# جشع (ج-ش-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B4%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ش - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الجيم والشين معهما
)ج ش ع، ش ج ع يستعملان فقط( جشع: الجشع: الحرص الشديد على الأكل وغيره. وقوم جَشِعُون. وجَشِعَ يَجْشَعُ.
شجع: الشَّجَع في الإبل: سُرعة نقْل القوائم. جمل شَجعٌ، وناقةٌ شَجِعَةٌ. ويقال: شَجْعاء. ويقال: هو الذي يعتريه جنون من الإبل، وهو خطأ، إذا لو كان جنونا لما وصف به قوائمها في قوله:
على شَجِعاتٍ لا شِخاتٍ ولا عُصْلِ
يعني بالشجعات: قوائم الإبل، وقال سويد يصف النوق:
بصلاب الأرض فيهنّ شَجَعْ
والشَّجِعَةُ من النساء: الجريئة الجسورة على الرجال في كلامها وسلاطتها واللبؤة الشجعاء الجسورة الجريئة، وكذلك الأشجع من الأسد، والأشجعُ من الرجال الذي كأن به جنونا. قال الأعشى:
بأشجع أخّاذ على الدهر حكمه
ومن قال: الأشجع: الممسوس من الرجال فقد أخطأ. لو كان كذلك ما مدحت به الشعراء.
والأشجع في اليد والرجل: العصب الممدود فوق السُّلامَى ما بين الرُّسغ إلى أصول الأصابع التي يقال لها: أطناب الأصابع، فوق ظهر الكفّ، ويقال: بل هو العظم الذي يصل الإصبَعَ بالرُّسغ، لكلّ إصبّع أشجع، وإنما احتج الذي قال هو العصب بقولهم: للذئب والأسد ونحوه: عارى الشاجع. فمن جعل الأشاجع العصب قال: تللك العظام هي الأسناع. الواحد: سِنْعٌ.
والشجاع: بعض الحيّات، وجمعُه شُجْعانٌ وثلاثة أشْجِعَة، ورجلٌ شُجاعٌ وشُجَعَةً، وشِجَعَةٌ.. وامرأة شُجاعة، ونسوةٌ شُجاعاتٌ وشجائع. وقوم شُجَعاءُ وشُجْعَةٌ وشِجْعَةٌ على تقدير صُحْبة وغِلْمة. ورجلٌ شَجيعٌ، أي: شُجاعٌ، مثل: عَجيب وعُجاب.
والشَّجاعة: شِدَّةُ القلب عند البأس. تقول: تَشَجّعوا فحَمَلوا. ورجل أشجع يرجع معناه إلى الشُّجاع.
أشْجَعُ: حيّ من قيس. بنو شُجَع حيّ من كنانة.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الجيم** ve **الشين** onlarla beraber
(**ج ش ع**، **ش ج ع** yalnızca kullanılırlar) **جشع**: **الجشع**: yemeğe ve başkasına karşı şiddetli hırs. Ve bir kavim **جَشِعُون**. Ve **جَشِعَ** **يَجْشَعُ**.
**شجع**: develerde **الشَّجَع**: ayakların naklinde sürat. **جمل شَجعٌ** ve **ناقةٌ شَجِعَةٌ**. Ve denilir: **شَجْعاء**. Ve denilir: deve(ler)den ona delilik arız olan kimsedir; bu hatadır; eğer delilik olsaydı, şu sözünde onunla ayaklarını vasfetmezdi:
على **شَجِعاتٍ** لا **شِخاتٍ** ولا **عُصْلِ**
**الشجعات** ile kasteder: develerin ayakları. Ve Süveyd, dişi develeri vasfederek dedi:
بصلاب الأرض فيهنّ **شَجَعْ**
Ve kadınlardan **الشَّجِعَةُ**: konuşmasında ve dil uzatmasında erkeklere karşı cüretkâr, gözü pek olan. Ve **اللبؤة الشجعاء**: gözü pek, cüretkâr olan; ve aslandan **الأشجع** da böyledir. Ve erkeklerden **الأشجعُ**: sanki onda bir delilik varmış gibi olan. A‘şâ dedi:
ب**أشجع** أخّاذ على الدهر حكمه
Ve “**الأشجع**: erkeklerden musallat olunmuş (cin çarpmış) olan” diyen hata etmiştir. Öyle olsaydı şairler onunla övmezdi.
Ve elde ve ayakta **الأشجع**: **السُّلامَى**nın üstünde, **الرُّسغ** ile “**أطناب الأصابع**” denilen parmakların kökleri arasındaki, gerilmiş sinir; el sırtının üstünde. Ve denilir: bilakis o, **الإصبَعَ**ı **الرُّسغ**a ulaştıran kemiktir; her parmak için bir **أشجع** vardır. “O sinirdir” diyen, ancak onların “kurt ve aslan ve benzeri için: **عارى الشاجع**” sözleriyle delil getirdi. **الأشاجع**ı sinirler yapan kimse dedi ki: şu kemikler **الأسناع**dır. Tekili: **سِنْعٌ**.
Ve **الشجاع**: yılanların bir kısmı; çoğulu **شُجْعانٌ** ve üçü **أشْجِعَة**. Ve bir adam **شُجاعٌ** ve **شُجَعَةً** ve **شِجَعَةٌ**.. ve bir kadın **شُجاعة**; ve kadınlar **شُجاعاتٌ** ve **شجائع**. Ve bir kavim **شُجَعاءُ** ve **شُجْعَةٌ** ve **شِجْعَةٌ**, **صُحْبة** ve **غِلْمة** takdirince. Ve bir adam **شَجيعٌ**, yani: **شُجاعٌ**; **عَجيب** ve **عُجاب** gibi.
Ve **الشَّجاعة**: şiddet anında kalbin şiddeti. Dersin ki: **تَشَجّعوا** da yüklendiler. Ve bir adam **أشجع**; manası **الشُّجاع**a döner.
**أشْجَعُ**: Kays’tan bir kabile. **بنو شُجَع**: Kinâne’den bir kabile.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجَشَ'ُ: أشدَّ الحرص. تقول منه جَشِعَ بالكسر، وتَجَشّعَ مثهل، فهو رجلٌ جِشِعٌ وقومٌ جَشِعونَ.

