# جعب (ج-ع-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B9%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ع - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الجيم والباء معهما
)ع ج ب، ج ع ب، ب ع ج، مستعملات. ع ب ج، ج ب ع، ب ج ع مهملات(
عجب: عَجِبَ عَجَباً، وأمرٌ عجيبٌ عَجَبٌ عُجاب. قال الخليل: بينهما فرق. أما العجيب فالعجب، وأما العُجابُ فالذي جاوز حدّ العجب، مثل الطويل والطُّوال. وتقول: هذا العجب العاجب، أي: العجيب. والاستعجاب: شدّة التعجب، وهو مُسْتَعْجِبٌ ومُتَعَجِّبُ ممّا يرى. وشيء مُعْجِبٌ، أي: حَسَن. وأعجبني وأُعْجِبْتُ به. وفلان مُعْجَبٌ بنفسه إذا دخله العُجْبُ. وعَجَّبْتُه بكذا تعجيباً فعجب منه.
والعَجْبُ من كُلَّ دابّة: ما ضُمّتْ عليه الوَرِكان من أصل الذَّنَبِ المغروز في مؤخَّر العَجُزِ.
تقول: لشدّ ما عَجُبَتْ وذلك إذا دقَّ مؤخّرها، وأشرفت جاعرتاها، وهي خلقة قبيحة فيمن كانت.
وناقة عجباءُ بيّنةُ العَجَبِ والعَجَبَة. وعُجُوبُ الكُثْبانِ أواخرِها المُسْتَدِقَّة.
قال لبيد:
بعُجوب كثبانٍ يميلُ هَيامها
جعب: جَعَبْتُ جَعْبَة، أي: اتخذت كنانة. والجِعَابَةُ صنعة الجَعَّاب.
والجُعَبَى: ضرب من النّمل أحمر، ويجمع جُعَبَيات.
والجُعْبُوبُ: الدّنيء من الرجال. قال:
تأمل للملاح مـخـضـبـات		إذا انجعب البعيث ببطن وادي
أي: مات البعيث الذي عجز عن المرأة. والجعباء: الدُّبُر قال: بشار:
سُهَيْلُ بن عمارٍ يجود بـبـرّه		كما جاد بالجعبا سُهيل بن سالم
ويُروى: بالوجعاء.
بعج: بعج فلانٌ بطن فلانٍ بالسِّكِّين، أي: شقَّه وخضخضه فيه، وتَبَعَّجَ السّحابُ إذا انفرج عن الوَدْقِ. قال:
حيث اسَتهلَّ المزنُ أو تبعّجا
وبعّج المطر في الأرض تبعيجاً من شدَّة فحصه الحجارة. وبَعَجَهُ حُبّ فلان إذا اشتدّ وجده وحزنَ لهُ.
ورجل بَعِجٌ كأنّه مبعوج البطن من ضعف مشيه. قال:
ليلة أمشي على مخاطرة		مشياً رُوَيْداً كمشية البَعِجٍ
باعجة الوادي حيث يَنْبَعِجُ أي: يتّسع.
وبنو بعجة بطن.

##### Türkçe

باب **العين** و **الجيم** و**الباء** معهما
(**ع ج ب**، **ج ع ب**، **ب ع ج**: kullanılanlar. **ع ب ج**، **ج ب ع**، **ب ج ع**: ihmâl edilenler.)

**عجب**: **عَجِبَ** **عَجَباً**; ve **أمرٌ عجيبٌ**: **عَجَبٌ** **عُجاب**. Halîl dedi: İkisi arasında fark vardır. **العجيب** ise **العجب**dir; **العُجابُ** ise hayretin sınırını aşan şeydir; uzun ve çok uzun gibi. Ve dersin ki: “Bu, **العجب العاجب**dir”; yani: **العجيب**. **الاستعجاب**: taaccübün şiddetidir; o, gördüğü şeyden **مُسْتَعْجِبٌ** ve **مُتَعَجِّبُ**dur. Ve **شيء مُعْجِبٌ**: yani güzel. Ve “Beni **أعجبني**” ve “Ondan dolayı **أُعْجِبْتُ**.” Ve falan kimse, içine **العُجْبُ** girdiği zaman, kendinden **مُعْجَبٌ**dır. Ve “Onu bununla **عَجَّبْتُه** **تعجيباً**”; böylece ondan hayrete düştü.

Ve her bir binek hayvanından **العَجْبُ**: kuyruk kökünden, **العَجُزِ**in arkasına saplanmış olanın, iki kalçanın üzerine toplandığı yerdir.

Dersin ki: “Ne şiddetli **عَجُبَتْ**”; bu, arka tarafı inceldiği, iki **جاعرتاها**sı yükseldiği zaman olur; bu, kendisinde bulunan kimse için çirkin bir yaratılıştır.

Ve bir dişi deve: **عجباءُ**; **العَجَبِ** ve **العَجَبَة**si açık olan. Ve **عُجُوبُ الكُثْبانِ**: onun incelen son kısımlarıdır.

Lebîd dedi:
بعُجوب كثبانٍ يميلُ هَيامها

**جعب**: **جَعَبْتُ** **جَعْبَة**; yani: bir ok kılıfı edindim. Ve **الجِعَابَةُ**: **الجَعَّاب**ın sanatıdır.

Ve **الجُعَبَى**: kırmızı bir karınca türüdür; **جُعَبَيات** diye çoğul yapılır.

Ve **الجُعْبُوبُ**: erkeklerden aşağı olan. Dedi ki:
تأمل للملاح مـخـضـبـات		إذا انجعب البعيث ببطن وادي
Yani: kadın karşısında âciz kalan **البعيث** öldü. Ve **الجعباء**: makat. Beşşâr dedi:
سُهَيْلُ بن عمارٍ يجود بـبـرّه		كما جاد بالجعبا سُهيل بن سالم
Ve “**بالوجعاء**” diye de rivayet edilir.

**بعج**: Falan kimse, falanın karnını bıçakla **بعج** etti; yani: onu yardı ve içinde çalkaladı. Ve bulut, yağmurdan açıldığı zaman **تَبَعَّجَ** eder. Dedi ki:
حيث اسَتهلَّ المزنُ أو تبعّجا
Ve yağmur, taşları şiddetle eşeleyişinden dolayı, yerde **تبعيجاً** olarak **بعّج** etti. Ve falan kimseye olan sevgi, onun için vecdi ve hüznü şiddetlendiği zaman onu **بَعَجَهُ**.

Ve bir adam **بَعِجٌ**: yürüyüşünün zayıflığından, sanki karnı yarılmış gibidir. Dedi ki:
ليلة أمشي على مخاطرة		مشياً رُوَيْداً كمشية البَعِجٍ
**باعجة الوادي**: **يَنْبَعِجُ** ettiği yer; yani: genişler.

Ve **بنو بعجة**: bir batındır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَعَبْتُهُ، أي صَرَعْتُه مثل جَعَفْتُهُ. وربما قالوا جعْبَيْتُهُ جِعْباءً فَتَجَعْبى، يزيدون فيه الباء.
والجعْبَتُ: واحدة جِعاب النُشِّابِ.
والجُعْبوبُ: الرجل القصير الدميم.

##### Türkçe

**جَعَبْتُهُ**: yani onu devirdim; **جَعَفْتُهُ** gibi. Ve belki dediler: **جعْبَيْتُهُ** **جِعْباءً**; böylece **فَتَجَعْبى**; onda **الباء**’yı artırırlar.

