# جعل (ج-ع-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B9%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez parçasıdır

- Harfler: ج - ع - ل
- Kur'an'da: 346 geçiş · 311 ayet · 104 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (104)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [جَعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | فَعَلَ | Kıldı | 44 | 41 | [2:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:22.md) |
| [وَجَعَلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلْنَا | Ve kıldık; Kıldık | 37 | 35 | [5:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:13.md) |
| [جَعَلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Kıldık | 29 | 28 | [2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:125.md) |
| [وَجَعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | وَفَعَلَ | Ve kıldı | 29 | 25 | [5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:60.md) |
| [وَجَعَلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفَعَلُوا | Kıldılar; Ve kıldılar | 8 | 8 | [6:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:100.md) |
| [جَعَلْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلْنَاهُ | Onu kıldık | 7 | 7 | [6:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:9.md) |
| [اجْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%A7%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | افْعَلْ | Kıl | 6 | 6 | [2:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:126.md) |
| [جَعَلَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلَكُمْ | Sizi kıldı | 6 | 6 | [6:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:165.md) |
| [يَجْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | يَفْعَلْ | Kılar | 6 | 6 | [6:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:125.md) |
| [تَجْعَلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Kılmayın; Kılarsınız | 5 | 5 | [2:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:22.md) |
| [جَعَلَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلَهُ | Onu kıldı | 5 | 5 | [3:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:126.md) |
| [وَاجْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | وَافْعَلْ | Ve kıl | 5 | 4 | [4:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:75.md) |
| [وَجَعَلْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَلْنَاهُمْ | Ve onları kıldık; Onları kıldık | 5 | 5 | [10:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:73.md) |
| [تَجْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | تَفْعَلْ | Kılma | 4 | 4 | [17:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:22.md) |
| [وَجَعَلَنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | وَفَعَلَنِي | Ve beni kıldı | 4 | 4 | [19:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:30.md) |
| [وَيَجْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | وَيَفْعَلْ | Ve kılar | 4 | 3 | [25:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:10.md) |
| [يَجْعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | يَفْعَلَ | Kılar | 4 | 4 | [3:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:176.md) |
| [يَجْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Kılar | 4 | 4 | [6:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:124.md) |
| [تَجْعَلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْعَلْنَا | Bizi kılma | 3 | 3 | [7:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:47.md) |
| [جَعَلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Kıldılar | 3 | 3 | [13:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/13:16.md) |
| [جَعَلْنَاكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8E.md) | فَعَلْنَاكَ | Seni kıldık | 3 | 3 | [6:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:107.md) |
| [جَعَلْنَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَاهَا | Onu kıldık | 3 | 3 | [22:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/22:36.md) |
| [فَاجْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | فَافْعَلْ | Kıl | 3 | 3 | [14:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/14:37.md) |
| [فَجَعَلَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَفَعَلَهُ | Onu kıldı | 3 | 3 | [25:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:54.md) |
| [فَجَعَلْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَفَعَلْنَاهُ | Onu kıldık | 3 | 3 | [25:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:23.md) |
| [فَجَعَلْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَفَعَلْنَاهُمْ | Onları kıldık | 3 | 3 | [23:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/23:41.md) |
| [لِيَجْعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | لِيَفْعَلَ | Kılması için; Kılmayı | 3 | 3 | [3:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:156.md) |
| [نَجْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | نَفْعَلُ | Kılarız | 3 | 2 | [18:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:94.md) |
| [نَجْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | نَفْعَلْ | Kılarız | 3 | 3 | [18:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:90.md) |
| [وَجَعَلْنَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلْنَاهَا | Ve onu kıldık | 3 | 3 | [21:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:91.md) |
| [وَجَعَلْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعَلْنَاهُ | Ve onu kıldık; Onu kıldık | 3 | 3 | [17:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:2.md) |
| [وَيَجْعَلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعَلُونَ | Kılarlar; Ve kılarlar | 3 | 3 | [16:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:56.md) |
| [اجْعَلْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%A7%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | افْعَلْنِي | Beni kıl | 2 | 2 | [12:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/12:55.md) |
| [تَجْعَلْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | تَفْعَلْنِي | Beni kılma | 2 | 2 | [7:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:150.md) |
| [جَعَلْنَاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْنَاكُمْ | Sizi kıldık | 2 | 2 | [2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:143.md) |
| [جَعَلْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْنَاهُمْ | Onları kıldık | 2 | 2 | [21:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:8.md) |
| [سَيَجْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | سَيَفْعَلُ | Kılacak | 2 | 2 | [19:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:96.md) |
| [فَجَعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | فَفَعَلَ | Kıldı | 2 | 2 | [48:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/48:27.md) |
| [فَجَعَلَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَفَعَلَهُمْ | Onları kıldı | 2 | 2 | [21:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:58.md) |
| [فَجَعَلْنَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَلْنَاهَا | Onu kıldık | 2 | 2 | [2:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:66.md) |
| [فَجَعَلْنَاهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فَفَعَلْنَاهُمُ | Onları kıldık | 2 | 2 | [21:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:70.md) |
| [لَجَعَلَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَفَعَلَكُمْ | Kesinlikle sizi kıldı; Sizi kıldı | 2 | 2 | [5:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:48.md) |
| [لَجَعَلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | لَفَعَلْنَا | Kıldık | 2 | 2 | [43:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/43:33.md) |
| [لَجَعَلْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | لَفَعَلْنَاهُ | Onu kıldık | 2 | 2 | [6:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:9.md) |
| [نَجْعَلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%90.md) | نَفْعَلْ | Kılarız | 2 | 2 | [77:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/77:25.md) |
| [وَاجْعَلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَافْعَلْنَا | Ve bizi kıl | 2 | 2 | [2:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:128.md) |
| [وَتَجْعَلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَتَفْعَلُونَ | Ve kılarsınız | 2 | 2 | [41:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/41:9.md) |
| [وَجَعَلْنَاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَلْنَاكُمْ | Ve sizi kıldık | 2 | 2 | [17:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:6.md) |
| [وَيَجْعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | وَيَفْعَلَ | Ve kılar | 2 | 2 | [4:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:19.md) |
| [وَيَجْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | وَيَفْعَلُ | Kılar; Ve kılar | 2 | 2 | [10:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:100.md) |
| [يَجْعَلُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعَلُهُ | Onu kılar | 2 | 2 | [24:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/24:43.md) |
| [يَجْعَلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Kılarlar | 2 | 2 | [2:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:19.md) |
| [أَتَجْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | أَتَفْعَلُ | Sen kılar mısın? | 1 | 1 | [2:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:30.md) |
| [أَجَعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | أَفَعَلَ | Kıldı mı? | 1 | 1 | [38:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/38:5.md) |
| [أَجَعَلْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفَعَلْتُمْ | Kıldınız mı? | 1 | 1 | [9:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/9:19.md) |
| [أَجَعَلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفَعَلْنَا | Kıldık mı? | 1 | 1 | [43:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/43:45.md) |
| [أَجْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | أَفْعَلْ | Kılarım | 1 | 1 | [18:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:95.md) |
| [أَفَنَجْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | أَفَنَفْعَلُ | Kılar mıyız? | 1 | 1 | [68:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/68:35.md) |
| [اجْعَلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%A7%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعَلُوا | Kılın | 1 | 1 | [12:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/12:62.md) |
| [تَجْعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | تَفْعَلَ | Kılarsın | 1 | 1 | [18:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:94.md) |
| [تَجْعَلُونَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | تَفْعَلُونَهُ | Onu kılarsınız | 1 | 1 | [6:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:91.md) |
| [جَاعِلٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Kılan | 1 | 1 | [2:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:30.md) |
| [جَاعِلُكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | فَاعِلُكَ | Seni kılan | 1 | 1 | [2:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:124.md) |
| [جَاعِلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%90.md) | فَاعِلِ | Kılan | 1 | 1 | [35:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/35:1.md) |
| [جَعَلَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَا | İkisi kıldı | 1 | 1 | [7:190](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:190.md) |
| [جَعَلَتْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلَتْهُ | Onu kıldı | 1 | 1 | [51:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/51:42.md) |
| [جَعَلَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَهَا | Onu kıldı | 1 | 1 | [12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/12:100.md) |
| [جَعَلْتُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فَعَلْتُمُ | Kıldınız | 1 | 1 | [16:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:91.md) |
| [جُعِلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AC%D9%8F%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%8E.md) | فُعِلَ | Kılındı | 1 | 1 | [16:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:124.md) |
| [فَجَعَلْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَفَعَلْتُمْ | Kıldınız | 1 | 1 | [10:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:59.md) |
| [فَجَعَلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَلْنَا | Kıldık | 1 | 1 | [15:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/15:74.md) |
| [فَجَعَلْنَاهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَفَعَلْنَاهُنَّ | Onları kıldık | 1 | 1 | [56:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/56:36.md) |
| [فَنَجْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | فَنَفْعَلْ | Kılarız | 1 | 1 | [3:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:61.md) |
| [فَيَجْعَلَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَيَفْعَلَهُ | Onu kılar | 1 | 1 | [8:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/8:37.md) |
| [لَأَجْعَلَنَّكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E.md) | لَأَفْعَلَنَّكَ | Kesinlikle seni kılacağım | 1 | 1 | [26:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/26:29.md) |
| [لَجَاعِلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَفَاعِلُونَ | Kılanlar | 1 | 1 | [18:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:8.md) |
| [لَجَعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | لَفَعَلَ | Kıldı | 1 | 1 | [11:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/11:118.md) |
| [لَجَعَلَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | لَفَعَلَهُ | Onu kıldı | 1 | 1 | [25:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:45.md) |
| [لَجَعَلَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَفَغَلَهُمْ | Kesinlikle onları kıldı | 1 | 1 | [42:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/42:8.md) |
| [لِنَجْعَلَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | لِنَفْعَلَهَا | Onu kılmamız için | 1 | 1 | [69:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/69:12.md) |
| [نَجْعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | نَفْعَلَ | Kılarız | 1 | 1 | [18:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:48.md) |
| [نَجْعَلَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | نَفْعَلَهُمْ | Onları kılarız | 1 | 1 | [45:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/45:21.md) |
| [نَجْعَلُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | نَفْعَلُهَا | Onu kılarız | 1 | 1 | [28:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:83.md) |
| [نَجْعَلْهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | نَفْعَلْهُمَا | İkisini kılarız | 1 | 1 | [41:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/41:29.md) |
| [وَاجْعَلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعَلُوا | Ve kılın | 1 | 1 | [10:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:87.md) |
| [وَاجْعَلْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | وَافْعَلْنِي | Ve beni kıl | 1 | 1 | [26:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/26:85.md) |
| [وَاجْعَلْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | وَافْعَلْهُ | Ve onu kıl | 1 | 1 | [19:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:6.md) |
| [وَجَاعِلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%8F.md) | وَفَاعِلُ | Ve kılan | 1 | 1 | [3:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:55.md) |
| [وَجَاعِلُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | وَفَاعِلُوهُ | Ve onu kılanlar | 1 | 1 | [28:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:7.md) |
| [وَجَعَلَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَلَكُمْ | Ve sizi kıldı | 1 | 1 | [5:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:20.md) |
| [وَجَعَلَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلَهَا | Kıldı | 1 | 1 | [43:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/43:28.md) |
| [وَجَعَلْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | وَفَعَلْتُ | Ve kıldım | 1 | 1 | [74:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/74:12.md) |
| [وَلِنَجْعَلَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | وَلِنَفْعَلَكَ | Seni kılmamız için | 1 | 1 | [2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:259.md) |
| [وَلِنَجْعَلَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | وَلِنَفْعَلَهُ | Ve onu kılmamız için | 1 | 1 | [19:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:21.md) |
| [وَنَجْعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | وَنَفْعَلَ | Kılarız | 1 | 1 | [34:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/34:33.md) |
| [وَنَجْعَلَهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | وُنَفْعَلَهُمُ | Ve onları kılarız | 1 | 1 | [28:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:5.md) |
| [وَنَجْعَلَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وُنَفْعَلَهُمُ | Ve onları kılarız | 1 | 1 | [28:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:5.md) |
| [وَنَجْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | وَنَفْعَلُ | Ve kılarız | 1 | 1 | [28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:35.md) |
| [وَيَجْعَلُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَيَفْعَلُكُمْ | Ve sizi kılar | 1 | 1 | [27:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/27:62.md) |
| [وَيَجْعَلُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | وَيَفْعَلُهُ | Ve onu kılar | 1 | 1 | [30:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/30:48.md) |
| [يَجْعَلُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعَلُوهُ | Onu kılarlar | 1 | 1 | [12:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/12:15.md) |
| [يَجْعَلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%90.md) | يَفْعَلْ | Kılar | 1 | 1 | [24:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/24:40.md) |
| [يَجْعَلْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | يَفْعَلْنِي | Beni kılar | 1 | 1 | [19:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:32.md) |
| [يَجْعَلْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعَلْهُ | Onun kılar | 1 | 1 | [6:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:39.md) |

## Mücavir kökler — 331 mücavir (737 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 22 ortak ayet · G² 33 · Emam ön demektir
2. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 22 ortak ayet · G² 30 · Half : Ense demektir
3. [ندد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 25 · Öbek öbek develer demektir
4. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 16 ortak ayet · G² 23 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
5. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 14 ortak ayet · G² 19 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
6. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 13 ortak ayet · G² 18 · “Sikkin” bıçak demektir
7. [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 18 · “Sufla” vadinin alt tarafına, “ulya” ise üst tarafına denir
8. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 13 ortak ayet · G² 17 · Sütle dolu memedir
9. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 16 ortak ayet · G² 17 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
10. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 16 · Zerre toz demektir
11. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 10 ortak ayet · G² 15 · Kevn tepe demektir
12. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 18 ortak ayet · G² 15 · Oğullar
13. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 15 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
14. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 40 ortak ayet · G² 14 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
15. [سرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Kandil demektir
16. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 18 ortak ayet · G² 14 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
17. [رسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Sıra dağlar
18. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 17 ortak ayet · G² 13 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
19. [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Kayadaki çukur demektir
20. [سرمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · “Semed” simit, çeperi yuvarlak olan halkadır
21. [صبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Onların parmakları
22. [غثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AB%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Süprüntü
23. [ودق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Sicim gibi yağmurdur
24. [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
25. [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Ve hibe ettik
26. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 39 ortak ayet · G² 12 · Şey
27. [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Birleştirirler
28. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 15 ortak ayet · G² 10 · Kıdr kazandır
29. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 14 ortak ayet · G² 10 · Üzüm demektir
30. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 19 ortak ayet · G² 10 · Ateş demektir
31. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 29 ortak ayet · G² 10 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
32. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Örter
33. [نسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · İbadet yeri
34. [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Okların konduğu kap demektir
35. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
36. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 17 ortak ayet · G² 9 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
37. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 118 ortak ayet · G² 9 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
38. [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Ğille, İç gömlek demektir
39. [سبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Post demektir
40. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 9 ortak ayet · G² 9 · Su
41. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 26 ortak ayet · G² 8 · Zalimler
42. [أجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır
43. [جزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ciz’a ormandan kopuk ağaçlıklar demektir
44. [ركم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Rükbe” diz demektir
45. [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Örtü
46. [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ağ demektir
47. [شيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ak saçlı yaşlılar
48. [فرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Fırat Çoşkulu akan nehre fırat, durgun akan suya nil denir
49. [نسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Soy
50. [عيش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B4.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Ekmek demektir
51. [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Birkan yanardağ demektir
52. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 8 ortak ayet · G² 7 · Beyt ev demektir
53. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 7 · Kulak demektir
54. [يعقوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Ve Yakup
55. [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Bayır, yokuş yer demektir
56. [عكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Örgülü saç demektir
57. [عنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Onların boyunları
58. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 7 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
59. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 9 ortak ayet · G² 7 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
60. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 20 ortak ayet · G² 7 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B9%D9%84/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جعل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md), [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md), [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md), [بدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [فسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi bir vasıta veya niyet ile tutup bir halden başka bir hale geçirme, işlev ve konum yükleme |
| Çekirdek Özet 2 | Mevcut varlığı veya durumu başka bir niteliğe, işleve, düzene veya hükme dönüştürerek tayin etme |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıklar ve durumlar arasındaki ilişkisel düzeni, vazife taksimini ve ontolojik/hukuki statü tayinini ifade eden sistemik kuruculuk |
| Kritik Hata Riski | Kökü doğrudan sıfırdan yaratma anlamındaki [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) kökü ile bir tutarak mevcut unsurların dönüştürülmesi ve işlevlendirilmesi boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جع | Bir araya getirme, bükme, toplama ve çekme hareketini ifade eden ikili ses öbeğidir; [جعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D8%AF.md) kökünde kıvrılma ve toplanma, [جعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%85.md) kökünde ise hırsla bir şeyi kendine çekme ve yutma anlamlarında belirir | ل | Temel toplama ve kavrama hareketine yöneltme, raptetme, tahsis etme ve bir gayeye bağlama boyutu katarak bir nesneye veya duruma yeni bir işlev, hal ve yön tayin etme anlamını meydana getirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir nesneyi veya durumu bulunduğu yerden kaldırıp bir istikamete sevk etme hareketini temsil eder |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Sevk edilen duruma veya nesneye bilinçli, amaçlı ve tayin edici bir niyetle bakmayı simgeler |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Nesneyi belirlenmiş bir amaca raptetme, bir işlev ve statü sınırına yönlendirip bağlama gücünü gösterir |
| جعل | Bir nesneyi amaçlı bir yönlendirmeyle tutup yeni bir işleve ve hedefe bağlama | Bir varlığı mevcut konumundan alıp irade ve tayin ile belirli bir gayeye, işleve veya vasfa dönüştürme eylemini kurar |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sıcak tencereyi ocaktan indirmek veya kirli bir şeyi tutmak için kullanılan bez veya deri parçasıdır; ayrıca bir iş karşılığında belirlenen ve tahsis edilen ücret veya paydır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde bir varlığın yönünün, durumunun veya yolunun bütünüyle başka bir hale çevrilmesi anlamında şahit getirilmiştir; Ebû Zübeyd el-İyâdî bir beytinde bir şeyi sığınak veya mekan kılmayı اجْتَعَلَ mazi kalıbıyla anmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseye belirli bir vazife karşılığında bir pay veya ücret tayin etme anlamında kullanılmıştır; asker sevkiyatında veya kabile işlerinde belirlenen tahsisata جعالة denilmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde جعل kökü, iç Arapça gelişiminde somut nesnel kullanımından geniş bir tasrîf ve tahvil fiiline evrilmiş özgün bir semantik alan sunar. İbranice ve Süryanice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu kök doğrudan Arapçadaki kılmak, dönüştürmek fiilini karşılayan yaygın bir fiil olarak bulunmaz; Arapça bu kökte somut olarak tencere tutacağı veya karşılık ücreti gibi nesnel ilişkileri öncelikle muhafaza etmiş, ardından fiili bir şeyi bir halden başka bir hale geçirme ve tahvil etme yönünde genişletmiştir. Güney Sami ve Klasik Arapça katmanında kök, bir nesneyi aracı bir vasıtayla tutup bir işe tahsis etme eyleminden hareketle genel bir kılma, tayin etme ve vazetme fiili haline gelmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi tutacak vasıtasıyla alma ve karşılık belirleme eylemi | Somut tencere bezi veya ücret manasından zihni veya ontolojik dönüştürme ve statü tayini manasına geçiş yapmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapçaya özgü tahvil ve kılma genişlemesi | Kuzeybatı Sami dillerinde genel kılma eylemi için başka kökler kullanılırken Arapçada bu kök geniş bir fiil sistemine dönüşmüştür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جعل | Anlamlı | Bir şeyi bir hale getirmek, kılmak, dönüştürmek, ücret tayin etmek | Bir nesneyi veya durumu yeni bir konuma veya vasfa raptetme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [جلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B9.md) | Anlamlı | Açılmak, soyunmak, perdesiz kalmak | Örtünün kalkması ve içte olanın dışarı çıkması anlamındadır | Hedef kökle zıt yönlü bir açılma taşır; Kur'an'da geçmez |
| [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) | Anlamlı | Acele etmek, öne geçmek, vaktinden önce istemek | Bir işi zamanından önceye alma ve sürat gösterme hareketidir | Kur'an'da geçer |
| [علج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%AC.md) | Anlamlı | Sertleşmek, kalınlaşmak, tedavi etmek | Güçlü ve dirençli olma, bir şeyle uğraşıp onu terbiye etme anlamıdır | Kur'an'da geçmez |
| [لجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%B9.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş kullanım dışı sayılmıştır | Mühmel kök; Kur'an'da geçmez |
| [لعج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%AC.md) | Anlamlı | Yanmak, yakmak, keder vermek | Aşkın veya ateşin göğsü yakıp acıtması anlamını taşır | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جعل | Merkez | Dönüştürmek, kılmak, işlev tayin etmek | Mevcut bir varlığı veya hali yeni bir fonksiyon, vasıf veya statüye sokmaktır | İki meful alarak bir şeyi başka bir şeye çevirme gücü taşır |
| [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) | Komşu | Takdir ederek var etmek, yaratmak | Bir şeyi yoktan veya belirli bir ölçüye göre aslen meydana getirmektir | جعل kökünde mevcut olanı dönüştürme ve niteleme öne çıkar |
| [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) | Komşu | Ustalık ve maharetle üretmek | Bir işi belirli bir beceri, gaye ve incelikle yapmaktır | جعل kökü salt imalat değil hükmi veya fonksiyonel tayindir |
| [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) | Komşu | Genel eylemde bulunmak | Her türlü eylemi kapsayan en genel hareket ve tesir bildiren köktür | جعل kökünde ise mutlaka bir halden diğerine geçirme veya tayin vardır |
| [بدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B9.md) | Komşu | Örneksiz olarak ortaya koymak | Önceden bir modeli ve maddesi olmaksızın ilk defa inşa etmektir | جعل ise var olanı yeni bir intizama ve işleve bağlar |
| [فسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AE.md) | Zıt | Bozmak, geçersiz kılmak, dağıtmak | Kurulmuş bir bağı, akdi veya tayin edilmiş bir hükmü ortadan kaldırmaktır | جعل kökünün tesis ettiği statü ve işlevi hükümsüz bırakır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جعل | Bir şeyi başka bir hale getirmek, kılmak | Mevcut bir unsuru yeni bir işlev, hal veya statüye sokma eylemidir | Kesin |
| Latince | Constituo, reddo, facio | Kurmak, tesis etmek, dönüştürmek | Constituo statü ve düzen kurmayı, reddo bir hale getirmeyi tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Make, render, appoint, constitute | Kılmak, bir hale getirmek, tayin etmek | Render bir vasfa büründürmeyi, appoint ve constitute ise statü vermeyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | Machen, ernennen, gestalten | Kılmak, tayin etmek, şekillendirmek | Machen genel kılmayı, ernennen ve einsetzen ise işlevsel vazife tayinini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Rendre, constituer, établir | Bir hale sokmak, tesis etmek | Rendre bir sıfata dönüştürmeyi, constituer ise bir yapı haline getirmeyi verir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Halk ve inşâ anlamında (تكوين ve خلق) | Bir şeyi var edip düzene koymak, yaratmak | Karanlıkların ve aydınlığın var edilişi bağlamında tek meful ile kullanılır; örnek En'âm [6:1](https://lisan.digital/tr/ayet/6:1.md) |
| Bir halden diğerine dönüştürme (تصيير) | Mevcut bir varlığı veya nesneyi yeni bir niteliğe büründürmek | Yeryüzünün döşek, göğün tavan kılınması gibi kozmolojik bağlamlar; örnek Bakara [2:22](https://lisan.digital/tr/ayet/2:22.md) |
| Statü, hüküm ve vazife tayini (تسمية ve تشريع) | Bir şahsı veya kurumu önder, elçi veya sorumlu kılmak | İnsanlara imamlık veya risalet vazifesi verilmesi bağlamı; örnek Bakara [2:124](https://lisan.digital/tr/ayet/2:124.md) |
| Zihni kabul ve isnat (حكم ve اعتقاد) | Bir şeyi öyle zannetmek veya haksız yere öyle nitelemek | Müşriklerin melekleri dişi veya Allah'a ortak saymaları bağlamı; örnek Zuhruf [43:19](https://lisan.digital/tr/ayet/43:19.md) ve En'âm [6:100](https://lisan.digital/tr/ayet/6:100.md) |
| Bir eyleme başlama ve yönelme (طفق ve أخذ) | Bir fiili kesintisiz olarak yapmaya girişmek | İki meful almayan, başlama fiili olarak gerçekleşen durumlar; Kur'an'da daha ziyade hal ve nizam tayinlerinde mündemiçtir |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratma fiili ve Kur'an'ın mahluk oluşu meselesi | Zuhruf [43:3](https://lisan.digital/tr/ayet/43:3.md) ayetindeki جعلناه ifadesinin خلق anlamına gelip gelmediği ana tartışma konusu olmuştur | Kökün sıfırdan yaratma ile mevcut olanı bir vasfa çevirme arasındaki farkında yoğunlaşır |
| Fıkıh | Cuâle akdi ve hukuki statü tayinleri | Belirli bir işi yapan kimseye önceden taahhüt edilen ücret akdine جعالة denmesi ve vazife tayinleri | Bir emek karşılığında belirlenen hak veya hukuki bir durumun tesis edilmesi |
| Tefsir | İki mefullü ve tek mefullü kullanımların ayrımı | Ayetlerdeki جعل fiilinin halk, tasrîf, tesmiye veya zann manalarından hangisine geldiğinin tahlili | Ayetin bağlamına göre ontolojik inşa ile teşrii/itibari vazetmenin tefriki |
| Hadis | Yetkilendirme, tayin ve hüküm belirleme | Bir kimseyi vali, imam veya sorumlu tayin etme hadislerinde yer alan yetkilendirme ifadeleri | İdari, ahlaki ve hukuki pozisyonun bir şahsa yüklenmesi anlamı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Teşri ve kulluk nizamı | Statü ve mükellefiyet tayini | İnsanı muhatap veya sorumlu bir konuma yerleştirmek | Allah'ın peygamberleri rehber kılması ve dinin kurallarını tayin etmesidir | Kesin |
| İlmi | Ontolojik intizam ve tabiat yasaları | Fonksiyonel yapılandırma | Maddi unsurlara belirli görevler ve etkiler yüklemek | Güneşin ışık, ayın aydınlatıcı kılınması gibi sebep-sonuç ilişkilerinin kurulmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Hilafet, idare ve yetki paylaşımı | Emaret ve vazife tayini | Toplumsal sorumluluğu belirli ehil kimselere tevdi etmek | Yeryüzünde halife kılınma ve hukuku uygulama meşruiyetinin verilmesidir | Kesin |
| İktisadi | Emek ve karşılık münasebeti | Ücret ve hak tahsisi | Bir işin ifası karşılığında belirli bir bedeli garanti etmek | Cuâle prensibiyle emek ile gelir arasındaki karşılıklı bağı kurmaktır | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonel dönüşüm matrisi veya durum dönüşüm operatörü | Bir kümedeki girdiyi alıp tanımlı bir kural çerçevesinde başka bir çıktıya veya duruma dönüştüren yapısal işlemciye karşılık gelir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal rol dağılımı ve normatif statü tayini | Hukuk ve sosyolojide bireylere veya kurumlara yeni haklar, sorumluluklar ve toplumsal roller yükleyen kurucu edimdir | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir eylem veya Türkçedeki yapmak, etmek gibi nötr fiillerle karşılayarak onun dönüştürücü ve statü kurucu vasfını silikleştirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığı yoktan var etmekten ziyade, var olan unsurlara yeni gayeler yüklemek, onları bir düzen içine sokmak ve itibarî veya hakiki yeni bir statüye büründürmek |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | جعل geçtiği her yerde yaratma zannedilirse teolojik olarak nassların kastettiği fonksiyonel ve itibarî kılmalar ontolojik yaratmaya indirgenir ve ayetlerin teşrii boyutu kaybolur |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem kainattaki düzeni hem de şeriatteki hükümleri açıklarken kullandığı temel inşa ve tahvil fiili olması sebebiyle varlıklar arası hiyerarşi ve fonksiyonu kavramayı sağlar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kainatın insanın istifadesine sunulduğunu bildiren nimet ayetlerinde, peygamberlerin ve toplumların tayinini bildiren kıssalarda ve şirk ehlinin Allah'a ortak koşma iddialarını reddeden ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışın sadece bir ilk var edilişten ibaret olmadığını, varlığın sürekli bir gayeye ve işleve matuf olarak tanzim edildiğini ve şirk iddialarının temelsiz bir zihni yakıştırmadan ibaret olduğunu gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi bir vasıta ile tutup ateşten veya bulunduğu yerden alarak başka bir vazifeye veya zemine yerleştirmek.
- Soyut anlam: Mevcut bir varlığı veya durumu niyet, irade ve hüküm ile yeni bir niteliğe, fonksiyona, statüye veya zihni kabule dönüştürmek.
- Sistematik karşılık: Bir $X$ girdisinin belirlenmiş bir $T$ dönüştürücü operatörü vasıtasıyla amaçlanan bir $Y$ işlevsel durumuna intikal ettirilmesi.
- LaTeX modeli: $$T(X) = Y \quad \text{veya} \quad X \xrightarrow{\Phi} Y$$
- LaTeX açıklaması: Burada $X$ dönüştürülecek mevcut varlığı, nesneyi veya durumu; $\Phi$ veya $T$ failin iradesini, tayin edici hükmünü ve dönüştürme fonksiyonunu; $Y$ ise elde edilen yeni statüyü, kazanılan vasfı veya yüklenen işlevi simgeler. Model, kökün bir şeyi doğrudan yoktan var etmek yerine mevcut olanı başka bir niteliğe büründürme yapısını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (311 ayet)

Mushaf sırasıyla; ilk 200 ayet metniyle, kalan 111 ayet yalnızca numarasıyla. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B9%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:19.md) — يَجْعَلُونَ

أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Yahut gökten inen sağnağa tutulmuş gibilerdir ki; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Allah kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

### [Bakara 2:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:22.md) — جَعَلَ · تَجْعَلُوا

الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): O ki; yeryüzünü sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirip onunla türlü türlü meyvelerden sizin için rızık çıkardı. O halde bile bile Allah’a eşler koşmayınız.