##### Türkçe

**الجَشَ'ُ**: Hırsın en şiddetlisi. Ondan şöyle dersin: **جَشِعَ** (kesre ile) ve **تَجَشّعَ**; o hâlde o, **رجلٌ جِشِعٌ** ve **قومٌ جَشِعونَ**dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والجيم والشين
شجع ، جشع ، جعش
استعمل من وجوهه : شجع ، جشع ، جعش .
شجع : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يجيء كنز أحدهم يوم القيامة شجاعاً أفرعَ له زبيبتان ) . أما الأقرع فقد مرّ تفسيره . وأما الشُّجاع فإن أبا عبيد وغيره قالوا : الشجاع : الحيَّة الذّكَر . وأنشد الأحمر :
قد سالمَ الحياتُ منه القدما
الأفعوانَ والشُّجاعَ الشجعمَا
نصب الأفعوانَ والشُّجاع بمعنى الكلام ، لأن الحيات إذا سالمت القدمَ فقد سالَمَها القدمُ ، فكأنه قال : قد سالم القدمُ الحياتِ ؛ ثم جَعَلَ الأفعوان بدلاً منها . والشَّجعم من الحيات الخبيث المارد .
وقال اللحياني : يقال للحية شُجاع وشِجاع .
وقال شمر في كتاب ( الحيات ) : الشُّجاع ضرب من الحيات لطيفٌ دقيق ، وهو زعموا أجرؤها . وقال ابن أحمر :
وحبَتْ له أذنٌ يراقبُ سمعَها
بصَرٌ كناصبة الشُّجاع المُسْخِدِ
حبَتْ : انتصبت . وناصبةُ الشجاعِ : عينه التي ينصبها للنَّظَر إذا نظر .
وقال الليث : جمع الشُّجاعِ الحيّةِ الشُّجعان ، وثلاثة أشجعة . قال : ورجلٌ شجاعٌ وامرأة شُجاعة ونسوة شجاعات ، وقوم شُجعاء وشُجْعان وشَجْعة . قال : ويقال رجل شَجِيع وشُجاع ، مثل عَجيب وعُجاب . قال : والشَّجاعة : شدَّة القلب
عند البأس . قال : ويقال للأسد أشجع ، وللبؤةِ شَجْعاء . وأنشد للعجّاج :
فولَدَت فَرَّاسَ أُسْدٍ أشجعا
يعني أمّ تميم ولدته أسداً من الأسود وأنشد للأعشى :
بأشجعَ أخّاذٍ على الدهر حُكمَه
فمن أيّ ما تأتي الحوادثُ أَفرَقُ
وقال غيره : يقال للحيّة الأشجعَ . وأنشد :
قد عضَّه فقضَى عليه الأشجعُ
والأشجع : المجنون ، وبه شجَع أي جنون .
وقال الليث : قد قيل أنَّ الأشجع من الرِّجال : الذي كأنّ به جنوناً . قال : وهذا خطأ ، لو كان كذلك ما مَدَح به الشعراء . قال : والشِّجِعة من النِّساء : الجريئة على الرجال في كلامها وسلاطتها .
وقال اللِّحياني : يقال للجبان الضعيف إنّه لشَجْعة .
وقال الأصمعيّ : شُجاع البطن : شدّة الجوع . وأنشد لأبي خِراش الهذلي :
أردُّ شُجاعَ البطنِ لو تعلمينه
وأُوثِر غيري من عِيالِك بالطُّعمِ
والشَّجْعة : الفصيل تضعُه أمُّه كالمخبَّل .
قلت : ومنه قيل للرجل الضعيف شَجْعة .
ويقال شجُع الرجلُ يشجُع شجاعة . قال : ويقال لقد تشجَّعَ فلانٌ أمراً عظيماً ، أي ركبه . والمشجوع : المغْلوب بالشجاعة . والأشجع : الرجُل الطويل ، والمصدر الشَّجَع . وقال سُويد :
بصِلاب الأرض فيهنَّ شَجَعْ
وقال الليث : الشَّجَع في الإبل : سرعة نقلها قوائمها . جَملٌ شَجِعٌ وناقة شَجِعة وأنشد :
على شَجِعاتٍ لا شِخاتٍ ولا عُصْلِ
أراد بالشَّجِعات قوائم الإبل أنَّها طِوال .
وقال ابن دريد : رجلٌ أشجع : طويل ؛ وامرأة شَجْعاء . قال : وشَجْع : قبيلة من عُذرة ، وشُجَعُ : قبيلة من كنانة وأشجع في قيس .
أبو عبيد عن الأصمعي وأبي عمرو قالا : الأشاجع : عروق ظاهر الكفّ ، وهو مَغْرِز الأصابع .
وقال ابن السكيت : واحدها أشجع .
وقال الليث : الأشجع في اليد والرجل : العصَب الممدود فوق السُّلامَى ما بين الرُّسغ إلى أصول الأصابع التي يقال لها أطناب الأصابع فوق ظهر الكفّ . قال : وقال بعضهم : هو العُظَيم الذي يصل الإصبعَ بالرُّسْغ ، لكلّ إصبعٍ أشجَع . قال : واحتجَّ الذي قال هو العصب بقولهم للذئب والأسد : عارِي الأشاجع . فمن جَعَل الأشاجعَ العصب قال لتلك العظام هي الأسناع ، واحدها سِنْع .
جشع : في الحديث أن مُعاذاً لما خرج إلى اليمن شيعه رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فبكى معاذٌ جشعاً لفراق رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال ابن السكيت : الجَشَعُ : أسوأ الحرص . وقال سُوَيد :
وكلابُ الصَّيد فيهنَّ جَشَعْ
وقال شمر : الجشَع . شدَّة الجزع لفراق الإلْف . قال : والجشَع : الحرص الشديد على الأكل وغيره . رجلٌ جَشِعٌ : وقومٌ جَشِعون .
وقال ابن شُميل : رجلٌ جَشِعٌ بَشِع : يجمع جَزعاً وحِرصاً وخُبثَ نفس .
وقال بعض الأعراب : تجاشعنا الماء نتجاشعه تجَاشُعاً ، وتناهبناه ، وتشاححناه إذا تضايقنا عليه وتعاطشنا .
ومن الأسماء مجاشع .
جعش : أبو عبيد عن الأصمعي : الجُعشوش : الرجل الطويل . وقال شمر : الجُعشوش : الرجلُ الدقيقُ النحيف ، وكذلك الجعسوس . وقال غيره : رجلٌ جُعشوش وجُعسوسٌ ، إذا كان قمياً زريّاً . وقيل : الجُعشوش اللئيم .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي قال : الجُعشوش : النَّحيف الضامر . وأنشد :
يا ربَّ قَرْم سَرِسٍ عَنَطنَطِ
ليس بجعسُوسٍ ولا بأذْوَط
وقال ابن حِلِّزة :
بنو لُجيم وجَعَاسيسُ مُضَرْ
كل ذلك يقال بالسين والشين .