**والجعْبَتُ**: **جِعاب النُشِّابِ**’dan bir tanesi.

**والجُعْبوبُ**: kısa, çirkin adam.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والجيم مع الباء
عجب ، عبج ، جبع ، جعب ، بعج : مستعملات .
عجب : قال الله جلّ وعزّ : ( طِينٍ لاَّزِبٍ بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخُرُونَ ) ( الصَّافات : 12 ) قرأ حمزة والكسائي : ( بل عجبتُ ويسخرون ) بضم التاء ، وهكذا قرأ عليّ وابن عباس . وقرأ ابن كَثِير ، ونافع ، وابن عامر ، وعاصم ، وأبو عمرو : ( طِينٍ لاَّزِبٍ ) ( الصَّافات : 12 ) بنصب التاء . وقال الفراء : والعجب وإن أسند إلى الله تعالى فليس معناه من الله كمعناه من العباد ؛ ألا ترى أنه قيل ) فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ ) ( التّوبَة : 79 ) وليس السُّخْريُّ من الله كمعناه من العباد .
وقال الزجاج : أصل العجب في اللُّغة أن الإنسان إذا رأى ما ينكرُه ويَقِلُّ مثله قال : قد عجبتُ من كذا . وعلى هذا معنى قراءة من قرأ ( بل عجبتُ ) ، لأنّ الآدمي إذا فَعَل ما ينكره الله جاز أن يقول فيه عجبتُ . والله قد عَلِم ما أنكره قبل كونه ، ولكن الإنكار والعَجَب الذي تلزم به الحجّةُ عند وقوع الشيء .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : العَجَب : النَّظر إلى شيء غير مألوف ولا معتاد . وقال : العِجْب : الذي يحبُّ محادثة النساء ولا يأتي الرِّيبة . والعُجْب : فَضلةٌ من الْحُمْق صَرَفَها إلى العُجْب .
وروى أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : العَجْب والعِجْب والعُجْب : الرجل الذي يُعجِبه القُعود مع النِّساء . قال : والعَجْب : عَجْب الذَّنب ، وهو العُصعُص .
وقال الليث : عَجِبَ يَعجَب عَجَباً ، وأمرٌ عجيب وعُجاب . قال : والاستعجاب : شدّة التعجُّب . وقصّةٌ عَجَب . ويقال أعجبني هذا الشيء وأُعجِبتُ به ، وهو شيءٌ معجِبٌ ، إذا كان حسناً جدّاً . والمُعجَب : الإنسان المُعجَب بنفسه أو بالشيء تقول : عجَّبت فلاناً بشيء تعجيباً فعجِب منه .
قال : وعُجوب الكُثبان : أواخرها المستدِقّة . وقال لبيد :
بعُجوب أنقاء يَمل هَيَامُها
وناقة عَجْباء بيِّنة العَجَب ، إذا دقَّ أعلى مؤخَّرها وأشرفت جاعرتاها ، وهي خِلقة قبيحة فيمن كانت . قال : والعَجْب من كل دابَّة : ما ضُمَّت عليه الوركانِ من أصل الذنب المغروز في مؤخر العَجُز . ويقال لشَدَّ ما عجُبت الناقة ، إذا دقَّ أعلى
مؤخّرها وأشرفت جاعرتُها .
وقال الله تعالى : ( إنْ هذا لشيء عجاب ) خفيف ، وقرأ أبو عبد الرحمن السُّلَميُّ : ( وَاحِداً إِنَّ هَاذَا لَشَىْءٌ ) ( ص : 5 ) بالتشديد . قال الفراء : هو مثل قولهم رجل كريم وكُرَامٌ وكُرَّام ، وكبير وكُبَار وكُبَّار .
وفي ( النوادر ) : تعجَّبني فلانٌ وتفتَّنني ، أي تَصَبّاني .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس أنه قال : التعجُّب : أن تَرَى الشيء يُعجِبُك تظنُّ أنّك لم تر مثلَه . قال : وقولهم لله زيد كأنَّه أي جاء به الله من أمر عجيب ، وكذلك قولهم : لله درُّه ، أي جاء بدرِّه من أمر عجيب لكثرته .
عبج : أهمله الليث . وقال إسحاق بن الفرج : سمعت شجَاعاً السُّلَميَّ يقول : العَبَكة : الرجُل البغيض الطَّغَامة الذي لا يَعِي ما يقول ولا خير فيه . قال : وقال مُدركٌ الجعفري : هو العَبَجة ، جاء بهما في باب الكاف والجيم .
جعب : أبو عبيد عن أبي عبيدة : الجعابيب : القصار من الرجال . وقال الليث : الجُعْبوب : الدنيّ من الرجال .
ثعلبٌ عن عمرو عن أبيه قال : الجَعْبيّ : ضربٌ من النمل . وقال الليث : هو نملٌ أحمر . وجمعه جَعْبِيَّات .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الجِعِبَّى والجَعْبَاء والجَعْواء ، والناطقةُ الخرساء : الدُّبُر ونحو ذلك . وقال الليث : الجَعْباء : الدُّبر . قال : والجَعْبة : كنانة النُّشَّاب .
وقال ابن شُمَيل : الجَعْبة : المستديرة الواسعة التي على فمها طبقٌ من فوقها . قال : والوفْضَة أصغر منها وأعلاها وأسفلها مستوي . قال : وأمَّا الجعبة ففي أعلاها اتساع وفي أسفلها تبنيق ويفرَّج أعلاها لئلاّ ينتكث ريش السهام ، لأنها تُكَبُّ في الجعبة كَبّاً ، فظُباتُها في أسفلها ، ويُفَلطَح أعلاها من قِبَل الريش ، وكلاهما من شقيقتين من خَشَب .
وقال الأصمعي فيما يروي عنه أبو تراب : ضربَه فجعَبه وجعفَه ، إذا ضربَ به الأرض . ويثقَّل فيقال جعَّبه تجعيباً ، أي صرعَه . قال : والمتجعِّب : الميّت أيضاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المِجْعَب : الصِّرِّيع من الرجال يَصرَع ولا يُصرَع .
وفي ( النوادر ) : جَيشٌ يتَجَعْبَى ويتجَرْبَى ، ويتقبقب ، ويتهبهب ، ويتدربَى : يركب بعضُه بعضاً .
جبع : أهمله الليث . وأنشد أبو الهيثم قولَ ابن مُقْبِل :
وطَفلةٍ غيرِ جُبّاعٍ ولا نَصَفٍ
وقال : أراد غير قصيرة .
وقال غيره : الجُبّاع : سهمٌ قصير يَرمِي به الصِّبيان . ويقال للمرأة القصيرة جُبّاعٌ تشبيهاً بالسهم القصير .
بعج : قال ابن المظفر وغيره : يقال تبعَّج السحابُ بالمطر وانبعج ، وتبعَّق وانبعق ، إذا انفرَج عن الوَبْل الشديد . وقال العجّاج :
حيث استهلَّ المُزْنُ أو تبعَّجا
ويقال بعَّج المطر تبعيجاً في الأرض ، إذا اشتدَّ وقعُه حتَّى فَحَص الحجارة .
قال : ورجلٌ بَعِجٌ كأنه مبعوجٌ البطن من ضعف مَشيِه .
قال : ويقولون بَعَجه حبُّ فلانٌ ، إذا اشتدَّ وجدُه وحَزِن له .
قلت : لَعَجَه حبُّه أصوبُ من بعجه ، لأنّ البعج الشقُّ . يقال بعجَ بطنه بالسكّين ، إذا شقَّه وخضخضَه فيه . وقال الهذلي :
كأنَّ ظُباتِها عُقُرٌ بَعيجُ
شبّه ظُباتِ النصال بنار جمرٍ سُخِيَ فظهرت حُمرتُه .
وفي الحديث : ( إذا رأيت مكّة قد بُعِجَتْ كظائمَ ، وساوَى بناؤها رؤوسَ الجبال ، فاعلمْ أنّ الأمر قد أظَلَّك ) . بُعِجَتْ أي شُقَّتْ وفتح كظائمُها بعضُها في بعض واستُخرِج عيونها .
والبواعج : أماكن في الرمل تَسترِقّ ، فإِذا نبتَ فيها النصيُّ كان أرقَّ له وأطيب . وقال الشاعر يصف فرساً :
فإذا له بالصَّيف ظِلٌّ باردٌ
ونصِي باعجَةٍ ومَحضٌ مُنْقَعُ
قوله ( مُنْقَع ) ، أي أُديمَ له اللبنُ المحض يسقاه . من نقع الشيءُ إذا دام .
وباعجَة : اسم موضع .

##### Türkçe

باب العين والجيم مع الباء
**عجب** ، **عبج** ، **جبع** ، **جعب** ، **بعج** : kullanımdadırlar.

**عجب** : Allah جلّ وعزّ şöyle dedi: ( **طِينٍ لاَّزِبٍ بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخُرُونَ** ) ( **الصَّافات : 12** )؛ حمزة ve الكسائي şöyle okudu: ( **بل عجبتُ ويسخرون** ) **التاء**’nın dammesiyle; Ali ve ابن عباس da böyle okudu. ابن كَثِير, ونافع, وابن عامر, وعاصم, وأبو عمرو ise şöyle okudu: ( **طِينٍ لاَّزِبٍ** ) ( **الصَّافات : 12** ) **التاء**’nın nasbıyla. الفراء dedi ki: **العجب** Allah تعالى’ya isnad edilse de, onun Allah’tan olan manası kullardan olan manası gibi değildir; görmüyor musun ki şöyle denildi: ) **فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ** ) ( **التّوبَة : 79** ) ve **السُّخْريُّ** Allah’tan, kullardan olan manası gibi değildir.

الزجاج dedi ki: dilde **العجب**’in aslı, insanın inkâr ettiği ve benzeri az olan bir şeyi gördüğünde “**قد عجبتُ من كذا**” demesidir. Buna göre ( **بل عجبتُ** ) okuyan kimsenin kıraatinin manası şudur: çünkü Âdemoğlu Allah’ın inkâr ettiği şeyi yaptığında, onun hakkında “**عجبتُ**” demesi caiz olur. Allah, inkâr ettiği şeyi olmadan önce bilmiştir; fakat hüccetin gerekli kıldığı inkâr ve **العَجَب** şeyin vukuunda olur.

ثعلب, ابن الأعرابي’den: dedi ki: **العَجَب**: alışılmış ve âdet edinilmiş olmayan bir şeye bakmaktır. Dedi ki: **العِجْب**: kadınlarla konuşmayı seven, fakat şüpheli işe gelmeyen kimsedir. **العُجْب** ise: ahmaklıktan bir artıktır; onu **العُجْب**’e çevirmiştir.

أبو العباس, عمرو’dan, o da babasından rivayet etti: dedi ki: **العَجْب** ve **العِجْب** ve **العُجْب**: kadınlarla oturmaktan hoşlanan erkektir. Dedi ki: **العَجْب**: **عَجْب الذَّنب**’dir; o da **العُصعُص**’tur.

الليث dedi ki: **عَجِبَ يَعجَب عَجَباً**; ve **أمرٌ عجيب** ve **عُجاب**. Dedi ki: **الاستعجاب**: hayretin şiddetidir. Ve **قصّةٌ عَجَب**. “Bu şey beni hoşnut etti” denir: **أعجبني هذا الشيء** ve “ondan hoşnut oldum”: **أُعجِبتُ به**; ve o, çok güzel olduğunda **شيءٌ معجِبٌ**’dir. **المُعجَب**: kendinden yahut şeyden hoşnut olan insandır; “Falancayı bir şeyle hayrete düşürdüm” dersin: **عجَّبت فلاناً بشيء تعجيباً**; o da ondan hayrete düştü: **فعجِب منه**.