### [Bakara 2:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:30.md) — جَاعِلٌ · أَتَجْعَلُ

وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Hani Rabbın meleklere: Ben, yeryüznde bir halife yaratacağım, demişti de melekler: Biz seni hamd ile tesbih, takdis eder dururken yeryüzünde fesad çıkarıp, kanlar dökecek kimse mi yaratacaksın? demişlerdi. Allah da: Sizin bilmediklerinizi ben bilirim, buyurmuştu.

### [Bakara 2:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:66.md) — فَجَعَلْنَاهَا

فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Artık bunu hem önündekilere, hem de ardındakilere ibret verici bir ceza, hem de müttakilere bir öğüt kıldık.

### [Bakara 2:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:124.md) — جَاعِلُكَ

وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Hani, İbrahim’i Rabb’ı bir takım kelimelerle imtihan etmişti de o da bunları tamamlayınca, Seni insanlara imam kılacağım, buyurmuştu. O da: Soyumdan da, demişti. Allah da; zalimler ahdime eremez buyurmuştu.

### [Bakara 2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:125.md) — جَعَلْنَا

وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

Meal (IK): Hani; Biz Beyti insanlar için bir toplantı yeri ve emin bri mahal yapmıştık. Siz de İbrahim’in makamından bir namazgah edinin. İbrahim ile İsmail’e de evimi tavaf edenler, orada kalanlar rüku ve secde edenler için temizleyin, diye ahid vermiştik.

### [Bakara 2:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:126.md) — اجْعَلْ

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Hani, İbrahim demişti ki: Rabbım burasını emniyetli bir şehir yap. Ve halkından Allah’a, ahiret gününe iman etmiş olanları mahsullerle rızıklandır Allah da: Kafir olanı kısa bir zaman için geçindiririm. Sonra onu cehennem azabına zorlarım. Bu ne kötü bir sonuçtur, buyurmuştu.

### [Bakara 2:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:128.md) — وَاجْعَلْنَا

رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Rabbımız ikimizi de sana teslim olanlar kıl. Soyumuzdan da sana teslim olanlar yetiştir, bize ibadet edeceğimiz yerleri göster, tevbelerimizi kabul et. Çünkü Sensin Sen, Tevvab, Rahim.

### [Bakara 2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:143.md) — جَعَلْنَاكُمْ · جَعَلْنَا

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Böylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki, insanların üzerine şahidler olasınız. Peygamber de sizin üzerinize şahid olsun. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, peygambere uyanları, ayağının iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayırdetmek için kıble yaptık. Gerçi bu, büyük bir şeydir. Ama Allah’ın doğru yola ilettiği kimseler için değil. Allah, elbette imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara Rauf ve Rahim’dir.

### [Bakara 2:224](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:224.md) — تَجْعَلُوا

وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Yeminlerinizde; Allah’ı iyilik etmenize, fenalıktan sakınmanıza ve insanların arasını bulmaya engel yapmayın. Allah Semi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:259.md) — وَلِنَجْعَلَكَ

أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Yahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? Allah, bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek? dedi. Bunun üzerine Allah, onu yüz sene ölü bıraktı, sonra diriltti. Na kadar kaldın? dedi. O da: Bir gün veya bir günden daha az kaldım, dedi. Hayır, yüz yıl kaldın. Öyle iken yiyeceğine içeçeğine bak; henüz bozulmamış, bir de merkebine bak. Hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak, onları nasıl birleştirip yerli yerine koyuyor ve sonra onlara nasıl et giydiriyoruz? dedi. Bu hal ona apaçık belli olunca: Artık Allah’ın herşeye Kadir olduğunu biliyorum, dedi.

### [Bakara 2:260](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/2:260.md) — اجْعَلْ

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Hani İbrahim: Rabbım, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster, deyince. İnanmıyor musun? demişti. O da: Hayır öyle değil, ama kalbim iyice mutmain olsun, demişti. Öyleyse dört çeşit kuş al; onları kendine alıştır, sonra her dağ başına onlardan birer parça koy. Sonra onları, çağır, koşarak sana gelirler. Ve bil ki şüphesiz Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Ali İmran 3:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:41.md) — اجْعَلْ

قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزًا وَاذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيرًا وَسَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكَارِ

Meal (IK): Rabbım, bana bir alamet ver, dedi. Alametin, işaretten başka şekillerle insanlarla konuşmamandır. Bununla beraber Rabbını çok an ve akşam sabah tesbih et.

### [Ali İmran 3:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:55.md) — وَجَاعِلُ

إِذْ قَالَ اللَّهُ يَاعِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Hani Allah demişti ki: Ey İsa; seni öldürecek olan Benim. Seni kendime yükseltip kaldıracak, sen, kafirlerin içinden tertemiz çıkaracak ve sana tabi olanları, kıyamet gününe kadar küfredenlerden üstün tutacak da Benim Sonra dönüşünüz yalnız Banadır. Ayrılığa düştüğünüz konularda aranızda Ben hükmedeceğim.

### [Ali İmran 3:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:61.md) — فَنَجْعَلْ

فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Sana ilim geldikten sonra; kim seninle tartışırsa de ki: Gelin oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım. Sonra la’netleşelim. Allah’ın lanetinin yalancıların üstüne olmasını dileyelim.

### [Ali İmran 3:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:126.md) — جَعَلَهُ

وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ

Meal (IK): Bu yardımı Allah; size, sırf bir müjde olsun ve kalbleriniz bununla yatışsın diye yaptı. Yoksa zafer, ancak Aziz ve Hakim olan Allah’tandır.

### [Ali İmran 3:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:156.md) — لِيَجْعَلَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz; küfredip de yeryüzünde dolaşan veya gazada bulunan kardeşleri hakkında: Onlar yanınızda olsalardı ölmezler veya öldürülmezlerdi, diyenler gibi olmayın. Allah; bunu, onların kalblerinde bir hasret olarak koydu. Halbuki öldüren de dirilten de Allah’tır. Ve Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

### [Ali İmran 3:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/3:176.md) — يَجْعَلَ

وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Küfre koşanlar, seni üzmesin. Şüphesiz onlar, Allah’a zarar veremezler. Allah, onlara ahirette hiç bir nasib vermemek istiyor. Onlar için büyük bir azab vardır.

### [Nisa 4:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:5.md) — جَعَلَ

وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا

Meal (IK): Allah’ın sizi başına diktiği mallarınızı beyinsizlere vermeyin. Kendileribi bunların geliri ile rızıklandırıp giydirin ve onlara güzel söz söyleyin.

### [Nisa 4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:15.md) — يَجْعَلَ

وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا

Meal (IK): Kadınlarınızdan fuhuş yapanlara karşı, içinizden dört şahid getirin. Onlar şehadet ederlerse; ölünceye veya Allah onlara bir yol gösterinceye kadar evlerde tutun.

### [Nisa 4:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:19.md) — وَيَجْعَلَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; kadınlara zorla varis olmaya kalkmanız size helal değildir. Apaçık hayasızlık etmedikçe onlara verdiğinizden mehrin bir kısmını alıp götürmeniz için onları sıkıştırmayın, onlarla iyi geçinin. Eğer onlardan boşanmıyorsanız; olabilir ki bir şey, sizin hoşunuza gitmez de Allah onu çok daha hayırlı kılar.

### [Nisa 4:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:33.md) — جَعَلْنَا

وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا

Meal (IK): Ana-babanın ve akrabanın geriye bıraktıklarından her birine varisler kıldık. Yeminlerinizin bağladığı kimselere hisselerini verin. Muhakkak ki; Allah herşeye şahid olandır.

### [Nisa 4:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:75.md) — وَاجْعَلْ

وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا

Meal (IK): Siz ne oluyor da: Rabbımız, halkı zalim olan şu şehirden bizi kurtar, katından bize bir sahib gönder, bir yardımcı yolla, diyen; zavallı çocuklar, erkekler ve kadınlar uğrunda ve Allah yolunda savaşmıyorsunuz?

### [Nisa 4:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:90.md) — جَعَلَ

إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ أَوْ جَاءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ يُقَاتِلُوكُمْ أَوْ يُقَاتِلُوا قَوْمَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَاتَلُوكُمْ فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا

Meal (IK): Ancak sizinle kendileri arasında bir anlaşma bulunan bir millete sığınanlar ve sizinle savaşmaktan veya kendi milletleriyle harbetmekten bunalarak size başvuranlar müstesnadır. Allah dileseydi; onları size musallat ederdi de sizinle savaşırlardı. Eğer sizden uzak durur, savaşmaz ve size barış teklif ederlerse; Allah, onlara dokunmanıza izin vermez.

### [Nisa 4:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:91.md) — جَعَلْنَا

سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ كُلَّمَا رُدُّوا إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا فِيهَا فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Diğerlerinin de sizden ve kendi milletlerinden güvende olmayı istediklerini göreceksiniz. Fitneciliğe çağırıldıklarında ona can atarlar. Eğer sizden uzak durmazlar, barış teklif etmezler ve sizinle savaşmaktan geri durmazlarsa; onları tutun ve bulduğunuz yerde öldürün. İşte onların aleyhlerine, size apaçık ferman verdik.

### [Nisa 4:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:141.md) — يَجْعَلَ

الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَإِنْ كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا

Meal (IK): Onlar, hep sizi gözetleyip durular. Allah’tan size bir zafer gelince; sizinle beraber değil miydik? derler. Kafirlere zaferden bir pay düştüğü zaman da onlara; size üstünlük sağlayarak mü’minlerden korumadık mı? derler. Kıyamet günü aranızda hüküm vercek Allah’tır. Allah, mü’minlerin aleyhinde asla fırsat vermeyecektir.

### [Nisa 4:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/4:144.md) — تَجْعَلُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَجْعَلُوا لِلَّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Ey iman edenler; mü’minleri bırakıp da kafirleri dost edinmeyin. Allah’ın aleyhinize apaçık bir ferman vermesini mi istersiniz?

### [Maide 5:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:6.md) — لِيَجْعَلَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.

### [Maide 5:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:13.md) — وَجَعَلْنَا

فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَى خَائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Ahidlerini bozmalarından ötürü onlara la’net ettik, kalblerini de katılaştırdık. Onlar, kelimeleri yerlerinden değiştiriyorlar. Kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. İçlerinden pek azı müstesna daima hainliklerini görürsün. Sen; onları affet ve geç. Muhakkak Allah; ihsan edenleri sever.

### [Maide 5:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:20.md) — جَعَلَ · وَجَعَلَكُمْ

وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكًا وَآتَاكُمْ مَا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Hani, Musa kavmine demişti ki: Ey kavmim; Allah’ın size olan nimetini hatırlayın. Hani sizden peygamberler yetiştirmiş ve size saltanatlar ihsan etmişti. Dünyalarda kimseye vermediğini size vermişti.

### [Maide 5:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:48.md) — جَعَلْنَا · لَجَعَلَكُمْ

وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Sana da; kendinden önceki kitabları doğrulayıcı ve üzerlerine şahid olarak bu kitabı hak ile indirdik. Aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Sana hak gelmişken onların heveslerine uyma. Sizden her biriniz için bir yol, bir şeriat kıldık. Şayet Allah dileseydi; sizi tek bir ümmet yapardı. Lakin sizi verdiği ile denemek istedi. Öyleyse hayırda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’a dır. Size ayrılığa düştüğünüz şeyleri bildirecektir.

### [Maide 5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:60.md) — وَجَعَلَ

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Allah katında bundan daha kötü bir cezanın bulunduğunu size haber vereyim mi? O kimse ki; Allah ona la’net etmiş, aleyhine gazab etmiş ve onlardan maymunlar, domuzlar ve Tağut’a kullar kılmıştır. İşte onlar; yer bakımından en kötü ve doğru yoldan en çok sapmış olanlardır.

### [Maide 5:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:97.md) — جَعَلَ

جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ ذَلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Allah Ka’be’yi, o haram evi insanlar için hayat ve güven kaynağı kıldı. Keza o haram olan ayı da, kurbanı da, boynu bağlı olan kurbanlıkları da. Bu, Allah’ın göklerde ve yerde olanları bildiğini ve Allah’ın gerçeten her şeyi bilici olduğunu bilmeniz içindir.

### [Maide 5:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/5:103.md) — جَعَلَ

مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Allah; ne Bahire’den, ne Saibe’den, ne Vasile’den, ne de Ham’dan hiç birini meşru kılmamıştır. Fakat küfredenler; Allah’a karşı yalan uydurdular. Onların çoğunun ise akılları ermez.

### [En'am 6:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:1.md) — وَجَعَلَ

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

Meal (IK): Hamd; gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve aydınlığı vareden Allah’a mahsustur. Sonra da kafirler bunları rabblarına denk tutuyorlar.

### [En'am 6:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:6.md) — وَجَعَلْنَا

أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَأَرْسَلْنَا السَّمَاءَ عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ

Meal (IK): Görmediler mi ki; Biz, onlardan önce nice nesilleri yok ettik. Biz, onları sizi yerleştirmediğimiz şekilde yer yüzüne yerleştirmiş, gökten bol yağmur yağdırmış ve altlarından ırmaklar akıtmıştık. Sonra onları günahlarından dolayı yok ettik. Ve aralarından başka bir nesil yetiştirdik.

### [En'am 6:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:9.md) — جَعَلْنَاهُ · لَجَعَلْنَاهُ

وَلَوْ جَعَلْنَاهُ مَلَكًا لَجَعَلْنَاهُ رَجُلًا وَلَلَبَسْنَا عَلَيْهِمْ مَا يَلْبِسُونَ

Meal (IK): Eğer Biz, onu bir melek kılsaydık; onu bir erkek yapardık da düştükleri şüpheye onları yine düşürürdük.

### [En'am 6:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:25.md) — وَجَعَلْنَا

وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا حَتَّى إِذَا جَاءُوكَ يُجَادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): İçlerinden seni dinleyenler vardır. Halbuki Biz, onu anlarlar diye, kalblerine örtüler, kulaklarına da ağrılık koyduk. Onlar her ayeti görseler de yine inanmazlar. Hatta sana geldiklerinde, seninle çekişirler. O küfredenler derler ki; Bu, eskilerin masallarından başka birşey değildir.

### [En'am 6:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:39.md) — يَجْعَلْهُ

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayanlar ise; karanlıklarda kalmış sağırlar, dilsizlerdir. Allah; kimi dilerse, onu şaşırtır. Kimi de dilerse; onu dosdoğru yol üstünde tutar.

### [En'am 6:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:91.md) — تَجْعَلُونَهُ

وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Allah; hiçbir insana bir şey indirmedi, demekle; Allah’ı, şanına yaraşır şekilde tanıyamadılar. De ki: Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet olmak üzere getirdiği ve sizin de parça parça kağıtlar haline koyup açıkladınız, çoğunu da gizlediğiniz o kitabı kim indirdi? Sizin de, atalarınızın da bilmediğiniz şeyler size öğretilmiştir. «Allah» de, sonra onları bırak da, daldıkları sapıklıkta oynayadursunlar.

### [En'am 6:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:96.md) — وَجَعَلَ

فَالِقُ الْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ

Meal (IK): Sabahı yarıp çıkarandır. Geceyi bir sükun, güneşi ve ayı da vakit ölçüsü kılmıştır. İşte bu; Aziz, Alim olanın takdiridir.

### [En'am 6:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:97.md) — جَعَلَ

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهَا فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): O’dur, yıldızları yaratmış olan, karanın ve denizin karanlıklarında onlarla yol bulasınız diye. Ayetlerimizi bilen bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

### [En'am 6:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:100.md) — وَجَعَلُوا

وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَصِفُونَ

Meal (IK): Cinnleri, Allah’a ortak koştılar. Halbuki onları, O yaratmıştır. Bilmeden O’na oğullar ve kızlar uydurdular. Haşa O, onların vasıflandırdıklarından yüce ve münezzehtir.

### [En'am 6:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:107.md) — جَعَلْنَاكَ

وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكُوا وَمَا جَعَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ

Meal (IK): Eğer Allah dileseydi; onlar şirk koşmazlardı. Hem Biz, seni onların başına bir bekçi yapmadık. Sen, onların üzerine bir vekil de değilsin.

### [En'am 6:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:112.md) — جَعَلْنَا

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): İşte böylece Biz, her peygambere insan ve cinn şeytanlarını düşman yaptık. Onlardan kimi, kimini aldatmak için cazip sözler fısıldarlar. Eğer Rabbın dileseydi; bunu yapamazlardı. Öyleyse onları iftiraları ile başbaşa bırak.

### [En'am 6:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:122.md) — وَجَعَلْنَا

أَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ölü iken dirilttiğimiz ve insanlar arasında yürüyebileceği bir nur verdiğimiz kimse; karanlıklarda kalıp ondan çıkamayan kimse gibi midir hiç? İşte böyle, kafirlere işledikleri süslü gösterilmiştir.

### [En'am 6:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:123.md) — جَعَلْنَا

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ أَكَابِرَ مُجْرِمِيهَا لِيَمْكُرُوا فِيهَا وَمَا يَمْكُرُونَ إِلَّا بِأَنْفُسِهِمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Ve böylece her kasabada hile yapsınlar diye oranın ileri gelenlerini suçlular kıldık. Halbuki yalnız kendilerine hile yaparlar da farkına varmazlar.

### [En'am 6:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:124.md) — يَجْعَلُ

وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ

Meal (IK): Onlara bir ayet geldiği zaman; derler ki: Allah’ın peygamberlerine verilen bize de verilmedikçe asla iman etmeyiz. Allah, risaletini nereye vereceğini en iyi bilendir. Suç işleyenlere; yapageldikleri hilekarlık yüzünden Allah katında bir horluk ve şiddetli bir azab erişecektir.

### [En'am 6:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:125.md) — يَجْعَلْ · يَجْعَلُ

فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ كَذَلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Allah, kimi hidayete erdirmek isterse; onun kalbini İslam’a açar. Kimi de saptırmak isterse; onu da göğe doğru yükseliyormuş gibi kalbini daraltır, sıkar. Allah; iman etmeyenlerin üstüne, işte böylece murdarlık çökertir.

### [En'am 6:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:136.md) — وَجَعَلُوا

وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا فَقَالُوا هَذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَذَا لِشُرَكَائِنَا فَمَا كَانَ لِشُرَكَائِهِمْ فَلَا يَصِلُ إِلَى اللَّهِ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَى شُرَكَائِهِمْ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ

Meal (IK): Onlar; Allah için, O’nun yarattığı ekin ve davarlardan bir pay ayırdılar ve kendi zanlarına göre; bu, Allah’ındır, bu da koştuğumuz ortaklarımızındır, dediler. Ortaklarına ait olanlar Allah’a ulaşamaz dı da, Allah’a ait olanlar ortaklarına giderdi. Ne kötüdür hükmedegeldikleri şeyler.

### [En'am 6:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/6:165.md) — جَعَلَكُمْ

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizi, verdikleriyle denemek için yeryüzünün halifeleri yapan ve kiminizi kiminize derecelerle üstün kılan O’dur. Şüphe yok ki O; Gafur, Rahim’dir.

### [Araf 7:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:10.md) — وَجَعَلْنَا

وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; sizi, yeryüzüne yerleştirdik. Ve size orada geçimlikler yarattık. Ne de az şükrediyorsunuz.

### [Araf 7:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:27.md) — جَعَلْنَا

يَابَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْءَاتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Ey ademoğulları, şeytan, ana ve babanızı ayıp yerlerini kendilerine göstermek için elbiselerini soyarak nasıl cennetten çıkardıysa; sakın size de bir fitne yapmasın. O da, taraftarları da sizin onları görmediğiniz yerden sizi görürler. Biz, şeytanı; iman etmeyenlerin velileri yaptık.

### [Araf 7:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:47.md) — تَجْعَلْنَا

وَإِذَا صُرِفَتْ أَبْصَارُهُمْ تِلْقَاءَ أَصْحَابِ النَّارِ قَالُوا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Gözleri cehennem ashabından tarafa çevrilince de; Rabbımız, bizi zalimler güruhu ile beraber bulundurma, derler.

### [Araf 7:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:69.md) — جَعَلَكُمْ

أَوَعَجِبْتُمْ أَنْ جَاءَكُمْ ذِكْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ وَزَادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَصْطَةً فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Sizi uyarması için aranızdan bir adama Rabbınız tarafından bir haber geldi diye mi hayret ediyorsunuz? Düşünün ki; O, sizi Nuh kavminden sonra halifeler yaptı. Yaratılış itibariyle onlardan fazla boy bos verdi. Hem Allah’ın nimetlerini hatırlayın ki; felaha eresiniz.

### [Araf 7:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:74.md) — جَعَلَكُمْ

وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ عَادٍ وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Düşününüz ki; O, sizi Ad kavminden sonra halifeler yaptı, yeryüzüne sizi yerleştirdi. Ovalarından köşkler yapıyor, dağlarından evler yontuyorsunuz. Artık Allah’ın nimetlerini anın. Yeryüzünde fesadçılar olarak taşkınlık yapmayın.

### [Araf 7:138](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:138.md) — اجْعَلْ

وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ قَالُوا يَامُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ

Meal (IK): İsrailoğullarını denizden geçirdik. Onlar, gönülden putlara tapagelen bir topluluğa rastladılar ve dediler ki: Ey Musa; onların tanrıları olduğu gibi bize de bir tanrı yap. O da dedi ki: Siz gerçekten cahil topluluksunuz.

### [Araf 7:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:143.md) — جَعَلَهُ

وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قَالَ لَنْ تَرَانِي وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa ta’yin ettiğimiz vakitte gelince ve Rabbı onunla konuşunca; dedi ki: Rabbım; bana, kendini göster. Sana bakayım. Buyurdu ki: Beni kat’iyyen göremezsin. Ama dağa bak; eğer o yerinde kalırsa, sen de Beni görürsün. Rabbı dağa tecelli edince; onu paramparça etti ve Musa da baygın düştü. Ayılınca dedi ki: Tenzih ederim Seni, Sana tevbe ettim ve ben, mü’minlerin ilkiyim.

### [Araf 7:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:150.md) — تَجْعَلْنِي

وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قَالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَكَادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ وَلَا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Musa; kavmine kızgın ve üzgün dönünce; benden sonra arkamdan ne kötü işler yapmışsınız? Rabbınızın emrinin çabucak gelmesini mi istediniz? dedi ve levhaları attı. Kardeşinin başından tutup kendisine doğru çekiyordu: Ey anamın oğlu, bu kavim beni gerçekten zayıf gördüler. Az kalsın öldürüyorlardı. Sen de bana düşmanları sevindirecek harekette bulunma ve beni zalimler güruhu ile bir tutma, dedi.

### [Araf 7:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:189.md) — وَجَعَلَ

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا فَلَمَّا تَغَشَّاهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفًا فَمَرَّتْ بِهِ فَلَمَّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ آتَيْتَنَا صَالِحًا لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): O’dur, sizi tek bir nefisten yaratan ve ondan da gönlünün ısınacağı eşini vareden. Eşini örtüp bürüyünce; o, hafif bir yük yüklendi ve onunla bir müddet gider gelirdi. Nihayet ağırlaşınca; karı koca Rabbları olan Allah’a: Eğer bize salih bir çocuk verirsen andolsun ki şükredenlerden oluruz, diye dua ettiler.

### [Araf 7:190](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/7:190.md) — جَعَلَا

فَلَمَّا آتَاهُمَا صَالِحًا جَعَلَا لَهُ شُرَكَاءَ فِيمَا آتَاهُمَا فَتَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ

Meal (IK): Allah onlara salih bir çocuk verince; kendilerine verdiği şey hakkında Allah’a ortaklar koştular. Allah, onların ortak koştukları şeyden münezzeh tir.

### [Enfal 8:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/8:10.md) — جَعَلَهُ

وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Allah; bunu size sırf bir müjde olsun ve kalblerinizi yatışsın diye yapmıştır. Yardım; ancak Allah katındandır. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’ dir.

### [Enfal 8:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/8:29.md) — يَجْعَلْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَانًا وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’tan korkarsanız O, size bir furkan verir. Suçlarınızı örter ve sizi bağışlar. Allah, büyük lütuf sahibidir.

### [Enfal 8:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/8:37.md) — وَيَجْعَلَ · فَيَجْعَلَهُ

لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Allah; murdarı temizden ayırdetsin ve murdarı birbiri üstüne koyup topunu birden yığsın da, cehenneme atsın diye. İşte onlar; hüsrana uğrayanların kendileridir.

### [Tevbe 9:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/9:19.md) — أَجَعَلْتُمْ

أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Siz; hacılara su vermeyi, Mescid-i Haram’ı tamir etmeyi; Allah’a ve ahiret gününe inanan ve Allah yolunda cihad edenle bir mi tuttunuz? Bunlar, Allah katında bir olamazlar. Ve Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Tevbe 9:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/9:40.md) — وَجَعَلَ

إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Eğer siz ona yardım etmezseniz; doğrusu Allah, ona yardım etmişti. Hani kafirler onu çıkarmışlardı da, o ikinin ikinicisydi. Hani onlar mağarada idiler ve hani o, arkadaşına; üzülme, Allah bizimledir, diyordu. Bunun üzerine Allah, ona sekinetini indirmişti, onu sizin görmediğiniz ordularla desteklemişti. Ve küfretmiş olanların sözünü alçaltmıştı. Allah’ın kelimesi ise en yüce olandır. Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Yunus 10:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:5.md) — جَعَلَ

هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللَّهُ ذَلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Güneşi ziya ayı nur yapan, yılların sayısını ve hesabı bilmeniz için aya konak yerleri düzenleyen O’dur. Allah, bunları ancak hak ile yaratmıştır. Bilen insanlar için ayetlerini uzun uzadıya açıklar.

### [Yunus 10:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:14.md) — جَعَلْنَاكُمْ

ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ مِنْ بَعْدِهِمْ لِنَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra onların ardından sizi, nasıl davranacağınıza bakmak için yeryüzünde onların yerine getirdik.

### [Yunus 10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:24.md) — فَجَعَلْنَاهَا

إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.

### [Yunus 10:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:59.md) — فَجَعَلْتُمْ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَامًا وَحَلَالًا قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ

Meal (IK): De ki: Allah’ın size gönderdiği, sizin de bazılarını haram, bazılarını da helal kıldığınız rızıklar hakkında ne dersiniz? De ki: Allah mı size izin verdi, yoksa Allah’a iftira mı ediyorsunuz?

### [Yunus 10:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:67.md) — جَعَلَ

هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ

Meal (IK): O’dur size geceyi dinlenesiniz diye karanlık ve gündüzü çalışasınız diye aydınlık kılan. Kulak veren bir kavim için bunlarda ayetler vardır.

### [Yunus 10:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:73.md) — وَجَعَلْنَاهُمْ

فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلَائِفَ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ

Meal (IK): Onu yalanladılar; ama Biz, onu ve gemide beraberinde bulunanları kurtardık. Bunları yeryüzünün halifeleri yaptık. Ayetlerimizi yalanlayanları ise suda boğduk. Bir bak uyarılanların sonu nice oldu.

### [Yunus 10:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:85.md) — تَجْعَلْنَا

فَقَالُوا عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Onlar da dediler ki: Biz, Allah’a tevekkül ettik. Ey Rabbımız, bizi, o zalimler güruhu ile sınama.

### [Yunus 10:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:87.md) — وَاجْعَلُوا

وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَأَخِيهِ أَنْ تَبَوَّأَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa ve kardeşine de vahyettik ki: Mısır’da kavminiz için evler hazırlayın; evlerinizi namazgah edinin namaz kılın. Ve mü’minlere müjdele.

### [Yunus 10:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/10:100.md) — وَيَجْعَلُ

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Allah’ın izni olmadan hiç kimse iman edemez. Ve o, pisliği akledemeyenlerin üzerine kılar.