##### Türkçe

باب **العين** و**الجيم** و**الشين**
**شجع** ، **جشع** ، **جعش**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **شجع** ، **جشع** ، **جعش** .

**شجع** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki şöyle dedi: (Kıyamet günü onlardan birinin hazinesi, iki üzüm tanesi (gibi göz)ü olan boynuzsuz bir **شجاع** olarak gelir). أما **الأقرع** ise, onun tefsiri geçmişti. أما **الشُّجاع** ise, Ebû Ubeyd ve başkaları dediler ki: **الشجاع**: erkek yılan. El-Ahmer inşad etti:
قد سالمَ الحياتُ منه القدما
الأفعوانَ والشُّجاعَ الشجعمَا
**الأفعوان** ve **الشُّجاع**’ı, sözün manası üzere nasb etti; çünkü yılanlar ayağı barışık tutarsa, ayak da onları barışık tutmuş olur; sanki şöyle dedi: “Ayak yılanlarla barışık oldu”; sonra **الأفعوان**’ı ondan bedel kıldı. **والشَّجعم** yılanlardan habîs, azgın olandır.

El-Lihyânî dedi: Yılana **شُجاع** ve **شِجاع** denir.

Şemmer, ( **الحيات** ) kitabında dedi: **الشُّجاع** yılanlardan bir darbdir; latîf, ince (olan); ve o, zannettiklerine göre onların en cüretkârıdır. İbn Ahmer dedi:
وحبَتْ له أذنٌ يراقبُ سمعَها
بصَرٌ كناصبة الشُّجاع المُسْخِدِ
**حبَتْ**: dikildi. **وناصبةُ الشجاعِ**: baktığı zaman bakış için diktiği gözü.

El-Leys dedi: **الشُّجاعِ** (yılanın) cemi **الشُّجعان**’dır; ve üç (tane) **أشجعة**. Dedi: **ورجلٌ شجاعٌ** ve **امرأة شُجاعة** ve **نسوة شجاعات**; ve **قوم شُجعاء** ve **شُجْعان** ve **شَجْعة**. Dedi: **رجل شَجِيع** ve **شُجاع** denir; **عَجيب** ve **عُجاب** gibi. Dedi: **الشَّجاعة**: şiddetli kalp (yüreklilik)tir, savaş şiddeti anında. Dedi: Aslana **أشجع** denir; dişi aslana **شَجْعاء**. El-Acّâc için inşad etti:
فولَدَت فَرَّاسَ أُسْدٍ أشجعا
Yani: Temîm’in anası onu, aslanlardan bir aslan olarak doğurdu. Ve el-A‘şâ için inşad etti:
بأشجعَ أخّاذٍ على الدهر حُكمَه
فمن أيّ ما تأتي الحوادثُ أَفرَقُ
Başkası dedi: Yılana **الأشجعَ** denir. Ve inşad etti:
قد عضَّه فقضَى عليه الأشجعُ
**والأشجع**: deli; ve onda **شجَع** vardır, yani delilik.

El-Leys dedi: Şüphesiz **الأشجع**’ın erkeklerden, sanki onda bir delilik varmış gibi olan (kimse) olduğu söylenmiştir. Dedi: Bu hatadır; öyle olsaydı şairler onunla övmezdi. Dedi: Kadınlardan **الشِّجِعة**: sözünde ve dil uzatmasında erkeklere karşı cüretkâr olan.

El-Lihyânî dedi: Korkak zayıfa, “o mutlaka bir **شَجْعة**’dır” denir.

El-Asma‘î dedi: **شُجاع البطن**: şiddetli açlık. Ebû Hirâş el-Huzelî için inşad etti:
أردُّ شُجاعَ البطنِ لو تعلمينه
وأُوثِر غيري من عِيالِك بالطُّعمِ
**والشَّجْعة**: annesinin, sersemlemiş gibi (bir halde) doğurduğu sütten kesilmemiş yavru.

