# جصص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B5%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B5%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B5%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جصص

الجص، بالفتح ويكسر، وهو الأفصح، كما في شروح الفصيح. قلت: وأنكر ابن دريد الفتح، وقال ابن السكيت: ولا يقال بالكسر: معروف، وخالف هنا اصطلاحه من ذكر إشارة الميم، وقال الجوهري: هو الذي يبني به، قال: وهو معرب، أي لأن الجيم والصاد لا يجتمعان في كلمة عربية، قال شيخنا: وعندي أن الكلمات التي في هذا الفصل مما اجتمع فيها الجيم والصاد كلها غير عربية. قلت: وقد تقدم في أ ج ص عن الأزهري بعض كلمات استعملت وفيها الجيم والصاد وسيأتي الإجنيص، عن ابن الأعرابي، وجنص، عن الفراء وابن مالك، فالذي يظهر أن القاعدة أكثرية، فتأمل. قيل: فارسية الجص كج بالكاف العربية والجيم، وقيل بالكاف الفارسية، وقال الليث: لغة أهل الحجاز في الجص: القص. والجصاص: متخذه، نقله الجوهري. والجصاصات: المواضع يعمل فيها الجص، عن الليث. ومكان جصاجص، بالضم: أبيض مستو، نقله الصاغاني وصاحب اللسان. وهذه جصيصة من ناس، وبصيصة، هكذا في النسخ، وهو غلط، وصوابه وأصيصة بالهمزة، كما في التكملة، إذا تقاربت حلتهم، عن ابن عباد، وقد اجتصوا وتجاصوا. ويقال: بات فلان يجص في الرباط، من حد ضرب، أي يتأوه مضيقا عليه مشدودا ربطه، وله جصيص، نقله الصاغاني. وجصص الإناء: ملأه، عن الفراء. وجصص البناء: طلاه بالجص، ولغة الحجاز قصصه. وجصص الجرو: فقح، مثل بصبص وبصص، نقله الجوهري، وهو قول الفراء وأبي زيد، أي فتح عينيه وحركهما. ومن المجاز: جصص الشجر، إذا بدا أول ما يخرج، مثل بصص، ومنه جصص العنقود، إذا هم بالخروج، عن ابن عباد. وجصص على العدو، إذا حمل عليه، وكذا جصص عليه بالسيف إذا حمل أيضا، والضاد لغة فيه، كما سيأتي. ومما يستدرك عليه: جصين، بالفتح وكسر الصاد المشددة: اسم مقبرة مرو، وبها دفن بريدة بن الحصيب الأسلمي، والحكم بن عمرو الغفاري رضي الله عنهما. ونسب إليها أحمد بن أبي بكر بن سيف الجصيني الفقيه، حدث عن علي بن الحسن بن سعيد. وأبو بكر محمد بن علي بن محمد الجصيني نزيل نهاوند، وغيرهما. والجصاص: لقب جماعة من المحدثين.

### Türkçe

**الجص**: fetha ile (okunur) ve kesre ile de kırılır; ve o, daha fasih olandır; **الفصيح** şerhlerinde olduğu gibi. Dedim: İbn Düreyd fethayı inkâr etti; İbnü’s-Sikkît dedi ki: Kesre ile “ma‘rûf” denilmez. Burada, **الميم** işaretini zikretme ıstılahına muhalefet etti. el-Cevherî dedi ki: O, onunla bina yapılan şeydir. Dedi ki: O, mu‘arrebdir; yani çünkü **الجيم** ve **الصاد** bir Arapça kelimede bir araya gelmez. Şeyhimiz dedi ki: Bende, bu fasıl içinde **الجيم** ve **الصاد**’ın bir araya geldiği kelimelerin hepsi Arapça değildir. Dedim: **أ ج ص**’ta Ezherî’den, içinde **الجيم** ve **الصاد** bulunan ve kullanılmış bazı kelimeler geçmişti; ve **الإجنيص** gelecek, İbnü’l-A‘râbî’den; ve **جنص** (gelecek), Ferrâ ve İbn Mâlik’ten. Öyleyse görünen, kaidenin ekserî olduğudur; öyleyse düşün. Denildi ki: **الجص** Farsçadır; Arapça **الكاف** ve **الجيم** ile **كج** gibi. Ve **الكاف** Farsçası ile (olduğu) da denildi. Leys dedi ki: Hicaz ehlinin **الجص**’taki dili: **القص**.

**الجصاص**: onun yapanı (üreticisi); el-Cevherî onu nakletti.

**الجصاصات**: **الجص**’ın yapıldığı yerler; Leys’ten.

**جصاجص** mekânı, damme ile: beyaz, düz; Sâgânî ve **اللسان** sahibi nakletti.

Ve bu, insanlardan bir **جصيصة**’dır; ve **بصيصة**; nüshalarda böyle (geçer); ve o yanlıştır. Doğrusu, hemze ile **أصيصة**’dır; **التكملة**’de olduğu gibi; elbiseleri birbirine yaklaştığı zaman; İbn Abbâd’dan. Ve **اجتصوا** ve **تجاصوا** (denir).

Ve denilir: Falan, ribatta **يجص** olarak geceledi; **ضرب** haddinden; yani, üzerine daraltılmış, bağı sıkıca bağlanmış olarak inler. Ve onun bir **جصيص**’i vardır; Sâgânî nakletti.

**جصص الإناء**: onu doldurdu; Ferrâ’dan.

**جصص البناء**: onu **الجص** ile sıvadı. Hicaz dili: **قصصه**.

**جصص الجرو**: gözünü açtı; **بصبص** ve **بصص** gibi; el-Cevherî nakletti; ve o, Ferrâ ve Ebû Zeyd’in sözüdür; yani iki gözünü açtı ve ikisini hareket ettirdi.

Mecazdan: **جصص الشجر**: ilk çıkan şey göründüğü zaman; **بصص** gibi. Ondan: **جصص العنقود**: çıkmaya yeltendiği zaman; İbn Abbâd’dan.

**جصص على العدو**: ona حمل ettiği zaman. Ve yine **جصص عليه بالسيف**: حمل ettiği zaman da (böyledir). Ve **الضاد** onda bir dildir; ileride geleceği gibi.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **جصين**, fetha ile ve şeddeli **الصاد**’ı kesrelemekle: Merv kabristanının adıdır; ve orada Bureyde b. el-Hasîb el-Eslemî ve el-Hakem b. Amr el-Gıfârî, Allah ikisinden de razı olsun, defnedilmiştir.

Ona nisbet edildi: fakih Ahmed b. Ebî Bekr b. Seyf el-**الجصيني**; Ali b. el-Hasen b. Saîd’den hadis rivayet etti. Ve Ebû Bekr Muhammed b. Ali b. Muhammed el-**الجصيني**, Nehâvend sakini; ve başkaları.

**الجصاص**: muhaddislerden bir cemaatin lakabıdır.