### [Hud 11:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/11:82.md) — جَعَلْنَا

فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ

Meal (IK): Emrimiz gelince; oranın üstünü altına getirdik ve üzerine yığın yığın sert taşlar yağdırdık.

### [Hud 11:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/11:118.md) — لَجَعَلَ

وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ

Meal (IK): Rabbın dileseydi; bütün insanları tek bir ümmet yapardı. Onlar ise hala ayrılıktadırlar.

### [Yusuf 12:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/12:15.md) — يَجْعَلُوهُ

فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ وَأَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هَذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Onu götürdükleri vakit, kuyunun derinliklerine bırakmayı birlikte kararlaştırdılar. Biz de kendisine vahyettik ki: Sen; onlara, kendileri hiç farkına varmadan yaptıklarını bir bir haber vereceksin.

### [Yusuf 12:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/12:55.md) — اجْعَلْنِي

قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Dedi ki: Beni memleketin hazineleri üzerine tayin et. Çünkü ben, onları iyi korurum, bilirim.

### [Yusuf 12:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/12:62.md) — اجْعَلُوا

وَقَالَ لِفِتْيَانِهِ اجْعَلُوا بِضَاعَتَهُمْ فِي رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَا إِذَا انْقَلَبُوا إِلَى أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Yusuf uşaklarına dedi ki: Karşılık olarak getirdiklerini de yüklerinin içine koyun. Olur ki ailelerine dönünce bunu anlarlar da geri dönerler.

### [Yusuf 12:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/12:70.md) — جَعَلَ

فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ

Meal (IK): Onların yüklerini yüklettiğinde su kabını öz kardeşinin yüküne koydurdu. Sonra bir münadi: Ey kafile; siz gerçekten hırsızlarsınız, diye bağırdı.

### [Yusuf 12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/12:100.md) — جَعَلَهَا

وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَاأَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Ana-babasını tahtın üzerine çıkarıp oturttu. Hepsi onun için secdeye kapandılar. Dedi ki: Babacığım; işte bu; vaktiyle gördüğüm rüyanın gerçekleşmesidir. Doğrusu Rabbım, onu gerçekleştirdi ve bana ihsan etti de; şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra, beni zindandan çıkardı ve sizi çölden getirdi. Muhakkak ki Rabbım, dilediğine lütufkardır. Muhakkak ki O’dur O, Hakim, Alim.

### [Rad 13:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/13:3.md) — وَجَعَلَ · جَعَلَ

وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): O’dur yeri düzleyen ve orada dağlar, nehirler var eden, her türlü mahsulden çift çift yetiştiren ve gündüzü geceyle bürüyen. Muhakkak ki bunlarda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.

### [Rad 13:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/13:16.md) — جَعَلُوا

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ قُلْ أَفَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ لَا يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ خَلَقُوا كَخَلْقِهِ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ قُلِ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ

Meal (IK): De ki: Göklerin ve yerin Rabbı kimdir? Allah’tır de. Yoksa O’nu bırakıp kendilerine bir fayda ve zararı olmayan veliler mi edindiniz? de. De ki: Hiç körle gören bir olur mu? Yahut karanlık ile aydınlık bir midir? Yoksa, Allah gibi yaratması olan ortaklar buldular da yaratmaları birbirine mi benzettiler? De ki: Her şeyi yaratan, Allah’tır. Ve O; Vahid ve Kahhar’dır.

### [Rad 13:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/13:33.md) — وَجَعَلُوا

أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Herkesin yaptığını gözeten Allah; böyle olmayanla bir olur mu hiç? Oysa onlar Allah’a ortak koştular. De ki: Onlara bir ad bulun bakalım. Yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi Allah’a haber veriyorsunuz? Yoksa kuru sözlere mi aldanıyorsunuz? Küfredenlere kurdukları düzenler güzel gösterildi. Ve doğru yoldan alıkonuldular. Allah kimi saptırırsa, ona doğru yolu gösteren bulunmaz.

### [Rad 13:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/13:38.md) — وَجَعَلْنَا

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce nice peygamberler gönderdik. Onlara eşler ve çocuklar verdik. Allah’ın izni olmadan hiç bir peygamber bir ayet getiremez. Herkesin süresi yazılıdır.

### [İbrahim 14:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/14:30.md) — وَجَعَلُوا

وَجَعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى النَّارِ

Meal (IK): Onlar; Allah’ın yolundan saptırmak için O’na eşler koşmuşlardı. Yaşayın bakalım, varacağınız yer şüphesiz ateş olacaktır, de.

### [İbrahim 14:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/14:35.md) — اجْعَلْ

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنَامَ

Meal (IK): Hani İbrahim demişti ki: Rabbım; bu şehri emniyetli kıl. Beni de, oğullarımı da puta tapmaktan uzak tut.

### [İbrahim 14:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/14:37.md) — فَاجْعَلْ

رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Rabbımız; ben, çocuklarımdan kimini; namaz kılabilmeleri için, Senin mukaddes evinin yanında çorak bir vadiye yerleştirdim. Rabbımız; insanların gönüllerini onlara meylettir. Şükretmeleri için onları meyvelerle rızıklandır.

### [İbrahim 14:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/14:40.md) — اجْعَلْنِي

رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةِ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ

Meal (IK): Rabbım; beni namaz kılan eyle. Soyumdan gelenleri de. Duamı kabul buyur Rabbımız.

### [Hicr 15:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/15:16.md) — جَعَلْنَا

وَلَقَدْ جَعَلْنَا فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا وَزَيَّنَّاهَا لِلنَّاظِرِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, gökte burçlar yaptık ve onları bakanlar için donattık.

### [Hicr 15:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/15:20.md) — وَجَعَلْنَا

وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ

Meal (IK): Orada hem sizin için, hem de rızıklarını temin edemeyecekleriniz için geçimlikler meydana getirdik.

### [Hicr 15:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/15:74.md) — فَجَعَلْنَا

فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ

Meal (IK): Ülkelerinin üstünü altına getirdi. Üzerlerine sert taş yağdırdık.

### [Hicr 15:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/15:91.md) — جَعَلُوا

الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ

Meal (IK): Onlar ki; Kur’an’ı parçalara ayırmışlardı.

### [Hicr 15:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/15:96.md) — يَجْعَلُونَ

الَّذِينَ يَجْعَلُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah’la beraber başka bir tanrı edinirler. Onlar yakında bileceklerdir.

### [Nahl 16:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:56.md) — وَيَجْعَلُونَ

وَيَجْعَلُونَ لِمَا لَا يَعْلَمُونَ نَصِيبًا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ تَاللَّهِ لَتُسْأَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَفْتَرُونَ

Meal (IK): Kendilerine verdiğimiz rızıktan, bilmediklerine pay ayırırlar. Allah’a andolsun ki; uydurup durduğunuz şeylerden muhakkak sorguya çekileceksiniz.

### [Nahl 16:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:57.md) — وَيَجْعَلُونَ

وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ سُبْحَانَهُ وَلَهُمْ مَا يَشْتَهُونَ

Meal (IK): Onlar; Allah’a kızlar isnad ederler. O’nun sanı yücedir. Hoşlandıkları da kendilerinindir.

### [Nahl 16:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:62.md) — وَيَجْعَلُونَ

وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ مَا يَكْرَهُونَ وَتَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنَى لَا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَأَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ

Meal (IK): Hoşlanmadıklarını Allah’a mal ederler. Dilleri de güzel şeylerin kendilerinde olduğunu yalan yere söyler durur. Şüphesiz cehennem onlarındır. Ve onlar, gerçekten aşırı gidenlerdir.

### [Nahl 16:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:72.md) — جَعَلَ · وَجَعَلَ

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Allah sizin için kendinizden eşler yarattı. Eşlerinizden de sizin için oğullar, torunlar varetti. Temiz şeylerden size rızık verdi. Böyleyken batıla inanıyorlar da Allah’ın nimetine nankörlük mü ediyorlar?

### [Nahl 16:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:78.md) — وَجَعَلَ

وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Sizi, annelerinizin karnından Allah çıkardı. Hiç bir şey bilmezdiniz. Ve size kulaklar, gözler ve gönüller verdi ki şükredesiniz.

### [Nahl 16:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:80.md) — جَعَلَ · وَجَعَلَ

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ سَكَنًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الْأَنْعَامِ بُيُوتًا تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ

Meal (IK): Allah evlerinizi sizin için bir huzur ve sükun yeri yaptı ve size hayvan derilerinden; gerek göç gününde gerek konduğunuz günde hafifçe taşıyacağınız evler; yünlerinden, yapağılarından, kıllarından bir zamana kadar giyimlik, döşemelik ve ticaret kumaşı verdi.

### [Nahl 16:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:81.md) — جَعَلَ · وَجَعَلَ

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِمَّا خَلَقَ ظِلَالًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْجِبَالِ أَكْنَانًا وَجَعَلَ لَكُمْ سَرَابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ وَسَرَابِيلَ تَقِيكُمْ بَأْسَكُمْ كَذَلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُونَ

Meal (IK): Allah; yaratıklarından sizin için gölgeler yapmış, dağlarda sığınacağınız barınaklar var etmiş, sizi sıcaktan koruyacak elbiseler, harbde muhafaza edecek zırhlar vermiştir. Müslüman olasınız diye, size olan nimetini işte böylece tamamlamıştır.

### [Nahl 16:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:91.md) — جَعَلْتُمُ

وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Ahidleştiğiniz zaman; Allah’ın ahdini yerine getirin. Pekiştirdiğiniz yeminleri bozmayın. ÇünküAllah’ı üzerinize kefil yapmışsınızdır. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızı bilir.

### [Nahl 16:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:93.md) — لَجَعَلَكُمْ

وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِنْ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَلَتُسْأَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Allah dileseydi; sizi bir tek ümmet yapardı. Ama O; istediğini saptırır, istediğini doğru yola iletir. İşlediklerinizden muhakkak sorumlu tutulacaksınız.

### [Nahl 16:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/16:124.md) — جُعِلَ

إِنَّمَا جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Cumartesi; ancak o gün üzerinde ihtilafa düşenlere farz kılındı. Şüphesiz Rabbın; onların ihtilaf edegeldikleri şeyler hakkında kıyamet günü aralarında hükmünü verecektir.

### [İsra 17:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:2.md) — وَجَعَلْنَاهُ

وَآتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ أَلَّا تَتَّخِذُوا مِنْ دُونِي وَكِيلًا

Meal (IK): Musa’ya da kitabı verdik. Ve onu, İsrailoğulları için bir hidayet kıldık. Beni bırakıp başkasını vekil edinmeyesiniz diye.

### [İsra 17:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:6.md) — وَجَعَلْنَاكُمْ

ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا

Meal (IK): Bundan sonra sizi, onlara tekrar galip getirdik. Mallar ve oğullarla size yardım ederek sayınızı artırdık.

### [İsra 17:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:8.md) — وَجَعَلْنَا

عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ وَإِنْ عُدْتُمْ عُدْنَا وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيرًا

Meal (IK): Belki Rabbınız size merhamet eder. Eğer dönerseniz; Biz de döneriz ve Biz, cehennemi kafirler için bir zindan kılmışızdır.

### [İsra 17:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:12.md) — وَجَعَلْنَا

وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلًا

Meal (IK): Biz, geceyi ve gündüzü iki ayet kıldık. Rabbınızdan lutuf dileyesiniz ve yılların hesabını, sayısını bilesiniz diye gece ayetini silip gündüz ayetini aydınlık kıldık. Ve her şeyi uzun uzadıya açıkladık.

### [İsra 17:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:18.md) — جَعَلْنَا

مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلَاهَا مَذْمُومًا مَدْحُورًا

Meal (IK): Kim geçici dünyayı isterse; onun için orada dilediğimiz kadar, dilediğimiz kimseye hemen veririz. Sonra onun için cehennemi hazırlarız. Kötülenmiş ve koğulmuş olarak oraya girer.

### [İsra 17:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:22.md) — تَجْعَلْ

لَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتَقْعُدَ مَذْمُومًا مَخْذُولًا

Meal (IK): Allah ile beraber başka ilah edinme. Yoksa yerilmiş ve terkedilmiş olarak kalırsın.

### [İsra 17:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:29.md) — تَجْعَلْ

وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا

Meal (IK): Ve elini boynuna bağlı kılma, onu büsbütün de açıp durma. Yoksa kaybedenlerden ve kınananlardan olursun.

### [İsra 17:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:33.md) — جَعَلْنَا

وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا فَلَا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا

Meal (IK): Allah’ın haram kıldığı canı öldürmeyin. Ancak hak ile olursa müstesna. Kim, zulmedilerek öldürülürse; gerçekten Biz, onun velisine bir yetki kılmışızdır. Artık o da öldürmekte aşırı gitmesin. Muhakkak ki o, yardım görenlerden olmuştur.

### [İsra 17:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:39.md) — تَجْعَلْ

ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتُلْقَى فِي جَهَنَّمَ مَلُومًا مَدْحُورًا

Meal (IK): Bunlar, Rabbının sana vahyettiği hikmettendir. Allah ile beraber bir başka ilah edinme. Yoksa kınanmış ve kovulmuş olarak cehenneme atılırsın.

### [İsra 17:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:45.md) — جَعَلْنَا

وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجَابًا مَسْتُورًا

Meal (IK): Kur’an okuduğun zaman; seninle ahirete inanmayanların arasına örtülmüş bir perde koyarız.

### [İsra 17:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:46.md) — وَجَعَلْنَا

وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا

Meal (IK): Onu anlarlar diye kalblerine örtüler koyduk. Kulaklarına da ağırlık. Kur’an’da Rabbını tek olarak zikrettiğin zaman da onlar nefret ederek arkalarına döner giderler.

### [İsra 17:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:60.md) — جَعَلْنَا

وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا

Meal (IK): Hani sana demiştik ki: Rabbın gerçekten insanları kuşatmıştır. Sonra göstermiş olduğumuz rüyayı sadece insanlar için bir imtihan kıldık. Kur’an’da lanetlenmiş olan ağacı da. Biz onları korkutuyoruz ama bu, onlara büyük bir azgınlık vermekten başka bir şeyi artırmıyor.

### [İsra 17:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:80.md) — وَاجْعَلْ

وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا

Meal (IK): Ve de ki: Rabbım; beni doğruluk yerine koy. Ve doğruluk yerinden çıkar. Ve katından bana destekleyecek bir kuvvet ver.

### [İsra 17:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/17:99.md) — وَجَعَلَ

أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ وَجَعَلَ لَهُمْ أَجَلًا لَا رَيْبَ فِيهِ فَأَبَى الظَّالِمُونَ إِلَّا كُفُورًا

Meal (IK): Görmezler mi ki; gökleri ve yeri yaratmış olan Allah; onların benzerlerini de yaratmaya Kadir’dir. Onlar için şüphe olmayan bir ecel kılmıştır Buna rağmen zalimler küfürden başka bir şeyde diretmediler.

### [Kehf 18:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:1.md) — يَجْعَلْ

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا

Meal (IK): Hamd, O Allah’a ki; kuluna dosdoğru kitabı indirdi ve onda hiç bir eğrilik koymadı.

### [Kehf 18:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:7.md) — جَعَلْنَا

إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا

Meal (IK): İnsanlardan hangisinin daha güzel amel işlediğini deneyelim diye, yeryüzünde olan şeylere bir süs verdik.

### [Kehf 18:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:8.md) — لَجَاعِلُونَ

وَإِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيدًا جُرُزًا

Meal (IK): Şüphesiz ki Biz, yeryüzünde olanları kupkuru bir toprak haline getirebiliriz.

### [Kehf 18:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:32.md) — جَعَلْنَا · وَجَعَلْنَا

وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا رَجُلَيْنِ جَعَلْنَا لِأَحَدِهِمَا جَنَّتَيْنِ مِنْ أَعْنَابٍ وَحَفَفْنَاهُمَا بِنَخْلٍ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمَا زَرْعًا

Meal (IK): Onlara iki adamı örnek ver ki; birisine iki üzüm bağı verip çevresini hurmalıklarla çevirmiş ve aralarında ekinler bitirmiştik.

### [Kehf 18:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:48.md) — نَجْعَلَ

وَعُرِضُوا عَلَى رَبِّكَ صَفًّا لَقَدْ جِئْتُمُونَا كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِدًا

Meal (IK): Saflar halinde Rabbına sunulduklarında onlara: Andolsun ki; sizi ilk kez yarattığımız gibi Bize geldiniz. Sizi toplamak için bir söz vermediğimizi iddia etmiştiniz değil mi?

### [Kehf 18:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:52.md) — وَجَعَلْنَا

وَيَوْمَ يَقُولُ نَادُوا شُرَكَائِيَ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ مَوْبِقًا

Meal (IK): Bana ortak kabul ettiklerinize seslenin, dediği gün; onları çağırırlar ama hiç birisi cevab vermez. Aralarına bir uçurum koyarız.

### [Kehf 18:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:57.md) — جَعَلْنَا

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْهَا وَنَسِيَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ إِنَّا جَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِنْ تَدْعُهُمْ إِلَى الْهُدَى فَلَنْ يَهْتَدُوا إِذًا أَبَدًا

Meal (IK): Kendisine Rabbının ayetleri anlatılıp da, onlardan yüz çeviren ve önceden yaptıklarını unutan kimseden daha zalim kim vardır? Biz, onların kalblerinin üstüne; onu iyice anlamalarına engel olan örtüler, kulaklarına da ağırlık koyduk. Sen, onları hidayete çağırsan da; onlar asla hidayete gelmezler.

### [Kehf 18:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:59.md) — وَجَعَلْنَا

وَتِلْكَ الْقُرَى أَهْلَكْنَاهُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَعَلْنَا لِمَهْلِكِهِمْ مَوْعِدًا

Meal (IK): İşte zulmettiklerinden dolayı helak ettiğimiz kasabalar. Onları yok etmek için, bir süre tayin etmiştik.

### [Kehf 18:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:90.md) — نَجْعَلْ

حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَى قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِهَا سِتْرًا

Meal (IK): Nihayet güneşin doğduğu yere ulaştığında; onun, güneşe karşı hiç bir siper yapmadığımız bir kavmin üzerine doğduğunu gördü.

### [Kehf 18:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:94.md) — نَجْعَلُ · تَجْعَلَ

قَالُوا يَاذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَى أَنْ تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا

Meal (IK): Dediler ki: Ey Zülkarneyn; Ye’cuc ve Me’cuc bu ülkede doğrusu bozgunculuk yapıyorlar. Bizim ve onların arasına bir sed yapman için sana vergi verelim mi?

### [Kehf 18:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:95.md) — أَجْعَلْ

قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا

Meal (IK): Dedi ki: Rabbımın bana verdikleri sizinkinden daha hayırlıdır. Bana gücünüzle yardım edin de, sizin ve onların arasına sağlam bir duvar yapayım.

### [Kehf 18:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:96.md) — جَعَلَهُ

آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ قَالَ انْفُخُوا حَتَّى إِذَا جَعَلَهُ نَارًا قَالَ آتُونِي أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا

Meal (IK): Bana demir kütleleri getirin. Bunlar iki dağın arasını doldurunca; körükleyin, dedi. Nihayet o, bir ateş haline gelince; bana erimiş bakır getirin de üzerine dökeyim, dedi.

### [Kehf 18:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/18:98.md) — جَعَلَهُ

قَالَ هَذَا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّي فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ رَبِّي جَعَلَهُ دَكَّاءَ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّي حَقًّا

Meal (IK): Dedi ki: Bu, Rabbımın bir rahmetidir. Rabbımın vaadi gelince onu yerle bir eder. Rabbımın verdiği söz, gerçektir.

### [Meryem 19:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:6.md) — وَاجْعَلْهُ

يَرِثُنِي وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا

Meal (IK): Ki bana ve Yakuboğullarına mirasçı olsun. Rabbım; onu razı olunan kıl.

### [Meryem 19:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:7.md) — نَجْعَلْ

يَازَكَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ اسْمُهُ يَحْيَى لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا

Meal (IK): Ey Zekeriyya; sana Yahya adında bir oğlan müjdeliyoruz. Daha önce bu adı hiç kimseye vermedik.

### [Meryem 19:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:10.md) — اجْعَلْ

قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا

Meal (IK): Öyleyse Rabbım bana bir nişan ver, dedi. Senin nişanın; birbiri ardı sıra üç gece insanlarla konuşmamandır, buyurdu.

### [Meryem 19:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:21.md) — وَلِنَجْعَلَهُ

قَالَ كَذَلِكِ قَالَ رَبُّكِ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ وَلِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ وَرَحْمَةً مِنَّا وَكَانَ أَمْرًا مَقْضِيًّا

Meal (IK): Bu böyledir, zira Rabbın; bu, Bana kolaydır, onu insanlar için bir ayet ve katımızdan bir rahmet kılacağız, buyuruyor, dedi. Ve iş, olup bitti.

### [Meryem 19:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:24.md) — جَعَلَ

فَنَادَاهَا مِنْ تَحْتِهَا أَلَّا تَحْزَنِي قَدْ جَعَلَ رَبُّكِ تَحْتَكِ سَرِيًّا

Meal (IK): Altından ona şu nida geldi: Üzülme sakın, Rabbın senin ayağının altında bir ırmak akıttı.

### [Meryem 19:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:30.md) — وَجَعَلَنِي

قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا

Meal (IK): Çocuk dedi ki: Şüphesiz ben Allah’ın kuluyum. Bana kitabı verdi ve beni peygamber yaptı.

### [Meryem 19:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:31.md) — وَجَعَلَنِي

وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَمَا كُنْتُ وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا

Meal (IK): Nerede olursam olayım, beni mübarek kıldı ve yaşadığım müddetçe namaz kılmamı ve zekat vermemi emretti.

### [Meryem 19:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:32.md) — يَجْعَلْنِي

وَبَرًّا بِوَالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا

Meal (IK): Bir de anneme iyi davranmamı. Ve beni bedbaht bir zorba kılmadı.

### [Meryem 19:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:49.md) — جَعَلْنَا

فَلَمَّا اعْتَزَلَهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَكُلًّا جَعَلْنَا نَبِيًّا

Meal (IK): Onları ve Allah’tan başka taptıklarını bırakıp çekilince; ona İshak’ı ve Yakub’u bahşettik. Ve her birini peygamber yaptık.

### [Meryem 19:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:50.md) — وَجَعَلْنَا

وَوَهَبْنَا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنَا وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا

Meal (IK): Bunlara rahmetimizden lutfettik. Onlar için yüce bir doğruluk dili verdik

### [Meryem 19:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/19:96.md) — سَيَجْعَلُ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا

Meal (IK): Muhakkak ki iman edip salih amel işleyenleri, Rahman sevgili kılacaktır.

### [Taha 20:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/20:29.md) — وَاجْعَلْ

وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي

Meal (IK): Kendi ailemden bir vezir ver bana;

### [Taha 20:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/20:53.md) — جَعَلَ

الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَسَلَكَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْ نَبَاتٍ شَتَّى

Meal (IK): O ki; sizin için, yeryüzünü döşemiş, orada sizin için yollar açmış, gökten su indirmiştir. Biz o su ile çeşitli bitkilerden çifter çifter çıkardık.

### [Taha 20:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/20:58.md) — فَاجْعَلْ

فَلَنَأْتِيَنَّكَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ فَاجْعَلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ مَوْعِدًا لَا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ مَكَانًا سُوًى

Meal (IK): Şimdi biz de seninkine benzer bir sihir göstereceğiz sana. Bizimle senin aranda bir buluşma zamanı ve yeri tayin et ki; sen de, biz de düz bir yerde bulunalım, caymayalım.

### [Enbiya 21:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:8.md) — جَعَلْنَاهُمْ

وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ

Meal (IK): Biz onları; yemek yemez bir ceset kılmadık ve onlar, ebedi de değillerdi

### [Enbiya 21:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:15.md) — جَعَلْنَاهُمْ

فَمَا زَالَتْ تِلْكَ دَعْوَاهُمْ حَتَّى جَعَلْنَاهُمْ حَصِيدًا خَامِدِينَ

Meal (IK): Bu haykırmaları devam edip dururken Biz; onları, biçilmiş bir ot, sönmüş bir ocak haline getirdik.

### [Enbiya 21:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:30.md) — وَجَعَلْنَا

أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ أَفَلَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): O küfredenler görmezler mi ki; gökler ve yer bitişikken Biz ayırdık onları. Ve her şeyi sudan canlı kıldık. Hala inanmıyorlar mı?

### [Enbiya 21:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:31.md) — وَجَعَلْنَا

وَجَعَلْنَا فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Onlar sarsılmasın diye yeryüzünde sabit dağlar yerleştirdik. Doğru yoldan gitsinler diye orada geniş yollar açtık.

### [Enbiya 21:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:32.md) — وَجَعَلْنَا

وَجَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَحْفُوظًا وَهُمْ عَنْ آيَاتِهَا مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Gökyüzünü de korunmuş bir tavan kıldık. Fakat onlar, bundaki ayetlerden yüz çeviriyorlar.

### [Enbiya 21:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:34.md) — جَعَلْنَا

وَمَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِكَ الْخُلْدَ أَفَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ

Meal (IK): Senden önce hiç bir insanı ebedi kılmadık. Sen ölürsen; onlar baki mi kalırlar?

### [Enbiya 21:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:58.md) — فَجَعَلَهُمْ

فَجَعَلَهُمْ جُذَاذًا إِلَّا كَبِيرًا لَهُمْ لَعَلَّهُمْ إِلَيْهِ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Derken hepsini paramparça edip içlerinden büyüğünü, ona başvursunlar diye sağlam bıraktı.

### [Enbiya 21:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:70.md) — فَجَعَلْنَاهُمُ

وَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَخْسَرِينَ

Meal (IK): Ona düzen kurmak istediler. Ama Biz, onları daha çok hüsrana uğrayanlar kıldık.

### [Enbiya 21:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:72.md) — جَعَلْنَا

وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ

Meal (IK): Ona İshak’ı, üstelik bir de Yakub’u ihsan ettik. Ve her birini salih kimseler kıldık.

### [Enbiya 21:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:73.md) — وَجَعَلْنَاهُمْ

وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ

Meal (IK): Onları emrimizle insanlara doğru yolu gösteren imamlar kıldık. Ve onlara hayırlar yapmayı, namaz kılmayı, zekat vermeyi vahyettik. Ve onlar, Bize kulluk eden kimselerdi.

### [Enbiya 21:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/21:91.md) — وَجَعَلْنَاهَا

وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهَا مِنْ رُوحِنَا وَجَعَلْنَاهَا وَابْنَهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ

Meal (IK): Mahrem yerini koruyana da ruhumuzdan üflemiş; onu da, oğlunu da alemler için bir ayet kılmıştık.

### [Hac 22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/22:25.md) — جَعَلْنَاهُ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki o küfredenlere, Allah’ın yolundan ve (yerli, yolcu bütün insanları eşit kıldığımız) Mescid-i Haram’dan alıkoyanlara ve orada zulm ile ilhada yeltenenlere; elim bir azabtan tattırırız.

### [Hac 22:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/22:34.md) — جَعَلْنَا

وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ

Meal (IK): Biz; her ümmet için kurban kesmeyi meşru kıldık ki Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiği hayvanların üzerine O’nun adını ansınlar. Sizin tanrınız, bir tek tanrıdır. O’na teslim olun. Sen mütevazı olanları müjdele.

### [Hac 22:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/22:36.md) — جَعَلْنَاهَا

وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Biz, kurbanlık develeri de sizin için Allah’ın nişanelerinden kıldık. Onlarda sizin için hayır vardır. Ön ayakları bağlı halde keserken üzerlerine Allah’ın adını anın. Kesilince onlardan yeyin. İsteyene de, istemeyene de verin. Şükredersiniz diye, onları böylece sizin emrinize müsahhar kıldık.

### [Hac 22:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/22:53.md) — لِيَجْعَلَ

لِيَجْعَلَ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Şeytanın karıştırdığı, kalblerinde hastalık bulunan ve kalbleri kaskatı olan kimseleri sınamay vesile kılmak içindir. Zalimler, şüpjesiz derin bir ayrılık içindedirler.

### [Hac 22:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/22:67.md) — جَعَلْنَا

لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا هُمْ نَاسِكُوهُ فَلَا يُنَازِعُنَّكَ فِي الْأَمْرِ وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ إِنَّكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Her ümmete; yerine getirmeleri gerekli ibadetler koyduk. Öyle ise işte seninle çekişmesinler, Rabbına davet et. Şüphesiz ki sen; dosdoğru bir hidayet üzeresin.

### [Hac 22:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/22:78.md) — جَعَلَ

وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلَاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ

Meal (IK): Ve Allah için hakkıyla cihad edin. O, sizi seçmiş ve babanız İbrahim’in yolu olan dinde sizin için bir zorluk kılmamaıştır. Daha önce peygamberlerin size şahid olması, sizin de insanlara şahidler olmanız için size müslüman adını veren O’dur. Şu halde namaz kılın, zekat verin ve Allah’a sarılın. O’dur sizin Mevlanız. Ne güzel Mevla, ne güzel yardımcı.