Dedim: Ondandır ki zayıf adama **شَجْعة** denmiştir.

Ve denir: **شجُع الرجلُ يشجُع شجاعة**. Dedi: “Falan, büyük bir işi **تشجَّعَ** etti” denir; yani ona bindi (üstlendi). **والمشجوع**: şecaatle mağlup edilmiş (olan). **والأشجع**: uzun adam; masdar **الشَّجَع**. Süveyd dedi:
بصِلاب الأرض فيهنَّ شَجَعْ
El-Leys dedi: Develerde **الشَّجَع**: ayaklarının onları (hızla) nakletmesidir. **جَملٌ شَجِعٌ** ve **ناقة شَجِعة**. Ve inşad etti:
على شَجِعاتٍ لا شِخاتٍ ولا عُصْلِ
**بالشَّجِعات** ile develerin ayaklarını kastetti; yani onlar uzundur.

İbn Düreyd dedi: **رجلٌ أشجع**: uzun; ve **امرأة شَجْعاء**. Dedi: **وشَجْع**: **عُذرة**’den bir kabiledir; ve **وشُجَعُ**: **كنانة**’den bir kabiledir; ve **أشجع** **قيس**’te (bir kabile).

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î ve Ebû ‘Amr’dan: İkisi dediler ki: **الأشاجع**: avucun dışındaki damarlar; ve o, parmakların saplandığı (yer)dir.

İbn es-Sikkît dedi: Onun teki **أشجع**’dır.

El-Leys dedi: El ve ayakta **الأشجع**: **السُّلامَى**’nın üstünde, bilekten parmakların köklerine kadar uzatılmış sinirdir; ki ona, avucun sırtının üstünde “**أطناب الأصابع**” denir. Dedi: Bazıları dedi ki: O, parmağı bileğe ulaştıran büyük (kemik)tir; her parmak için bir **أشجَع** vardır. Dedi: “O sinirdir” diyen, onların kurda ve aslana “**عارِي الأشاجع**” demeleriyle delil getirdi. Kim **الأشاجع**’ı sinir kılarsa, o kemiklere **الأسناع** der; onun teki **سِنْع**’dır.

**جشع** : Hadiste (şöyle geldi): Muâz Yemen’e çıktığında, Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) onu uğurladı; Muâz, Resûlullah’tan ( صلى الله عليه وسلم ) ayrılığa **جشعاً** olarak ağladı. İbn es-Sikkît dedi: **الجَشَعُ**: hırsın en kötüsü. Süveyd dedi:
وكلابُ الصَّيد فيهنَّ جَشَعْ
Şemmer dedi: **الجشَع**: ülfetin (alışılmış dostun) ayrılığına şiddetli sızlanma. Dedi: **والجشَع**: yemeğe ve başkasına karşı şiddetli hırs. **رجلٌ جَشِعٌ**: ve **قومٌ جَشِعون**.

İbn Şümeyl dedi: **رجلٌ جَشِعٌ بَشِع**: sızlanmayı, hırsı ve nefsin kötülüğünü bir araya getirir.

Bazı bedevî dedi: Suyu **تجاشعنا** ettik, onu **نتجاشعه تجَاشُعاً**; ve onu yağmaladık; ve ona daraldığımız ve susuz kaldığımız zaman onu **تشاححناه** ettik.

İsimlerden: **مجاشع**.

**جعش** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الجُعشوش**: uzun adam. Şemmer dedi: **الجُعشوش**: ince, zayıf adam; ve aynı şekilde **الجعسوس**. Başkası dedi: **رجلٌ جُعشوش** ve **جُعسوسٌ**; eğer aşağılık, rezil ise. Ve denildi: **الجُعشوش** alçak (kimse)dir.

