# جعب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B9%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جعب

الجعبة: كنانة النشاب، ج جعاب، قال شيخنا: وقد فرق بعض اللغويين الفقهاء في اللسان فقالوا: الجعبة للنشاب، والكنانة للنبل، كذا في المزهر، قال: وقد تطلق الجعبة على أكبر أواني الشرب، كما يأتي في شرب، انتهى، وفي الحديث  فانتزع طلقا من جعبته  قال ابن شميل: الجعبة: المستديرة الواسعة التي على فمها طبق من فوقها، قال: والوفضة: أصغر منها، وأعلاها وأسفلها مستو، وأما الجعبة ففي أعلاها اتسضاع وفي أسفلها تبنيق ويفرج أعلاها لئلا ينتكث ريش السهام، لأنها تكب في الجعبة كبا فظباتها في أسفلها، ويفلطح أعلاها من قبل الريش، وكلاهما من شقيقتين من خشب. وجعبها: صنعها، والجعاب كشداد صانعها أي الجعاب، ووقع في نسخة شيخنا بتذكير الضمير، ومثله في نسخة الأساس، وهو بعيد والجعابة ككتابة صناعته أي الجعاب بالتشديد، ووقع في نسخة لسان العرب بتأنيث الضمير هنا أي الجعبة.
 والحافظ أبو بكر محمد بن عمر بن سالم التميمي بن الجعابي، محدث مشهور، تولى القضاء بالموصل، وكان يتشيع، وله تصانيف، أخذ الحفظ عن أبي عقدة روى عنه الدارقطني وتوفي ببغداد سنة 355 وفي الأساس: تقول: نكبوا الجعاب وسكبوا النشاب، ومعه جعبة فيها بنات الموت، وهو جعاب حسن الجعابة، وجعب لي فأحسن.
 وجعبه كمنعه جعبا: قلبه، وجعبه جعبا: جمعه وأكثره في الشيء اليسير: وضربه فجعبه جعبا وجعفه إذا صرعه وضرب به الأرض، كجعبه بالتثقيل تجعيبا وجعبأه جعبأة فانجعب وتجعب وتجعبى وجعبيته جعباء فتجعبى: يزيدون فيه الياء كما قالوا سلقيته من سلقه وجعب.
 والجعب بفتح فسكون، كذا في الأصول، والذي في نسخة لسان العرب: الجعبة: الكثبة، وفي نسخة الكثيبة بالتصغير، من البعر تقول العرب: والله لا أعطيه جعبا، إذا أومؤوا إلى الشيء اليسير.
 والجعب بالضم: ما اندال أي خرج من تحت السرة إلى القحقح، كهدهد.

  والجعبي، بالفتح: ضرب من النمل، قال الليث: هو نمل أحمر، ج جعبيات: وبخط بعضهم من المقيدين الجعبى كالأربى أي بالضم فالفتح، قال شيخنا: وهو الذي صححه ابن سيده، وعلى هذا ج جعبيات، والجعبى كالزمكى ويمد فيقال: الجعباء، وكذا، الجعراء والناطقة الخرساء: الاست ونحو ذلك أي ليشمل العظم المحيط به، كذا فسره الجوهري، وفسره بالعجز كله أيضا كذا في حاشية شيخنا، كالجعباءة بزيادة الهاء والجعباء كالصحراء.
 والمجعب كمنبر من الرجال: الصريع الذي يصرع ولا يصرع.
 والأجعب: الرجل البطين الضخم الضعيف العمل. نقله الصاغاني.
 والمنجعب وفي نسخة المتجعب: الميت.
 والجعبوب بالضم: الضعيف الذي لا خير فيه، أو الجعبوب: النذل، أو هو مثل دعبوب وجعسوس: القصير الدميم وجمعه جعابيب أنشد ابن بري لسلامة بن جندل:
  لا مقرفين ولا سود جعابيب وقيل: هو الدنىء من الرجال.
 وفي النوادر للحياني: جيش يتجعبى ويتجربى ويتقبقب ويتدربى ويتهبهب: يركب بعضه بعضا.
 والجعباء: الضخمة الكبيرة يحتمل أن يكون صفة للمرأة وللاست والنملة والناقة والشاة.