### [Müminun 23:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/23:13.md) — جَعَلْنَاهُ

ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَارٍ مَكِينٍ

Meal (IK): Sonra da onu nutfe halinde sağlam bir yere yerleştirdik.

### [Müminun 23:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/23:41.md) — فَجَعَلْنَاهُمْ

فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ بِالْحَقِّ فَجَعَلْنَاهُمْ غُثَاءً فَبُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Gerçekten onları müthiş bir çığlık yakaladı. Ve onları bir süprüntü yığını haline getirdik. Zulmeden kavim uzak olsun.

### [Müminun 23:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/23:44.md) — وَجَعَلْنَاهُمْ

ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى كُلَّمَا جَاءَ أُمَّةً رَسُولُهَا كَذَّبُوهُ فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُمْ بَعْضًا وَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ فَبُعْدًا لِقَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Sonra birbiri ardı sıra peygamberlerimizi gönderdik. Her ümmete peygamber geldikçe onu yalanladılar. Biz de onları birbiri ardı sıra yok edip hepsini birer söylenti yaptık. İnanmayan bir kavim uzak olsun.

### [Müminun 23:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/23:50.md) — وَجَعَلْنَا

وَجَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ آيَةً وَآوَيْنَاهُمَا إِلَى رَبْوَةٍ ذَاتِ قَرَارٍ وَمَعِينٍ

Meal (IK): Biz; Meryem’in oğlunu da, annesini de bir ayet kıldık. Her ikisini de sulak, oturmaya elverişli yüksek bir yere yerleştirdik.

### [Müminun 23:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/23:94.md) — تَجْعَلْنِي

رَبِّ فَلَا تَجْعَلْنِي فِي الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Rabbım, o zaman beni zalimler güruhunun içinde bulundurma.

### [Nur 24:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/24:40.md) — يَجْعَلِ

أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِنْ نُورٍ

Meal (IK): Veya engin bir denizdeki karanlıklara benzer. Onun üstünü bir dalga kaplar, onun üstünde bir dalga, onun da üstünde bir bulut vardır. Karanlıklar üstünde karanlıklar. Elini uzattığı zaman; neredeyse onu bile göremez. Allah’ın nur vermediği kimsenin, asla nuru olmaz.

### [Nur 24:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/24:43.md) — يَجْعَلُهُ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ فَيُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ

Meal (IK): Görmedin mi ki; Allah, bulutları sürer, sonra onları bir araya getirip üst üste yığar. Ve sen, onların arasından yağmurun yağdığını görürsün. Gökten içinde dolu bulunan dağlar gibi bulutlar indirir de dilediğini ona uğratır ve dilediğinden onu uzak tutar. Onun şimşeğinin pırıltısı, neredeyse gözleri alıverecek.

### [Nur 24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/24:63.md) — تَجْعَلُوا

لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin çağırmasını; kendi aranızda birbirinizi çağırmanız gibi saymayın. Allah; içinizden bir diğerini siper ederek sıvışıp gidenleri muhakkak bilir. Onun buyruğuna aykırı hareket edenler, başlarına bir bela gelmesinden veya elim bir azaba uğramaktan sakınsınlar.

### [Furkan 25:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:10.md) — جَعَلَ · وَيَجْعَلْ

تَبَارَكَ الَّذِي إِنْ شَاءَ جَعَلَ لَكَ خَيْرًا مِنْ ذَلِكَ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَيَجْعَلْ لَكَ قُصُورًا

Meal (IK): Dilerse sana bunlardan daha hayırlı olarak altından ırmaklar akan cennet ler verebilen ve köşkler kurabilen Allah ne yücedir.

### [Furkan 25:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:20.md) — وَجَعَلْنَا

وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا

Meal (IK): Senden önce gönderdiğimiz bütün peygamberler de şüphesiz yemek yerler, sokaklarda gezinirlerdi. Sabreder misiniz diye sizi birbirinizle deneriz. Ve Rabbın Basir olandır.

### [Furkan 25:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:23.md) — فَجَعَلْنَاهُ

وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا

Meal (IK): Yaptıkları her işi ele alır ve onu toz-duman ederiz.

### [Furkan 25:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:31.md) — جَعَلْنَا

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ وَكَفَى بِرَبِّكَ هَادِيًا وَنَصِيرًا

Meal (IK): İşte böylece Biz; her peygambere suçlulardan bir düşman kıldık. Hidayete götüren ve yardımcı olarak Rabbın yeter.

### [Furkan 25:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:35.md) — وَجَعَلْنَا

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَا مَعَهُ أَخَاهُ هَارُونَ وَزِيرًا

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Musa’ya kitabı verdik. Kardeşi Harun’u da kendisine vezir yaptık.

### [Furkan 25:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:37.md) — وَجَعَلْنَاهُمْ

وَقَوْمَ نُوحٍ لَمَّا كَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنَاهُمْ وَجَعَلْنَاهُمْ لِلنَّاسِ آيَةً وَأَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Nuh kavmini de peygamberlerini yalanladıkları vakit, suda boğduk ve kendilerini insanlar için bir ayet yaptık. Zalimlere elim bir azab hazırlamışızdır.

### [Furkan 25:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:45.md) — لَجَعَلَهُ · جَعَلْنَا

أَلَمْ تَرَ إِلَى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَلَوْ شَاءَ لَجَعَلَهُ سَاكِنًا ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلًا

Meal (IK): Görmedin mi; Rabbın, gölgeyi nasıl uzatmıştır. İsteseydi onu durdururdu. Sonra Biz, güneşi ona delil kıldık.

### [Furkan 25:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:47.md) — جَعَلَ · وَجَعَلَ

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِبَاسًا وَالنَّوْمَ سُبَاتًا وَجَعَلَ النَّهَارَ نُشُورًا

Meal (IK): O’dur; size geceyi örtü, uykuyu rahatlık kılan ve gündüzü çalışma zamanı yapan.

### [Furkan 25:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:53.md) — وَجَعَلَ

وَهُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَحِجْرًا مَحْجُورًا

Meal (IK): Ve O’dur; iki denizi salıp katan. Şu tatlı ve susuzluğu giderici, bu ise tuzlu ve acıdır. İkisinin arasına bir engel ve aşılamayan bir sınır koymuştur.

### [Furkan 25:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:54.md) — فَجَعَلَهُ

وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا

Meal (IK): O’dur; insanı sudan yaratarak ona soy-sop veren. Ve Rabbın her şeye kadirdir.

### [Furkan 25:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:61.md) — جَعَلَ · وَجَعَلَ

تَبَارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا وَجَعَلَ فِيهَا سِرَاجًا وَقَمَرًا مُنِيرًا

Meal (IK): Gökte burçlar var eden, orada bir çerağ ve aydınlatan ayı var eden ne yücedir.

### [Furkan 25:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:62.md) — جَعَلَ

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ خِلْفَةً لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يَذَّكَّرَ أَوْ أَرَادَ شُكُورًا

Meal (IK): İbret almak veya şükretmek isteyen kimseler için, gece ile gündüzü bir biri ardınca getiren O’dur.

### [Furkan 25:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/25:74.md) — وَاجْعَلْنَا

وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا

Meal (IK): Onlar ki; Rabbımız, eşlerimiz ve çocuklarımız hususunda gözümüzü aydın kıl, bizi müttakilere imam yap, derler.

### [Şuara 26:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/26:21.md) — وَجَعَلَنِي

فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْمًا وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Bu yüzden sizden korktuğum için kaçtım. Sonra Rabbım bana hüküm ihsan etti ve beni peygamberlerden kıldı.

### [Şuara 26:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/26:29.md) — لَأَجْعَلَنَّكَ

قَالَ لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلَهًا غَيْرِي لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ الْمَسْجُونِينَ

Meal (IK): Firavun dedi ki: Benden başka bir tanrı edinirsen; şüphesiz seni hapse atılanlardan kılarım.

### [Şuara 26:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/26:84.md) — وَاجْعَلْ

وَاجْعَلْ لِي لِسَانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ

Meal (IK): Ve sonrakiler içinde bana doğru söyler bir dil ihsan et.

### [Şuara 26:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/26:85.md) — وَاجْعَلْنِي

وَاجْعَلْنِي مِنْ وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِيمِ

Meal (IK): Beni Naim cennetinin varislerinden kıl.

### [Neml 27:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/27:34.md) — وَجَعَلُوا

قَالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا وَجَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِهَا أَذِلَّةً وَكَذَلِكَ يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Doğrusu hükümdarlar, bir şehre girdikleri zaman, orasını perişan ederler. Halkından şerefli olanlarını aşağılık yaparlar ve işte böyle davranırlar.

### [Neml 27:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/27:61.md) — جَعَلَ · وَجَعَلَ

أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Yoksa, yeri yaratıklarının oturmasına elverişli kılan ve aralarında ırmaklar akıtan, yeryüzüne sabit dağlar yerleştiren ve iki denizin arasına engel koyan mı? Allah’ın yanında başka bir ilah mı? Hayır, onların çoğu bilmezler.

### [Neml 27:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/27:62.md) — وَيَجْعَلُكُمْ

أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Yoksa, kendisine yakardığı zaman bunalmışa karşılık veren ve başındaki sıkıntıyı gideren; sizi yeryüzünün halifeleri kılan mı? Allah’ın yanında başka bir ilah mı? Ne de kıt düşünüyorsunuz.

### [Neml 27:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/27:86.md) — جَعَلْنَا

أَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Görmediler mi ki; Biz, dinlenesiniz diye size geceyi karanlık, çalışasınız diye de gündüzü aydınlık olarak yarattık. Doğrusu bunda inanan bir kavim için ayetler vardır.

### [Kasas 28:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:4.md) — وَجَعَلَ

إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِي الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَاءَهُمْ وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Gerçekten, Firavun, yeryüzünde zorbalığa yöneldi ve halkını sınıflara ayırdı. İçlerinden bir zümreyi güçsüz bularak oğullarını boğazlıyor, kızlarını diri bırakıyordu. Çünkü o, bozgunculardandı.

### [Kasas 28:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:5.md) — وَنَجْعَلَهُمْ · وَنَجْعَلَهُمُ

وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ

Meal (IK): Biz ise istiyorduk ki; güçsüz sayılanlara iyilikte bulunalım, onları önderler kılalım ve onları varisler yapalım.

### [Kasas 28:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:7.md) — وَجَاعِلُوهُ

وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Musa’nın annesine: Onu emzir. Başına bir şey gelmesinden korktuğun zaman onu suya bırak. Korkma, üzülme, şüphesiz onu, Biz; sana döndürecek ve peygamber yapacağız, diye vahyettik.

### [Kasas 28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:35.md) — وَنَجْعَلُ

قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَانًا فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِآيَاتِنَا أَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Senin gücünü kardeşinle artıracağız. İkinize de öyle bir güç vereceğiz ki onlar, size erişemeyecekler. Ayetlerimizle ikiniz de, ikinize uyanlar da üstün geleceklerdir.

### [Kasas 28:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:38.md) — فَاجْعَلْ

وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرِي فَأَوْقِدْ لِي يَاهَامَانُ عَلَى الطِّينِ فَاجْعَلْ لِي صَرْحًا لَعَلِّي أَطَّلِعُ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Firavun da dedi ki: Ey ileri gelenler; sizin, benden başka bir tanrınız olduğunu bilmiyorum. Ey Haman; haydi, benim için çamurun üzerinde ateş yak da, bana büyük bir kule yap. Çıkar da belki Musa’nın tanrısını görürüm. Doğrusu onu yalancılardan sanıyorum.

### [Kasas 28:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:41.md) — وَجَعَلْنَاهُمْ

وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لَا يُنْصَرُونَ

Meal (IK): Onları, ateşe çağıran önderler kıldık. Kıyamet günü de yardım görmezler.

### [Kasas 28:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:71.md) — جَعَلَ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِضِيَاءٍ أَفَلَا تَسْمَعُونَ

Meal (IK): De ki: Şayet Allah; geceyi kıyamete kadar üzerinizde sürekli kılsaydı; Allah’tan başka size ışık getirecek tanrı kimdir? Hala dinlemeyecek misiniz?

### [Kasas 28:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/ayet/28:72.md) — جَعَلَ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ النَّهَارَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ أَفَلَا تُبْصِرُونَ

Meal (IK): De ki: Şayet Allah gündüzü kıyamet gününe kadar üzerinizde sürekli kılsaydı; size içinde dinleneceğiniz bir geceyi getirecek Allah’tan başka tanrı kimdir? Hala görmeyecek misiniz?

### Diğer ayetler (111)

- Kasas: 28:73 · 28:83
- Ankebut: 29:10 · 29:15 · 29:27 · 29:67
- Rum: 30:21 · 30:48 · 30:54
- Secde: 32:8 · 32:9 · 32:23 · 32:24
- Ahzab: 33:4
- Sebe: 34:18 · 34:19 · 34:33
- Fatır: 35:1 · 35:11 · 35:39
- Yasin: 36:8 · 36:9 · 36:27 · 36:34 · 36:80
- Saffat: 37:63 · 37:77 · 37:98 · 37:158
- Sad: 38:5 · 38:26 · 38:28
- Zümer: 39:6 · 39:8 · 39:21
- Mü'min: 40:61 · 40:64 · 40:79
- Fussilet: 41:9 · 41:10 · 41:29 · 41:44
- Şura: 42:8 · 42:11 · 42:50 · 42:52
- Zuhruf: 43:3 · 43:10 · 43:12 · 43:15 · 43:19 · 43:28 · 43:33 · 43:45 · 43:56 · 43:59 · 43:60
- Casiye: 45:18 · 45:21 · 45:23
- Ahkaf: 46:26
- Fetih: 48:26 · 48:27
- Hucurat: 49:13
- Kaf: 50:26
- Zariyat: 51:42 · 51:51
- Vakıa: 56:36 · 56:65 · 56:70 · 56:73 · 56:82
- Hadid: 57:7 · 57:26 · 57:27 · 57:28
- Haşr: 59:10
- Mümtehine: 60:5 · 60:7
- Talak: 65:2 · 65:3 · 65:4 · 65:7
- Mülk: 67:5 · 67:15 · 67:23
- Kalem: 68:35 · 68:50
- Hakka: 69:12
- Nuh: 71:7 · 71:12 · 71:16 · 71:19
- Cin: 72:25
- Müzzemmil: 73:17
- Müddessir: 74:12 · 74:31
- Kıyamet: 75:39
- İnsan: 76:2
- Mürselat: 77:21 · 77:25 · 77:27
- Nebe: 78:6 · 78:9 · 78:10 · 78:11 · 78:13
- Ala: 87:5
- Beled: 90:8
- Fil: 105:2 · 105:5

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez parçasıdır.
Ca’l ele pisliğin veya sıcaklığın bulaşmaması için tutulan deri veya bez parçası demektir. Sonraları kılmak anlamında kullanılmıştır. Kılma ile yapma arasındaki fark, yapmada yeniden var etme, ca’lde ise var olan bir varlığı yeni bir işe koymak anlamı taşır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الجيم واللام معهما
)ع ج ل، ع ل ج، ج ع ل، ج ل ع، ل ع ج مستعملات. ل ج ع مهمل( عجل: العَجَل: العَجَلَة وربّما قيل رجل عَجِل وعَجُلٌ، لغتان. واستعجلته، أي: حثثته وأَمَرَتْهُ أن يُعَجِّلَ في الأمر. وأَعْجَلَتْهُ وتَعَجَّلْتُ خراجه، أي: كلفته أن يُعْجلَهُ.
وعَجّل يا فلان، أي: عَجِّلْ أمرك. ورجُل عجلان، وامرأة عَجْلَى، وقوم عِجال، ونساء عَجالى.
والعَجَلُ عَجَلُ الثِّيران، ويُجمع على أعجال. والعَجَلَةُ: المنجنون يُسْتَقَى عليها، وجمعُهُ: عَجَلٌ وعَجَلاتٌ.
والعِجْلَةُ: المزادة، والإداوة الصغيرة، ويُجْمَعُ على عِجالٍ وعِجَلٍ. قال:
على أنّ مكتوب العجال وكيع
وقال الأعشَى:
والرَّافلات على أعجازها العِجَل
قال أبو ليلى: العِجُلَة: المِطْهَرَةُ والمزادة. والعِجْلة ضرب من الجنبة من نبات الصَّيف والاعجالةُ: ما يعجَّله الرَّاعي من اللَّبن إلى أهله. قال الكميت:
أتتكم بإعجالاتها وهي حُفَّلٌ		تَمُجُّ لكم قبلَ احتلابٍ ثُمالَها
والعجول من الإبل الواله التي فقدت ولدها، ويُجْمَع عل عُجُلٍ. قالت الخنساء:
فما عَجولٌ على بَوٍّ تُطيفُ بـه		قد ساعدتها على التَّحنان أظار

والعاجلة: الدنيا، والآجلة: الاخرة. والعاجل: نقيض الآجل. عامّ في كل شيء، يقال: عجّل وأجّلَ. وبعضهم يفسِّر قول الله "خُلِقَ الإنسانُ من عَجَل" أنّه الطين والله أعلم.
والعِجَّوْلُ لغة في عِجْل البقرة. والأنثي: عِجَّوْلَة، وجمعها: عجاجيل. وقد تجيء في الشعر نعتا للإبل السِّراع، والقوائم الخفاف. والعِجَّوْلُ: قطعة من أَقِط. والعُجالة من الّلبَنِ ويجمع على عُجال. والعُجالة: ما استُعْجِلَ به من طعام، فقدّم قبل إدراك الغداء، وهو العَجَلُ أيضا. قال:
أن لمّ تُغِثْنِي أكُنْ يا ذا النَّدى عَجَلاً		كَلُقْمَةٍ وَقَعَتْ في شِدْقِ غَرثـانِ
علج: العِلْجُ من مَعْلوجاء العجم، وجمعه: علوج. والعِلْجُ: حمار الوحش لستعلاج خَلْقِه، أي: غِلَظه. والرَّجُلُ إذا خرج وجهه وغَلُظَ فهو عِلْج. وقيل: قد استعلج.
والعِلاجُ مُزاولةُ كُلِّ شيءٍ ومُعالجتُه. وعالجتُ فلانا فَعَلَجْتُهُ إذا غَلَبْتُهُ، والعُلَّجُ من الرجال الشديد القتال، والنطاح. قال العجاج:
منّا خراطيم ورأساً عُلَّجا
واعتلج القوم: اتخذوا صراعا وقتالا، واعتلاج الأمواج: التطامها. والعَلَجَانُ: شجر أخضر لا تأكله الإبل والغنم إلا مضطرة.
رملُ عالِج: موضعٌ بالبادية. قال:
أو حيثُ رملُ عالِجٍ تعلّجا
تَعَلُّجُهُ: اجتماعه. وبنو علاج قبيلة.
جعل: جَعَلَ جَعْلاً: صنع صنعاً، وجَعَلَ أعمُّ، لأنَّكَ تقول: جَعَلَ يأكُلُ، وَجَعَلَ يصنع كذا، ولا تقول: صَنَعَ يأكُلُ.
والجعْلُ: ما جعلت إنسان أجراً له على عملٍ يعملُهُ، والجعالة أيضا. والجُعالاتُ: ما يتجاعل الناس بينهم عند بعث أو أمر يَحْزُ بُهِم من السلُّطان.
والجُعَلُ: دابَّةٌ من هوام الأرض. والجَعْلُ، واحدُها جَعْلَة: وهي النّخلُ الصّغار. والجِعالُ والجِعالة: خِرْقَةُ تُنزلُ بها القِدْرُ عن رأس النارِ يُتَّقَى بها من الحَرِّ.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الجيم** ve **اللام** onlarla birlikte
(**ع ج ل**، **ع ل ج**، **ج ع ل**، **ج ل ع**، **ل ع ج** kullanımdadır. **ل ج ع** ihmaldir)

**عجل**: **العَجَل**: **العَجَلَة**; ve belki “adam **عَجِل** ve **عَجُلٌ**” denilmiştir; iki lugattır. Ve “onu **استعجلته**”, yani: onu teşvik ettim ve ona işte acele etmesini emrettim. Ve “onu **أَعْجَلَتْهُ**” ve “çıkışını **تَعَجَّلْتُ**”, yani: onu onu acele ettirmeye yükümlü kıldım.

Ve “ey falan, **عَجّل**”, yani: işini acele et. Ve **عجلان** bir adam, ve **عَجْلَى** bir kadın, ve **عِجال** bir kavim, ve **عَجالى** kadınlar.

Ve **العَجَلُ**: boğaların buzağısı; ve **أعجال** üzerine cem‘ olunur. Ve **العَجَلَةُ**: onun üzerinde su çekilen **المنجنون**; ve onun cemi: **عَجَلٌ** ve **عَجَلاتٌ**.

Ve **العِجْلَةُ**: **المزادة** ve küçük **الإداوة**; ve **عِجالٍ** ve **عِجَلٍ** üzerine cem‘ olunur. Dedi ki:
على أنّ مكتوب العجال وكيع

Ve **الأعشَى** dedi ki:
والرَّافلات على أعجازها العِجَل

**أبو ليلى** dedi: **العِجُلَة**: **المِطْهَرَةُ** ve **المزادة**. Ve **العِجْلة**: yaz bitkisinden bir tür **الجنبة**; ve **الاعجالةُ**: çobanın sütten ailesine acele ettirdiği şeydir. **الكميت** dedi ki:
أتتكم بإعجالاتها وهي حُفَّلٌ		تَمُجُّ لكم قبلَ احتلابٍ ثُمالَها

Ve develerden **العجول**: yavrusunu kaybetmiş şaşkın olan; ve **عُجُلٍ** üzerine cem‘ olunur. **الخنساء** dedi ki:
فما عَجولٌ على بَوٍّ تُطيفُ بـه		قد ساعدتها على التَّحنان أظار

Ve **العاجلة**: dünya; ve **الآجلة**: ahiret. Ve **العاجل**: **الآجل**’in zıddıdır. Her şeyde umumîdir; denir ki: **عجّل** ve **أجّلَ**. Ve bazısı Allah’ın “خُلِقَ الإنسانُ من عَجَل” sözünü, onun çamur olduğu şeklinde tefsir eder; Allah daha iyi bilir.

Ve **العِجَّوْلُ**: ineğin buzağısı **عِجْل** hakkında bir lugattır. Ve dişisi: **عِجَّوْلَة**; ve onun cemi: **عجاجيل**. Ve şiirde, hızlı develere ve hafif ayaklara sıfat olarak gelebilir. Ve **العِجَّوْلُ**: **أَقِط**’ten bir parça. Ve **العُجالة** süttendir; ve **عُجال** üzerine cem‘ olunur. Ve **العُجالة**: yemekten, onunla acele edilen şeydir; öğle yemeğine erişmeden önce sunulur; ve o, **العَجَلُ**’dir de. Dedi ki:
أن لمّ تُغِثْنِي أكُنْ يا ذا النَّدى عَجَلاً		كَلُقْمَةٍ وَقَعَتْ في شِدْقِ غَرثـانِ

**علج**: **العِلْجُ**, acemlerin **مَعْلوجاء**’ındandır; ve onun cemi: **علوج**. Ve **العِلْجُ**: yaratılışının **استعلاج**’ı sebebiyle yaban eşeğidir; yani: onun kalınlığı. Ve adam, yüzü çıktığında ve kalınlaştığında, o **عِلْج**’dir. Ve denildi ki: **استعلج** olmuştur.

Ve **العِلاجُ**: her şeyin uğraşısı ve onunla muamele edilmesidir. Ve “falancayı **عالجتُ**; böylece onu **فَعَلَجْتُهُ**”, onu yendiğim zaman. Ve **العُلَّجُ** erkeklerden: şiddetli savaş ve boynuzlaşma (çarpışma) sahibi olanlardır. **العجاج** dedi ki:
منّا خراطيم ورأساً عُلَّجا

Ve “kavim **اعتلج** etti”: güreş ve savaş edindiler. Ve dalgaların **اعتلاج**’ı: onların birbirine çarpmasıdır. Ve **العَلَجَانُ**: yeşil bir ağaçtır; develer ve koyunlar onu ancak mecbur kalınca yer.

**رملُ عالِج**: çölde bir yerdir. Dedi ki:
أو حيثُ رملُ عالِجٍ تعلّجا

Onun **تَعَلُّجُهُ**: onun toplanmasıdır. Ve **بنو علاج** bir kabiledir.

**جعل**: “**جَعَلَ** **جَعْلاً**”: bir yapma yaptı; ve **جَعَلَ** daha geneldir; çünkü sen “**جَعَلَ** yer” dersin, ve “**جَعَلَ** şöyle yapar” dersin; “**صَنَعَ** yer” demezsin.

Ve **الجعْلُ**: bir kimseye, yaptığı bir iş karşılığında ücret olarak verdiğin şeydir; ve **الجعالة** da. Ve **الجُعالاتُ**: bir gönderme yahut sultandan kendilerini yaralayan bir iş olduğunda insanların aralarında karşılıklı **يتجاعل** ettikleri şeylerdir.

Ve **الجُعَلُ**: yerin haşeratından bir canlıdır. Ve **الجَعْلُ**, onun teki **جَعْلَة**: o, küçük hurma fidanlarıdır. Ve **الجِعالُ** ve **الجِعالة**: tencereyi ateşin başından indirmek için onunla inilen bir bez parçasıdır; onunla sıcaktan sakınılır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَعَلْتُ كذا أَجْعَلُهُ جعْلاً ومَجْعَلاً.
وجَعَلَهُ الله نبيَّاً، أي صيّره.
وجَعَلوا الملائكة إناثاً، أي سمَّوهم.
والجَعْلُ: النخلُ القِصارُ، الواحدةُ جَعْلَةٌ. ومنه قول الراجز:
أو يستوي جَثيثُها وجَعْلُها
والجُعْلُ بالضم: ما جُعِل للإنسان من شيء على الشيء يفعله. وكذلك الجِعالَةُ بالكسر. والجَعيلةُ مثله.
والجُعَلُ: دؤَيْبَّة. وقد جعِلَ الماءُ بالكسر، جَعَلاً، أي كثُر فيه الجِعْلانُ.
والجِعالُ: الخِرْقَةُ التي تُنْزَلُ بها القِدر عن النار، والجمع جُعُلٌ.
وأَجْعَلْتُ القِدر، أي أنزلتها بالجِعالِ.
وأَجْعَلْتُ لفلان من الجُعْلِ في العطيَّة.
وأَجْعَلَتِ الكلبةُ واسْتَجْعَلَتْ فهل مُجْعِلٌ، إذا أرادت السِفاد، وكذلك سائر السباع.
واجْتَعَلَ وجَعَلَ بمعنىً. قال الشاعر أبو زُبَيد:
ناطَ أَمْرَ الضِعافِ واجْتَعَل اللَيْ		لَ كَحَبْلِ العادِيَةِ الـمَـمْـدودِ

##### Türkçe

**جَعَلْتُ** şöyle şöyle (şeyi) **أَجْعَلُهُ**; **جعْلاً** ve **مَجْعَلاً**.

Ve Allah onu peygamber **جَعَلَهُ**; yani onu **صيّره** (bir hâle dönüştürdü).

Ve melekleri dişi **جَعَلوا**; yani onları **سمَّوهم** (öyle adlandırdılar).

Ve **الجَعْلُ**: kısa hurma ağaçlarıdır; teki **جَعْلَةٌ**’dir. Ondandır râcizin sözü:
أو يستوي جَثيثُها وجَعْلُها

Ve **الجُعْلُ** (ötre ile): insan için, yaptığı bir şey karşılığında bir şeyden (verilmek üzere) **جُعِل** edilen şeydir. Aynı şekilde **الجِعالَةُ** (esre ile). Ve **الجَعيلةُ** onun gibidir.

Ve **الجُعَلُ**: küçük bir böcektir. Ve su **جعِلَ** (esre ile), **جَعَلاً**; yani onda **الجِعْلانُ** çoğaldı.

Ve **الجِعالُ**: tencerenin ateşten indirildiği bez parçasıdır; çoğulu **جُعُلٌ**’dür.

Ve tencereyi **أَجْعَلْتُ**; yani onu **الجِعالِ** ile indirdim.

Ve falana, عطية içinde **الجُعْلِ**’den **أَجْعَلْتُ**.

Ve dişi köpek **أَجْعَلَتِ** ve **اسْتَجْعَلَتْ**; o hâlde **مُجْعِلٌ** (var)dır; çiftleşme istediği zaman; ve aynı şekilde diğer bütün yırtıcı hayvanlar.