El-Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-‘Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den: Dedi: **الجُعشوش**: zayıf, sıska. Ve inşad etti:
يا ربَّ قَرْم سَرِسٍ عَنَطنَطِ
ليس بجعسُوسٍ ولا بأذْوَط
İbn Hillize dedi:
بنو لُجيم وجَعَاسيسُ مُضَرْ
Bütün bunlar **السين** ve **الشين** ile söylenir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والشين وما يثلثهما)
(جشع) الجيم والشين والعين أصلٌ واحد، وهو الحِرْص الشديد. يقال رجل جَشِعٌ بيِّن الجَشَع، وقومٌ جَشِعُونَ. قال سُوَيد:‏
* وكِلاَبُ الصَّيد فِيهنَّ جَشَعْ(1) *‏
(جشم) الجيم والشين والميم أصلٌ واحد، وهو مجموع الجِسْم. يقال ألقَى فلانٌ على فُلان جُشَمَه، إذا ألقى عليه ثِقْله. ويقال جُشَمُ البعيرِ صَدْرُه، وبه سُمِّي الرجل "جُشَمَ(2)". فأمَّا قولهم تجشَّمت الأمرَ، فمعناه تحمَّلت بجُشَمِي حتى فعلتُه. وجشَّمْتُ فلاناً كذا، أي كلفتُه أن يحمل عليه جُشَمَه. قال:‏
فأُقْسِمُ ما جَشَّمتُهُ من مُلِمَّةٍ ***  تَؤُودُ كِرامَ الناسِ إلا تَجَشَّمَا‏
(جشأ) الجيم والشين والهمزة أصلٌ واحد، وهو ارتفاعُ الشيء. يقال جَشأَتْ نَفْسي، إذا ارتفَعَتْ من حُزنٍ أو فزَع. فأمَّا جاشَتْ(3) فليس من هذا، إنما ذلك غَثَيانُها. وقال أبو عبيدٍ: اجتشأتْنِي البِلادُ واجتشأتُها، إذا لم توافِقْك؛ لأنه إذا كان كذا ارتفعت عنه(4)، ونبَتْ به. وقال قوم: جَشأ القومُ مِن بلدٍ إلى بلد، إذا خَرَجُوا منه.‏
ومن هذا القياس تجشَّأَ تجشُّؤاً، والاسم الجُشاء. ومن الباب الجَشْء مهموز وغير مهموز: القوس الغليظة. قال أبو ذؤيب:‏
* في كَفِّهِ جَشْءٌ أجَشُّ وأقْطَعُ(5) *‏
(جشب) الجيم والشين والباء يدلُّ على خشونة الشيء. يقال طعامٌ جشِبٌ، إذا كان بلا أُدْمٍ. والمِجشاب: الغليظ. قال:‏
* تُولِيكَ كَشْحاً لطيفاً ليس مِجشابا(6) *‏
(جشر) الجيم والشين والراء أصلٌ واحدٌ يدلّ على انتشار الشيء وبُروزه. يقال جشَرَ الصبح، إذا أنارَ. ومنه قولهم: اصطبَحْنا الجاشِرِيَّة، وهذا اصطباحٌ يكون مع الصبح. وأصبَحَ بنو فلان جشَراً، إذا بَرَزُوا [و] الحيَّ ثم أقامُوا ولم يرجعوا إلى بيوتهم، وكذلك المال الجَشَر، الذي يَرْعى أمام البيوت. والجَشَّار: الذي يأخُذ المالَ إلى الجَشْر(7).‏
---------------------
(1) قصيدة سويد بن أبي كاهل في المفضليات (1: 188-200). وصدره:‏
* فرآهن ولما يستبن *‏
(2) في الأصل: "جشما" وإنما هو ممنوع من الصرف كزفر. وقد جاء على الصواب الذي أثبت في المجمل واللسان.‏
(3) في الأصل "فأما ما جاشت".‏
(4) في الأصل: "ارتفع عند".‏
(5) ديوان أبي ذؤيب 7 واللسان (جشأ) والمفضليات (2: 244). وصدره:‏
* ونميمة من قانص متلبب *‏
(6) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (جشب). وصدره:‏
* قراب حصنك لا بكر ولا نصف *‏
(7) لم يفسره هنا ولا في المجمل. والجشر بالتحريك: بقل الربيع، وبالفتح: إخراج الدواب للرعي.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** ve **الشين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**جشع**) **الجيم** ve **الشين** ve **العين** tek bir asıldır; o da şiddetli hırstır. Denir: adam **جَشِعٌ**; **الجَشَع**ı açık (belli)dir; ve kavim **جَشِعُونَ**. Süveyd dedi ki:‏
* Ve av köpekleri onların içinde **جَشَعْ**(1) *‏

(**جشم**) **الجيم** ve **الشين** ve **الميم** tek bir asıldır; o da **الجِسْم**in toplamıdır. Denir: falan, falanın üzerine **جُشَمَه**ini attı; yani onun üzerine ağırlığını attı. Ve denir: devenin **جُشَمُ**u onun göğsüdür; ve bununla adama "**جُشَمَ(2)**" adı verildi. Ama onların “**تجشَّمتُ** işi” sözleri; bunun manası: **جُشَمِي** ile yüklenip onu yapıncaya kadar katlandım. Ve “falanı şuna **جشَّمْتُ**”; yani ona, üzerine **جُشَمَه**ini yüklenmesini yükledim (ona bunu yükümlü kıldım). Dedi ki:‏
فأُقْسِمُ ما **جَشَّمتُهُ** من مُلِمَّةٍ ***  تَؤُودُ كِرامَ الناسِ إلا **تَجَشَّمَا**‏

(**جشأ**) **الجيم** ve **الشين** ve **الهمزة** tek bir asıldır; o da şeyin yükselmesidir. Denir: **جَشأَتْ** nefsim; yani bir hüzünden veya korkudan yükseldi. Ama **جاشَتْ**(3) ise bundan değildir; o ancak onun bulanmasıdır. Ebû Ubeyd dedi: **اجتشأتْنِي** beldeler ve ben de **اجتشأتُها**; sana uygun düşmediği zaman; çünkü bu böyle olunca ondan yükselir(4) ve onunla uyuşmaz. Bir topluluk dedi: kavim bir beldeden bir beldeye **جَشأ** etti; yani ondan çıktılar.‏
Ve bu kıyastandır: **تجشَّأَ** bir **تجشُّؤاً** ile; isim **الجُشاء**dır. Ve babdandır: hemzeli ve hemzesiz **الجَشْء**: kalın yay. Ebû Züeyb dedi ki:‏
* Onun avucunda **جَشْءٌ** var; daha kalın ve daha kesici(5) *‏

(**جشب**) **الجيم** ve **الشين** ve **الباء** şeyin kabalığına delalet eder. Denir: **طعامٌ جشِبٌ**; katıksız olduğu zaman. Ve **المِجشاب**: kalın (kaba)dır. Dedi ki:‏
* Sana ince bir böğür döndürür; **مِجشابا** değildir(6) *‏

(**جشر**) **الجيم** ve **الشين** ve **الراء** tek bir asıldır; şeyin yayılması ve belirginleşmesine delalet eder. Denir: sabah **جشَرَ** etti; yani aydınlandı. Ve ondandır onların sözü: **اصطبَحْنا الجاشِرِيَّة**; bu, sabahla birlikte olan bir sabahlamadır. Ve falanın oğulları **جشَراً** sabahladı; yani (evlerden) dışarı çıktılar [ve] mahalleyi (aştılar), sonra ikamet ettiler ve evlerine dönmediler; ve aynı şekilde **المال الجَشَر**: evlerin önünde otlayan mal. Ve **الجَشَّار**: malı **الجَشْر**e götüren kimsedir(7).‏

