافظ في التبصير. والجش: الموضع الخشن الحجارة، عن ابن الأعرابي، وقال غيره: الجش: ما ارتفع من الأرض، ولم يبلغ أن يكون جبلا. والجش من الدابة والقفر: وسطهما، كالجشان، بالضم. وقال ابن فارس: الجش بالضم: الجبل، والجمع جشاش، بالكسر، وقد خالف قاعدته هنا؛ حيث لم يشر للجمع بالجيم، وسبحان من لا يسهو. ويقال: مضى جش من الليل، أي ساعة منه، وقيل: هو ما بين أوله إلى ثلثة. والجش: النجفة شبه شفة- وفي بعض النسخ: شبه نسفة- فيه غلظ وارتفاع. وجش: د، بين صور وطبرية، على سمت البحر. وجش: جبل صغير بالحجاز لجشم بن بكر. وجش إرم: جبل عند أجأ أملس الأعلى، سهل يرعاه الإبل والحمير، كثير الكلإ، بذروته، أي أعلاه، مساكن عاد وإرم، وعجائب من صور منحوته في الصخور. وجش أعيار: ع، قال بدر المازني:
  ما اضطرك الحرز من ليلى إلى برد                      تختاره معقلا عـن جـش أعـيار أو هو ماء ملح، بأكناف شربة، بعدنة، لبني فزارة. والجشة، بالفتح: جماعة الناس يقبلون معا في نهضة أو ثورة، قاله الليث، ويضم، يقال: دخلت جشة من الناس. وقال أبو مالك: الجشة: نهضه القوم، يقال: شهدت جشتهم، أي نهضتهم. أم يحيى جشة بنت عبد الجبار بن وائل: محدثة، روت عنها ميمونة بنت حجر. والجشة، بالضم: شدة الصوت، كالجشش، محركة. والجشة، والجشش: صوت غليظ،، يخرج من الخياشيم، فيه بحة وغلظ. والأجش: الغليظ الصوت من الإنسان، ومنه الحديث، أنه سمع تكبير رجل أجش الصوت. ومن الخيل، يقال: فرس أجش الصوت: في صهيله جشش، قال لبيد:

  بأجش الصوت يعـبـوب إذا                      صرق الحي من الغزو صهل قال ابن دريد: وهو مما يحمد في الخيل، قال النجاشي:
  ونجى ابن حرب سابح ذو علالة                      أجش هزيم والرمـاح دوانـي ومن الرعد وغيره. قال الأصمعي: من السحاب: الأجش: الشديد الصوت، صوت الرعد، ويقال: رعد أجش: شديد الصوت، قال صخر الغي:
  أجش ربحلا له هـيدب                      يكشف للخال ريطا كثيفا والأجش: أحد الأصوات التي تصاغ منها، وفي بعض الأصول الصحيحة عليها الألحان، وكان الخليل يقول: الأصوات التي تصاغ بها الألحان ثلاثة: منها الأجش، وهو صوت من الرأس يخرج من الخياشيم، فيه غلظة وبحة، فيتبع بخدر موضوع على ذلك الصوت بعينه، ثم يتبع بوشي مثل الأول، فهي صياغته، فهذا الصوت الأجش. والجشاء: الغليظة الإرنان من القسي. قال أبو حنيفة: هي التي في صوتها جشة عند الرمي، قال أبو ذؤيب:
  ونميمة من قانص متلـبـب                      في كفه جشء أجش وأقطع قال: أجش، فذكر وإن كان صفة للجشء، وهو مؤنث، لأنه أراد العود، وقال السكري: النميمة: صوت الوتر، والجشء: قضيب خفيف؛ والأجش: الغليظ الصوت. والجشاء: السهلة ذات الحصباء من الأراضي الصالحة للنخل، قال:
  من ماء محنية جاشت بجمتهـا                      جشاء خالطت البطحاء والجبلا ولو قال: السهلة ذات حصباء تستصلح للنخل، لكان أصاب في الاختصار. وقال الأصمعي: أجشت الأرض وأبشت، إذا التف نبتها وحشيشها، وليس في نص الأصمعي هذه اللفظة، وقيل: أنبتت أول نباتها. ومما يستدرك عليه: جش القوم: نفروا واجتمعوا، قال العجاج: بجشة جشوا بها ممن نفر. وجشيش، كزبير: لقب الوازع ابن عبد الله بن مر الشاعر، نقله الحافظ. وحصين بن تميم الجشيشي، كان على شرطة ابن زياد. وأجش: أطم من آطام المدينة.