Ve **اجْتَعَلَ** ve **جَعَلَ** anlamca birdir. Şair Ebû Zübeyd dedi:
ناطَ أَمْرَ الضِعافِ واجْتَعَل اللَيْ		لَ كَحَبْلِ العادِيَةِ الـمَـمْـدودِ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والجيم مع اللام
جعل ، عجل ، علج ، جلع ، لعج : مستعملات .
عجل : قال الله جلّ وعزّ : ( خُلِقَ الإنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ ) ( الأنبيَاء : 37 ) قال الفراء : خلق الإنسانُ من عَجَل وعلى عَجَل كأنك قلت : بِنيتُه العَجَلة وخِلقتُه العَجَلة وعلى العجلة . ونحو ذلك قال أبو إسحاق : خُلِق الإنسان من عَجَل وخُلِق الإنسان عجولاً ، خُوطب العربُ بما تَعقِل ؛ والعربُ تقول للذي يُكثِر الشيء : خُلِقْتَ منه ، كما يقال خُلِقتَ من لعبٍ ، إذا بُولغ في وصفه باللَّعب .
وقال ابن اليزيديّ : سمعتُ أبا حاتم يقول في قوله : ( خُلِقَ الإنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ ) ( الأنبيَاء : 37 ) : أي لو يعلمون ما استعجلوا ، والجوابُ مضمر . وروى أبو عُمر عن أبي العباس أنه قال : العَجَل : العَجَلة . قال : والعَجَل : الطِّين ، قاله ابن الأعرابي .
وقال ابن عرفة : قال بعض الناس : خُلِق الإنسان من عجل ، أي من طين . وأنشد :
والنخل ينبت بين الماء والعَجَلِ
قال : وليس عندي في هذا حكايةٌ عمّن يُرجَع إليه في علم اللغة .
وقال الله جلّ وعزّ : ( أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ ) ( الأعرَاف : 150 ) : تقول عَجِلتُ الشيء ، أي سبقته . وأعجلته : استحثثته .
وأما قول الله تعالى : ( وَلَوْ يُعَجِّلُ اللَّهُ لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجَالَهُم بِالْخَيْرِ لَقُضِىَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ ) ( يُونس : 11 ) فإن الفرّاء قال : معناه لو أجيب الناسُ في دُعاء أحدهم على ابنه وشبيهه في قوله : لعنك الله وأخزاك وشبهه ، لهلكوا . قال : ونصب قوله ) اسْتِعْجَالَهُم ) ( يُونس : 11 ) بوقوع الفعل وهو يعجِّل . وقال أبو إسحاق : نصب استعجالهم على نعت
مصدرٍ محذوفٍ ، المعنى ولو يعجِّل الله للناس الشرَّ تعجيلاً مثل استعجالهم . وقال القتيبيّ : معناه لو عجَّل الله للناس الشرَّ إذا دَعَوا به على أنفسهم عند الغضب وعلى أهليهم وأولادهم ، واستعجلوا به كما يستعجلون بالخير فيسألونه الخير والرحمةَ لقُضِي إليهم أجلُهم ، أي ماتوا .
قلت : المعنى ولو يعجل الله للناس الشرَّ في الدعاء كتعجيله استعجالهم بالخير إذا دعَوه بالخير لهلكوا .
وقوله عزّ وجل : ( مَّن كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَآءُ ) ( الإسرَاء : 18 ) العاجلة : الدُّنيا ، والآجلة الآخرة . والعاجل : نقيض الآجل ، عامٌّ في كل شيء .
وقال الليث : العَجَل : ما استُعجِل به من طعامٍ فقدِّم قبل إدراك الغَداء . وأنشد :
إن لم تُغِثني أكن ياذا الندى عَجَلاً
كلُقمةٍ وقعت في شِدق غَرْثانِ
أبو عبيد عن الأصمعيّ : العُجالة : ما تعجَّلتَه .
وقال اللحياني : ( الثيِّبُ عُجالة الراكب ) : تَمرٌ بسَويق .
وقال ابن شميل : العجاجيل هَنّاتٌ من الأقطِ يجعلونها طِوالاً بغلظ الكفّ وطولها ، مثل عجاجيل التَّمر والحيس ، والواحد عُجّال . ويقال أتانا بِعُجَّال وعِجَّول ، أي بجُمعةٍ من التمر قد عُجِن بالسَّويق أو بالأقط .
قلت : والإعجالة اللَّبَن الذي يعجِّله المعجّل إلى أهله إذا كانت إبله في العَزيب قبل ورود الإبل ، وجمعها الإعجالات . قال الكميت :
أتتكمْ بإعجالاتها وهي حُفَّلٌ
تَمُجُّ لكم قبل احتلابٍ ثُمالَها
يخاطب اليمن يقول : أتتكم مودَّة مَعَدَ بإعجالاتها . والثُّمال : الرغوة . يقول : لكم عندنا الصَّريح لا الرَّغوة .
قلت : والذي يجيء بالإعجالة من الإبل في العَزيب يقال له المعجِّل . وقال الكميت :
لم يقتعدها المعجِّلون ولم
يَمْسَخْ مَطاها الوُسوقُ والحَقَبُ
وقال الأصمعيّ : العُجَيلي : ضرب من السير سريع . قال الشاعر :
يَمشي العُجَيلَى والخَنيفَ ويَضْبِرُ
والعِجْلة : ضربٌ من النَّبتْ ، ومنه قوله :
ذا عِجلةٍ وذا نَصِيّ ضاحي
أبو عبيد : العَجَلة : الخشبة المعترضة على النعامتين ، والغَرْب معلَّق بالعَجَلة .
النضر : المِعجال من الحوامل : التي تضع ولدَها قبلَ إناه : / / وقد أعجلَتْ فهي مُعْجِلة ، والولد مُعْجَل . والمعاجيل : مختصَرات الطُّرق ، يقال : خُذْ مَعاجيل الطُّرق فإنَّها أقرب .
وفي ( النوادر ) : أخذتُ مستعجِلةً من الطريق ، وهذه مستعجِلات الطريق ، وهذه خُدعة من الطريق ، ومَخدَع ، ونَفَذٌ من الطريق ، ونَسَم ، ونَبَق وأنباق ، كلُّه بمعنى القُربة والخُصْرة .
ومن أمثال العرب : ( لقد عَجِلَتْ بأيِّمكَ
العَجول ) ، أي عَجِل بها الزَّواج .
والإعجال في السير : أن يَثِبَ البعير إذا ركبه الراكب قبل استوائه عليه . يقال جملٌ مِعجال وناقةٌ معجال . وقال الراعي يصف راحلته :
فلا تُعجِل المرء قبل الورو
كِ وهْي بِرُكبته أبصَر
وقال أبو عبيد : رجل عَجِل وعَجُل ، لغتان . وقاله ابن السكيت وغيره .
وقال الليث : الاستعجال والإعجال والتعجُّل واحد .
قلت : هي بمعنى الاستحثاث وطلب العجلة .
ورجل عَجْلان وامرأة عَجْلَى ، وقوم عِجالٌ وعَجَالى وعُجالَى .
والعَجَل : عَجَل الثيران ، واحدته عجلة . والعَجلة : المَنْجَنون الذي يُستَقى عليه .
وقال أبو عبيدة : العِجْلة : القِربة . وقال ابن الأعرابي : العِجلة : المزادة . والعجلة : شجرة . والعِجلة : الدُّولاب أيضاً . قال : وأنشدني المفضّل في صفة فرس :
عَرِقَتْ وأنجى نحرها فكأنّما
خلفي وقدّامي عُجَيلةُ مُخْلِفِ
قال : أنجى ، إذا استخرج عرق فرسه . والعَجُول من الإبل : الواله التي فَقدت ولدَها ، وهي الثَّكْلى من النساء ؛ وجمعه عُجُل . وقال الأعشى :
يَدفع بالراح عنه نِسوةٌ عُجُلُ
أبو عبيد عن الكسائي : ولد البقرة عِجْل والأنثى عجلة ، ويقال عِجَّولٌ وجمعه عجاجيل . وقال أبو حاتم : يُجمع العِجْل عِجَلة . وقال أبو خيرة : هو عِجلٌ حين تضعُه أمُّه إلى شهر ، ثم بَرغَزٌ وبُرغُزٌ نحواً من شهرين ونصف ، ثم هو الفرقد .
علج : ابن السكيت : إذا أكل البعيرُ العَلَجان قيل بعير عالج . وعالج : رمال معروفة في البادية . ويقال هذا عَلُوجُ صِدقٍ ، وعَلوك صِدق ، وألوك صِدق ، لِمَا يؤكل . وماتلوَّكت بأَلوكٍ ولا تعلَّجت بعَلوج .
وفي حديث علي ح أنه بعث رجلين وقال لهما : ( إنكما عِلجان فعالجا ) . العِلج : الرجل القويّ الضّخم . وقد استعلجَ الغلامُ ، إذا خرج وجههُ وعَبُل بدنُه . وقوله ( فعالجا ) أي حارِسا العمَل الذي ندبتكما له وزاولاه . وكل شيءٍ زاولتَه ومارسته فقد عالجتَه . ويقال للعَير الوحشي إذا سَمِن وقوِيَ عِلجٌ ، ويجمع عُلوجاً ومَعلوجَى بالقصر ومَعلوجاء بالمدّ وأعلاجاً . والعُلَج : الشديد من الرجال الصِّرِّيع ؛ ويقال له عُلَّج بالتشديد .
ويقال : اعتلجَتْ أمواجُ البحر ، إذا تلاطمت . واعتلج القومُ ، إذا اتّخذوا صِراعاً وقتالاً .
ويقال : عالجتَ فلاناً فعلجتُه ، إذا زاولتَه فغلبتَه .
والعَلَجانُ : شجر يُشبه العَلَندَى ، وقد رأيتُهما في البادية ، وأغصانهما صليبة ، الواحدة عَلَجانة .
وناقة عَلِجةٌ : شديدة ، وتُجمع عَلِجات .
وقال ابن شميل : المعتلجة : الأرض التي استأسد نباتُها والتفَّ وكثُر . ويقال للرَّغيف الغليظ الحروف عِلج ، ويقال للرجل القويّ الضخم من الكفّار عِلجٌ أيضاً .
والمُعالج : المداوِي ، سواء عالجَ جريحاً أو عليلاً أو دابَّة . وفي حديث عائشة أنّ عبد الرحمن بن أبي بكر توفّي بالحُبْشِيّ على رأس أميالٍ من مكّة ، فنقله ابن صَفْوانَ إلى مكّة فقالت عائشة : ( ما آسَى على شيءٍ من أمره إلاّ خصلتين : أنه لم يُعالِجْ ولم يُدفَن حيث مات ) . قال شمر : معنى قولها لم يُعالِجْ ، أرادت أنه لم يعالج سكرةَ الموت فتكون كفّارة لذنوبه .
قلت : ويكون معناه أنّ علّته لم تمتدَّ به فيعالجَ شدّة الضَّنَى ويقاسيَ عَلَزَ الموت .
جعل : أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : جَعَل : صيَّر . وجَعَل : أقبل . وجعل : خَلَق . وجعَلَ : قالَ ، ومنه قوله : ( الْمُبِينِ إِنَّا جَعَلْنَاهُ ) ( الزّخرُف : 3 ) . أي قلناه . وقال غيره : صيّرناه . ويقال جَعل فلانٌ يصنع كذا وكذا ، كقولك طَفِق وعَلِق يفعل كذا وكذا . ويقال جعلتُه أحذقَ الناس بعمله ، أي صيّرته . وقول الله عزّ وجلّ : ( سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ ) ( الفِيل : 5 ) معناه صيَّرهم . وقال عزّ وجلّ : ( وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَآءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ ) ( الأنبيَاء : 30 ) ؛ أي خلقْنا . وإذا قال المخلوق جَعلْتُ هذا الباب من شجرةِ كذا ، فمعناه صيّرته .
أبو عبيد : الجِعال : الخِرقة التي تُنزَل بها القُدور ، قاله الأصمعي . قال : وقال الكسائيّ : أجعلتُ القدر إجعالاً ، إذا أنزلتَها بالجِعال . قال : وكذلك من الجُعْل في العطيّة أجعلتُ له بالألف . وقال الأصمعيّ : هي الجَعَالة بالفتح ، من الشيء تَجعَله للإنسان .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أجَعَلت الكلبةُ والسِّباعُ كلُّها ، إذا اشتهت الفحل . وقال غيره : استجعلَت أيضاً بمعناه .
وقال الليث : الجُعْل : ما جعلتَه للإنسان أجراً على عمله . قال : والجَعَالاتُ : ما يتجاعل الناس بينهم عند البَعْثِ أو الأمر يَحزُبُهم من السلطان . والجُعَل : دابّة سوداء من دوابّ الأرض ، تُجمَع جِعلاناً . وماءٌ مُجْعِلٌ وجَعِلٌ ، إذا تهافتت فيه الجِعلان .
ومن أمثال العرب : ( لزِقَ بامرىءٍ جُعَلُه ) ، يقال ذلك عند التنغيص والإفساد . وأنشد أبو زيد :
إذا أتيتُ سُليمَى شُبَّ لي جُعَلٌ
إنّ الشقيَّ الذي يَصْلَى به الجُعَلُ
قاله رجلٌ كان يتحدَّث إلى امرأة ، فكلما أتاها وقَعد عندها صبَّ الله عليه مَنْ يقطع حديثهما .
وقال ابن بزرج : قالت الأعراب : لنا لُعبةٌ يلعب بها الصِّبيان نسمِّيها : جَبَّى جُعَلُ ، يضع الصبيُّ رأسَه على الأرض ثم ينقلب على ظهره . قال : ولا يُجْرون جَبَّى جُعَلُ إذا أرادوا به اسم رجل . فإذا قالوا هذا جعلٌ بغير جَبَّى أجرَوْه .
أبو عبيد عن الأصمعي : الجَعْل : قصار النخل . وقال لبيد :
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيدانٌ ينوء به
من الكوافر مهضوم ومهتَصَرُ
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الجَعَل : القِصَر مع السِّمَن واللجاج .
وقال ابن دريد : الجَعْوَل : الرَّأْلُ ولدُ النعام .
جلع : أبو عبيد عن الأحمر : امرأة جالعٌ ، إذا كانت متبرِّجة ، بغير هاء .
قال : وقال الأصمعيّ : امرأةٌ جَلِعة ، وهي التي قد ألقَتْ قِناع الحياء ؛ والاسم منه الجَلاعة .
وقال الليث : المجالعة : تنازُع القوم عند شُربٍ أو قِمار . وأنشد :
أيدِي مُجالِعةٍ تكفُّ وتَنْهَدُ
قلت : ورواه غيره : ( أيدي مُخالِعة ) ، وهم المقامرون .
ورُوي في الحديث أنَّ الزُّبير بن العَوَّام ( كان أجْلَعْ فَرِجاً ) ، قال القتيبي : الأجلع من الرجال : الذي لا يزال يبدو فَرجُه . قال : والأجلع : الذي لا تنضمُّ شَفَتاه على أسنانه . قال : وكان الأخفش أجلعَ لا تنضمُّ شَفتاه .
وروَى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : الجَلِع المنقلب الشفة .
قلت : أصل الجَلْع : الكشْف ، يقال جَلعت المرأةُ خِمَارَها ، إذا كشفَتْه عن رأسها .
وقال الراجز :
جالعة نصيفَها وتَجتَلحْ
أي تتكشَّف ولا تسَتَّر .
وروى ابنُ الفَرَج : أبو تراب عن خليفة الحُصَينيّ أنه قال : الجَلَعة والجَلَقة : مَضحَك الإنسان .
وقال الأصمعيّ : انجلع الشيء ، إذا انكشَفَ . قال الحكم بن مُعَيّة :
ونسَّعتْ أسنانَ عَونٍ فانجلعْ
عُمورُها عن ناصلاتٍ لم تَدَعْ
ويقال للرجل إذا انحسرت لِثاتُه عن أسنانه : قد نسَّع فوه .
وقال ابن شميل : جَلَع الغلامُ غُرلتَه وفَصعها ، إذا حَسَرها عن الحَشَفَة جَلْعاً وفَصْعاً .
وقال ابن الأعرابي : الجَلعَم : القليل الحياء ، الميم زائدة .
وأخبرني الإياديُّ عن شمر أنه قال : الجُلَعلَعة : الخُنْفَسَاءة . قال : ويروى عن الأصمعي أنه قال : كان عندنا رجلٌ يأكل الطين ، فامتخَط فخرجت من أنفه جُلَعلَعة نصفُها طين ونصفها خُنْفُساء قَد خُلِق . قال شمر : وليس في الكلام فُعَلعِل .
وقال الليث : الجَلَعلَع من الإبل : الحديد النَّفْس .
لعج : أبو عبيد : اللاعج : الهَوَى المُحرِق ، وكذلك كلُّ مُحرِق . وأنشد قول الهذَليّ :
ضرباً أليماً بسِبتٍ يَلعَج الجِلِدا
وقال الليث : لَعَج الحزْنُ فؤادَه يَلعَج لَعْجاً ، وهو حرارتُه في الفؤاد . وقال غيره : التعجَ الرجلُ ، إذا ارتمضَ من هَمَ يُصِيبه .
وسمعت أعرابياً من بني كُليب يقول : لمّا
فَتح أبو سعيد القِرمِطِيّ هَجَرَ سوَّى حِظاراً من سعَف النَّخل وملأه من النساء الهَجَريَّات ، ثمَّ أَلعجَ النار في الحِظار فاحترقْن .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الجيم** ile **اللام**

**جعل** ، **عجل** ، **علج** ، **جلع** ، **لعج** : kullanılanlardır.

**عجل** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( **خُلِقَ الإنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ** ) (الأنبيَاء: 37). el-Ferrâ dedi: İnsan **عَجَل**’den ve **عَجَل** üzere yaratıldı; sanki sen “Onu **العَجَلة** (acele) ile bina ettim ve onu **العَجَلة** ile ve **العجلة** üzere yarattım” demişsin gibi. Buna benzerini Ebû İshâk dedi: İnsan **عَجَل**’den yaratıldı ve insan aceleci yaratıldı; Araplara, aklettikleri şeyle hitap edildi; Araplar, bir şeyi çok yapan kimseye: “Ondan yaratıldın” der; “oyunla vasfedilmesinde mübalağa edildiği zaman” denildiği gibi: “**لعبٍ**’den yaratıldın” denir.

İbnü’l-Yezîdî dedi: Ebû Hâtim’i, şu sözü hakkında: ( **خُلِقَ الإنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ** ) (الأنبيَاء: 37) şöyle derken işittim: yani bilselerdi acele etmezlerdi; cevap gizlenmiştir. Ebû Ömer, Ebû’l-Abbâs’tan rivayet etti ki o şöyle dedi: **العَجَل**: **العَجَلة**’dir. Dedi: ve **العَجَل**: çamurdur; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi.

İbn ‘Arefe dedi: Bazı insanlar dedi ki: İnsan **عجل**’den yaratıldı; yani çamurdan. Ve inşad etti:
والنخل ينبت بين الماء والعَجَلِ
Dedi: Bende bunun hakkında, dil ilminde kendisine müracaat edilen bir kimseden bir nakil yoktur.

Allah جلّ وعزّ dedi: ( **أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ** ) (الأعرَاف: 150): “**عَجِلتُ** الشيء” dersin; yani onu geçtin. “**أعجلته**”: onu aceleye sevk ettim.

Allah تعالى’nın şu sözüne gelince: ( **وَلَوْ يُعَجِّلُ اللَّهُ لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجَالَهُم بِالْخَيْرِ لَقُضِىَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ** ) (يُونس: 11) el-Ferrâ dedi: manası, insanların, birinin oğluna ve benzerine duasında “Allah seni lânetlesin ve rezil etsin” ve benzeri sözünde cevap verilseydi, helâk olurlardı. Dedi: ( **اسْتِعْجَالَهُم** ) (يُونس: 11) lafzını, fiilin vuku bulmasıyla nasb etti; o da **يعجِّل**’dir. Ebû İshâk dedi: “**استعجالهم**”i, hazfedilmiş bir masdarın sıfatı üzerine nasb etti; mana: Allah insanlara şerri, onların acele etmeleri gibi bir acele ettirme ile acele ettirseydi. el-Kuteybî dedi: manası, Allah insanlara şerri, öfke anında kendilerine ve ailelerine ve çocuklarına onunla dua ettiklerinde, ve hayırla acele ettikleri gibi onunla acele ettiklerinde—hayrı ve rahmeti isterler—onlara ecelleri hükmedilirdi; yani ölürlerdi.

Dedim: mana, Allah insanlara şerri duada, hayırla acele etmeleri gibi, hayırla dua ettiklerinde onların acele ettirmesi gibi acele ettirseydi, helâk olurlardı.

Aziz ve celil olanın sözü: ( **مَّن كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَآءُ** ) (الإسرَاء: 18). **العاجلة**: dünya; **الآجلة** ahiret. **العاجل**: **الآجل**’in zıddıdır; her şeyde umumîdir.

Leys dedi: **العَجَل**: yemekten acele edilip onunla getirilen şeydir; öğle yemeğine erişmeden önce takdim edilir. Ve inşad etti:
إن لم تُغِثني أكن ياذا الندى عَجَلاً
كلُقمةٍ وقعت في شِدق غَرْثانِ
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **العُجالة**: acele ettiğin şeydir.

el-Lihyânî dedi: ( **الثيِّبُ عُجالة الراكب** ): sevîk ile hurmadır.

İbn Şümeyl dedi: **العجاجيل**: kuruttan birtakım şeylerdir; onları avuç kalınlığı ve uzunluğu ile uzun yaparlar; hurma ve **الحيس**’in **عجاجيل**’i gibidir; tekili **عُجّال**’dır. Ve “Bize **بِعُجَّال** ve **عِجَّول** ile geldi” denir; yani sevîk ile veya kurut ile yoğrulmuş hurmadan bir topluluk ile.

Dedim: **الإعجالة**: acele ettirenin, develeri **العَزيب**’de iken, develerin suya varışından önce, ailesine acele ettirdiği süttür; çoğulu **الإعجالات**’tır. el-Kümeyt dedi:
أتتكمْ بإعجالاتها وهي حُفَّلٌ
تَمُجُّ لكم قبل احتلابٍ ثُمالَها
Yemen’e hitap eder; der ki: Ma‘ad’ın sevgisi size **بإعجالاتها** ile geldi. **الثُّمال**: köpüktür. Der ki: bizde sizin için saf süt vardır, köpük değil.

Dedim: **العَزيب**’de develerden **الإعجالة** ile gelen kimseye **المعجِّل** denir. el-Kümeyt dedi:
لم يقتعدها المعجِّلون ولم
يَمْسَخْ مَطاها الوُسوقُ والحَقَبُ

el-Asma‘î dedi: **العُجَيلي**: hızlı bir yürüyüş türüdür. Şair dedi:
يَمشي العُجَيلَى والخَنيفَ ويَضْبِرُ

**العِجْلة**: bir bitki türüdür; ondan şu sözü:
ذا عِجلةٍ وذا نَصِيّ ضاحي

Ebû Ubeyd: **العَجَلة**: iki dikme üzerine enlemesine konulan ağaçtır; **الغَرْب** **العَجَلة**’ye asılıdır.

en-Nadr: hamilelerden **المِعجال**: yavrusunu vaktinden önce doğuran; / / ve **أعجلتْ**; o halde o **مُعْجِلة**’dir; yavru **مُعْجَل**’dır. **المعاجيل**: yolların kısaltmalarıdır; “Yolların **مَعاجيل**’ini tut; çünkü onlar daha yakındır” denir.

( **النوادر** )’de: Yoldan bir **مستعجِلة** aldım; bunlar yolun **مستعجِلات**’ıdır; bu yolun bir **خُدعة**’sıdır; ve **مَخدَع**; ve yoldan bir **نَفَذ**; ve **نَسَم**; ve **نَبَق** ve **أنباق**; hepsi yakınlık ve kısalık manasındadır.

Arapların darbımesellerinden: ( **لقد عَجِلَتْ بأيِّمكَ العَجول** ) yani onunla evlenme acele etti.

Yürüyüşte **الإعجال**: binek bindiğinde, deve, binici üzerine yerleşmeden önce sıçramasıdır. “**جملٌ مِعجال** ve **ناقةٌ معجال**” denir. er-Râ‘î, binitini vasfederek dedi:
فلا تُعجِل المرء قبل الورو
كِ وهْي بِرُكبته أبصَر

Ebû Ubeyd dedi: **عَجِل** ve **عَجُل** adam; iki lehçedir. Bunu İbnü’s-Sikkît ve başkası söyledi.

Leys dedi: **الاستعجال** ve **الإعجال** ve **التعجُّل** birdir.

Dedim: o, aceleye sevk etme ve acele isteme manasındadır.

**عَجْلان** erkek ve **عَجْلَى** kadın; ve **عِجالٌ** kavim ve **عَجَالى** ve **عُجالَى**.

**العَجَل**: öküzlerin buzağısı; tekili **عجلة**’dir. **العَجلة**: üzerinde su çekilen mancınık (düzenek).

Ebû Ubeyde dedi: **العِجْلة**: kırbadır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العِجلة**: **المزادة**’dır. Ve **العجلة**: bir ağaçtır. Ve **العِجلة**: **الدُّولاب** da. Dedi: ve el-Mufaddal bana, bir atın sıfatında inşad etti:
عَرِقَتْ وأنجى نحرها فكأنّما
خلفي وقدّامي عُجَيلةُ مُخْلِفِ
Dedi: **أنجى**; atının terini çıkardığı zaman.

Develerden **العَجُول**: yavrusunu kaybetmiş olan şaşkın; kadınlardan **الثَّكْلى**’dır; çoğulu **عُجُل**’dür. el-A‘şâ dedi:
يَدفع بالراح عنه نِسوةٌ عُجُلُ

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: ineğin yavrusu **عِجْل**’dir; dişisi **عجلة**’dir. Ve **عِجَّولٌ** denir; çoğulu **عجاجيل**’dir. Ebû Hâtim dedi: **العِجْل** **عِجَلة** olarak cem‘ edilir. Ebû Hayra dedi: annesi onu doğurduğundan bir aya kadar o **عِجلٌ**’dir; sonra yaklaşık iki buçuk ay **بَرغَزٌ** ve **بُرغُزٌ**; sonra o **الفرقد**’dir.

**علج** : İbnü’s-Sikkît: deve **العَلَجان** yerse “**بعير عالج**” denir. Ve **عالج**: çölde bilinen kumlardır. Ve “Bu **عَلُوجُ صِدقٍ** ve **عَلوك صِدق** ve **ألوك صِدق**” denir; yenilen şey için. Ve “Bir **أَلوكٍ** ile **ماتلوَّكت** etmedim ve bir **عَلوج** ile **تعلَّجت** etmedim.”

Ali ح hadîsinde: iki adam gönderdiği ve onlara şöyle dediği rivayet edilmiştir: ( **إنكما عِلجان فعالجا** ). **العِلج**: güçlü, iri adamdır. Ve çocuk **استعلجَ** eder; yüzü çıktığında ve bedeni irileştiğinde. ( **فعالجا** ) sözü: sizi görevlendirdiğim işi koruyun ve onu icra edin, demektir. Ve sen bir şeyi icra edip onunla meşgul olduğunda onu **عالجتَه** etmiş olursun. Ve yaban eşeğine semirip güçlendiğinde **عِلجٌ** denir; **عُلوجاً** ve kısaltma ile **مَعلوجَى** ve uzatma ile **مَعلوجاء** ve **أعلاجاً** olarak cem‘ edilir. **العُلَج**: erkeklerden çok şiddetli, güreşçi olan; ve ona şeddeli olarak **عُلَّج** denir.

Ve “Denizin dalgaları **اعتلجَتْ**” denir; çarpıştıklarında. Ve kavim **اعتلج** eder; güreş ve savaş tuttuklarında.

Ve “Sen falanı **عالجتَ** da ben onu **فعلجتُه**” denir; yani onunla uğraştın da onu yendim.

**العَلَجانُ**: **العَلَندَى**’ya benzeyen bir ağaçtır; ikisini de çölde gördüm; dalları serttir; tekili **عَلَجانة**’dir.

**ناقة عَلِجةٌ**: şiddetli; **عَلِجات** olarak cem‘ edilir.

İbn Şümeyl dedi: **المعتلجة**: bitkisi aslanlaşmış, birbirine dolanmış ve çoğalmış olan topraktır. Ve kenarları kalın olan ekmeğe **عِلج** denir; kâfirlerden güçlü iri adama da **عِلجٌ** denir.

**المُعالج**: tedavi eden; ister yaralıyı, ister hastayı, ister biniti tedavi etsin. Âişe hadîsinde: Abdurrahman b. Ebî Bekr, Mekke’den birkaç mil başında **الحُبْشِيّ**’de vefat etti; İbn Safvân onu Mekke’ye taşıdı; Âişe dedi ki: ( Onun işinden iki haslet dışında hiçbir şeye üzülmem: **لم يُعالِجْ** ve öldüğü yerde defnedilmedi ). Şemmer dedi: “**لم يُعالِجْ**” sözünün manası: ölüm sekeratını çekmedi; böylece günahlarına kefaret olurdu, demek istedi.

Dedim: manası, hastalığı onunla uzayıp gitmedi de, zayıflığın şiddetini tedavi etmedi ve ölümün **عَلَز**’ını çekmedi, olabilir.