---------------------
(1) Mufaddaliyât’ta Süveyd b. Ebî Kâhil’in kasidesi (1: 188-200). Onun صدر’ı:‏
* فرآهن ولما يستبن *‏
(2) Asılda: "جشما"; ancak o, زفر gibi gayr-i munsarıftır. Mücmel ve Lisân’da tespit edilen doğru şekil üzere gelmiştir.‏
(3) Asılda "فأما ما جاشت".‏
(4) Asılda: "ارتفع عند".‏
(5) Ebû Züeyb divanı 7 ve Lisân (**جشأ**) ve Mufaddaliyât (2: 244). Onun صدر’ı:‏
* ونميمة من قانص متلبب *‏
(6) Ebû Zübeyd et-Tâî’nindir; Lisân’da (**جشب**) olduğu üzere. Onun صدر’ı:‏
* قراب حصنك لا بكر ولا نصف *‏
(7) Burada da Mücmel’de de onu açıklamadı. **الجشر** harekeli (tahrîk ile): bahar otu; fetha ile: hayvanları otlamaya çıkarmaktır.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ش ع
قبح الله الجزع والجشع وهو الحرص الشديد‏.‏
وفلان جشع على الطعام‏.‏
وهو من جشعه يأكل الطعام على بشعه‏.‏
وفلان مطعمه بشع وهو عليه جشع‏.‏

##### Türkçe

ج ش ع
Allah **الجزع**’ı ve **الجشع**’ı çirkin kılsın; o, şiddetli hırstır.
Ve falan, yemek üzerine **جشع**tır.
Ve o, onun **جشعه**’inden dolayı yemeği, onun **بشعه**’i üzere yer.
Ve falanın yemeği **بشع**tır ve o, onun üzerine **جشع**tır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

في الحديث: أَنَّ معاذاً لما خرج إلى اليمن شيَّعَه رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، فبكى معاذ جَشَعاً لفِراق رسولِ الله، صلى الله عليه وسلم؛ الجَشَعُ: الجزَعُ لِفراق الإِلْفِ. وفي حديث جابر: ثم أَقبل علينا فقال: أَيُّكم يُحِب أَن يُعْرِضَ الله عنه؟ قال: فجَشِعْنا أَي فَزِعْنا. وفي حديث ابن الخَصاصِيَّة: أَخافُ إِذا حضَر قِتالٌ جَشِعَتْ نفسي فكَرِهَتِ الموتَ. والجَشَعُ: أَسْوَأُ الحِرْصِ، وقيل: هو أَشدُّ الحِرْص على الأَكل وغيره، وقيل: هو أَن تأْخذ نصيبك وتَطْمَعَ في نصيب غيرك؛ جَشِعَ، بالكسر، جَشَعاً، فهو جَشِعٌ من قوم جَشِعِين وجَشاعى وجُشَعاء وجِشاعٌ وتَجَشَّعَ مثله؛ قال سويد:
وكِلابُ الصيْدِ فيهنّ جَشَعْ
ورجل جَشِعٌ بَشِعٌ: يجمع جَزَعاً وحِرْصاً وخبثَ نَفْس.
وقال بعض الأَعراب: تجاشَعْنا الماء نتَجاشَعهُ وتناهَبْناه وتَشاحَحْناه إِذا تضايَقْنا عليه وتَعاطَشْنا. والجَشِعُ: المُتَخَلِّق بالباطل وما ليس فيه.
ومُجاشِعٌ: اسم رجل من بني تميم وهو مُجاشِع بن دارِم بن مالك بن حنْظَلة بن مالك بن عمرو بن تميم.

##### Türkçe

Hadiste: Muâz’ın Yemen’e çıktığı vakit, Allah’ın Resûlü onu uğurladı,
Allah ona salât ve selâm etsin; Muâz, Allah’ın Resûlü’nden ayrılığa **جَشَعاً** olarak ağladı, Allah ona
salât ve selâm etsin; **الجَشَعُ**: ülfetin ayrılığına **الجزَعُ**dır. Câbir hadîsinde: sonra bize yöneldi
ve dedi: “Hanginiz Allah’ın kendisinden yüz çevirmesini sever?” dedi. “Biz **فَجَشِعْنا**,” yani
korktuk. İbnü’l-Hasâsıyye hadîsinde: “Korkarım ki savaş hazır bulunduğu zaman nefsim **جَشِعَتْ**
olur da ölümü kerih görür.” **الجَشَعُ**: hırsın en kötüsüdür; ve denildi: o, yemeğe ve başkasına karşı
hırsın en şiddetlisidir; ve denildi: o, payını alman ve başkasının payına tamah etmenidir;
**جَشِعَ** (kesre ile), **جَشَعاً**; o hâlde o **جَشِعٌ**dir; **جَشِعِين** kavminden, ve **جَشاعى** ve **جُشَعاء**
ve **جِشاعٌ**; ve **تَجَشَّعَ** da onun gibidir; Süveyd dedi:
وكِلابُ الصيْدِ فيهنّ جَشَعْ
Ve **جَشِعٌ** **بَشِعٌ** adam: **جَزَعاً** ve hırsı ve nefsin habîsliğini bir araya getirir.
Bazı a‘râb dedi: “Suyu **تجاشَعْنا** ederiz; onu **نتَجاشَعهُ** ederiz ve onu **وتناهَبْناه**
ederiz ve onu **وتَشاحَحْناه** ederiz; onun üzerinde daraldığımız ve susuzlaştığımız zaman.” **الجَشِعُ**:
bâtıl ile ve kendisinde olmayan şey ile ahlâklanan kimsedir.
Ve **مُجاشِعٌ**: Benî Temîm’den bir adamın adıdır; o, **مُجاشِع بن دارِم بن مالك بن
حنْظَلة بن مالك بن عمرو بن تميم**’dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ش ع * * الجَشَعُ * أشد الحرص وبابه طرب فهو * جَشِعٌ * و * تَجَشَّعَ * أيضا مثله