Dedi ki: **عُجوب الكُثبان**: onların incelen sonlarıdır. لبيد dedi ki:
بعُجوب أنقاء يَمل هَيَامُها

Ve **ناقة عَجْباء**: **بيِّنة العَجَب**; üst sağrısı inceldiğinde ve iki **جاعرتاها** belirginleştiğinde; bu, kimde olursa olsun çirkin bir yaratılıştır. Dedi ki: her binekten **العَجْب**: sağrı arkasına gömülü kuyruğun kökünden, iki kalçanın üzerine toplandığı yerdir. Ve “devenin hayreti pek şiddetli oldu” denir: **لشَدَّ ما عجُبت الناقة**; üst sağrısı inceldiğinde ve **جاعرتُها** belirginleştiğinde.

Allah تعالى dedi ki: ( **إنْ هذا لشيء عجاب** ) hafif; أبو عبد الرحمن السُّلَميُّ ise şöyle okudu: ( **وَاحِداً إِنَّ هَاذَا لَشَىْءٌ** ) ( **ص : 5** ) şeddeli olarak. الفراء dedi ki: bu, onların “**رجل كريم** ve **كُرَامٌ** ve **كُرَّام**; ve **كبير** ve **كُبَار** ve **كُبَّار**” demeleri gibidir.

( **النوادر** )’de: “Falanca beni hayrete düşürdü ve beni baştan çıkardı” denir: **تعجَّبني فلانٌ وتفتَّنني**; yani beni kendine meylettirdi: **تَصَبّاني**.

المنذري bana, أبو العباس’tan haber verdi ki o şöyle dedi: **التعجُّب**: seni hoşnut eden bir şeyi görmendir; onun benzerini görmediğini zannedersin. Dedi ki: onların “**لله زيد كأنَّه**” sözü, yani Allah onu hayret verici bir işten getirdi; yine onların “**لله درُّه**” sözü de böyledir; yani çokluğundan dolayı hayret verici bir işten onun sütünü getirdi.

**عبج** : الليث onu ihmal etti. إسحاق بن الفرج dedi ki: شجَاعاً السُّلَميَّ’yi şöyle derken işittim: **العَبَكة**: sözü anlamayan, onda hayır bulunmayan, iğrenç, kaba, aşağı kimse. Dedi ki: مُدركٌ الجعفري de “o **العَبَجة**’dir” dedi; ikisini de **الكاف** ve **الجيم** babında getirdi.

**جعب** : أبو عبيد, أبو عبيدة’den: **الجعابيب**: erkeklerden kısa boylular. الليث dedi ki: **الجُعْبوب**: erkeklerden aşağı olan.

ثعلب, عمرو’dan, o da babasından: dedi ki: **الجَعْبيّ**: karıncadan bir türdür. الليث dedi ki: o, kırmızı karıncadır. Çoğulu **جَعْبِيَّات**’tır.

ثعلب, ابن الأعرابي’den: **الجِعِبَّى** ve **الجَعْبَاء** ve **الجَعْواء** ve konuşan dilsiz: **الدُّبُر** ve bunun benzeri şeylerdir. الليث dedi ki: **الجَعْباء**: **الدُّبر**’dür. Dedi ki: **الجَعْبة**: ok kılıfıdır: **كنانة النُّشَّاب**.

ابن شُمَيل dedi ki: **الجَعْبة**: ağzının üzerinde üstten bir kapak bulunan, yuvarlak ve geniş olandır. Dedi ki: **الوفْضَة** ondan daha küçüktür; üstü ve altı düzdür. Dedi ki: **الجعبة**’ye gelince: üstünde genişlik, altında daralma vardır; okların tüyleri bozulmasın diye üstü yarılır; çünkü oklar **الجعبة**’ye baş aşağı konur; uçları altındadır; üstü tüy tarafınca yassılaştırılır; ikisi de ağaçtan iki yarımdan yapılmadır: **من شقيقتين من خَشَب**.

الأصمعي, أبو تراب’ın ondan rivayet ettiğine göre: “Ona vurdu da onu **جعَبه** ve **جعفَه** etti” denir; yani onu yere vurdu. Ağırlaştırılır da “onu **جعَّبه تجعيباً** etti” denir; yani onu yere serdi. Dedi ki: **المتجعِّب**: ölü de demektir.

ثعلب, ابن الأعرابي’den: **المِجْعَب**: erkeklerden yere seren kimsedir; serer de serilmez: **يَصرَع ولا يُصرَع**.

( **النوادر** )’de: **جَيشٌ يتَجَعْبَى ويتجَرْبَى ، ويتقبقب ، ويتهبهب ، ويتدربَى**: bir kısmı bir kısmının üstüne biner.

**جبع** : الليث onu ihmal etti. أبو الهيثم, ابن مُقْبِل’in sözünü şahit getirdi:
وطَفلةٍ غيرِ جُبّاعٍ ولا نَصَفٍ
Ve dedi ki: “kısa olmayan”ı kastetti.

Başkası dedi ki: **الجُبّاع**: çocukların attığı kısa oktur. Kısa kadına da kısa oka benzetilerek **جُبّاعٌ** denir.

**بعج** : ابن المظفر ve başkaları dedi ki: “Bulut yağmurla yarıldı” denir: **تبعَّج السحابُ بالمطر وانبعج**; ve **تبعَّق وانبعق**; yani şiddetli sağanaktan açıldığında. العجّاج dedi ki:
حيث استهلَّ المُزْنُ أو تبعَّجا

Ve “yağmur yeri yarıp geçti” denir: **بعَّج المطر تبعيجاً في الأرض**; yani düşüşü şiddetlendi de taşları açığa çıkardı: **فَحَص الحجارة**.

Dedi ki: **رجلٌ بَعِجٌ**: yürüyüşünün zayıflığından karnı yarılmış gibi olan.

Dedi ki: “Falancanın sevgisi onu yarıp geçti” derler: **بَعَجه حبُّ فلانٍ**; yani onun aşkı şiddetlendi ve onun için hüzünlendi.

Ben dedim ki: “Sevgisi onu **لَعَجَه** etti” demek, “**بعجه**”den daha isabetlidir; çünkü **البعج** yarmaktır. “Karnını bıçakla yardı” denir: **بعجَ بطنه بالسكّين**; yani onu yardı ve içinde çalkaladı: **وخضخضَه فيه**. الهذلي dedi ki:
كأنَّ ظُباتِها عُقُرٌ بَعيجُ
Nasal uçlarını, ateşi körüklenmiş kor ateşine benzetti; onun kızıllığı ortaya çıktı.

Hadiste: ( **إذا رأيت مكّة قد بُعِجَتْ كظائمَ ، وساوَى بناؤها رؤوسَ الجبال ، فاعلمْ أنّ الأمر قد أظَلَّك** )؛ **بُعِجَتْ** yani yarıldı ve **كظائمُها**’sı birbirinin içine açıldı ve pınarları çıkarıldı: **واستُخرِج عيونها**.

**البواعج**: kumda incelen yerlerdir; orada **النصيُّ** biterse, onun için daha ince ve daha hoş olur. Şair bir atı vasfederek dedi ki:
فإذا له بالصَّيف ظِلٌّ باردٌ
ونصِي باعجَةٍ ومَحضٌ مُنْقَعُ
Onun ( **مُنْقَع** ) sözü: yani ona saf süt devamlı olarak içirilmiştir. “Şey devam etti” denir: **نقع الشيءُ**; yani sürdü.