**جعل** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **جَعَل**: **صيَّر**. Ve **جَعَل**: yöneldi. Ve **جعل**: yarattı. Ve **جعَلَ**: dedi; ondan şu sözü: ( **الْمُبِينِ إِنَّا جَعَلْنَاهُ** ) (الزّخرُف: 3); yani onu söyledik. Başkası dedi: onu **صيّرناه** (kıldık). Ve “Falan **جَعل** şu ve şu yapıyor” denir; senin “**طَفِق** ve **عَلِق** şu ve şu yapıyor” demen gibi. Ve “Onu işinde insanların en mahiri yaptım” denir; yani onu **صيّرته**. Allah عزّ وجلّ’ün sözü: ( **سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ** ) (الفِيل: 5) manası: onları **صيَّرهم**. Ve عزّ وجلّ dedi: ( **وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَآءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ** ) (الأنبيَاء: 30); yani yarattık. Ve mahlûk “Bu kapıyı şu ağacından **جَعلْتُ**” dediğinde, manası onu **صيّرته**’dir.

Ebû Ubeyd: **الجِعال**: kazanların onunla indirildiği bez parçasıdır; bunu el-Asma‘î söyledi. Dedi: el-Kisâî dedi: “Kazanı **أجعلتُ** **إجعالاً**”; onu **الجِعال** ile indirdiğinde. Dedi: bağıştaki **الجُعْل**’den de böyledir; ona elif ile “**أجعلتُ**” ettim. el-Asma‘î dedi: o, fetha ile **الجَعَالة**’dır; bir şeyi insan için koyduğun şeyden.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: köpek ve bütün yırtıcılar **أجَعَلت** eder; erkeği istediğinde. Başkası dedi: **استجعلَت** de aynı manadadır.

Leys dedi: **الجُعْل**: insana bir iş karşılığında ücret olarak koyduğun şeydir. Dedi: **الجَعَالاتُ**: insanların, seferberlikte veya sultandan kendilerini sıkıştıran işte aralarında karşılıklı **يتجاعل** ettikleri şeylerdir. Ve **الجُعَل**: yer hayvanlarından siyah bir hayvandır; **جِعلاناً** olarak cem‘ edilir. Ve **ماءٌ مُجْعِلٌ** ve **جَعِلٌ**: içinde **الجِعلان** dökülüp yuvarlandığında.

Arapların darbımesellerinden: ( **لزِقَ بامرىءٍ جُعَلُه** ); bu, sıkıntı verme ve bozma sırasında söylenir. Ebû Zeyd inşad etti:
إذا أتيتُ سُليمَى شُبَّ لي جُعَلٌ
إنّ الشقيَّ الذي يَصْلَى به الجُعَلُ
Bunu, bir kadınla konuşan bir adam söyledi; ona her geldiğinde ve yanında oturduğunda Allah, konuşmalarını kesecek birini onun üzerine musallat etti.

İbn Buzerc dedi: Bedevîler dedi ki: Bizde çocukların oynadığı bir oyun vardır; ona “**جَبَّى جُعَلُ**” adını veririz: çocuk başını yere koyar, sonra sırtı üzerine devrilir. Dedi: eğer onunla bir adamın adını kastederlerse “**جَبَّى جُعَلُ**”yu i‘rablandırmazlar. “Bu **جعلٌ**” dediklerinde, **جَبَّى** olmaksızın, onu i‘rablandırırlar.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الجَعْل**: hurma ağaçlarının kısalarıdır. Lebîd dedi:
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيدانٌ ينوء به
من الكوافر مهضوم ومهتَصَرُ
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجَعَل**: semizlik ve inatla beraber kısalıktır.

İbn Düreyd dedi: **الجَعْوَل**: devekuşu yavrusu olan **الرَّأْلُ**’dür.

**جلع** : Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: **امرأة جالعٌ**; açık saçık ise; هاء olmaksızın.

Dedi: el-Asma‘î dedi: **امرأةٌ جَلِعة**; o, hayâ örtüsünü atmış olandır; bunun adı **الجَلاعة**’dır.

Leys dedi: **المجالعة**: içki veya kumar sırasında kavmin çekişmesidir. Ve inşad etti:
أيدِي مُجالِعةٍ تكفُّ وتَنْهَدُ
Dedim: başkası onu ( **أيدي مُخالِعة** ) diye rivayet etti; onlar kumarcılardır.

Hadiste, Zübeyr b. el-Avvâm’ın ( **كان أجْلَعْ فَرِجاً** ) olduğu rivayet edildi. el-Kuteybî dedi: erkeklerden **الأجلع**: avreti sürekli görünen kimsedir. Dedi: **الأجلع**: dudakları dişleri üzerine kapanmayan kimsedir. Dedi: el-Ahfeş **أجلع** idi; dudakları kapanmazdı.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o dedi: **الجَلِع**: dudağı dönük olandır.

Dedim: **الجَلْع**’ın aslı: açığa çıkarmadır; “Kadın başörtüsünü **جَلعت**” denir; onu başından açtığında.

Recez söyleyen dedi:
جالعة نصيفَها وتَجتَلحْ
Yani açılır ve örtünmez.

İbnü’l-Ferec rivayet etti: Ebû Turâb, Halîfe el-Husayniy’den, onun şöyle dediğini: **الجَلَعة** ve **الجَلَقة**: insanın gülünecek yeri.

el-Asma‘î dedi: şey **انجلع** eder; açığa çıktığında. el-Hakem b. Mu‘ayye dedi:
ونسَّعتْ أسنانَ عَونٍ فانجلعْ
عُمورُها عن ناصلاتٍ لم تَدَعْ
Ve adam için, diş etleri dişlerinden çekildiğinde: “Ağzını **نسَّع** etti” denir.

İbn Şümeyl dedi: oğlan, sünnet derisini **جَلَع** etti ve **فَصع** etti; onu **الحَشَفَة**’den **جَلْعاً** ve **فَصْعاً** ile sıyırdığında.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجَلعَم**: hayâsı az olan; **الميم** ziyadedir.

el-İyâdî bana haber verdi; Şemmer’den: o dedi: **الجُلَعلَعة**: **الخُنْفَسَاءة**’dır. Dedi: el-Asma‘î’den rivayet edilir ki o dedi: Bizde bir adam vardı, çamur yerdi; sümkürdü de burnundan bir **جُلَعلَعة** çıktı; yarısı çamur, yarısı yaratılmış bir **خُنْفُساء**. Şemmer dedi: كلامda **فُعَلعِل** yoktur.

Leys dedi: develerden **الجَلَعلَع**: sert tabiatlıdır.

**لعج** : Ebû Ubeyd: **اللاعج**: yakıcı aşktır; yakıcı olan her şey de böyledir. Hüzeylî’nin sözünü inşad etti:
ضرباً أليماً بسِبتٍ يَلعَج الجِلِدا
Leys dedi: hüzün, kalbini **لَعَج** etti; **يَلعَج** **لَعْجاً**; o, kalpteki hararetidir. Başkası dedi: adam **التعجَ** etti; kendisine isabet eden bir kederden yanıp kavrulduğunda.

Ben, Benî Küleyb’den bir bedevîyi şöyle derken işittim: Ebû Sa‘îd el-Karmatî **هَجَر**’i fethettiğinde, hurma dallarından bir ağıl yaptı ve onu **النساء الهَجَريَّات**’tan doldurdu; sonra ağılda ateşi **أَلعجَ** etti; böylece yandılar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والعين وما يثلثهما)
(جعف) الجيم والعين والفاء أصلٌ واحد* ، وهو قَلْْعُ الشيء وصَرْعُه. يقال جَعَفْت الرجلَ إذا صرعْتَه بعد قلعِك إيّاه من الأرض. والانجعاف: الانقلاع تقول انجعَفَت الشّجرةُ. وفي الحديث: "مثل المنافق مثل الأرْزَة المُجْذِية على الأرض حتى يكون انجعافُها مرّة([1])". وجُعْفِيٌّ: قبيلة.
(جعل) الجيم والعين واللام كلمات غير مُنْقاسة، لا يشبه بعضُها بعضاً. فالجَعْلُ: النَّخْلُ يفوت اليدَ، والواحدةُ جَعْلة. وهو قوله:
* أو يستَوي جَثِيُثها وجَعْلُها([2]) *
والجَعْوَل: ولد النعام. والجِعَال: الخِرْقة التي تُنْزَلُ بها القِدْر عن الأثافي. والجُعْل والجَُِعالة والجَعيلة: ما يُجعل للإنسان على الأمر يَفعلُه. وجعَلْتُ الشيءَ صنعتُه. قال الخليل: إلاَّ أنَّ جَعلَ أعمُّ، تقول جَعَل يقول، ولا تقول صَنعَ يقول. وكُلْبَةٌ مُجْعِلٌ، إذا أرادت السِّفاد. والجُعَلَةُ: اسم مكان([3]). قال:
* وبعدها عامَ ارتَبَعْنا الجُعَلهْ *
فهذا الباب كما تراه لا يشبه بعضه بعضاً.
(جعم) الجيم والعين والميم أصلان: الكِبَرُ والحِرْصُ على الأكل. فالأوّل قول الخليل: الجَعْماء من النساء: التي أُنكِرَ عقلُها هَرَما، ولا يقال رجل أجْعَم. ويقال للناقة المسنّة الجَعْماء.
والثاني قول الخليل وغيرُه: جَعِمَت الإبل، إذا لم تجد حَمْضاً ولا عِضاهاً فقَضِمَت العظام، وذلك من حرصها على ما تأكله.
قال الخليل: جَعِمَ يَجْعَم جَعَماً، إذا قَرِمَ إلى اللَّحم. وهو في ذلك كلِّه أكول. ورجلٌ جَعِمٌ وامرأةٌ جَعِمةٌ، وبها جَعَم أي غِلَظ كلامٍ في سعة حَلْقٍ. وقال العجاج:
* إذْ جَعِمَ الذُّهْلانِ كُلَّ مَجْعَمِ([4]) *
أي جَعِموا إلى الشّرّ كما يُقْرَم إلى اللَّحم. هذا ما ذكره الخليل. فأما أبو بكر فإنَّه ذكر ما أرجو أن يكون صحيحاً، وأُرَاه قد أملاه كما ذكره حِفْظاً، فقال: جَعِم يَجْعَمُ جَعَماً، إذا لم يشْتهِ الطَّعام. قال: وأحسبه من الأضداد: لأنَّهُم ربما سَمَّوْا الرّجُل النَّهِمَ جَعِماً([5]). قال: ويقال جُعِمَ فهو مجعُومٌ إذا لم يشتَهِ أيضاً. هذا قول أبي بكر، واللغاتُ لا تجيء بأحْسِب وأظن. فأمّا قوله جَعَمْتُ البعير مثل كَعَمْتُه([6]). فلعلَّه قياس في باب الإبدال استَحْسَنَه فجعله لغةً. والله أعلمُ بصحته.
(جعن) الجيم والعين والنون شيءٌ لا أصْل لـه. وجَعْوَنة: اسم موضع. كذا قاله الخليل.
(جعب) الجيم والعين والباء أصلٌ واحد، هو الجَمْع. قال ابن دريد: جَعَبْتُ الشيء جَعْباً. قال: وإنما يكون ذلك في الشيء اليسير. وهذا صحيح. ومنه الجَعْبَةُ وهي كِنانة النُّشّاب. والجِعَابة صَنْعةُ الجِعَاب؛ وهو الجَعَّاب؛ وفعلُه جَعَّب يُجَعِّبُ تجعيباً. ويقال الجِعِبَّى والجِعِبَّاء: سافلة الإنسان. وقد أنشد الخليل فيه بيتاً كأنَّه مصنوع، وفيه قَذَعٌ، فلذلك لم نذكره.
ومما شذَّ عن الباب الجُعَبَى: ضَرْبٌ من النَّمْل، وهو من قياس الجُعْبوب الدنِيِّ من الناس؛ لأنّه متجمّع للُؤْمه، غير منبسط في الكرم.
(جعد) الجيم والعين والدال أصلٌ واحد، وهو تقبُّض في الشيء. يقال شعر جَعْدٌ، وهو خِلاف السَّبْط. قال الخليل: جَعُدَ يَجْعُد جُعُودةً، وجَعَّده صاحبُه تجعيداً. وأنشد:
قد تيَّمَتْنِي طفلةٌ أُملودُ *** بفاحمٍ زَيّنَهُ التَّجعيدُ([7])ومما يُحمَل على هذا الباب قولهم نبات جَعْدٌ، ورجلٌ جَعْدُ الأصابع، كناية عن البُخْل. فأمّا قول ذي الرمة:
* واعتَمَّ بالزَّبَدِ الجَعْدِ الخراطيمُ([8]) *
فإنّه يريد الزَّبَد الذي يتراكم على خَطْم البَعير بعضُه فوقَ بعض. وهو صحيحٌ من التّشبيه. فأمّا قولهم للذئب "أبو جَعْدَة" فقيل كُنِّي بذلك لبُخْله وهذا أقرَبُ من قولهم إنّ الجَعْدة الرّخلة([9]) وبها كُنّي الذئب. والجَعْدة نبات، ولعلَّه نبَتَ جَعْداً.
(جعر) الجيم والعين والراء أصلان* متباينان: فالأوّل ذُو البَطْن، يقال رجل مِجْعَارٌ. وجَعَر الكَلْبُ جَعْراً يَجْعَرُ. والجاعرتان حيث يُكْوَى من الحمار من مؤخّره على كاذَتَيْ فخِذَيْه. وبنو الجَعْراء من بني العنبر، لقبٌ لهم. وقال دريد([10]):
ألا سائل هوازِنَ هل أتاها  *** بما فعلَتْ بِيَ الجَعْراءُ وَحْدِي
والثاني: الجِعَار الحَبْل الذي يَشُدُّ به المستقِي من البئر وَسَطَه، لئلاّ يقع في البِئْر. قال:
ليس الجِعارُ مانِعي من القَدَرْ *** ولو تَجَعَّرْتُ بمحبُوكٍ مُمَرّ([11])(جعس) الجيم والعين والسين يدلُّ على خساسةٍ وحقارة ولُؤْم.
(جعش) الجيم والعين والشين قياسُ ما قَبْلَهُ.
 (جعظ) الجيم والعين والظاء أصلٌ واحد يدلُّ على سوء خلُق وامتناعٍ [و] دفع. يقال رجل جَعْظٌ سَيِّئُ الخُلُق. وجَعظْتُه عن الشيء: دفعتُه، وكذلك أجعَظْته. قال:               * والجُفْرتين مَنَعوا إجْعَاظَا([12]) *
يقول: دفعوهم عنها([13]). فأمّا (الجيم والغين معجمة) فلا أصل لها في الكلام. والذي قاله ابن دريد في الجَغْب أنّه ذُو الشَّغَبِ([14])، فجنسٌ من الإبدال يولِّدهُ ابنُ دريد ويستعمِلُه.
---------------------ـ
([1]) في اللسان: "مرة واحدة". وفي مادة (جذى): "بمرة" فقط. وصدر الحديث: "مثل المؤمن كالخامة من الزرعة تفيئها الريح مرة هناك ومرة هنا". والمجذية: الثابتة المنتصبة. وفي الأصل: "المجدية" تحريف.
([2]) قبله في اللسان (جثث، بعل، جعل):
* أقسمت لا يذهب عني بعلها *
          فالبعل: ما شرب بعروقه من غير سقي ولا ماء سماء. والجثيث: الفسيل.
([3]) لم يذكر في اللسان ولا في معجم البلدان. وفي القاموس (جعل): "وكهمزة موضع".
([4]) ديوان العجاج 61 واللسان (جعم). وقبله:* نوفي لهم كيل الإناء الأعظم *
([5]) الكلام في الجمهرة (2: 103).
([6]) في الجمهرة: "مثل كعمته سواء، إذا جعلت على فيه ما يمنعه من الأكل".
([7]) الشطران في اللسان (جعد).
([8]) كلمة "الجعد" ساقطة من الأصل. وإثباتها من الديوان 575 واللسان (جعد). وصدره: تنجو إذا جعلت تدمى أخشتها *** واعتم بالزبد الجعد الخراطيم
 ([9]) الرخلة، بالكسر، وبفتح فكسر: الأنثى من ولد الضأن.
([10]) في الأصل: "وقال ابن دريد". والبيت في الجمهرة (2: 78) برواية: "ألا أبلغ بني جشم بن بكر" ونسب البيت في تعليقات الجمهرة إلى دريد بن الصمة.
([11]) البيتان في اللسان والجمهرة.
([12]) وكذا أنشده في المجمل. وفي الجمهرة (2: 100) وديوان العجاج 81: "تركوا إجعاظاً". ورواية اللسان: "أجعظوا إجعاظاً".
([13]) في الأصل: "دفعوه عنها".
([14]) في الأصل: "الشعب" تحريف. ونص ابن دريد في الجمهرة: (1: 211): "والجغب من قولهم رجل شغب جغب. وجغب إتباع، لا يتكلم به على انفراد، كما قالوا عطشان نطشان". ولم يتعرض لهذا في المجمل، إذ قال: "الجغب الرجل الشغب".

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**العين** وما يثلثهما)
(**جعف**) **الجيم** ve**العين** ve**الفاء** tek bir asıldır; o da şeyin sökülüp çıkarılması ve devrilmesidir. Denir: Bir adamı, onu yerden söküp çıkardıktan sonra devirdiğinde **جَعَفْت**. Ve **الانجعاف**: sökülüp çıkmadır; dersin: Ağaç **انجعَفَت**. Ve hadiste: “Münafığın misali, yere doğru eğilmiş **الأرْزَة** gibidir; ta ki onun **انجعافُها** bir kere oluncaya kadar([1]).” Ve **جُعْفِيٌّ**: bir kabiledir.
(**جعل**) **الجيم** ve**العين** ve**اللام** ölçüye vurulmamış kelimelerdir; bazısı bazısına benzemez. Şu halde **الجَعْلُ**: elden kaçan hurma fidanıdır; bir tanesi **جَعْلة**’dir. Ve o, onun sözüdür:
* yahut onun **جَثِيُثها**’sı ve **جَعْلُها**’sı eşit olur([2]) *
Ve **الجَعْوَل**: devekuşunun yavrusudur. Ve **الجِعَال**: tencerenin üç taşın üzerinden onunla indirildiği bez parçasıdır. Ve **الجُعْل** ve **الجَُِعالة** ve **الجَعيلة**: bir işi yapması üzerine insana verilen şeydir. Ve **جعَلْتُ** şeyi: onu yaptım. Halîl dedi: Ancak **جَعلَ** daha geneldir; dersin: **جَعَل** der, söyleyip durur; **صَنعَ** der, söyleyip durur demezsin. Ve **كُلْبَةٌ مُجْعِلٌ**: çiftleşmek istediğinde. Ve **الجُعَلَةُ**: yer adıdır([3]). Dedi:
* ve ondan sonra bir yıl **الجُعَلهْ**’de bahar otlağına çıktık *
İşte bu bab, gördüğün gibi, bazısı bazısına benzemez.
(**جعم**) **الجيم** ve**العين** ve**الميم** iki asıldır: büyüklük ve yemeğe hırs. Birincisi, Halîl’in sözü: kadınlardan **الجَعْماء**: yaşlılıktan aklı yadırganan; ve **رجل أجْعَم** denmez. Ve yaşlı deveye **الجَعْماء** denir.
İkincisi, Halîl’in ve başkasının sözü: Develer **جَعِمَت**; yani ekşi ot da, **عِضاهاً** da bulamadıklarında kemikleri kemirdiler; bu, yediklerine olan hırslarındandır.
Halîl dedi: **جَعِمَ يَجْعَم جَعَماً**; yani ete iştah duyduğunda. Ve o, bunun hepsinde çok yiyicidir. Ve **رجلٌ جَعِمٌ** ve **امرأةٌ جَعِمةٌ**; ve onda **جَعَم** vardır; yani boğaz genişliğinde söz kalınlığı. Ve el-‘Accâc dedi:
* **الذُّهْلانِ** her **مَجْعَمِ**’i **جَعِمَ** etti([4]) *
Yani, ete iştah duyulduğu gibi şerre iştah duydular. Bu, Halîl’in zikrettiğidir. Amma Ebû Bekir, doğru olmasını umduğum bir şeyi zikretti; ve onu, zikrettiği gibi, ezberden imlâ etmiş olduğunu görüyorum; şöyle dedi: **جَعِم يَجْعَمُ جَعَماً**; yani yemeği iştah etmediğinde. Dedi: Ve onu zıt anlamlılardan sayıyorum: çünkü onlar bazen obur adamı **جَعِماً** diye adlandırdılar([5]). Dedi: Ve **جُعِمَ** denir; o da **مجعُومٌ**’dur; yine iştah etmediğinde. Bu, Ebû Bekir’in sözüdür; diller ise “sanırım” ve “zannediyorum” ile gelmez. Amma onun “**جَعَمْتُ** deveyi, **كَعَمْتُه** gibi([6])” sözüne gelince: belki de ibdâl babında bir kıyastır; onu güzel görüp onu bir dil (varyantı) kıldı. Ve Allah, onun sıhhatini daha iyi bilir.
(**جعن**) **الجيم** ve**العين** ve**النون** aslı olmayan bir şeydir. Ve **جَعْوَنة**: bir yer adıdır. Halîl böyle dedi.
(**جعب**) **الجيم** ve**العين** ve**الباء** tek bir asıldır; o da toplamadır. İbn Düreyd dedi: **جَعَبْتُ** şeyi **جَعْباً**. Dedi: Bu ancak az şeyde olur. Bu doğrudur. Ondandır **الجَعْبَةُ**; o da ok kılıfıdır. Ve **الجِعَابة**: **الجِعَاب** yapma sanatıdır; o da **الجَعَّاب**’dır; fiili **جَعَّب يُجَعِّبُ تجعيباً**’dır. Ve **الجِعِبَّى** ve **الجِعِبَّاء** denir: insanın aşağı kısmı. Halîl bunun hakkında bir beyit okudu; sanki uydurulmuş gibidir ve onda **قَذَعٌ** vardır; bu yüzden onu zikretmedik.
Ve babdan şâz olanlardandır **الجُعَبَى**: karıncanın bir türü; ve o, insanlardan aşağı olan **الجُعْبوب**’un kıyasındandır; çünkü o, alçaklığını toplamıştır; cömertlikte yayılıp açılmaz.
(**جعد**) **الجيم** ve**العين** ve**الدال** tek bir asıldır; o da şeyde büzülmedir. Denir: **شعر جَعْدٌ**; o, **السَّبْط**’ın zıddıdır. Halîl dedi: **جَعُدَ يَجْعُد جُعُودةً**; ve sahibi onu **تجعيداً** ile kıvırdı. Ve okudu:
قد تيَّمَتْنِي طفلةٌ أُملودُ *** بفاحمٍ زَيّنَهُ التَّجعيدُ([7])
Ve bu baba hamledilenlerdendir onların “**نبات جَعْدٌ**” ve “**رجلٌ جَعْدُ الأصابع**” sözleri; cimriliğe kinayedir. Amma Zî’r-Rumme’nin sözü:
* ve burunlar **الزَّبَدِ الجَعْدِ** ile sarıklandı([8]) *
Şüphesiz o, devenin burnu üzerinde bir kısmı bir kısmının üstüne yığılan köpüğü kasteder. Ve o, teşbihten doğrudur. Amma onların kurda “**أبو جَعْدَة**” demelerine gelince: onun cimriliğinden dolayı bununla künyelendiği söylendi; bu, onların “**الجَعْدة** **الرّخلة**’dir([9]) ve onunla kurt künyelendi” sözlerinden daha yakındır. Ve **الجَعْدة** bir bitkidir; belki **جَعْداً** olarak bitmiştir.
(**جعر**) **الجيم** ve**العين** ve**الراء** iki asıldır; birbirinden ayrıdır: birincisi karın sahibi olandır; denir: **رجل مِجْعَارٌ**. Ve köpek **جَعَر** eder; **جَعْراً يَجْعَرُ**. Ve **الجاعرتان**: eşeğin arka tarafından, uyluklarının iki yanındaki **كاذَتَيْ** üzerine dağlanan yerlerdir. Ve Benû **الجَعْراء** Benû’l-‘Anber’dendir; onlar için bir lakaptır. Düreyd([10]) dedi:
ألا سائل هوازِنَ هل أتاها  *** بما فعلَتْ بِيَ الجَعْراءُ وَحْدِي
Ve ikincisi: **الجِعَار** kuyudan su çekenin, kuyuya düşmesin diye belini onunla bağladığı iptir. Dedi:
ليس الجِعارُ مانِعي من القَدَرْ *** ولو تَجَعَّرْتُ بمحبُوكٍ مُمَرّ([11])
(**جعس**) **الجيم** ve**العين** ve**السين** alçaklığa, hakirliğe ve aşağılığa delalet eder.
(**جعش**) **الجيم** ve**العين** ve**الشين** ondan öncekinin kıyasıdır.
 (**جعظ**) **الجيم** ve**العين** ve**الظاء** tek bir asıldır; kötü huy ve kaçınma [ve] itmeye delalet eder. Denir: **رجل جَعْظٌ**; kötü huyludur. Ve **جَعظْتُه** onu şeyden: onu ittim; aynı şekilde **أجعَظْته**. Dedi:
* ve iki **الجُفْرتين** **إجْعَاظَا**’yı engellediler([12]) *
Der ki: onları ondan ittiler([13]). Amma (**الجيم** ve **الغين** mu‘ceme) gelince: onun sözde aslı yoktur. Ve İbn Düreyd’in **الجَغْب** hakkında söylediği, onun **ذُو الشَّغَبِ** olduğudur([14]); bu, İbn Düreyd’in doğurduğu ve kullandığı ibdâl cinsinden bir türdür.
---------------------ـ
([1]) Lisân’da: “bir kere”. Ve (جذى) maddesinde: yalnız “bir kere”dir. Hadisin başı: “Müminin misali, ekinden bir taze fidan gibidir; rüzgâr onu bir kere oraya, bir kere buraya eğdirir.” Ve **المجذية**: sabit, dik duran. Asılda: “**المجدية**” bir tahriftir.
([2]) Ondan önce Lisân’da (جثث، بعل، جعل):
* yemin ettim, onun **بعلها**’sı benden gitmez *
          Şu halde **البعل**: sulama ve gök suyu olmaksızın kökleriyle içtiği şeydir. Ve **الجثيث**: fidan.
([3]) Lisân’da da, Mu‘cemu’l-Buldân’da da zikredilmedi. Kâmûs’ta (جعل): “ve hemze gibi bir yer”.
([4]) Dîvânu’l-‘Accâc 61 ve Lisân (جعم). Ondan önce: * onlara en büyük kabın ölçeğini tam veririz *
([5]) Kelâm, Cemhere’de (2: 103)’tedir.
([6]) Cemhere’de: “**كعمته** gibi aynıdır; yani yemekten onu meneden şeyi ağzına koyduğunda”.
([7]) İki mısra Lisân’da (جعد).
([8]) “**الجعد**” kelimesi asıldan düşmüştür. Onun ispatı Dîvân 575 ve Lisân (جعد)’dandır. Baş tarafı: تنجو إذا جعلت تدمى أخشتها *** واعتم بالزبد الجعد الخراطيم
 ([9]) **الرخلة**, kesre ile; ve fetha sonra kesre ile: koyun yavrusunun dişisi.
([10]) Asılda: “Ve İbn Düreyd dedi”. Beyit Cemhere’de (2: 78) şu rivayetle: “ألا أبلغ بني جشم بن بكر” ve beyit, Cemhere ta‘liklerinde Düreyd b. es-Sımme’ye nispet edildi.
([11]) İki beyit Lisân ve Cemhere’dedir.
([12]) Böylece onu el-Mucmel’de de inşâd etti. Cemhere (2: 100) ve Dîvânu’l-‘Accâc 81’de: “تركوا **إجعاظاً**”. Lisân rivayeti: “**أجعظوا إجعاظاً**”.
([13]) Asılda: “onu ondan ittiler”.
([14]) Asılda: “**الشعب**” bir tahriftir. İbn Düreyd’in Cemhere’deki نصّu: (1: 211): “Ve **الجغب** onların ‘**رجل شغب جغب**’ sözündendir. Ve **جغب** bir itbâ‘dır; tek başına konuşulmaz; nitekim ‘**عطشان نطشان**’ dedikleri gibi.” Ve el-Mucmel’de buna temas etmedi; zira dedi: “**الجغب**: **الرجل الشغب**.”