### Türkçe

**الجعبة**: ok kılıfı; çoğulu **جعاب**. Şeyhimiz dedi ki: Dil hususunda bazı lugatçılar fakihler ayırmışlardır da şöyle demişlerdir: **الجعبة** oklar içindir, **الكنانة** ise **النبل** içindir; **المزهر**’de böyledir. Dedi ki: **الجعبة** bazen içme kaplarının en büyüğüne de ıtlak olunur; **شرب** maddesinde geleceği üzere. Bitti. Hadiste: “Bunun üzerine **جعبته**’sinden bir **طلقا** çekip çıkardı.” İbn Şümeyl dedi ki: **الجعبة**: ağzının üzerinde üstten bir kapak bulunan, yuvarlak, geniş olandır. Dedi ki: **الوفضة**: ondan daha küçüktür; üstü ve altı düzdür. Amma **الجعبة**’nin üst tarafında genişleme, alt tarafında ise daraltma vardır; okların tüyleri bozulmasın diye üst tarafı yarılır; çünkü oklar **الجعبة**’ye baş aşağı dökülür de uçları alt tarafında olur; tüy sebebiyle üst tarafı yassılaştırılır. İkisi de ağaçtan iki yarımdandır. Ve **جعبها**: onu yaptı. Ve **الجعاب** ( **شداد** vezninde): onun yapıcısıdır; yani **الجعاب**. Şeyhimizin nüshasında zamirin müzekker gelmesi vaki olmuştur; **الأساس** nüshasında da böyledir; bu uzaktır. Ve **الجعابة** ( **كتابة** vezninde): onun sanatı; yani şeddeli olarak **الجعاب**. **لسان العرب** nüshasında burada zamirin müennes gelmesi vaki olmuştur; yani **الجعبة**.

Ve hâfız Ebû Bekir Muhammed b. Ömer b. Sâlim et-Temîmî b. **الجعابي**: meşhur bir muhaddistir; Musul’da kadılığı üstlendi; Şiîleşirdi; onun tasnifleri vardır; hıfzı Ebû Ukde’den aldı; ondan Dârakutnî rivayet etti; 355 yılında Bağdat’ta vefat etti. **الأساس**’ta: şöyle dersin: “**نكبوا الجعاب** ve **سكبوا النشاب**”; ve onunla beraber içinde “ölüm kızları” bulunan bir **جعبة** vardır; o, güzel **الجعابة** sahibi bir **جعاب**’dır; ve benim için **جعب** etti de güzel yaptı.

Ve **جعبه** ( **منعه** gibi) **جعبا**: onu çevirdi. Ve **جعبه** **جعبا**: onu topladı ve az şeyin içinde çoğalttı. Ve ona vurdu da onu **جعبه** **جعبا** yaptı; ve onu yere serip yere vurduğunda **جعفه** ve **جعبه** denir; şeddeli olarak **جعبه**’yi **تجعيبا** (yapmak) gibi; ve **جعبأه**’yi **جعبأة** (yapmak) gibi; derken **انجعب** ve **تجعب** ve **تجعبى** oldu; ve **جعبيته**’yi **جعباء** (yapmak) gibi; derken **تجعبى** oldu: içine **الياء** artırırlar; **سلقه**’den “**سلقيته**” dedikleri gibi; ve **جعب**.

Ve **الجعب** (fetha sonra sükûn ile): asıllarda böyledir. **لسان العرب** nüshasında olan ise: **الجعبة**: **الكثبة**’dir; bir nüshada küçültme ile **الكثيبة**; tezekten. Araplar der ki: “Vallahi ona **جعبا** vermem”; az şeye işaret ettiklerinde.

Ve **الجعب** (damme ile): **اندال** olan şeydir; yani göbek altından **القحقح**’a doğru çıkan; **هدهد** gibi.

Ve **الجعبي** (fetha ile): karıncadan bir tür. Leys dedi ki: o kırmızı karıncadır; çoğulu **جعبيات**. Bazı kayıt ehlinin hattıyla: **الجعبى** ( **الأربى** gibi); yani damme sonra fetha ile. Şeyhimiz dedi ki: bunu İbn Sîdeh sahih kılmıştır; buna göre çoğulu **جعبيات**. Ve **الجعبى** ( **الزمكى** gibi) ve med edilir de **الجعباء** denir. Ve yine: **الجعراء** ve **الناطقة الخرساء**: **الاست** ve benzeri; yani onu kuşatan kemiği de kapsasın diye; Cevherî bunu böyle tefsir etmiştir. Ve onu bütün **العجز** ile de tefsir etmiştir; Şeyhimizin hâşiyesinde böyledir. **الجعباءة** gibi, **الهاء** ziyadesiyle; ve **الجعباء** ( **الصحراء** gibi).

Ve **المجعب** ( **منبر** gibi) erkeklerden: yere serilmiş olan; serer de serilmez.

Ve **الأجعب**: işi zayıf, göbekli, iri adam. Sâgânî nakletti.

Ve **المنجعب**; bir nüshada **المتجعب**: ölü.

Ve **الجعبوب** (damme ile): içinde hayır olmayan zayıf; yahut **الجعبوب**: alçak. Yahut o, **دعبوب** ve **جعسوس** gibidir: kısa, çirkin; çoğulu **جعابيب**. İbn Berrî, Selâme b. Cündel’den şu beyti rivayet etti:

  “Ne **مقرفين** ne de siyah **جعابيب**.”

Ve denildi ki: o, erkeklerin aşağısıdır.

Hayyânî’nin **النوادر**’inde: “Bir ordu **يتجعبى** ve **يتجربى** ve **يتقبقب** ve **يتدربى** ve **يتهبهب**”: bir kısmı bir kısmına biner.

Ve **الجعباء**: iri, büyük; kadın için, **الاست** için, karınca için, dişi deve için ve koyun için sıfat olması muhtemeldir.