Ve **باعجَة**: bir yer adıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والعين وما يثلثهما)
(جعف) الجيم والعين والفاء أصلٌ واحد* ، وهو قَلْْعُ الشيء وصَرْعُه. يقال جَعَفْت الرجلَ إذا صرعْتَه بعد قلعِك إيّاه من الأرض. والانجعاف: الانقلاع تقول انجعَفَت الشّجرةُ. وفي الحديث: "مثل المنافق مثل الأرْزَة المُجْذِية على الأرض حتى يكون انجعافُها مرّة([1])". وجُعْفِيٌّ: قبيلة.
(جعل) الجيم والعين واللام كلمات غير مُنْقاسة، لا يشبه بعضُها بعضاً. فالجَعْلُ: النَّخْلُ يفوت اليدَ، والواحدةُ جَعْلة. وهو قوله:
* أو يستَوي جَثِيُثها وجَعْلُها([2]) *
والجَعْوَل: ولد النعام. والجِعَال: الخِرْقة التي تُنْزَلُ بها القِدْر عن الأثافي. والجُعْل والجَُِعالة والجَعيلة: ما يُجعل للإنسان على الأمر يَفعلُه. وجعَلْتُ الشيءَ صنعتُه. قال الخليل: إلاَّ أنَّ جَعلَ أعمُّ، تقول جَعَل يقول، ولا تقول صَنعَ يقول. وكُلْبَةٌ مُجْعِلٌ، إذا أرادت السِّفاد. والجُعَلَةُ: اسم مكان([3]). قال:
* وبعدها عامَ ارتَبَعْنا الجُعَلهْ *
فهذا الباب كما تراه لا يشبه بعضه بعضاً.
(جعم) الجيم والعين والميم أصلان: الكِبَرُ والحِرْصُ على الأكل. فالأوّل قول الخليل: الجَعْماء من النساء: التي أُنكِرَ عقلُها هَرَما، ولا يقال رجل أجْعَم. ويقال للناقة المسنّة الجَعْماء.
والثاني قول الخليل وغيرُه: جَعِمَت الإبل، إذا لم تجد حَمْضاً ولا عِضاهاً فقَضِمَت العظام، وذلك من حرصها على ما تأكله.
قال الخليل: جَعِمَ يَجْعَم جَعَماً، إذا قَرِمَ إلى اللَّحم. وهو في ذلك كلِّه أكول. ورجلٌ جَعِمٌ وامرأةٌ جَعِمةٌ، وبها جَعَم أي غِلَظ كلامٍ في سعة حَلْقٍ. وقال العجاج:
* إذْ جَعِمَ الذُّهْلانِ كُلَّ مَجْعَمِ([4]) *
أي جَعِموا إلى الشّرّ كما يُقْرَم إلى اللَّحم. هذا ما ذكره الخليل. فأما أبو بكر فإنَّه ذكر ما أرجو أن يكون صحيحاً، وأُرَاه قد أملاه كما ذكره حِفْظاً، فقال: جَعِم يَجْعَمُ جَعَماً، إذا لم يشْتهِ الطَّعام. قال: وأحسبه من الأضداد: لأنَّهُم ربما سَمَّوْا الرّجُل النَّهِمَ جَعِماً([5]). قال: ويقال جُعِمَ فهو مجعُومٌ إذا لم يشتَهِ أيضاً. هذا قول أبي بكر، واللغاتُ لا تجيء بأحْسِب وأظن. فأمّا قوله جَعَمْتُ البعير مثل كَعَمْتُه([6]). فلعلَّه قياس في باب الإبدال استَحْسَنَه فجعله لغةً. والله أعلمُ بصحته.
(جعن) الجيم والعين والنون شيءٌ لا أصْل لـه. وجَعْوَنة: اسم موضع. كذا قاله الخليل.
(جعب) الجيم والعين والباء أصلٌ واحد، هو الجَمْع. قال ابن دريد: جَعَبْتُ الشيء جَعْباً. قال: وإنما يكون ذلك في الشيء اليسير. وهذا صحيح. ومنه الجَعْبَةُ وهي كِنانة النُّشّاب. والجِعَابة صَنْعةُ الجِعَاب؛ وهو الجَعَّاب؛ وفعلُه جَعَّب يُجَعِّبُ تجعيباً. ويقال الجِعِبَّى والجِعِبَّاء: سافلة الإنسان. وقد أنشد الخليل فيه بيتاً كأنَّه مصنوع، وفيه قَذَعٌ، فلذلك لم نذكره.
ومما شذَّ عن الباب الجُعَبَى: ضَرْبٌ من النَّمْل، وهو من قياس الجُعْبوب الدنِيِّ من الناس؛ لأنّه متجمّع للُؤْمه، غير منبسط في الكرم.
(جعد) الجيم والعين والدال أصلٌ واحد، وهو تقبُّض في الشيء. يقال شعر جَعْدٌ، وهو خِلاف السَّبْط. قال الخليل: جَعُدَ يَجْعُد جُعُودةً، وجَعَّده صاحبُه تجعيداً. وأنشد:
قد تيَّمَتْنِي طفلةٌ أُملودُ *** بفاحمٍ زَيّنَهُ التَّجعيدُ([7])ومما يُحمَل على هذا الباب قولهم نبات جَعْدٌ، ورجلٌ جَعْدُ الأصابع، كناية عن البُخْل. فأمّا قول ذي الرمة:
* واعتَمَّ بالزَّبَدِ الجَعْدِ الخراطيمُ([8]) *
فإنّه يريد الزَّبَد الذي يتراكم على خَطْم البَعير بعضُه فوقَ بعض. وهو صحيحٌ من التّشبيه. فأمّا قولهم للذئب "أبو جَعْدَة" فقيل كُنِّي بذلك لبُخْله وهذا أقرَبُ من قولهم إنّ الجَعْدة الرّخلة([9]) وبها كُنّي الذئب. والجَعْدة نبات، ولعلَّه نبَتَ جَعْداً.
(جعر) الجيم والعين والراء أصلان* متباينان: فالأوّل ذُو البَطْن، يقال رجل مِجْعَارٌ. وجَعَر الكَلْبُ جَعْراً يَجْعَرُ. والجاعرتان حيث يُكْوَى من الحمار من مؤخّره على كاذَتَيْ فخِذَيْه. وبنو الجَعْراء من بني العنبر، لقبٌ لهم. وقال دريد([10]):
ألا سائل هوازِنَ هل أتاها  *** بما فعلَتْ بِيَ الجَعْراءُ وَحْدِي
والثاني: الجِعَار الحَبْل الذي يَشُدُّ به المستقِي من البئر وَسَطَه، لئلاّ يقع في البِئْر. قال:
ليس الجِعارُ مانِعي من القَدَرْ *** ولو تَجَعَّرْتُ بمحبُوكٍ مُمَرّ([11])(جعس) الجيم والعين والسين يدلُّ على خساسةٍ وحقارة ولُؤْم.
(جعش) الجيم والعين والشين قياسُ ما قَبْلَهُ.
 (جعظ) الجيم والعين والظاء أصلٌ واحد يدلُّ على سوء خلُق وامتناعٍ [و] دفع. يقال رجل جَعْظٌ سَيِّئُ الخُلُق. وجَعظْتُه عن الشيء: دفعتُه، وكذلك أجعَظْته. قال:               * والجُفْرتين مَنَعوا إجْعَاظَا([12]) *
يقول: دفعوهم عنها([13]). فأمّا (الجيم والغين معجمة) فلا أصل لها في الكلام. والذي قاله ابن دريد في الجَغْب أنّه ذُو الشَّغَبِ([14])، فجنسٌ من الإبدال يولِّدهُ ابنُ دريد ويستعمِلُه.
---------------------ـ
([1]) في اللسان: "مرة واحدة". وفي مادة (جذى): "بمرة" فقط. وصدر الحديث: "مثل المؤمن كالخامة من الزرعة تفيئها الريح مرة هناك ومرة هنا". والمجذية: الثابتة المنتصبة. وفي الأصل: "المجدية" تحريف.
([2]) قبله في اللسان (جثث، بعل، جعل):
* أقسمت لا يذهب عني بعلها *
          فالبعل: ما شرب بعروقه من غير سقي ولا ماء سماء. والجثيث: الفسيل.
([3]) لم يذكر في اللسان ولا في معجم البلدان. وفي القاموس (جعل): "وكهمزة موضع".
([4]) ديوان العجاج 61 واللسان (جعم). وقبله:* نوفي لهم كيل الإناء الأعظم *
([5]) الكلام في الجمهرة (2: 103).
([6]) في الجمهرة: "مثل كعمته سواء، إذا جعلت على فيه ما يمنعه من الأكل".
([7]) الشطران في اللسان (جعد).
([8]) كلمة "الجعد" ساقطة من الأصل. وإثباتها من الديوان 575 واللسان (جعد). وصدره: تنجو إذا جعلت تدمى أخشتها *** واعتم بالزبد الجعد الخراطيم
 ([9]) الرخلة، بالكسر، وبفتح فكسر: الأنثى من ولد الضأن.
([10]) في الأصل: "وقال ابن دريد". والبيت في الجمهرة (2: 78) برواية: "ألا أبلغ بني جشم بن بكر" ونسب البيت في تعليقات الجمهرة إلى دريد بن الصمة.
([11]) البيتان في اللسان والجمهرة.
([12]) وكذا أنشده في المجمل. وفي الجمهرة (2: 100) وديوان العجاج 81: "تركوا إجعاظاً". ورواية اللسان: "أجعظوا إجعاظاً".
([13]) في الأصل: "دفعوه عنها".
([14]) في الأصل: "الشعب" تحريف. ونص ابن دريد في الجمهرة: (1: 211): "والجغب من قولهم رجل شغب جغب. وجغب إتباع، لا يتكلم به على انفراد، كما قالوا عطشان نطشان". ولم يتعرض لهذا في المجمل، إذ قال: "الجغب الرجل الشغب".