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- جعل: لفظ عام في الأفعال كلها، وهو أعم من فعل وصنع وسائر أخواتها، ويتصرف على خمسة أوجه:
الأول: يجري مجرى صار وطفق فلا يتعدى، نجو جعل زيد يقول كذا (وهذا الباب نقل السيوطي جله في الإتقان 2/210)، قال الشاعر:
*فقد جعلت قلوص بني سهيل**من الأكوار مرتعها قريب*
(البيت لرجل من بحتر بن عتود، وهو في الخزانة 9/352؛ ومغني اللبيب ص 310؛ وشفاء العليل بشرح التسهيل 1/345؛ والأشموني 1/259)
والثاني: يجري مجرى أوجد، فيتعدى إلى مفعول واحد نحو قوله عز وجل: ﴿وجعل الظلمات والنور﴾ [الأنعام/1]، ﴿وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة﴾ [النحل/78].
والثالث: في إيجاد شيء من شيء وتكوينه منه، نحو: ﴿والله جعل لكم من أنفسكم أزوجا﴾ [النحل/72]، ﴿وجعل لكم من الجبال أكنانا﴾ [النحل/81]، ﴿وجعل لكم فيها سبلا﴾ [الزخرف/10].
والرابع: في تصيير الشيء على حالة دون حالة، نحو: ﴿الذي جعل لكم الأرض فراشا﴾ [البقرة/22]، وقوله: ﴿جعل لكم مما خلق ظلالا﴾ [النحل/81]، ﴿وجعل القمر فيهن نورا﴾ [نوح/16]، وقوله تعالى: ﴿إنا جعلناه قرآنا عربيا﴾ [الزخرف/3].
والخامس: الحكم بالشيء على الشيء، حقا كان أو باطلا، فأما الحق فنحو قوله تعالى: ﴿إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين﴾ [القصص/7]، وأما الباطل فنحو قوله عز وجل: ﴿وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا﴾ [الأنعام/136]، ﴿ويجعلون لله البنات﴾ [النحل/57]، ﴿الذين جعلوا القرآن عضين﴾ [الحجر/91].
والجعالة: خرقة ينزل بها القدر، والجعل والجعالة والجعيلة: ما يجعل للإنسان بفعله فهو أعم من الأجرة والثواب، وكلب مجعل، كناية عن طلب السفاد، والجعل: دويبة.

##### Türkçe

- **جعل**: bütün fiillerde genel bir lafızdır; **فعل** ve **صنع** ve onların sair kızkardeşlerinden daha geneldir; beş vech üzere tasarruf eder:

الأول: **صار** ve **طفق** mecrasına cereyan eder; böylece müteaddî olmaz; **جعل زيد يقول كذا** gibi. (Bu babın çoğunu Süyûtî **الإتقان** 2/210’da nakletmiştir.) Şair dedi ki:
*فقد جعلت قلوص بني سهيل**من الأكوار مرتعها قريب*
(Beyit, Buhtur b. Atûd’dan bir adama aittir; ve **الخزانة** 9/352’de; ve **مغني اللبيب** s. 310’da; ve **شفاء العليل بشرح التسهيل** 1/345’te; ve **الأشموني** 1/259’da [geçer].)

والثاني: **أوجد** mecrasına cereyan eder; böylece bir mef‘ûle müteaddî olur; Aziz ve Celil olanın sözü gibi: ﴿**وجعل الظلمات والنور**﴾ [الأنعام/1]، ﴿**وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة**﴾ [النحل/78].

والثالث: bir şeyden bir şeyin îcâdında ve onu ondan tekvîn etmede; şu gibi: ﴿**والله جعل لكم من أنفسكم أزوجا**﴾ [النحل/72]، ﴿**وجعل لكم من الجبال أكنانا**﴾ [النحل/81]، ﴿**وجعل لكم فيها سبلا**﴾ [الزخرف/10].

والرابع: şeyi bir hâl üzere, başka bir hâl değilken, tas‘yîr etmede; şu gibi: ﴿**الذي جعل لكم الأرض فراشا**﴾ [البقرة/22]، ve sözü: ﴿**جعل لكم مما خلق ظلالا**﴾ [النحل/81]، ﴿**وجعل القمر فيهن نورا**﴾ [نوح/16]، ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**إنا جعلناه قرآنا عربيا**﴾ [الزخرف/3].

والخامس: bir şey hakkında bir şeye hükmetmek; hak da olsa bâtıl da olsa. Hakka gelince, Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿**إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين**﴾ [القصص/7]. Bâtıla gelince, Aziz ve Celil olanın sözü gibi: ﴿**وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا**﴾ [الأنعام/136]، ﴿**ويجعلون لله البنات**﴾ [النحل/57]، ﴿**الذين جعلوا القرآن عضين**﴾ [الحجر/91].

Ve **الجعالة**: tencerenin onunla indirildiği bir bez parçası. Ve **الجعل** ve **الجعالة** ve **الجعيلة**: insan için, yaptığı fiil sebebiyle konulan şeydir; böylece **الأجرة** ve **الثواب**’dan daha geneldir. Ve **كلب مجعل**: çiftleşme talebine kinayedir. Ve **الجعل**: bir küçük hayvancık.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ع ل
جعل الله الظلمات والنور‏:‏ خلقهمـا‏.‏
وجعـل الشمـس سراجـاً‏:‏ صيرهـا كذلـك‏.‏
وجعـل يفعـل كذا‏.‏
وأنزل القدر بالجعال والجعالة وهي الخرقة‏.‏
وأعطى العامل جعله وجعالته وجعيلته أي أجـره‏.‏
وأعطـى العمـال جعالاتهـم وجعائلهـم‏.‏
وقسمـوا الجعالـات وهي ما يتجاعله الناس بينهم عند البعث والأمر يحزبهم من السلطان‏.‏
وأجعلت لفلان فعمل لي كذا أي بينت له جعلاً‏.‏
وفلان يجاعل فلاناً‏:‏ يصانعه برشوة‏.‏
وقـد أجعلـت الكلبـة أي اشتهـت الفحـل وكلبـة مجعـل‏.‏
وكأنهـم الجعلان يدفعن النتن بآنافها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سدك به جعله إذا لزمه أمر مكروه‏.‏
وتقول‏:‏ مررت بجعل يرمي بشعل أي بأسود يأتي بحجج زهر‏.‏

##### Türkçe

ج ع ل
Allah **الظلمات** ve **النور**’u **جعل** etti: ikisini yarattı.
Ve **الشمس**’i bir **سراجاً** **جعل** etti: onu böyle kıldı.
Ve **جعل** şöyle yapar: şunu yapar.
Ve **القدر**’i **الجعال** ve **الجعالة** ile indirdi; o da **الخرقة**’dır.
Ve çalışana **جعله**’ini ve **جعالته**’ini ve **جعيلته**’ini verdi; yani ücretini.
Ve işçilere **جعالاتهم**’ini ve **جعائلهم**’ini verdi.
Ve **الجعالات**’i taksim ettiler; o, insanların kendi aralarında, gönderme ve onları sultandan bir işin sıkıştırması sırasında birbirlerine karşılıklı **يتجاعله** oldukları şeydir.
Ve falana **أجعلت** ettim de benim için şunu yaptı; yani ona bir **جعلاً** açıkladım.
Ve falan, falanla **يجاعل** eder: rüşvetle onunla uzlaşır.
Ve gerçekten dişi köpek **أجعلت** etti; yani erkeği arzuladı; ve **كلبة مجعل**.
Sanki onlar **الجعلان**’dır; pisliği burunlarıyla iterler.
Mecazdan: ona **جعله** ile **سدك** etti; bir mekruh iş ona yapıştığı zaman.
Ve dersin: **جعل**’in yanından geçtim, **شعل** ile atıyor; yani **بأسود** ile gelir, **بحجج زهر** getirir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جَعَلَ الشيءَ يَجْعَله جَعْلاً ومَجْعَلاً واجتعله: وَضَعه؛ قال أَبو زبيد:
وما مُغِبٌّ بِثَنْي الحِنْوِ مُجْتَعِلٌ،
في الغِيلِ في ناعِمِ البَرْدِيِّ، مِحْرَابا
وقال يرثي اللَّجلاج ابن أُخته:
ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ، واجْتَعَلَ اللّيْلَ كحَبْلِ العَادِيَّةِ المَمْدُود أَي جَعَلَ يَسِيرُ الليلَ كلَّه مستقيماً كاستقامة حَبْل البئر إِلى الماء، والعادِيَّة البئر القديمة. وجَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً: صَنَعه، وجَعَله صَيَّرَه. قال سيبويه: جَعَلْت مَتاعَكَ بَعْضُه فَوْقَ بَعْضٍ أَلقيته، وقال مرة: عَمِلْته، والرفع على إِقامة الجملة مُقام الحال؛ وجَعَل الطينَ خَزَفاً والقَبِيحَ حَسَناً: صيَّرَه إِياه. وجَعَل البَصْرةَ بَغْداد: ظَنَّها إِياها. وجَعَلَ يفعل كذا: أَقْبَل وأَخذ؛ أَنشد سيبويه:وقد جَعَلَتْ نَفْسي تَطِيبُ لضَغْمَةٍ،
لضَغْمِهِماها يَقْرَع العَظْمَ نابُها
وقال الزجاج: جَعَلْت زيداً أَخاك نَسَبْته إِليك. وجَعَل: عَمِلَ وهَيَّأَ. وجَعَلَ: خَلَق. وجَعَلَ: قال، ومنه قوله تعالى: إِنا جعلناه قرآناً عربيّاً؛ معناه إِنا بَيَّنَّاه قرآناً عربيّاً؛ حكاه الزجاج، وقيل قُلْناه، وقيل صَيَّرناه؛ ومن هذا قوله: وجعلني نبيّاً، وقوله عز وجل: وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً. قال الزجاج: الجَعْل ههنا بمعنى القول والحكم على الشيء كا تقول قد جعلت زيداً أَعلم الناس أَي قد وصفته بذلك وحكمت به. ويقال: جَعَلَ فلان يصنع كذا وكذا كقولك طَفِقَ وعَلِقَ يفعل كذا وكذا. ويقال: جَعَلْته أَحذق الناس بعمله أَي صَيَّرته. وقوله تعالى: وجَعَلْنا من الماء كل شيء حيٍّ، أَي خَلَقْنا. وإِذا قال المخلوق جَعَلْتُ هذا الباب من شجرة كذا فمعناه صَنَعْتَه. وقوله عز وجل: فجعلهم كعصف مأْكول؛ أَي صَيَّرهم. وقوله تعالى: وجَعَلوا فيفي شركاء، أَي هل رأَوا غير افيفي خَلَق شيئاً فاشتبه عليهم خَلْقُ افيفي من خلق غيره؟ وقوله: وجَعَلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً؛ أَي سمَّوْهم. وتَجاعلوا الشيءَ: جعلوه بينهم. وجَعَل له كذا
(* قوله «وجعل له كذا إلخ» هكذا في
الأصل) شارطه به عليه، وكذلك جَعَل للعامل كذا.
والجُعْل والجِعال والجَعِيلة والجُعالة والجِعالة والجَعالة؛ الكسر والضم عن اللحياني، كل ذلك: ما جعله له على عمله. والجَعالة، بالفتح: الرَّشْوة؛ عن اللحياني أَيضاً، وخَصَّ مرَّة بالجُعالة ما يُجْعَل للغازي وذلك إِذا وجب على الإِنسان غَزْوٌ فجعل مكانه رجلاً آخر بِجُعْلٍ يشترطه؛ وبيت الأَسدي:
فأَعْطَيْتُ الجُِعالة مُسْتَمِيتاً،
خَفِيفَ الحادِ من فِتْيانِ جَرْم
يروى بكسر الجيم وضمها، ورواه ابن بري:
سيكفيك الجِعالة مُسْتَميتٌ
شاهداً على الجِعالة بالكسر. وأَجْعَله جُعْلاً وأَجْعَله له: أَعطاه إِياه. والجَعالة، بالفتح، من الشيء تَجْعله للإِنسان. والجِعالة والجعالات: ما يَتَجاعلونه عند البُعُوث أَو الأَمْر يَحزُبهم من السلطان. وفي حديث ابن سيرين: أَن ابن عمر ذكروا عنده الجَعائل فقال لا أَغْزُو على أَجْرٍ ولا أَبيع أَجْري من الجهاد؛ قال ابن الأَثير: هو جمْع جَعيلة أَو جَعَالة، بالفتح. والجُعْل: الاسم، بالضم، والمصدر بالفتح. يقال: جَعَل لك جَعْلاً وجُعْلاً وهو الأَجر على الشيء فعلاً أَو قولاً، قال: والمراد في الحديث أَن يكتب الغزو على الرجل فيعطي رجلاً آخر شيئاً ليخرج مكانه، أَو يدفع المقيم إِلى الغازي شيئاً فيقيم الغازي ويخرج هو، وقيل: الجُعْل والجَعالة أَن يُكتب البعث على الغُزاة فيخرج من الأَربعة والخمسة رجل واحد ويُجْعَل له جُعْل. وقال ابن عباس: إِن جَعَله عبداً أَو أَمة فهو غير طائل، وإِن جَعَله في كُراع أَو سلاح فلا بأْس، أَي أَن الجُعْل الذي يعطيه للخارج، إِن كان عبداً أَو أَمة يختص به، فلا عبرة به، وإِن كان يعينه في غزوه بما يحتاج إِليه من سلاح أَو كُراع فلا بأْس. والجاعِل: المُعْطِي، والمجتعل: الآخذ. وفي الحديث: أَن ابن عمر سئل عن الجَعالات فقال: إِذا أَنت أَجمعت الغَزْوَ فعَوَّضك افيفي رزْقاً فلا بأْس به، وأَما إِن أُعْطِيت دراهم غَزَوْت، وإِن مُنِعْت أَقَمْت، فلا خير فيه. وفي الحديث: جَعِيلة الغَرَق سُحْت؛ هو أَن يَجْعل له جُعْلاً ليُخْرِج ما غَرِق من متاعه؛ جَعَله سُحْتاً لأَنه عقد فاسد بالجهالة التي فيه. ويقال: جَعَلوا لنا جَعيلَةً في بَعِيرهم فأَبَيْنا أَن نَجْتَعِل منهم أَي نأْخذ. وقد جَعَلت له جُعْلاً على أَن يفعل كذا وكذا. والجِعال والجُعالة والجِعالة: ما تُنْزل به القِدْر من خِرْقة أَو غيرها، والجمع جُعُل مثل كِتاب وكُتُب؛ قال طفيل:
فَذُبَّ عن العَشِيرَةِ، حيثُ كانت،
وكُنْ مِنْ دون بَيْضَتها جِعالا
وأَنشد ابن بري:
ولا تُبادِرُ، في الشِّتاءِ وَلِيدَتي،
أَلْقِدْرَ تُنْزِلُها بِغَيْرِ جِعال
قال: وأَما الذي توضع فيه القِدْر فهو الجِئَاوة. وأَجْعَل القِدْر إِجْعالاً: أَنزلها بالجِعال، وجَعَلْتُها أَيضاً كذلك.
وأَجْعَلَتِ الكلبةُ والذِّئبةُ والأَسَدَةُ وكُلُّ ذاتِ مِخْلَب، وهي مُجْعِل، واسْتَجْعَلَت: أَحَبَّت السِّفاد واشتهت الفَحْل. والجَعْلة: الفَسِيلة أَو الوَدِيَّة، وقيل النَّخْلة القصيرة، وقيل هي الفائتة لليد، والجمع جَعْلٌ؛ قال:
أَقْسَمْتُ لا يَذْهَبُ عَني بَعْلُها،
أَو يستوي جَثِيثُها وجَعْلُها
البَعْل: المُسْتبعل. والجَثِيثة: الفَسِيلة. والجَعْل أَيضاً من النَّخْل: كالبَعْل. الأَصمعي: الجَعْل قِصار النخل؛ قال لبيد: جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوء به،
من الكَوافِر، مهضُومٌ ومُهتَصَرُ
(* قوله «مهضوم» كذا في الأصل هنا، وأورده في ترجمة كفر بلفظ مكموم بدل مهضوم، ولعلهما روايتان).
ابن الأَعرابي: الجَعَل القِصَرُ مع السِّمَن واللَّجاجُ. ابن دريد: الجَعْوَل الرَّأْلُ وَلَدُ النَّعام. والجُعَل: دابة سوداء من دوابّ الأَرض، قيل: هو أَبو جَعْران، بفتح الجيم، وجمعه جِعْلانٌ. وقد جَعِلَ الماءُ، بالكسر، جَعَلاً أَي كثر فيه الجِعْلانُ. وماء جَعِلٌ ومُجْعِلٌ: ماتت فيه الجِعْلان والخَنافس وتَهافتت فيه. وأَرض مُجْعِلة: كثيرة الجِعْلان. وفي الحديث: كما يُدَهْدِهُ الجُعَلُ بأَنفه؛ هو حيوان معروف كالخُنْفُساء، قال ابن بري: قال أَبو حاتم أَبو سَلْمان أَعظمُ الجِعْلان ذو رأْس عريض ويداه ورأْسه كالمآشِيرِ، قال: وقال الهَجَري: أَبو سَلْمان دُوَيْبَّة مثل الجُعَل له جَناحان. قال كراع: ويقال للجُعَل أَبو وَجْزة بلغة طيِّء. ورَجُل جُعَل: أَسود دميم مُشَبَّه بالجُعَل، وقيل: هو اللَّجُوج لأَن الجُعَل يوصف باللَّجاجة، يقال: رجل جُعَلٌ. وجُعَل الإِنسان: رَقِيبُه. وفي المثل: سَدِك بامرِئ
(* قوله «بامرئ» كذا بالأصل، وأورده
الميداني بلفظ امرئ بالهمز في آخره، ثم قال في شرحه: وقال أبو الندى: سدك بأمري واحد الأمور، ومن قال بامرئ فقد صحف) جُعَلُه؛ يضرب للرجل يريد الخَلاء لطلب الحاجة فيلزمه آخر يمنعه من ذكرها أَو عملها؛ قال أَبو زيد: إِنما يُضْرَب هذا مثلاً للنَّذْل يَصْحَبه مِثْلُه، وقيل: يقال ذلك عند التنغيص والإِفساد؛ وأَنشد أَبو زيد:
إِذا أَتَيْتُ سُلَيْمى، شَبَّ لي جُعَلٌ
إِنَّ الشَّقِيَّ الذي يَصْلى به الجُعَل
قاله رجل كان يتحدَّث إِلى امرأَة، فكلما أَتاها وقعد عندها صَبَّ افيفي عليه من يقطع حديثهما. وقال ابن بزرج: قالت الأَعراب لنا لعبة يلعب بها الصبيان نُسَمِّيها جَبَّى جُعَلُ، يضع الصبي رأْسه على الأَرض ثم ينقلب على الظهر، قال: ولا يُجْرُون جَبَّى جُعَلُ إِذا أَرادوا به اسم رجل، فإِذا قالوا هذا جُعَلٌ بغير جَبَّى أَجْرَوْه.
والجَعْوَل: وَلَدُ النَّعام، يمانية.
وجُعَيْل: اسم رجل. وبَنُو جِعال: حَيٌّ، ورأَيت حاشية بخط بعض الفضلاء قال: ذكر أَبو القاسم علي ابن حمزة البصري في التنبيهات على المبرد في كتابه الكامل: وجمع جَعْل على أَجْعال، وهو رَوْث الفيل؛ قال جرير: قَبَحَ الإِلهُ بَني خَضَافِ ونِسْوَةً،
بات الخَرِيرُ لَهُنَّ كالأَجْعال

##### Türkçe

**جَعَلَ** şeyi **يَجْعَله** **جَعْلاً** ve **مَجْعَلاً** ve **اجتعله**: onu koydu; dedi:
Ebû Zübeyd:
وما مُغِبٌّ بِثَنْي الحِنْوِ مُجْتَعِلٌ،
في الغِيلِ في ناعِمِ البَرْدِيِّ، مِحْرَابا

Ve kız kardeşinin oğlu el-Leclâc’ı mersiye söylerken dedi:
ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ، واجْتَعَلَ اللّيْلَ كحَبْلِ العَادِيَّةِ المَمْدُود

Yani: bütün geceyi, kuyunun ipinin suya doğru doğruluğu gibi, dosdoğru yürür kıldı; **العادِيَّة** eski kuyudur. Ve **جَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً**: onu yaptı/imal etti; ve **جَعَله**: onu dönüştürdü. Sîbeveyh dedi: “**جَعَلْت** metâını, bir kısmını bir kısmının üstüne” (yani) onu attın; bir defa da dedi: onu yaptın; merfû‘ (okunuş) cümleyi hâlin yerine ikame etmek üzerinedir. Ve “çamuru çömlek yaptı, çirkini güzel yaptı”: onu ona dönüştürdü. Ve “Basra’yı Bağdat yaptı”: onu o sandı. Ve **جَعَلَ** şöyle şöyle yapar: yöneldi ve başladı; Sîbeveyh şu beyti şahit getirdi:
وقد جَعَلَتْ نَفْسي تَطِيبُ لضَغْمَةٍ،
لضَغْمِهِماها يَقْرَع العَظْمَ نابُها

Zeccâc dedi: “**جَعَلْت** Zeyd’i kardeşin”: onu sana nisbet ettin. Ve **جَعَل**: yaptı ve hazırladı. Ve **جَعَلَ**: yarattı. Ve **جَعَلَ**: dedi; bundan Yüce Allah’ın sözü: “Biz onu Arapça bir Kur’an yaptık”; manası: Biz onu Arapça bir Kur’an olarak açıkladık; Zeccâc bunu nakletti; “onu söyledik” denildi; “onu dönüştürdük” denildi. Bundan da şu söz: “Beni peygamber yaptı” ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler yaptılar.” Zeccâc dedi: **الجَعْل** burada, “söz” ve “şey hakkında hüküm verme” manasındadır; senin “Zeyd’i insanların en bilgilisi yaptım” demen gibi; yani onu bununla vasfettin ve bununla hükmettin. Ve denir: “Falan şöyle şöyle yapmaya **جَعَلَ**” senin “**طَفِقَ**” ve “**عَلِقَ** şöyle şöyle yapar” demen gibi. Ve denir: “Onu işinde insanların en mahiri yaptım” yani onu dönüştürdüm. Yüce Allah’ın sözü: “Suyu her canlı şeyden yaptık” yani yarattık. Ve mahlûk “Şu kapıyı falan ağaçtan yaptım” dediğinde manası: onu imal ettim. Aziz ve Celîl olanın sözü: “Onları yenmiş ekin kırıntısı gibi yaptı” yani onları dönüştürdü. Yüce Allah’ın sözü: “**فيفي**’de ortaklar yaptılar” yani **فيفي**’den başka birinin bir şey yarattığını mı gördüler de **فيفي**’nin yaratması, başkasının yaratmasından onlara karışık mı geldi? Ve şu söz: “Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler yaptılar”; yani onları adlandırdılar. Ve **تَجاعلوا** şeyi: onu aralarında yaptılar. Ve “ona şöyle şöyle **جَعَل**”
(* “Ve ona şöyle şöyle **جَعَل** ilh.” sözü: asılda böyle) bununla onu şart koştu; aynı şekilde “işçiye şöyle şöyle **جَعَل**”.

Ve **الجُعْل** ve **الجِعال** ve **الجَعِيلة** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة** ve **الجَعالة**; kesre ve damme, Lihyânî’den: bütün bunlar, onun işine karşılık ona yaptığı şeydir. Ve **الجَعالة** fetha ile: rüşvet; yine Lihyânî’den. Ve Merre, **الجُعالة**’yı, gazîye yapılan şeye tahsis etti; bu, insana bir gazve vacip olduğunda, yerine başka bir adamı, şart koştuğu bir **جُعْل** ile koymasıdır. Esedî’nin beyti:
فأَعْطَيْتُ الجُِعالة مُسْتَمِيتاً،
خَفِيفَ الحادِ من فِتْيانِ جَرْم

**الجيم**’in kesri ve dammesiyle rivayet olunur; İbn Berrî onu şöyle rivayet etti:
سيكفيك الجِعالة مُسْتَميتٌ

Kesre ile **الجِعالة**’ya şahit olarak. Ve “ona **جُعْلاً** **أَجْعَله**” ve “onu ona **أَجْعَله**”: onu ona verdi. Ve **الجَعالة**, fetha ile: bir şeyden, insan için yaptığın şeydir. Ve **الجِعالة** ve **الجعالات**: sefer birlikleri sırasında yahut sultandan onları bunaltan iş sebebiyle aralarında karşılıklı **يَتَجاعلونه** şeydir. İbn Sîrîn hadîsinde: İbn Ömer’in yanında **الجَعائل** anıldı da “Ben ücret karşılığı gazveye çıkmam ve cihaddaki ücretimi satmam” dedi. İbnü’l-Esîr dedi: o, **جَعيلة**’nin yahut fetha ile **جَعَالة**’nin cem‘idir. Ve **الجُعْل**: isimdir, damme ile; masdar fetha iledir. Denir: “Senin için **جَعْلاً** ve **جُعْلاً** yaptı”; o, bir şeyi fiil yahut söz olarak yapmaya karşılık ücrettir. Dedi: hadîste murad, gazvenin adama yazılması, sonra yerine çıkması için başka bir adama bir şey vermesidir; yahut oturanın gazîye bir şey vermesi, gazînin oturması ve onun çıkmasıdır. Ve denildi: **الجُعْل** ve **الجَعالة**, sevkin gazilere yazılması, dört-beş kişiden bir kişinin çıkması ve ona **جُعْل** yapılmasıdır. İbn Abbâs dedi: “Eğer onu köle yahut cariye yaparsa, o bir şey değildir; eğer onu **كُراع** yahut silâh içinde yaparsa, sakınca yoktur”; yani çıkan kişiye verdiği **الجُعْل**, eğer köle yahut cariye ise ona mahsus olur, ona itibar yoktur; eğer onu gazvesinde ihtiyaç duyduğu silâh yahut **كُراع** ile destekliyorsa sakınca yoktur. Ve **الجاعِل**: veren; **المجتعل**: alan. Hadîste: İbn Ömer’e **الجَعالات** soruldu da dedi ki: “Sen gazveyi kesinleştirirsen de **فيفي** sana rızık olarak bir karşılık verirse sakınca yoktur; ama dirhemler verilirse gazveye çıktım, verilmezse oturdum (olursa), onda hayır yoktur.” Hadîste: “Boğulma **جَعِيلة**’si **سُحْت**tur”; o, boğulan eşyasından boğulanı çıkarması için ona bir **جُعْل** yapmasıdır; içindeki cehalet sebebiyle fasit bir akit olduğundan onu **سُحْت** kıldı. Ve denir: “Develerinde bize bir **جَعيلَة** yaptılar da biz onlardan **نَجْتَعِل** etmeyi (yani almayı) reddettik.” Ve “Şöyle şöyle yapması şartıyla ona bir **جُعْل** yaptım.” Ve **الجِعال** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة**: tencereyi bir bez yahut başkasıyla indirdiğin şeydir; çoğulu **جُعُل**dür; **كِتاب** ve **كُتُب** gibi. Tufeyl dedi:
فَذُبَّ عن العَشِيرَةِ، حيثُ كانت،
وكُنْ مِنْ دون بَيْضَتها جِعالا

İbn Berrî şu beyti şahit getirdi:
ولا تُبادِرُ، في الشِّتاءِ وَلِيدَتي،
أَلْقِدْرَ تُنْزِلُها بِغَيْرِ جِعال

Dedi: tencerenin içine konulduğu şey ise **الجِئَاوة**’dir. Ve “tencereyi **إِجْعالاً أَجْعَل**”: onu **الجِعال** ile indirmendir; “onu **جَعَلْتُها**” da yine böyledir.

Ve köpek ve dişi kurt ve dişi aslan ve her pençeli, **أَجْعَلَت**; o **مُجْعِل**dir; ve **اسْتَجْعَلَت**: çiftleşmeyi sevdi ve erkeği arzuladı. Ve **الجَعْلة**: fidan yahut **الوَدِيَّة**; ve denildi: kısa hurma ağacı; ve denildi: ele geçmeyen (kaçan)dır; çoğulu **جَعْل**dür; dedi:
أَقْسَمْتُ لا يَذْهَبُ عَني بَعْلُها،
أَو يستوي جَثِيثُها وجَعْلُها

**البَعْل**: **المُسْتبعل**. **الجَثِيثة**: fidan. Ve **الجَعْل** de hurmadan: **البَعْل** gibidir. Asma‘î: **الجَعْل** kısa hurmalardır; Lebîd dedi:
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوء به،
من الكَوافِر، مهضُومٌ ومُهتَصَرُ

(* “**مهضوم**” sözü: asılda burada böyledir; onu **كفر** maddesinde **مكموم** lafzıyla zikretti; ikisi de rivayet olabilir.)