##### Türkçe

**جشه** **يجشه** **جشا**: onu ince yaptı ve kırdı; ve denildi ki: onu iri öğütme ile, kırma (جريش) gibi öğüttü; **كأجشه**; ve bu, Ebû Zeyd’dendir. Ve **أجشه بالعصا**: onu onunla (sopayla) vurdu; ve yine **جثه جثا**; bunu İbn Şümeyl söyledi. Ve **جش المكان**: onu süpürdü ve temizledi. Ve **جش البئر**: onu çamurdan arındırdı. Ve **جش الباكي دمعه**: onu sağdı ve çıkardı; İbn Abbâd’dan. Ve **جش البئر**: onu süpürdü ve arındırdı; bunu Cevherî söyledi; ve Ebû Züeyb’den inşad etti:
  “Derler ki: kuyu **جشت** olunca su getirdiler,
  hâlbuki onda bir su getirene en yakın bir **ذفاف** yoktur.”

Dedi ki: bununla kabri kastediyor; ve gizli değildir ki kuyunun ikinci defa zikri tekrardır; eğer şu sözünden sonra: “ve kuyu onu arındırdı” (deseydi) **كجشجشها** (gibi) deseydi isabet ederdi. İbn Düreyd dedi ki: **الجشجشة**: kuyuda toprak ve başkasından olanı çıkarman; **الجش** gibidir. Ve Hâşim b. Abdülvâhid **الجشاش** el-Kûfî; ondan Ca‘fer b. Muhammed b. Şâkir rivayet eder. Ve İbrâhîm b. el-Velîd **الجشاش**; Ebû Bekr er-Ramâdî’den rivayet eder: iki muhaddistir. Ve **الجشيشة**: buğday ve benzeri şeylerden **جش** edilen şey; **كالجشيش** gibi. Ve denildi ki: **الجشيش**: tane; pişirilmeden önce dövüldüğü vakit; pişirilince o **جشيشة** olur. İbn Sîde dedi ki: bu fark kuvvetli değildir. Ve hadiste: bazı zevcelerine **بجشيشة** ile ikram etti. Ve **المجش** ve **المجشة**: **الجشيش** ile öğütülen değirmen taşı. Ve **الجشيش**: kavut (süvîk). Fârisî dedi ki: **الجشيشة**: **الجشيش**’in bir tanesi; tıpkı **السويقة**’nin **السويق**’in bir tanesi olması gibi. Başkası dedi ki: kavuta **جشيشة** denilmez; fakat **جذيذة** denilir. Şemmer, Allah ona rahmet etsin, dedi ki: **الجشيش**: iri öğütme ile öğütülen buğdaydır; sonra bir tencereye konur; içine et veya hurma atılır da pişirilir; işte bu **الجشيش**’tir; ve ona **دشيشة** denilir; **بالدال**. Ve **كأمير**: isimdir; ve gizli değildir ki onu **كأمير** gibi ضبط etmeye ihtiyaç yoktur; öncekiyle muhalefeti bulunmadığından. Ve **كزبير**: **جشيش بن الديلمي**: sahâbîdir; **الأسود العنسي**’nin öldürülmesine yardım edenlerdendir; Yemen’de idi; bunu İbn Mâkûlâ söyledi. Ve **جشيش بن مالك**: Temîm’dedir; o, Mâlik b. Hanzala b. Mâlik b. Zeyd Menât’ın oğludur; annesi Hattâ bint Rebîa b. Mâlik b. Zeyd Menât’tır; ona nisbet edilirler. Ve **جشيش بن مر**: Mezḥic’dedir; ve Mer, Ṣadâ’nın oğludur. Ve **جشيش بن عوف بن حيوة ابن ليث بن بكر**: Kinâne’dedir; hâfız bunu **التبصير**’de böyle nakletti. Ve **الجش**: taşları kaba olan yer; İbnü’l-A‘râbî’den. Başkası dedi ki: **الجش**: yerden yükselen şeydir; dağ olacak kadar değildir. Ve **الجش** binek hayvanından ve çölden: ikisinin ortasıdır; **كالجشان**; **بالضم**. İbn Fâris dedi ki: **الجش** **بالضم**: dağdır; cem‘i **جشاش**; **بالكسر**; burada kaidesine muhalefet etti; zira cem‘ için **بالجيم** işaret etmedi; ve sehiv etmeyen (yanılmayan) Allah’ı tenzih ederim. Ve denilir: **مضى جش من الليل**; yani ondan bir saat; ve denildi ki: o, evvelinden üçte birine kadar olan şeydir. Ve **الجش**: **النجفة**; dudak benzeri—bazı nüshalarda: savurma benzeri—onda kalınlık ve yükselme vardır. Ve **جش**: **د**; Sûr ile Taberiyye arasında; deniz doğrultusunda. Ve **جش**: Hicaz’da, Cüşm b. Bekr’e ait küçük bir dağ. Ve **جش إرم**: Ecâ yanında bir dağ; üstü dümdüz; deve ve eşeklerin otladığı bir ova; otu çok; zirvesinde, yani en üstünde, Âd ve İrem’in meskenleri; kayalarda oyulmuş suretlerden acayiplikler. Ve **جش أعيار**: **ع**; Bedr el-Mâzinî dedi ki:
  “Leylâ’dan seni soğuğa,
  **جش أعيار**’dan bir sığınak olarak seçtiğin şeye ne zorladı?”