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**العين** وما يثلثهما)
(**جعف**) **الجيم** و**العين** و**الفاء** tek bir asıldır; o da şeyin sökülüp çıkarılması ve devrilip yere serilmesidir. Denir ki: Bir adamı, onu yerden söküp çıkardıktan sonra yere serdiğinde **جَعَفْت**. Ve **الانجعاف**: sökülüp çıkmadır; dersin ki: Ağaç sökülüp çıktı: **انجعَفَت الشّجرةُ**. Ve hadiste: “Münafığın misali, yere doğru eğilmiş **الأرْزَة** gibidir; ta ki onun sökülüp çıkması bir kere oluncaya kadar([1]).” Ve **جُعْفِيٌّ**: bir kabiledir.
(**جعل**) **الجيم** ve **العين** ve **اللام** ölçüye vurulmamış kelimelerdir; bazısı bazısına benzemez. Şu halde **الجَعْلُ**: elden kaçan hurma fidanıdır; bir tanesi **جَعْلة**. Ve o, onun sözüdür:
* yahut onun **جَثِيُث**’i ile **جَعْلُ**’u eşit olur([2]) *
Ve **الجَعْوَل**: devekuşu yavrusudur. Ve **الجِعَال**: tencerenin, ocak taşlarından onunla indirildiği bez parçasıdır. Ve **الجُعْل** ve **الجَُِعالة** ve **الجَعيلة**: bir iş üzerinde onu yapan kimseye konulan şeydir. Ve **جعَلْتُ** الشيءَ: onu yaptım. Halîl dedi: Ancak **جَعلَ** daha geneldir; dersin ki: **جَعَل** der, söylemek; ve **صَنعَ** der, söylemek demezsin. Ve **كُلْبَةٌ مُجْعِلٌ**: çiftleşmeyi istediğinde. Ve **الجُعَلَةُ**: bir yer adıdır([3]). Dedi ki:
* ve ondan sonra bir yıl **الجُعَلهْ**’de bahar otlağına çıktık *
İşte bu bab, gördüğün gibi, bazısı bazısına benzemez.
(**جعم**) **الجيم** ve **العين** ve **الميم** iki asıldır: yaşlılık ve yemeğe hırs. Birincisi, Halîl’in sözü: kadınlardan **الجَعْماء**: yaşlılıktan aklı yadırganan; ve **رجل أجْعَم** denmez. Ve yaşlı deveye **الجَعْماء** denir.
İkincisi, Halîl’in ve başkasının sözü: Develer **جَعِمَت**; yani ekşi ot da, **عِضاهاً** da bulamadıklarında kemikleri kemirdiler; bu, yediklerine hırslarından dolayıdır.
Halîl dedi: **جَعِمَ يَجْعَم جَعَماً**: ete iştah duyduğunda. Ve o, bunun hepsinde çok yiyicidir. Ve **رجلٌ جَعِمٌ** ve **امرأةٌ جَعِمةٌ**; ve onda **جَعَم** vardır; yani geniş bir boğazda söz kalınlığı. Ve A‘câc dedi:
* إذْ جَعِمَ الذُّهْلانِ كُلَّ مَجْعَمِ([4]) *
Yani: ete iştah duyulduğu gibi şerre iştah duydular. Bu, Halîl’in zikrettiğidir. Ama Ebû Bekir, doğru olmasını umduğum bir şeyi zikretti; ve onu, zikrettiği gibi, ezberden imlâ etmiş olduğunu görüyorum; şöyle dedi: **جَعِم يَجْعَمُ جَعَماً**: yemeği iştah etmediğinde. Dedi: Ve onu zıt anlamlılardan sayıyorum; çünkü onlar bazen obur adamı **جَعِماً** diye adlandırdılar([5]). Dedi: Ve **جُعِمَ** denir; o da **مجعُومٌ** olur; yine iştah etmediğinde. Bu, Ebû Bekir’in sözüdür; diller ise “sanırım” ve “zannediyorum” ile gelmez. Ama onun “**جَعَمْتُ** deveyi, **كَعَمْتُه** gibi([6])” sözüne gelince: belki de ibdâl babında bir kıyastır; onu güzel görüp onu bir dil (varyantı) kıldı. Ve Allah, onun sıhhatini daha iyi bilir.
(**جعن**) **الجيم** ve **العين** ve **النون**: aslı olmayan bir şeydir. Ve **جَعْوَنة**: bir yer adıdır. Halîl böyle dedi.
(**جعب**) **الجيم** ve **العين** ve **الباء** tek bir asıldır; o da toplamadır. İbn Düreyd dedi: **جَعَبْتُ** şeyi **جَعْباً**. Dedi: Bu ancak az şeyde olur. Bu doğrudur. Ondandır: **الجَعْبَةُ**; o da ok kılıfıdır. Ve **الجِعَابة**: **الجِعَاب** yapma sanatıdır; o da **الجَعَّاب**’dır; ve fiili **جَعَّب يُجَعِّبُ تجعيباً**. Ve **الجِعِبَّى** ve **الجِعِبَّاء** denir: insanın aşağı tarafı. Halîl bunun hakkında bir beyit okudu; sanki uydurulmuş gibidir ve onda **قَذَعٌ** vardır; bu yüzden onu zikretmedik.
Ve babdan şâz olanlardandır: **الجُعَبَى**: karıncanın bir türü; ve o, insanlardan aşağı olan **الجُعْبوب**’un kıyasındandır; çünkü o, alçaklığını toplamış, cömertlikte yayılıp açılmamıştır.
(**جعد**) **الجيم** ve **العين** ve **الدال** tek bir asıldır; o da şeyde büzülmedir. Denir ki: **شعر جَعْدٌ**; o, **السَّبْط**’ın zıddıdır. Halîl dedi: **جَعُدَ يَجْعُد جُعُودةً**; ve sahibi onu **تجعيداً** ile kıvırdı. Ve okudu:
قد تيَّمَتْنِي طفلةٌ أُملودُ *** بفاحمٍ زَيّنَهُ التَّجعيدُ([7])
Ve bu baba taşınanlardandır onların “**نبات جَعْدٌ**” ve “**رجلٌ جَعْدُ الأصابع**” sözleri; cimriliğe kinayedir. Ama Zü’r-Rumme’nin sözü:
* واعتَمَّ بالزَّبَدِ الجَعْدِ الخراطيمُ([8]) *
Şüphesiz o, devenin burnu üzerine bir kısmı bir kısmının üstüne yığılan köpüğü kasteder. Ve o, benzetmeden dolayı doğrudur. Ama onların kurda “**أبو جَعْدَة**” demelerine gelince: onun cimriliğinden dolayı böyle künyelendiği söylendi; bu, onların “**الجَعْدة** koyun yavrusu dişisidir([9]) ve onunla kurt künyelendi” sözlerinden daha yakındır. Ve **الجَعْدة** bir bitkidir; belki **جَعْداً** olarak bitmiştir.
(**جعر**) **الجيم** ve **العين** ve **الراء** iki asıldır; birbirinden ayrıdır: birincisi karın sahibi olandır; denir ki: **رجل مِجْعَارٌ**. Ve köpek **جَعَر** eder; **جَعْراً يَجْعَرُ**. Ve **الجاعرتان**: eşeğin arka tarafından, uyluklarının iki **كاذَتَيْ**’i üzerine dağlanan yer. Ve Benî **الجَعْراء** Benî’l-‘Anber’dendir; onlara bir lakaptır. Düreyd([10]) dedi:
ألا سائل هوازِنَ هل أتاها  *** بما فعلَتْ بِيَ الجَعْراءُ وَحْدِي
Ve ikincisi: **الجِعَار**: kuyudan su çekenin, kuyuya düşmesin diye belini onunla bağladığı iptir. Dedi ki:
ليس الجِعارُ مانِعي من القَدَرْ *** ولو تَجَعَّرْتُ بمحبُوكٍ مُمَرّ([11])
(**جعس**) **الجيم** ve **العين** ve **السين** aşağılık ve hakirlik ve alçaklığa delâlet eder.
(**جعش**) **الجيم** ve **العين** ve **الشين**: ondan öncekinin kıyasıdır.
 (**جعظ**) **الجيم** ve **العين** ve **الظاء** tek bir asıldır; kötü huy ve çekinme [ve] itme’ye delâlet eder. Denir ki: **رجل جَعْظٌ**: kötü huylu. Ve **جَعظْتُه** عن الشيء: onu şeyden ittirdim; aynı şekilde **أجعَظْته**. Dedi ki:
* والجُفْرتين مَنَعوا إجْعَاظَا([12]) *
Der ki: onları ondan ittirdiler([13]). Ama (**الجيم** ve **الغين** معجمة) için, sözde asıl yoktur. İbn Düreyd’in **الجَغْب** hakkında söylediği, onun **ذُو الشَّغَبِ** olduğudur([14]); bu, İbn Düreyd’in doğurduğu ve kullandığı ibdâlden bir cinstir.
---------------------ـ
([1]) Lisân’da: “bir kere”. Ve (جذى) maddesinde: sadece “بمرة”. Ve hadisin başı: “Müminin misali, ekinden bir taze fidan gibidir; rüzgâr onu bir kere oraya, bir kere buraya eğer.” Ve **المجذية**: sabit, dik duran. Asılda: “**المجدية**” tahriftir.
([2]) Ondan önce Lisân’da (جثث، بعل، جعل):
* أقسمت لا يذهب عني بعلها *
          Şu halde **البعل**: sulama ve gök suyu olmaksızın kökleriyle içtiği şeydir. Ve **الجثيث**: fidan.
([3]) Lisân’da da, Mu‘cemü’l-Büldân’da da zikredilmedi. Ve Kâmûs’ta (جعل): “ve hemze gibi bir yer”.
([4]) Dîvânu’l-A‘câc 61 ve Lisân (جعم). Ondan önce: * نوفي لهم كيل الإناء الأعظم *
([5]) Söz, Cemhere’de (2: 103).
([6]) Cemhere’de: “**مثل كعمته سواء، إذا جعلت على فيه ما يمنعه من الأكل**”.
([7]) İki mısra Lisân’da (جعد).
([8]) “**الجعد**” kelimesi asıldan düşmüştür. Onu ispat, dîvândan 575 ve Lisân’dan (جعد). Baş tarafı: تنجو إذا جعلت تدمى أخشتها *** واعتم بالزبد الجعد الخراطيم
 ([9]) **الرخلة**: kesre ile; ve fetha sonra kesre ile: koyun yavrusunun dişisi.
([10]) Asılda: “وقال ابن دريد”. Beyit Cemhere’de (2: 78) şu rivayetle: “ألا أبلغ بني جشم بن بكر” ve beyit, Cemhere şerhlerinde Düreyd b. es-Sımme’ye nispet edildi.
([11]) İki beyit Lisân’da ve Cemhere’dedir.
([12]) Mücmel’de de böyle okudu. Cemhere’de (2: 100) ve Dîvânu’l-A‘câc 81: “تركوا إجعاظاً”. Lisân rivayeti: “أجعظوا إجعاظاً”.
([13]) Asılda: “دفعوه عنها”.
([14]) Asılda: “الشعب” tahriftir. İbn Düreyd’in Cemhere’deki نصّı: (1: 211): “**والجغب من قولهم رجل شغب جغب. وجغب إتباع، لا يتكلم به على انفراد، كما قالوا عطشان نطشان**”. Ve Mücmel’de buna temas etmedi; zira dedi ki: “**الجغب الرجل الشغب**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ع ب
نكبوا الجعاب وسكبوا النشاب‏.‏
ومعه جعبة فيها بنات الموت‏.‏
وهو جعاب حسن الجِعَابَةِ، وقد جَعّبَ لي فأحْسَن.