##### Türkçe

* ج ش ع * * **الجَشَعُ** * hırsın en şiddetlisidir; kapısı **طرب**’dır; o hâlde o **جَشِعٌ**’dir; ve **تَجَشَّعَ** da; ayrıca onun benzeri.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجشع، محركة: أشد الحرص كما في الصحاح، زاد في العباب: وأسوؤه على الأكل وغيره. و قال ابن دريد: قال الأصمعي: قلت لأعرابي: ما الجشع? قال: أسوأ الحرص، فسألت آخر فقال: أن تأخذ نصيبك، وتطمع في نصيب غيرك، وقد جشع، كفرح جشعا، فهو جشع، من قوم جشعين، قال الشنفري:
  وإن مدت الأيدي إلى الزاد لم أكنبأعجلهم، إذ أجشع القوم أعجل وقال سويد بن أبي كاهل اليشكري - يصف الثور والكلاب -:
  فرآهن ولمـا يسـتـبـن                      وكلاب الصيد فيهن جشع ومجاشع بن دارم بن مالك بن حنظلة بن مالك بن عمرو، بالضم: أبو قبيلة من تميم، مشهور. قال جرير يهجو الفرزدق:
  وضع الخزير فقيل: أين مجاشع?                      فشحا جحافله جراف هـبـلـع وقال الفرزدق:
  فيا عجبي، حتى كليب تسبني                      كأن أباها نهشل أو مجاشع ومجاشع بن مسعود بن ثعلبة السلمى: صحابي رضي الله عنه، نزل البصرة هو وأخوه مجالد، وقتل يوم الجمل مع عائشة، رضي الله عنها، روى عنه جماعة، وكان بحاضر توج أميرا، زمن عمر، رضي الله عنه. وروي عن بعض الأعراب: تجاشعا الماء، أي تضايقا عليه، وكذلك تناهباه، وتشاحجاه وتعاطشاه. والتجشع: التحرص، نقله الجوهري، قال: جشع، بالكسر، وتجشع مثله. ومما يستدرك عليه: الجشع، محركة: الجزع لفراق الإلف. والجشع أيضا: الفزع.
 وقوم جشاعى، وجشعاء، وجشاع بالكسر.
 ورجل جشع بشع: يجمع جزعا وحرصا وخبث نفس. والجشيع، كأمير: المتخلق بالباطل وما ليس فيه. والجشع، ككتف: الأسد. قال أبو زبيد الطائي:
  وردين قد أخذا أخلاق شيخهما                      ففيهما جرأة الظلماء والجشع

##### Türkçe

**الجشع**, harekeli: **الصحاح**’ta olduğu gibi, hırsın en şiddetlisi. **العباب**’da artırdı: ve onun yemekte ve başkasında en kötüsü. İbn Düreyd dedi: **الأصمعي** dedi: Bir bedevîye dedim: **الجشع** nedir? Dedi: hırsın en kötüsü. Sonra bir başkasına sordum, dedi: payını alman ve başkasının payına tamah etmen; ve **جشع** etti, **فرح** gibi, **جشعا**; o hâlde o **جشع**tır; **جشعين** kavminden. **الشنفري** dedi:
  Ve eller azığa uzatıldığında ben onların en acelecisi olmadım; çünkü kavmin **أجشع**’ı en acelecidir.
Ve Süveyd b. Ebî Kâhil el-Yeşkürî — öküzü ve köpekleri vasfeder — dedi:
  Onları gördü, hâlbuki henüz seçip ayırt etmiyordu; ve av köpekleri onların içinde **جشع** ve **مجاشع** idi.

Ve **مجاشع** b. Dârim b. Mâlik b. Hanzala b. Mâlik b. Amr, damme ile: Temîm’den bir kabilenin babası; meşhur. Cerîr, Ferazdak’ı hicvederek dedi:
  **الخزير** konuldu, denildi: **مجاشع** nerede?
  Derken onun kalabalıklarını bir **جراف** **هـبلع** cimrileştirdi.
Ve Ferazdak dedi:
  Hayretim var; hatta Kuleyb bana sövüyor; sanki onun babası Nehşel yahut **مجاشع**.

Ve **مجاشع** b. Mes‘ûd b. Sa‘lebe es-Sülemî: sahâbîdir, Allah ondan razı olsun; o ve kardeşi Mücâlid Basra’ya indi; ve Âişe ile birlikte Cemel günü öldürüldü, Allah ondan razı olsun. Ondan bir cemaat rivayet etti; ve Tûc hâzırında emir idi, Ömer zamanında, Allah ondan razı olsun.

Ve bazı bedevîlerden rivayet olundu: **تجاشعا الماء**; yani onun üzerinde darlaştılar; ve bunun gibi **تناهباه**; ve **تشاحجاه** ve **تعاطشاه**.

Ve **التجشع**: hırslanma; Cevherî onu nakletti; dedi: **جشع**, kesre ile; ve **تجشع** onun gibidir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الجشع**, harekeli: ülfetin ayrılığından dolayı sızlanma. Ve **الجشع** ayrıca: korku.

Ve kavim **جشاعى**, ve **جشعاء**, ve kesre ile **جشاع**.