Veya o, Şerbe’nin kenarlarında, Adenne’de, Benî Fezâre’ye ait tuzlu sudur. Ve **الجشة** **بالفتح**: bir kalkışta veya bir ayaklanışta insanların topluluğu, birlikte gelirler; bunu Leys söyledi; ve **يضم**; denilir: **دخلت جشة من الناس**. Ebû Mâlik dedi ki: **الجشة**: kavmin kalkışı; denilir: **شهدت جشتهم**; yani kalkışlarını. Ümm Yahyâ **جشة بنت عبد الجبار بن وائل**: muhaddisedir; ondan Meymûne bint Hacer rivayet etti. Ve **الجشة** **بالضم**: sesin şiddeti; **كالجشش**; **محركة**. Ve **الجشة** ve **الجشش**: kalın bir sestir; burun deliklerinden çıkar; onda kısıklık ve kalınlık vardır. Ve **الأجش**: insandan kalın sesli olandır; ondan hadis: kalın sesli bir adamın tekbirini işitti. Ve attan: denilir: **فرس أجش الصوت**: kişnemesinde **جشش** vardır; Lebîd dedi ki:

  “Kalın sesli, coşkun (bir at) ile;
  mahalle gazadan dönünce kişnedi.”

İbn Düreyd dedi ki: bu, atlarda övülen şeylerdendir. Neccâşî dedi ki:
  “İbn Harb’in oğlu kurtuldu; yüzücü, yeleli,
  kalın (sesli) bir gürültü; mızraklar bana yakın iken.”

Ve gök gürültüsü ve başkasından. Asma‘î dedi ki: buluttan: **الأجش**: sesi şiddetli olandır; gök gürültüsünün sesi; ve denilir: **رعد أجش**: sesi şiddetli. Ṣaḫr el-Ğayy dedi ki:
  “Kalın (sesli), geniş; onun bir **هيدب**’i vardır;
  ben’e kalın bir örtüyü açar.”