##### Türkçe

ج ع ب
**نكبوا الجعاب**: sadaqları (ok kılıflarını) devirdiler; **وسكبوا النشاب**: okları döktüler.‏
**ومعه جعبة**: ve onunla birlikte bir ok kılıfı vardır; **فيها بنات الموت**: içinde “ölümün kızları” (oklar) vardır.‏
**وهو جعاب**: ve o, ok kılıfı sahibi (ok kılıflı)dır; **حسن الجِعَابَةِ**: ok kılıfı (yapımı/kullanımı) güzeldir; **وقد جَعّبَ لي**: ve benim için ok kılıfı yaptı; **فأحْسَن**: böylece güzel yaptı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَعْبةُ: كِنانةُ النُّشَّابِ، والجمع جِعابٌ. وفي الحديث: فانْتَزَعَ طَلَقاً من جَعْبَتِه. وهو متكرر في الحديث. وقال ابن شمَيل: الجَعْبَةُ: الـمُسْتَدِيرةُ الواسِعةُ التي على فمها طَبَقٌ من فَوْقِها. قال: والوَفْضَةُ أَصغر منها، وأَعلاها وأَسْفَلُها مُسْتَوٍ، وأَما الجَعْبةُ ففي أَعلاها اتِّساعٌ وفي أَسفلها تَبْنِيقٌ، ويُفَرَّجُ أَعْلاها لئلا يَنْتَكِثَ رِيشُ السِّهام، لأَنها تُكَبُّ في الجَعْبةِ كَبّاً، فظُباتُها في أَسْفَلِها، ويُفَلْطَح أَعْلاها مِن قِبَل الريش، وكلاهما من شَقِيقَتَيْن من خَشَبٍ. والجَعَّابُ: صانِعُ الجِعابِ، وجَعَّبَها: صَنَعَها، والجِعابةُ: صِناعَتُه. والجَعابِيبُ: القِصارُ من الرجال.
والجُعْبُوب: القَصِيرُ الدمِيمُ، وقيل هو النَّذْلُ، وقيل هو الدَّنِيءُ من الرجال، وقيل هو الضَّعِيفُ الذي لا خَيْر فيه. ويقال للرجل، إِذا كان قَصيراً دَمِيماً: جُعْبُوبٌ ودُعْبُوبٌ وجُعْسوسٌ.والجَعْبةُ: الكَثِيبةُ من البَعَر. والجُعَبَى: ضَرْبٌ من النمل(1) (1 قوله «والجعبى ضرب إلخ» هذا ضبط المحكم.) . قال الليث: هو نمل أَحمر، والجمع جُعَبَياتٌ. والجِعِبَّاءُ والجِعِبَّى والجِعْباءة والجَعْواءُ والناطِقةُ الخَرْساء: الدُّبر ونحو ذلك. وضربه فجَعَبَهُ جَعْباً وجَعَفَه إِذا ضَرَبَ به الأَرضَ، ويُثَقَّلُ فيقال: جَعَّبه تَجْعيباً وجَعْبأَه إِذا صَرَعَه. وتَجَعَّبَ وتَجَعْبَى وانْجَعَب وجَعَبْتُه أَي صَرَعْتُه، مثل جَعَفْتُه. ورُبما قالوا: جَعْبَيْتُه جِعْباءً فتَجَعْبَى، يزيدون فيه الياء، كما قالوا سَلْقَيْتُه مِن سَلَقَه. وجَعَبَ الشيءَ جَعْباً: قَلَبه. وجَعَبَه جَعْباً: جَمعه، وأَكثره في الشيءِ اليسير.
والمِجْعَبُ: الصِّرِّيعُ من الرجال يَصْرَعُ ولا يُصْرَعُ. وفي النوادر: جَيْشٌ يَتَجَعْبَى ويَتَجَرْبى ويَتَقَبْقَبُ ويَتَهَبْهَبُ ويَتَدرْبَى: يركب بعضُه بعضاً. والـمُتَجَعِّبُ: الميِّتُ.

##### Türkçe

**الجَعْبةُ**: ok kılıfı; çoğulu **جِعابٌ**. Hadiste:
“Bunun üzerine **جَعْبَتِه**’sinden bir ok çekip çıkardı.” Bu, hadiste tekrarlanan bir ifadedir. İbn Şümeyl dedi ki: **الجَعْبةُ**: ağzının üzerinde üst tarafından bir kapak bulunan, yuvarlak, geniş olan şeydir.
Dedi ki: **الوَفْضَةُ** ondan daha küçüktür; üstü ve altı düzdür. Ama
**الجَعْبةُ**’nin üstünde bir genişlik, altında ise bir daralma vardır; üstü
okların tüyü bozulmasın diye genişletilir; çünkü oklar **الجَعْبةِ** içine bir döküşle dökülür; böylece onların uçları onun alt tarafındadır; üst tarafı tüy tarafından yassılaştırılır; ikisi de ağaçtan iki yarımdandır.

**والجَعَّابُ**: **الجِعابِ** yapan; **جَعَّبَها**: onu yaptı; **الجِعابةُ**: onun yapımı/mesleği.
**والجَعابِيبُ**: erkeklerden kısa olanlar.
**والجُعْبُوب**: kısa, çirkin; denildi ki o, aşağılık kimsedir; denildi ki o, erkeklerden değersiz olandır; denildi ki o, kendisinde hayır olmayan zayıftır.
Erkek için, kısa ve çirkin olduğunda, şöyle denir: **جُعْبُوبٌ** ve **دُعْبُوبٌ** ve **جُعْسوسٌ**. **والجَعْبةُ**: tezekten bir yığın. **والجُعَبَى**: karıncadan bir tür(1)
(1 “**والجعبى ضرب** إلخ” sözü: bu, **المحكم**’in ضبط’udur.) . Leys dedi ki: o, kırmızı karıncadır; çoğulu **جُعَبَياتٌ**.
**والجِعِبَّاءُ** ve **الجِعِبَّى** ve **الجِعْباءة** ve **الجَعْواءُ** ve **الناطِقةُ الخَرْساء**: makat ve bunun benzeri şeyler. Ona vurdu da **فجَعَبَهُ جَعْباً** ve **جَعَفَه**: onu yere vurduğunda; ağırlaştırılır da şöyle denir: **جَعَّبه تَجْعيباً** ve **جَعْبأَه**: onu yere serdiğinde.
**وتَجَعَّبَ** ve **تَجَعْبَى** ve **انْجَعَب**; **وجَعَبْتُه** yani onu yere serdim; **جَعَفْتُه** gibi. Bazen derler: **جَعْبَيْتُه جِعْباءً** da **فتَجَعْبَى**; içine **الياء** artırırlar; nitekim **سَلْقَيْتُه** derler, **سَلَقَه**’den.
**وجَعَبَ الشيءَ جَعْباً**: onu çevirdi. **وجَعَبَه جَعْباً**: onu topladı; az şeyin içinde onu çoğalttı.
**والمِجْعَبُ**: erkeklerden, yenen (güreşte yere serilen) kimse; yere serer de yere serilmez.
**وفي النوادر**: **جَيْشٌ** **يَتَجَعْبَى** ve **يَتَجَرْبى** ve **يَتَقَبْقَبُ** ve **يَتَهَبْهَبُ** ve **يَتَدرْبَى**: bir kısmı bir kısmının üstüne biner.
**والـمُتَجَعِّبُ**: ölü.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجعبة: كنانة النشاب، ج جعاب، قال شيخنا: وقد فرق بعض اللغويين الفقهاء في اللسان فقالوا: الجعبة للنشاب، والكنانة للنبل، كذا في المزهر، قال: وقد تطلق الجعبة على أكبر أواني الشرب، كما يأتي في شرب، انتهى، وفي الحديث  فانتزع طلقا من جعبته  قال ابن شميل: الجعبة: المستديرة الواسعة التي على فمها طبق من فوقها، قال: والوفضة: أصغر منها، وأعلاها وأسفلها مستو، وأما الجعبة ففي أعلاها اتسضاع وفي أسفلها تبنيق ويفرج أعلاها لئلا ينتكث ريش السهام، لأنها تكب في الجعبة كبا فظباتها في أسفلها، ويفلطح أعلاها من قبل الريش، وكلاهما من شقيقتين من خشب. وجعبها: صنعها، والجعاب كشداد صانعها أي الجعاب، ووقع في نسخة شيخنا بتذكير الضمير، ومثله في نسخة الأساس، وهو بعيد والجعابة ككتابة صناعته أي الجعاب بالتشديد، ووقع في نسخة لسان العرب بتأنيث الضمير هنا أي الجعبة.
 والحافظ أبو بكر محمد بن عمر بن سالم التميمي بن الجعابي، محدث مشهور، تولى القضاء بالموصل، وكان يتشيع، وله تصانيف، أخذ الحفظ عن أبي عقدة روى عنه الدارقطني وتوفي ببغداد سنة 355 وفي الأساس: تقول: نكبوا الجعاب وسكبوا النشاب، ومعه جعبة فيها بنات الموت، وهو جعاب حسن الجعابة، وجعب لي فأحسن.
 وجعبه كمنعه جعبا: قلبه، وجعبه جعبا: جمعه وأكثره في الشيء اليسير: وضربه فجعبه جعبا وجعفه إذا صرعه وضرب به الأرض، كجعبه بالتثقيل تجعيبا وجعبأه جعبأة فانجعب وتجعب وتجعبى وجعبيته جعباء فتجعبى: يزيدون فيه الياء كما قالوا سلقيته من سلقه وجعب.
 والجعب بفتح فسكون، كذا في الأصول، والذي في نسخة لسان العرب: الجعبة: الكثبة، وفي نسخة الكثيبة بالتصغير، من البعر تقول العرب: والله لا أعطيه جعبا، إذا أومؤوا إلى الشيء اليسير.
 والجعب بالضم: ما اندال أي خرج من تحت السرة إلى القحقح، كهدهد.