Ve adam **جشع بشع**: sızlanmayı, hırsı ve nefsin kötülüğünü bir araya getirir. Ve **الجشيع**, **أمير** gibi: bâtıl ile ve kendisinde olmayan şey ile ahlâklanan. Ve **الجشع**, **كتف** gibi: aslan. Ebû Zübeyd et-Tâî dedi:
  İki **وردين**, şeyhlerinin ahlâkını almışlardı;
  O hâlde ikisinde karanlığın cüreti ve **الجشع** vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَشِعَ
1 جَشِعَ ذ , aor. جَشَعَ , inf. n. جَشَعٌ, He was, or became, affected with the most vehement desire, eagerness, avidity, cupidity, or hankering, (S, O, K,) and, (O, K,) as explained by an Arab of the desert to As, (IDrd,) with the worst kind thereof, (IDrd, O, K,) for eating &c.: (TA:) or, as ex plained by another Arab of the desert to As, (IDrd,) he took his own share, and coveted the share of another: (IDrd, K:) and ↓ تجشّع sig nifies the like; (S;) or i. q. تَحَرَّصَ, q. v. (K.) ― -b2- جَشَعٌ also signifies The being impatient on account of separation from an associate. (TA.) ― -b3- And The being frightened, terrified, or afraid. (TA.)

5 تَجَشَّعَ see 1.

تَجَاشَعَا المَآءَ
6 تَجَاشَعَا المَآءَ ذ They straitened each other in pressing to the water, and [so I render تَعَاطَشَا] vied, each with the other, in endeavouring to satisfy their thirst; (K;) on the authority of an Arab of the desert. (TA.)

جَشِعٌ
جَشِعٌ ذ part. n. of جَشِعَ, Affected with the most vehement desire, &c.: pl. جَشِعُونَ, (S, K,) and جَشَاعَى and جُشَعَآءَ and جِشَاعٌ are also pls. [of the same]. (TA.) ― -b2- الجَشِعُ The lion. (TA.) ― -b3- رَجُلٌ جَشِعٌ بَشِعٌ, A man in whom are combined impatience and fright and a heavy, or a heaving, state of the soul. (TA.)

جَشِيعٌ
جَشِيعٌ ذ One who assumes a false disposition, and that which is not in him. (TA.)

أَجْشَعُ
أَجْشَعُ ذ [comparative and superlative of جَشِعٌ; More, and most, affected with most vehement desire, &c.]. (TA.)

##### Türkçe

**جَشِعَ**
1 **جَشِعَ** ذ , muzâri‘ **جَشَعَ** , mastar ismi **جَشَعٌ**, O, en şiddetli arzu, iştiyak, hırs, tamah, yahut aşırı istek ile etkilenmiş idi veya oldu, (S, O, K,) ve, (O, K,) çölde yaşayan bir Arap tarafından As’a açıklandığı üzere, (IDrd,) bunun en kötü türüyle, (IDrd, O, K,) yemek vb. hususunda: (TA:) yahut, başka bir çölde yaşayan Arap tarafından As’a açıklandığı üzere, (IDrd,) kendi payını aldı ve başkasının payını arzuladı: (IDrd, K:) ve ↓ **تجشّع** benzerini ifade eder; (S;) yahut **تَحَرَّصَ** ile aynı (i. q.), bkz. (K.) ― -b2- **جَشَعٌ** ayrıca Bir arkadaştan ayrılık sebebiyle sabırsız olma hâlini ifade eder. (TA.) ― -b3- Ve Korkmuş, dehşete düşmüş, yahut korkar olma hâlini ifade eder. (TA.)

5 **تَجَشَّعَ** bkz. 1.

**تَجَاشَعَا المَآءَ**
6 **تَجَاشَعَا المَآءَ** ذ Suya yönelmede birbirlerini sıkıştırdılar; ve [böylece **تَعَاطَشَا**’yı tercüme ederim] susuzluklarını gidermeye çalışmada, her biri diğeriyle yarıştı; (K;) çölde yaşayan bir Arap’ın rivayetine göre. (TA.)

**جَشِعٌ**
**جَشِعٌ** ذ **جَشِعَ**’ın ism-i fâili, En şiddetli arzu vb. ile etkilenmiş: çoğulu **جَشِعُونَ**, (S, K,) ve **جَشَاعَى** ve **جُشَعَآءَ** ve **جِشَاعٌ** da [aynısının] çoğullarıdır. (TA.) ― -b2- **الجَشِعُ** Aslan. (TA.) ― -b3- **رَجُلٌ جَشِعٌ بَشِعٌ**, Kendinde sabırsızlık ve korku ve nefsin ağır, yahut kabaran, bir hâli birleşmiş olan adam. (TA.)

**جَشِيعٌ**
**جَشِيعٌ** ذ Kendinde olmayanı ve kendinde bulunmayan bir tabiatı uyduran kimse. (TA.)

**أَجْشَعُ**
**أَجْشَعُ** ذ [**جَشِعٌ**’in ism-i tafdîli; en şiddetli arzu vb. ile daha çok ve en çok etkilenmiş]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B4%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَشِعَ
جَشِعَ A ( n. ac. جَشَع 4 ),
a.  Coveted, hankered after.

تَجَشَّعَ
تَجَشَّعَ V
a.  [ 'Ala ], Coveted.

جَشِع
جَشِع 5 ,
a.  Covetous; greedy.

##### Türkçe

**جَشِعَ**
**جَشِعَ** A (n. ac. **جَشَع** 4),
a. Arzuladı, şiddetle istedi.

**تَجَشَّعَ**
**تَجَشَّعَ** V
a. [‘Ala], arzuladı.

**جَشِع**
**جَشِع** 5,
a. Açgözlü; hırslı.