Ve **الأجش**: ondan (nağmelerin) yapıldığı seslerden biridir; bazı sahih asıllarda onun üzerine nağmeler vardır. Halîl derdi ki: nağmelerin yapıldığı sesler üçtür: onlardan biri **الأجش**’tir; o, baştan bir sestir; burun deliklerinden çıkar; onda kalınlık ve kısıklık vardır; sonra o sesin aynısı üzerine konmuş bir perde ile tâbi olunur; sonra ilkinin benzeri bir nakış ile tâbi olunur; işte onun yapımı budur; işte bu **الأجش** sestir. Ve **الجشاء**: yaylardan kalın, titrek olan (ses)tir. Ebû Hanîfe dedi ki: o, atışta sesinde **جشة** olan şeydir. Ebû Züeyb dedi ki:
  “Pusuya yatmış bir avcıdan bir fısıltı;
  elinde **جشء**; **أجش** ve **أقطع**.”

Dedi ki: **أجش** diye müzekker getirdi; her ne kadar **الجشء**’ün sıfatı olsa da—ki o müennestir—çünkü o, dalı kastetti. Sükkerî dedi ki: **النميمة**: kirişin sesidir; ve **الجشء**: hafif bir çubuktur; ve **الأجش**: kalın sesli olandır. Ve **الجشاء**: hurmaya elverişli arazilerden, çakıllı, kolay (düz) olan yerdir. Dedi ki:
  “Bir bükülmüş suyun suyundan; tepesinde kaynayan,
  **جشاء**; ova ile dağı karıştırdı.”

Ve eğer “hurmaya elverişli kılınan çakıllı kolay yer” deseydi, kısaltmada isabet ederdi. Asma‘î dedi ki: **أجشت الأرض وأبشت**: bitkisi ve otu birbirine dolaştığı vakit; Asma‘î’nin nassında bu lafız yoktur. Ve denildi ki: ilk bitkisini bitirdi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **جش القوم**: ürktüler ve toplandılar. ‘Accâc dedi ki: “Bir **بجشة** ile, ürkenlerden (bir topluluk) onunla **جشوا**.” Ve **جشيش** **كزبير**: şair el-Vâzi‘ b. Abdullâh b. Murr’un lakabıdır; hâfız nakletti. Ve Ḥuṣayn b. Temîm **الجشيشي**: İbn Ziyâd’ın şurtası üzerine idi. Ve **أجش**: Medine’nin **آطام**’ından bir **أطم**dur.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جشَّ
جشَّ U ( n. ac. جَشّ 1 ),
a.  Ground, bruised, pounded; smashed.

b.  Swept, cleaned.

c.  [ acc. &  Bi ], Beat with.

جَشّ
جَشّ 1 ,
a.  Stony ground.

مِجْشَش
مِجْشَش 20 ,  مِجْشَشَة 20t ,
a.  Hand-mill.

جَشِيْش
جَشِيْش 25 ,
a.  Roughly ground.

جَشِيْشَة
جَشِيْشَة 25t ,
a.  Coarse meal.

##### Türkçe

جشَّ
**جشَّ** U (isim-işlem **جَشّ** 1),
a. Öğütülmüş, ezilmiş, dövülmüş; parçalanmış.

b. Süpürülmüş, temizlenmiş.

c. [ -i hâli & **بِ** ile ], ile dövdü.

جَشّ
**جَشّ** 1,
a. Taşlı yer.

مِجْشَش
**مِجْشَش** 20, **مِجْشَشَة** 20t,
a. El değirmeni.

جَشِيْش
**جَشِيْش** 25,
a. Kaba öğütülmüş.

جَشِيْشَة
**جَشِيْشَة** 25t,
a. Kaba un.