  والجعبي، بالفتح: ضرب من النمل، قال الليث: هو نمل أحمر، ج جعبيات: وبخط بعضهم من المقيدين الجعبى كالأربى أي بالضم فالفتح، قال شيخنا: وهو الذي صححه ابن سيده، وعلى هذا ج جعبيات، والجعبى كالزمكى ويمد فيقال: الجعباء، وكذا، الجعراء والناطقة الخرساء: الاست ونحو ذلك أي ليشمل العظم المحيط به، كذا فسره الجوهري، وفسره بالعجز كله أيضا كذا في حاشية شيخنا، كالجعباءة بزيادة الهاء والجعباء كالصحراء.
 والمجعب كمنبر من الرجال: الصريع الذي يصرع ولا يصرع.
 والأجعب: الرجل البطين الضخم الضعيف العمل. نقله الصاغاني.
 والمنجعب وفي نسخة المتجعب: الميت.
 والجعبوب بالضم: الضعيف الذي لا خير فيه، أو الجعبوب: النذل، أو هو مثل دعبوب وجعسوس: القصير الدميم وجمعه جعابيب أنشد ابن بري لسلامة بن جندل:
  لا مقرفين ولا سود جعابيب وقيل: هو الدنىء من الرجال.
 وفي النوادر للحياني: جيش يتجعبى ويتجربى ويتقبقب ويتدربى ويتهبهب: يركب بعضه بعضا.
 والجعباء: الضخمة الكبيرة يحتمل أن يكون صفة للمرأة وللاست والنملة والناقة والشاة.

##### Türkçe

**الجعبة**: ok kılıfı; çoğulu **جعاب**. Şeyhimiz dedi ki: Dil hususunda bazı lugatçılar fakihler ayırmışlardır da şöyle demişlerdir: **الجعبة** oklar içindir, **الكنانة** ise **النبل** içindir; **المزهر**’de böyledir. Dedi ki: **الجعبة** bazen içme kaplarının en büyüğüne de ıtlak olunur; **شرب** maddesinde geleceği üzere. Bitti. Hadiste: “Bunun üzerine **جعبته**’sinden bir **طلقا** çekip çıkardı.” İbn Şümeyl dedi ki: **الجعبة**: ağzının üzerinde üstten bir kapak bulunan, yuvarlak, geniş olandır. Dedi ki: **الوفضة**: ondan daha küçüktür; üstü ve altı düzdür. Amma **الجعبة**’nin üst tarafında genişleme, alt tarafında ise daraltma vardır; okların tüyleri bozulmasın diye üst tarafı yarılır; çünkü oklar **الجعبة**’ye baş aşağı dökülür de uçları alt tarafında olur; tüy sebebiyle üst tarafı yassılaştırılır. İkisi de ağaçtan iki yarımdandır. Ve **جعبها**: onu yaptı. Ve **الجعاب** ( **شداد** vezninde): onun yapıcısıdır; yani **الجعاب**. Şeyhimizin nüshasında zamirin müzekker gelmesi vaki olmuştur; **الأساس** nüshasında da böyledir; bu uzaktır. Ve **الجعابة** ( **كتابة** vezninde): onun sanatı; yani şeddeli olarak **الجعاب**. **لسان العرب** nüshasında burada zamirin müennes gelmesi vaki olmuştur; yani **الجعبة**.

Ve hâfız Ebû Bekir Muhammed b. Ömer b. Sâlim et-Temîmî b. **الجعابي**: meşhur bir muhaddistir; Musul’da kadılığı üstlendi; Şiîleşirdi; onun tasnifleri vardır; hıfzı Ebû Ukde’den aldı; ondan Dârakutnî rivayet etti; 355 yılında Bağdat’ta vefat etti. **الأساس**’ta: şöyle dersin: “**نكبوا الجعاب** ve **سكبوا النشاب**”; ve onunla beraber içinde “ölüm kızları” bulunan bir **جعبة** vardır; o, güzel **الجعابة** sahibi bir **جعاب**’dır; ve benim için **جعب** etti de güzel yaptı.

Ve **جعبه** ( **منعه** gibi) **جعبا**: onu çevirdi. Ve **جعبه** **جعبا**: onu topladı ve az şeyin içinde çoğalttı. Ve ona vurdu da onu **جعبه** **جعبا** yaptı; ve onu yere serip yere vurduğunda **جعفه** ve **جعبه** denir; şeddeli olarak **جعبه**’yi **تجعيبا** (yapmak) gibi; ve **جعبأه**’yi **جعبأة** (yapmak) gibi; derken **انجعب** ve **تجعب** ve **تجعبى** oldu; ve **جعبيته**’yi **جعباء** (yapmak) gibi; derken **تجعبى** oldu: içine **الياء** artırırlar; **سلقه**’den “**سلقيته**” dedikleri gibi; ve **جعب**.

Ve **الجعب** (fetha sonra sükûn ile): asıllarda böyledir. **لسان العرب** nüshasında olan ise: **الجعبة**: **الكثبة**’dir; bir nüshada küçültme ile **الكثيبة**; tezekten. Araplar der ki: “Vallahi ona **جعبا** vermem”; az şeye işaret ettiklerinde.

Ve **الجعب** (damme ile): **اندال** olan şeydir; yani göbek altından **القحقح**’a doğru çıkan; **هدهد** gibi.

Ve **الجعبي** (fetha ile): karıncadan bir tür. Leys dedi ki: o kırmızı karıncadır; çoğulu **جعبيات**. Bazı kayıt ehlinin hattıyla: **الجعبى** ( **الأربى** gibi); yani damme sonra fetha ile. Şeyhimiz dedi ki: bunu İbn Sîdeh sahih kılmıştır; buna göre çoğulu **جعبيات**. Ve **الجعبى** ( **الزمكى** gibi) ve med edilir de **الجعباء** denir. Ve yine: **الجعراء** ve **الناطقة الخرساء**: **الاست** ve benzeri; yani onu kuşatan kemiği de kapsasın diye; Cevherî bunu böyle tefsir etmiştir. Ve onu bütün **العجز** ile de tefsir etmiştir; Şeyhimizin hâşiyesinde böyledir. **الجعباءة** gibi, **الهاء** ziyadesiyle; ve **الجعباء** ( **الصحراء** gibi).

Ve **المجعب** ( **منبر** gibi) erkeklerden: yere serilmiş olan; serer de serilmez.

Ve **الأجعب**: işi zayıf, göbekli, iri adam. Sâgânî nakletti.

Ve **المنجعب**; bir nüshada **المتجعب**: ölü.

Ve **الجعبوب** (damme ile): içinde hayır olmayan zayıf; yahut **الجعبوب**: alçak. Yahut o, **دعبوب** ve **جعسوس** gibidir: kısa, çirkin; çoğulu **جعابيب**. İbn Berrî, Selâme b. Cündel’den şu beyti rivayet etti:

  “Ne **مقرفين** ne de siyah **جعابيب**.”

Ve denildi ki: o, erkeklerin aşağısıdır.

Hayyânî’nin **النوادر**’inde: “Bir ordu **يتجعبى** ve **يتجربى** ve **يتقبقب** ve **يتدربى** ve **يتهبهب**”: bir kısmı bir kısmına biner.

Ve **الجعباء**: iri, büyük; kadın için, **الاست** için, karınca için, dişi deve için ve koyun için sıfat olması muhtemeldir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَعَبَهُ
1 جَعَبَهُ جعب جعبه جعبة (S, K,) aor. جَعَبَ , (K,) inf. n. جَعْبٌ, (TA,) He prostrated him; he threw him down upon the ground; (S, K, TA;) like جَعَفَهُ; (S;) as also ↓ جعّبهُ, (K,) ing. n. تَعْجِيبٌ; (TA;) and ↓جَعْمَاهُ (S, K, [in the CK erroneously written جَعْبَأَه,]) like سَلْقَاهُ from سَلَقَهُ, (S,) inf. n. جِعْبَآءٌ. (S, TA [in the latter, in one place, probably by a mistake of a copyist, written جعباة].) ― -b2- He in verted it, or him; he turned it, or him, upside down, or over, or inside out; syn. قَلَبَهُ. (K.) ― -b3- He collected it; (K;) mostly used in relation to that which is small in quantity, paltry, or inconsiderable. (TA.) -A2- جَعَبَ, (A, K,) and جَعَبَ جَعْبَةٌ, (A,) He made a quiver of the kind called جعبة. (A, K.)

2 جَعَّبَ see 1.

5 تَجَعَّبَ see 7.

انجعب
7 انجعب انجعب and ↓ تجعّب (K) and ↓ تَجَعْبَى (S, K) He became prostrated, or thrown down upon the ground. (S, K.)

جَعْبَاهُ
Q. Q. 1 جَعْبَاهُ جعب جعباه جعباة : see 1.

تَجَعْبَى
Q. Q. 2 تَجَعْبَى جعب تجعبى تجعبي : see 7.

جَعْبَةٌ
جَعْبَةٌ جعب جعبه جعبة A كِنَانَة [or quiver] (A, K) for arrows (S, A, Mgh, Msb, K) of the kind called نُشَّاب (S, A, Msb, K) and for those that are called نَبْل also: (Ham p. 154:) but some make a distinction between جَعْبَةٌ and كِنَانَةٌ: the former, they say, is for نشّاب; and the latter, for نبل: (Mz, MF:) accord. to IDrd, the كنانة is only for نبل, and is of leather: that which is of wood is called جَفِير: and that which is of two pieces [of wood] joined together is called قرن [i. e. قَرَنٌ]: (Ham ubi suprà:) accord. to ISh, the جعبة is round and wide, with a cover on the top, over its mouth: the وَفْضَة is smaller, and its upper and lower parts are of equal size; whereas the جعبة is wide in its upper part, and contracted in its lower part; wide in its upper part that the feathers of the arrows [having ample room] may not become detached; for the arrows are put in the quiver with the points downwards: each of these two kinds is made of two corresponding pieces of wood: (TA:) the pl. is جِعَابٌ (S, A, Msb, K) and جَعَبَاتٌ. (Msb.) You say, نَكَبُوا الجِعَابَ وَسَكَبُوا النُّشَّابَ [They inverted, or inclined, the quivers, and poured forth the arrows]. (A, TA.) And مَعَهُ جَعْبَةٌ فِيهَا بَنَاتُ المَوْتِ [With him is a quiver in which are the daughters of death; i. e., deadly arrows]. (A, TA.) ― -b2- Also The largest of drinking-vessels. (MF, TA.)

جُعْبُوبٌ
جُعْبُوبٌ جعبوب A man (S) short, and ugly, or contemptible; or ugly, and small in body: (S, K:) or weak, and destitute of good: or vile, or mean, and despicable: (K:) or a low, mean, or sordid, and weak man: pl. جَعَابِيبُ. (TA.)

جِعَابَةٌ
جِعَابَةٌ جعابه جعابة جعبة The art of making quivers of the kind called جِعَاب, pl. of جَعْبَةٌ. (A, K.)

جِعَابِىٌّ
جِعَابِىٌّ جعابى جعابي جعبة : see what next follows.

جَعَّابٌ
جَعَّابٌ جعاب جعبة [and app. ↓ جِعَابِىٌّ also, as seems to be indicated in the K, where it is mentioned as a surname, but in the CK written جَعّابىّ,] A maker of quivers of the kind called جِعَاب. (A, K.)

مِجْعَبٌ
مِجْعَبٌ مجعب One who often prostrates, or throws down, others, (صِرِّيعٌ, [in some copies of the K, erroneously, صَرِيع,]) but is not himself prostrated, or thrown down. (K, TA.)

مُنْجَعِبٌ
مُنْجَعِبٌ منجعب or مُتَجَعِّبٌ (accord. to different copies of the K) Dead, or dying; syn. مَيِّتٌ. (K.)

##### Türkçe

**جَعَبَهُ**
1 **جَعَبَهُ** جعب جعبه جعبة (S, K,) muzâri‘ı **جَعَبَ** , (K,) mastarı **جَعْبٌ**, (TA,) Onu yere serdi; onu yere attı; (S, K, TA;) **جَعَفَهُ** gibi; (S;) ve ayrıca ↓ **جعّبهُ**, (K,) mastarı **تَعْجِيبٌ**; (TA;) ve ↓**جَعْمَاهُ** (S, K, [CK’de yanlışlıkla **جَعْبَأَه** yazılmıştır,]) **سَلْقَاهُ**’nun **سَلَقَهُ**’den olması gibi, (S,) mastarı **جِعْبَآءٌ**. (S, TA [ikincisinde, bir yerde, muhtemelen bir müstensihin hatasıyla, **جعباة** yazılmıştır].) ― -b2- Onu ters çevirdi; onu başaşağı, yahut altüst, yahut içini dışına çevirerek çevirdi; eşanlamlısı **قَلَبَهُ**. (K.) ― -b3- Onu topladı; (K;) çoğunlukla miktarı az, değersiz, yahut önemsiz olana dair kullanılır. (TA.) -A2- **جَعَبَ**, (A, K,) ve **جَعَبَ جَعْبَةٌ**, (A,) **جعبة** denilen türden bir ok kılıfı yaptı. (A, K.)

2 **جَعَّبَ**: 1’e bak.

5 **تَجَعَّبَ**: 7’ye bak.

**انجعب**
7 **انجعب** انجعب ve ↓ **تجعّب** (K) ve ↓ **تَجَعْبَى** (S, K) Yere serilmiş, yahut yere atılmış oldu. (S, K.)

**جَعْبَاهُ**
Q. Q. 1 **جَعْبَاهُ** جعب جعباه جعباة : 1’e bak.

**تَجَعْبَى**
Q. Q. 2 **تَجَعْبَى** جعب تجعبى تجعبي : 7’ye bak.

**جَعْبَةٌ**
**جَعْبَةٌ** جعب جعبه جعبة Oklar için (S, A, Mgh, Msb, K) **كِنَانَة** [yahut ok kılıfı]dır (A, K); **نُشَّاب** denilen türden olanlar için (S, A, Msb, K) ve ayrıca **نَبْل** denilenler için: (Ham s. 154:) fakat bazıları **جَعْبَةٌ** ile **كِنَانَةٌ** arasında ayırım yapar: derler ki birincisi **نشّاب** içindir; ikincisi ise **نبل** içindir: (Mz, MF:) IDrd’ye göre **كنانة** yalnızca **نبل** içindir ve deridendir: ağaçtan olanına **جَفِير** denir: iki parçanın [ağaçtan] birleştirilmiş olanına **قرن** [yani **قَرَنٌ**] denir: (Ham, yukarıda geçen yer:) ISh’ye göre **جعبة** yuvarlak ve geniştir; ağzının üzerinde, üstte bir kapağı vardır: **وَفْضَة** daha küçüktür ve üst ve alt kısımları eşit ölçüdedir; hâlbuki **جعبة** üst kısmında geniş, alt kısmında daralmıştır; üst kısmında geniştir ki okların tüyleri [geniş yer bulup] kopmasın; çünkü oklar kılıfa uçları aşağıya gelecek şekilde konur: bu iki türün her biri, birbirine uygun iki parça ağaçtan yapılır: (TA:) çoğulu **جِعَابٌ** (S, A, Msb, K) ve **جَعَبَاتٌ**’dır. (Msb.) Şöyle dersin: **نَكَبُوا الجِعَابَ وَسَكَبُوا النُّشَّابَ** [Ok kılıflarını ters çevirdiler yahut eğdiler ve okları döktüler]. (A, TA.) Ve **مَعَهُ جَعْبَةٌ فِيهَا بَنَاتُ المَوْتِ** [Onunla beraber içinde ölümün kızları bulunan bir ok kılıfı vardır; yani öldürücü oklar]. (A, TA.) ― -b2- Ayrıca içki kaplarının en büyüğü. (MF, TA.)

**جُعْبُوبٌ**
**جُعْبُوبٌ** جعبوب Kısa ve çirkin, yahut aşağılık bir adam; yahut çirkin ve bedence küçük: (S, K:) yahut zayıf ve hayırdan yoksun: yahut alçak, yahut bayağı ve hor görülen: (K:) yahut aşağı, bayağı yahut sefil ve zayıf bir adam: çoğulu **جَعَابِيبُ**. (TA.)

**جِعَابَةٌ**
**جِعَابَةٌ** جعابه جعابة جعبة **جَعْبَةٌ**’nin çoğulu olan **جِعَاب** denilen türden ok kılıfları yapma sanatı. (A, K.)

**جِعَابِىٌّ**
**جِعَابِىٌّ** جعابى جعابي جعبة : hemen ardından gelen şeye bak.

**جَعَّابٌ**
**جَعَّابٌ** جعاب جعبة [ve görünüşe göre ↓ **جِعَابِىٌّ** de; K’da bir lakap olarak zikredildiği için buna işaret eder gibidir; fakat CK’de **جَعّابىّ** yazılmıştır,] **جِعَاب** denilen türden ok kılıfları yapan kimse. (A, K.)

**مِجْعَبٌ**
**مِجْعَبٌ** مجعب Başkalarını sıkça yere seren yahut yere atan kimse, (**صِرِّيعٌ**, [K’nın bazı nüshalarında yanlışlıkla **صَرِيع**],) fakat kendisi yere serilmez yahut yere atılmaz. (K, TA.)

**مُنْجَعِبٌ**
**مُنْجَعِبٌ** منجعب yahut **مُتَجَعِّبٌ** (K’nın farklı nüshalarına göre) Ölü, yahut ölmekte olan; eşanlamlısı **مَيِّتٌ**. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَعَبَ
جَعَبَ U ( n. ac. جَعْب 1 ).
a.  Prostrated, threw down.

b.  Made quivers.

جَعَّبَ
جَعَّبَ II ,
a.  see I .

تَجَعَّبَ
تَجَعَّبَ V ,  اِنْجَعَبَ VII ,
a.  Was thrown down.

جَعْبَة
جَعْبَة 1t , ( pl. جِعَاْب 23 ),
a.  Quiver.

جَعْجَعَة
جَعْجَعَة
a.  Hopper ( mill ).

b.  Noise, racket, din ( of camels ).

جَعْجَاع
جَعْجَاع
a.  Narrow space.

b.  Battle-field.

c.  Stallion.

##### Türkçe

**جَعَبَ**
**جَعَبَ** U ( mastar adı: **جَعْب** 1 ).
a. Yüzüstü yere serdi, yere attı.

b. Sadaklar yaptı.

**جَعَّبَ**
**جَعَّبَ** II ,
a. I’e bak.

**تَجَعَّبَ**
**تَجَعَّبَ** V ,  **اِنْجَعَبَ** VII ,
a. Yere atıldı.

**جَعْبَة**
**جَعْبَة** 1t , ( çoğulu **جِعَاْب** 23 ),
a. Sadak.

**جَعْجَعَة**
**جَعْجَعَة**
a. Değirmen (için) hazne.

b. Gürültü, patırtı, uğultu (develerin).

**جَعْجَاع**
**جَعْجَاع**
a. Dar yer.

b. Savaş alanı.

c. Aygır.