İbnü’l-A‘râbî: **الجَعَل** kısalıkla beraber semizlik ve inatçılıktır. İbn Düreyd: **الجَعْوَل** **الرَّأْل**dir, devekuşunun yavrusu. Ve **الجُعَل**: yer hayvanlarından siyah bir hayvandır; denildi: o **أَبو جَعْران**’dır, **الجيم**’in fethasıyla; çoğulu **جِعْلان**dır. Ve su **جَعِلَ** oldu, kesre ile, **جَعَلاً**: yani onda **الجِعْلان** çoğaldı. Ve **ماء جَعِلٌ** ve **مُجْعِلٌ**: içinde **الجِعْلان** ve **الخَنافس** öldü ve içine düşüp yuvarlandı. Ve **أَرض مُجْعِلة**: **الجِعْلان**’ı çok olan. Hadîste: “**الجُعَل** burnuyla yuvarladığı gibi”; o, **الخُنْفُساء** gibi bilinen bir hayvandır. İbn Berrî dedi: Ebû Hâtim dedi ki: **أَبو سَلْمان** en büyük **الجِعْلان**dır; geniş başlıdır; iki eli ve başı **المآشِير** gibidir. Dedi: Hecerî dedi ki: **أَبو سَلْمان** iki kanadı olan, **الجُعَل** gibi küçük bir hayvancıktır. Kurâ‘ dedi: Tayy dilinde **الجُعَل**’a **أَبو وَجْزة** denir. Ve **رَجُل جُعَل**: siyah, çirkin; **الجُعَل**’a benzetilmiş; ve denildi: o inatçıdır; çünkü **الجُعَل** inatçılıkla vasfedilir; denir: **رجل جُعَلٌ**. Ve **جُعَل الإِنسان**: onun gözetleyicisi. Meselde: “سَدِك بامرِئ
(* “**بامرئ**” sözü: asılda böyledir; Meydânî onu sonunda hemzeli **امرئ** lafzıyla zikretti, sonra şerhinde dedi ki: Ebû’n-Nedâ dedi: **سدك بأمري** bir işlerin biridir; **بامرئ** diyen tashif etmiştir) **جُعَلُه**”; bu, ihtiyacını gidermek için tenha yere gitmek isteyen adama, onu engelleyip onu söylemekten yahut yapmaktan alıkoyan bir başkasının yapışması için darb-ı meseldir. Ebû Zeyd dedi: bu ancak, alçağın kendisi gibi biriyle arkadaş olması için mesel olarak vurulur. Ve denildi: bu, sıkıntı verme ve bozma sırasında söylenir. Ebû Zeyd şu beyti okudu:
إِذا أَتَيْتُ سُلَيْمى، شَبَّ لي جُعَلٌ
إِنَّ الشَّقِيَّ الذي يَصْلى به الجُعَل

Bunu, bir kadınla konuşan bir adam söyledi; ne zaman ona gelip yanında otursa, **فيفي** onun üzerine, konuşmalarını kesecek birini salardı. İbn Büzerc dedi: Araplar dedi ki: bize çocukların oynadığı bir oyun vardır; ona **جَبَّى جُعَلُ** deriz; çocuk başını yere koyar, sonra sırt üstü döner. Dedi: onu bir adam adı olarak istediklerinde **جَبَّى جُعَلُ**’u i‘rablandırmazlar; “bu **جُعَلٌ**” dediklerinde, **جَبَّى** olmaksızın, onu i‘rablandırırlar.

Ve **الجَعْوَل**: devekuşunun yavrusu; Yemenîdir.
Ve **جُعَيْل**: bir adam adıdır. Ve **بَنُو جِعال**: bir kabiledir. Bazı fazilet sahiplerinin hattıyla bir haşiyede gördüm; dedi: Ebû’l-Kâsım Ali b. Hamza el-Basrî, **الكامل** kitabında Müberred’e dair tenbihlerde zikretti: **جَعْل**’ın cem‘i **أَجْعال** üzerinedir; o, fil pisliğidir. Cerîr dedi:
قَبَحَ الإِلهُ بَني خَضَافِ ونِسْوَةً،
بات الخَرِيرُ لَهُنَّ كالأَجْعال

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ع ل * * جَعَلَ * كذا من باب قطع و * مَجْعَلاً * أيضا بوزن مقعد و * جَعَلَهُ * نبيا صيره وجعلوا الملائكة إناثا سموهم و * الجُعْلُ * بالضم ما جعل للإنسان من شيء على فعل وكذا * الجِعالةُ * بالكسر و * الجَعِيلةُ * أيضا و * الجُعَلُ * دوبية و * اجْتَعَلَ * بمعنى جعل

##### Türkçe

* **ج ع ل** * * **جَعَلَ** * “kesmek” babından **قطع** gibi; ve **مَجْعَلاً** da, “oturak yeri” vezninde **مقعد** vezninde. Ve **جَعَلَهُ**: onu peygamber yaptı; onu dönüştürdü. “Ve melekleri dişiler yaptılar”: onları adlandırdılar. Ve **الجُعْلُ** (ötre ile): “فعل” üzere, insana bir şeyden verilen şey. Aynı şekilde **الجِعالةُ** (kesre ile) ve **الجَعِيلةُ** da. Ve **الجُعَلُ**: bir böcek. Ve **اجْتَعَلَ**: “yaptı” anlamındadır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جعله، كمنعه يجعله جعلا بالفتح ويضم، وجعالة كسحابة ويكسر، واجتعله: أي صنعه صريحه أن الجعل والصنع واحد، وقال الراغب: جعل لفظ عام في الأفعال كلها، وهو أعم من فعل وصنع وسائر أخواتها. وشاهد اجتعل قول أبي زبيد الطائي:
  ناط أمر الضعاف واجتعل اللي                      ل كحبل العادية الـمـمـدود جعل الشيء جعلا: وضعه، جعل بعضه فوق بعض: ألقاه. جعل القبيح حسنا: صيره ومنه قوله تعالى:  إنا جعلنا الشياطين  أي صيرناها، وقوله تعالى:  وجعلني نبيا  أي صيرني. جعل البصرة بغداد: ظنها إياها. جعل له كذا على كذا: شارطه به عليه ومنه الجعالة، كما سيأتي. قال الراغب: يتصرف جعل على أوجه، منها: يقال: جعل يفعل كذا: أي أقبل وأخذ، وهو بمعنى التوجه والشروع في الشيء والاشتغال به. ويكون جعل بمعنى سمى، ومنه قوله تعالى:  وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إناثا  : أي سموهم، وقيل: وصفوهم بذلك وحكموا به، كما يقال: جعل فلان زيدا أعلم الناس. أو بمعنى الاعتقاد، كقوله تعالى:  ويجعلون لله البنات  . يكون بمعنى التبيين ومنه قوله تعالى:  إنا جعلناه قرآنا عربيا  أي بيناه، وقيل: معناه: قلناه وأنزلناه. يكون بمعنى الخلق والإيجاد، فيتعدى إلى مفعول واحد، ومنه قوله تعالى:  وجعل الظلمات والنور  : أي خلقها، وقوله تعالى:  وجعلنا من الماء كل شيء حي  وقوله تعالى:  وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة  . يكون بمعنى التشريف نحو قوله تعالى:  وكذلك جعلناكم أمة وسطا  أي شرفناكم، وقيل: سميناكم، وكذا قوله تعالى:  جعل الله الكعبة البيت الحرام قياما  . يكون بمعنى التبديل نحو قوله تعالى:  فجعلنا عاليها سافلها  وكذا قوله تعالى:  وتجعلون رزقكم أنكم تكذبون  . يكون بمعنى الحكم الشرعي كقول الشارع: جعل الله الصلوات المفروضات خمسا أي حكم به. يكون بمعنى التحكم البدعي كقوله تعالى:  الذين جعلوا القرآن عضين  . وقال الراغب: قد يكون الجعل بمعنى الحكم بالشيء على الشيء، حقا كان أو باطلا، فأما الحق نحو قوله تعالى:  إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين  وأما الباطل فنحو قوله:  وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا   ويجعلون لله البنات   الذين جعلوا القرآن عضين  . وقد تكون لازمة، وهي الداخلة في أفعال المقاربة فلا تتعدى كقوله:

  وقد جعلت إذا ما قمت يثقـلـنـي                      ثوبي فأنهض نهض الشارب الثمل وكذلك قول الشاعر:
  وقد جعلت قلوص ابني سهيل                      من الأكوار مرتعها قـريب وجعلت زيدا أخاك: أي نسبته إليك. وفاته الجعل بمعنى إيجاد الشيء من الشيء وتكوينه منه، نحو:  جعل لكم من أنفسكم أزواجا  وقوله:  وجعل لكم من الجبال أكنانا   وجعل لكم فيها سبلا  . وبمعنى تصيير الشيء على حالة دون حالة، نحو:  الذي جعل لكم الأرض فراشا   والله جعل لكم مما خلق ظلالا   وجعل القمر فيهن نورا  . قيل: ومنه قوله تعالى:  إنا جعلناه قرآنا عربيا  . ويكون بمعنى التسوية والتهيئة:  ألم نجعل له عينين   يجعل له مخرجا  يجعل له من أمره يسرا  . وبمعنى إدخال شيء في شيء، كقوله تعالى:  يجعلون أصابعهم في آذانهم من الصواعق  . وبمعنى الإيقاع في القلب والإلهام، كقوله تعالى:  وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه  . وفي الجملة فأي معنى ذكر فإنه لا يخلو فيه من معنى الفعل. ولشيخنا العلامة أحمد بن علي السنديلي، رسالة في الجعل والمجعول، رد بها على المحتسب، بعد عهدي بها الآن، وهي نفيسة في بابها. والجعالة، مثلثة الفتح عن الأصمعي. الجعال ككتاب، الجعل، مثال قفل، الجعيلة، مثال سفينة: ما جعله له على عمله وهو أعم من الأجرة والثواب، والجمع: جعل بضمتين، وجعائل. وتجاعلوا الشيء: جعلوه بينهم وهو تفاعل من الجعل، ويقال: تجاعل الناس بينهم عند البعث، أو الأمر يحزبهم من السلطان. الجعالة كسحابة: الرشوة في الحكم، وقد ورد في الحديث أنه سحت وما تجعل للغازي إذا غزا عنك بجعل وهي الجعائل، يدفعه المضروب عليه البعث إلى من يغزو عنه، قال سليك بن شقيق الأسدي:
  فأعطيت الجعالة مستميتـا                      خفيف الحاذ من فتيان جرم ويكسر ويضم. الجعالة بالكسر والضم: خرقة ينزل بها القدر عن النار كالجعال، بالكسر والجمع: جعل وجعائل، ككتب ورسائل. وأجعله جعلا بالضم من العطية وأجعله له: أي أعطاه. أجعل القدر: أنزلها بالجعال. أجعلت الكلبة وغيرها من سائر السباع: إذا أحبت السفاد وأرادت، كاستجعلت، فهي مجعل وقال الراغب: هو كناية عن طلب السفاد. والجعلة: الفسيلة، أو النخلة القصيرة، أو الردية، أو الفائتة لليد، ج: جعل قال:
  أو يستوي أثيثها وجعلها و قيل: الجعل كالبعل من النخل زنة ومعنى. الجعل كصرد: الرجل الأسود الدميم، أو اللجوج، قيل: هو الرقيب وكل ذلك على التشبيه. الأصل فيه دويبة سوداء، تكون في المواضع الندية. ج: جعلان، بالكسر كصردان. وأرض مجعلة، كمحسنة: كثيرتها. وماء جعل، بالكسر، جعل ككتف، مجعل مثال محسن: كثرت فيه الجعلان أو ماتت فيه، وقد جعل، كفرح، وأجعل. قال ابن دريد: الجعول، كجرول: ولد النعام مثل الرأل، سواء. قال: وبنو جعال، ككتاب: حي من العرب. الجعلة كهمزة: ع قال صخر بن عمير:
  وقبلها عام ارتبعنا الجعله

  وكزبير: جعيل بن سراقة الضمري ويقال: جعال، كغراب. وجعيل بن زياد الأشجعي روى عنه عبد الله بن أبي الجعد صحابيان رضي الله عنهما. وكعب بن جعيل بن قمير بن عجرة: شاعر. قال شمر: الجاعل: المعطي، والمجتعل: الآخذ يقال: جعلوا لنا جعيلة في بعيرهم، فأبينا أن نجتعل منهم: أي نأخذ. قال ابن الأعرابي: الجعل محركة: القصر في سمن قال: أيضا: اللجاج. قال غيره: جاعله مجاعلة وجعالا: رشاه وفي الأساس: هو يجاعله: أي يصانعه برشوة.
 ومما يستدرك عليه: جعيله الغرق: ما يجعل لمن يغوص على متاع أو إنسان غرق في الماء. وجعول، كجزول: من الأعلام. وجعال، كغراب: صحابي، وهو غير ابن سراقة، أورده الذهبي وابن فهد في معجمهما. وشبيب بن جعيل: شاعر. وقال ابن بزرج: قالت الأعراب: لنا لعبة يلعب بها الصبيان، نسميها: جبى جعل، مثال زفر، يضع الصبي رأسه على الأرض ثم ينقلب على الظهر، قال: ولا يجرون جبى جعل إذا أرادوا بها اسم رجل، فإذا قالوا: هذا جعل بغير جبى أجروه. والمجعل: الجعل، يقال: جعلت كذا وكذا أجعله جعلا ومجعلا، ومنه حديث عمر رضي الله عنه:  كان النبي صلى الله عليه وسلم ينفق على أهله نفقة سنتهم من هذا المال، يعني من الفيء، ثم يأخذ ما بقى فيجعله مجعل مال الله  .

##### Türkçe

**جعله**; **منعه** gibi: **يجعله**; **جعلا** (fetha ile ve damme ile) ve **جعالة** **سحابة** gibi (kesre ile de olur); ve **اجتعله**: yani onu yaptı; bunun sarih olanı şudur ki **الجعل** ile **الصنع** birdir. **الراغب** dedi: **جعل** lafzı bütün fiillerde umumîdir; ve o, **فعل** ve **صنع** ve sair kardeşlerinden daha umumîdir. **اجتعل**’e şahit, **أبو زبيد الطائي**’nin sözü:
  Zayıfların işini bağladı ve **اجتعل** etti geceyi, uzatılmış saldırı ipi gibi.

**جعل** şeyi **جعلا**: onu koydu. **جعل** onun bir kısmını bir kısmının üstüne: onu attı. **جعل** çirkini güzel: onu dönüştürdü; ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: **إنا جعلنا الشياطين** yani onları dönüştürdük; ve Yüce Allah’ın sözü: **وجعلني نبيا** yani beni dönüştürdü. **جعل** Basra’yı Bağdat: onu o sandı. Ona şu karşılığında şu kadar **جعل** etti: onu onun üzerine şart koştu; ve ondan **الجعالة**dır, geleceği üzere. **الراغب** dedi: **جعل** çeşitli vecihler üzere tasarruf eder; onlardan: denir ki: **جعل** şöyle yapıyor: yani yöneldi ve aldı; ve o, yönelme ve şeye girişme ve onunla meşgul olma manasındadır. Ve **جعل** “adlandırdı” manasında olur; ondan Yüce Allah’ın sözü: **وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إناثا**: yani onları adlandırdılar; ve denildi: onları bununla vasıfladılar ve bununla hükmettiler; denildiği gibi: falan, Zeyd’i insanların en bilgilisi **جعل** etti. Yahut “itikad” manasında; Yüce Allah’ın sözü gibi: **ويجعلون لله البنات**. “Beyan etme” manasında olur; ondan Yüce Allah’ın sözü: **إنا جعلناه قرآنا عربيا** yani onu beyan ettik; ve denildi: manası: onu söyledik ve onu indirdik. “Yaratma ve var etme” manasında olur; böylece bir mef’ule geçişli olur; ondan Yüce Allah’ın sözü: **وجعل الظلمات والنور**: yani onları yarattı; ve Yüce Allah’ın sözü: **وجعلنا من الماء كل شيء حي** ve Yüce Allah’ın sözü: **وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة**. “Şereflendirme” manasında olur; Yüce Allah’ın sözü gibi: **وكذلك جعلناكم أمة وسطا** yani sizi şereflendirdik; ve denildi: sizi adlandırdık; ve yine Yüce Allah’ın sözü: **جعل الله الكعبة البيت الحرام قياما**. “Değiştirme” manasında olur; Yüce Allah’ın sözü gibi: **فجعلنا عاليها سافلها**; ve yine Yüce Allah’ın sözü: **وتجعلون رزقكم أنكم تكذبون**. “Şer‘î hüküm” manasında olur; şâri‘in sözü gibi: Allah farz namazları beş **جعل** etti; yani bununla hükmetti. “Bid‘atçı tahakküm” manasında olur; Yüce Allah’ın sözü gibi: **الذين جعلوا القرآن عضين**. **الراغب** dedi: **الجعل**, bir şeyi bir şey üzerine hükmetme manasında olabilir; hak olsun bâtıl olsun. Hakka gelince, Yüce Allah’ın sözü gibi: **إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين**; bâtıla gelince, şu söz gibi: **وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا** ve **ويجعلون لله البنات** ve **الذين جعلوا القرآن عضين**. Ve lâzım olabilir; o, mukârebe fiillerine dâhil olandır; geçişli olmaz; şu sözü gibi:

  Kalktığımda elbisem beni ağırlaştırır oldu; sarhoş içenin kalkışı gibi kalkarım.

Ve şairin sözü de böyledir:
  İbn Süheyl’in devesi, semerlerin yakın otlağını edinir oldu.

Ve “Zeyd’i senin kardeşin **جعل** ettim”: yani onu sana nisbet ettim. Ve ondan kaçtı: **الجعل**’in, şeyi şeyden var etme ve onu ondan teşkil etme manası; şu gibi: **جعل لكم من أنفسكم أزواجا** ve Yüce Allah’ın sözü: **وجعل لكم من الجبال أكنانا** ve **وجعل لكم فيها سبلا**. Ve bir şeyi bir hâl üzere, başka bir hâl olmaksızın dönüştürme manasında; şu gibi: **الذي جعل لكم الأرض فراشا** ve **والله جعل لكم مما خلق ظلالا** ve **وجعل القمر فيهن نورا**. Denildi: ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **إنا جعلناه قرآنا عربيا**. Ve “eşitleme ve hazırlama” manasında olur: **ألم نجعل له عينين**; **يجعل له مخرجا**; **يجعل له من أمره يسرا**. Ve bir şeyi bir şeyin içine sokma manasında; Yüce Allah’ın sözü gibi: **يجعلون أصابعهم في آذانهم من الصواعق**. Ve kalbe düşürme ve ilham manasında; Yüce Allah’ın sözü gibi: **وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه**. Hâsılı, zikredilen her mana, onda fiil manasından hâlî olmaz. Ve şeyhimiz allâme Ahmed b. Ali es-Sindîlî’nin **الجعل** ve **المجعول** hakkında bir risalesi vardır; onunla **المحتسب**’e reddiye yapmıştır; şimdi ondan uzak bir zamandır; ve o, babında nefistir. Ve **الجعالة**, **الأصمعي**’den, feth bakımından üçlüdür. **الجعال** **كتاب** gibi; **الجعل** **قفل** misali; **الجعيلة** **سفينة** misali: onun işi üzerine ona **جعل** ettiği şeydir; ve o, ücret ve sevaptan daha umumîdir. Cem‘i: iki damme ile **جعل** ve **جعائل**. Ve **تجاعلوا** şeyi: onu aralarında **جعل** ettiler; ve o, **الجعل**’den tefâ‘uldür. Ve denir: insanlar, gönderme (seferberlik) sırasında aralarında **تجاعل** ettiler; yahut sultandan onları bunaltan işte. **الجعالة** **سحابة** gibi: hükümde rüşvet; ve hadiste gelmiştir ki o, haram kazançtır. Ve gazîye, senin yerine gazâ ettiğinde **جعل** olarak verdiğin şey; ve o, **الجعائل**dir; onu, üzerine gönderme yazılan kimse, onun yerine gazâ edene verir. **سليك بن شقيق الأسدي** dedi:
  Cürm gençlerinden, hafif ayaklı, canını ortaya koyana **الجعالة**yı verdim.

Ve kesre ile de, damme ile de olur. **الجعالة** (kesre ve damme ile): ateşten tencereyi indirdiği bez parçası; **الجعال** gibi (kesre ile). Cem‘i: **جعل** ve **جعائل**; **كتب** ve **رسائل** gibi. Ve ona, bağıştan, damme ile **جعلا** **أجعله**; ve “ona onu **أجعله**”: yani ona verdi. “Tencereyi **أجعل** etti”: onu **الجعال** ile indirdi. Dişi köpek ve sair yırtıcıların tümü **أجعلت**: çiftleşmeyi sevdiği ve istediği zaman; **استجعلت** gibi; o hâlde o **مجعل**dir. **الراغب** dedi: o, çiftleşme talebinden kinayedir. Ve **الجعلة**: fidan; yahut kısa hurma; yahut kötü; yahut ele geçmeyen; cem‘i: **جعل**. Şöyle dedi:
  Onun gür olanı ile **جعل**i bir olur mu?

Ve denildi: **الجعل**, hurmadan **البعل** gibi; vezin ve mana bakımından. **الجعل** **صرد** gibi: siyah, çirkin adam; yahut inatçı. Denildi: o, gözetleyicidir; bütün bunlar teşbih üzerinedir. Aslı, nemli yerlerde bulunan siyah bir küçük hayvandır. Cem‘i: **جعلان**; kesre ile, **صردان** gibi. Ve **أرض مجعلة** **محسنة** gibi: ondan çok olan. Ve **ماء جعل** (kesre ile); **جعل** **كتف** gibi; **مجعل** **محسن** misali: onda **الجعلان** çoğaldı yahut onda öldü. Ve **جعل** etti, **فرح** gibi; ve **أجعل** etti. İbn Düreyd dedi: **الجعول** **جرول** gibi: devekuşu yavrusu; **الرأل** gibi; eşittir. Dedi: ve **بنو جعال** **كتاب** gibi: Araplardan bir kabiledir. **الجعلة** **همزة** gibi: bir dişi eşek. Sahr b. Umeyr dedi:
  Ondan önce bir yıl, **الجعله**yi otlak edindik.

Ve **زبير** gibi: **جعيل بن سراقة الضمري**; ve denir: **جعال** **غراب** gibi. Ve **جعيل بن زياد الأشجعي**, ondan Abdullah b. Ebî’l-Ca‘d rivayet etti; ikisi de sahabîdir, Allah onlardan razı olsun. Ve **كعب بن جعيل بن قمير بن عجرة**: şair. Şemmer dedi: **الجاعل**: veren; **المجتعل**: alan. Denir: develerinde bize bir **جعيلة** **جعل** ettiler; biz de onlardan **نجتعل** etmeyi reddettik: yani almayı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجعل** (harekeli): semizlikte kısalık. Dedi: ayrıca: inatçılık. Başkası dedi: onu **مجاعلة** ve **جعالا** ile **جاعله** etti: ona rüşvet verdi. Ve **الأساس**’ta: o, onu **يجاعله**: yani rüşvetle onunla uzlaşır.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **جعيله الغرق**: suda boğulan bir mal yahut insan üzerine dalana **جعل** edilen şey. Ve **جعول** **جزول** gibi: özel adlardandır. Ve **جعال** **غراب** gibi: sahabî; ve o, İbn Sürâka’dan başkadır; onu Zehebî ve İbn Fehd, mu‘cemlerinde zikrettiler. Ve **شبيب بن جعيل**: şair. İbn Bezrec dedi: Araplar dedi ki: bizim çocukların oynadığı bir oyunumuz var; ona **جبى جعل** deriz; **زفر** misali: çocuk başını yere koyar, sonra sırt üstü devrilir. Dedi: onu bir adam adı olarak istediklerinde **جبى جعل**’i i‘rab etmezler; “bu, **جعل**dir” dediklerinde, **جبى** olmaksızın onu i‘rab ederler. Ve **المجعل**: **الجعل**dir. Denir: “şunu şunu **جعلت**: onu **جعلا** ve **مجعلا** **أجعله**.” Ve ondan, Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisi: **كان النبي صلى الله عليه وسلم ينفق على أهله نفقة سنتهم من هذا المال، يعني من الفيء، ثم يأخذ ما بقى فيجعله مجعل مال الله**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَعَلَ
1 جَعَلَ جعل , aor. جَعَلَ , inf. n. جَعْلٌ (S, Msb, K) and جُعْلٌ and جَعَالَةٌ and جِعَالَةٌ (K) and مَجْعَلٌ, (S, TA,) He made a thing; syn. صَنَعَ; (Msb, K;) but having a more general signification than فَعَلَ and صَنَعَ and their equivalents [as will be shown by what follows]; (Er-Rلghib, TA;) and so ↓ اجتعل: (K:) both these verbs signify the same. (S.) ― -b2- He made a thing of, or from, a thing; as in the saying [in the Kur xvi. 74 and xlii. 9], جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا [He hath made for you, of, or from, yourselves, wives]; and [in the Kur xvi. 83] وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الجِبَالِ أَكْنَانًا [And He hath made for you, of the mountains, places of retreat; as caves, and excavated houses or chambers: so explained by Bd]. (TA.) ― -b3- He created; (K, TA;) brought into being, or existence; (TA;) as in the saying [in the Kur vi. 1], وَچَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورِ [And hath created, or brought into being, the darknesses and the light]; (K, TA;) and [in the Kur xxi. 31] وَجَعَلْنَا مِنَ المَآءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ [And We have created of water, or the seminal fluid, everything living]; and [in the Kur xvi. 80, &c.,] وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الأَبْصَارَ وَالأَفْئِدَةَ [And He created for you the ears and the eyes and the hearts]. (TA.) ― -b4- He made, or prepared; as in the saying [in the Kur lxv. 2], يَجْعَلُ لَهُ مَخْرَجًا [He will make, or prepare, for him a way of escape, or safety]; and [in the Kur lxv. 4] يَجْعَلُ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا [He will make, or prepare, for him an easy state of his circumstances; i. e., will make his circumstances, or case, easy to him]. (TA.) ― -b5- He made; meaning he made to be, or become; he constituted; he appointed; [in which sense it is doubly trans.;] (S, K;) as in the saying in the Kur [xix. 31], وَجَعَلْنِى نَبِيًّا [And He hath made me a prophet]; (S;) [and in the elliptical phrase, جَعَلَهُ عَلَيْهِ He made him to be superintendant, or the like, over it; set him, or appointed him, over it:] and in the phrase, جَعَلَ القَبِيحَ حَسَنًا [He made that which was bad to be, or become, good]. (K.) ― -b6- He made a thing to be in a particular state or condition; as in the saying [in the Kur ii. 20], الَّذِ جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِرَاشًا [Who hath made for you the earth to be as a bed]; and [in the Kur lxxi. 15] وَجَعَلَ القَمَرَ فِيهِنَّ نُورًا [And hath made the moon, in them (the heavens), to be as a light]; and so, as some say, in the saying [in the Kur xliii. 2], اـِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا [Verily we have made it an Arabic Kur-لn]. (TA.) ― -b7- [He made a thing to be in an altered, or changed, state or condition; i. e.,] the verb signifies also the changing a thing from its state or condition; as in the saying [in the Kur xi. 84 and xv. 74], جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا [We made their upper part to be their lower part]; (K;) and in the words of the Kur [lvi. 81], وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ [And do ye make the thanks that ye should render for your sustenance to be that ye charge with falsehood the Giver thereof by attributing it to the stars called أَنْوَآء as expl. by Bd and Jel]. (TA.) ― -b8- He pronounced (Er-Rلghib, K) a thing by a true judgment or decision, (Er-Rلghib,) or as a legal ordinance; (K;) as in the saying (of the Legislator, TA), جَعَلَ اللّٰهُ الصَّلَوَاتِ المَفْرُوضَاتِ خَمْسًا [God hath pronounced the prayers that are made obligatory to be five] (K.) And He pronounce (Er-Rلghib, K *) a thing by a false judgment or decision, (Er-Rلghib,) or according to his own judgment, heretically; (K;) as in the saying [in the Kur xv. 91], الَّذِينَ جَعَلُوا القُرْآنَ عِضِينَ [Who pronounced the Kur-لn to be lies, or enchantment, &c.]. (Er-Rلghib, K.) ― -b9- He called, or named, (S, Msb, K,) a thing; (Msb;) as in the saying [in the Kur xliii. 18], وَجَعَلُوا المَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمٰنِ اـِنَاثًا [And they have called the angels, who are the servants of the Compassionate, females]: (S, K:) or, as some say, the meaning is, have described them as, and pronounced them to be, females; like as one says, جَعَلَ فُلَانٌ زَيْدًا أَعْلَمَ النَّاسِ [Such a one described Zeyd as, and pronounced him to be, the most learned of men]: or have held, or believed, them to be females; like as the verb signifies in the saying in the Kur [xvi. 59], وَيَجْعَلُونَ لِلّٰهِ البَنَاتِ [And they hold, or believe, God to have daughters: or this may be rendered and they attribute to God daughters]. (TA.) You say also, جَعَلْتُ زَيْدًا أَخَاكَ, meaning I asserted Zeyd to be related to thee [as a brother; or I called Zeyd thy brother]. (K.) ― -b10- He thought; as in the saying, جَعَلَ البَصْرَةَ بَغْدَادَ [He thought El-Basrah to be Baghdلd]; (K;) and so in the saying, جَعَلْتُهُ عَبْدًا فَشَتَمْتُهُ [I thought him to be a slave, and consequently I reviled him]. (Ham p. 31.) ― -b11- He made known, or plain, or perspicuous; as in the saying [in the Kur xliii. 2, of which one explanation has been given above], اـِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا [Verily we have made it known, &c., as an Arabic Kur-لn]: (K:) or the meaning is, we have revealed it [as such]. (TA.) ― -b12- He exalted, or ennobled; as in the saying [in the Kur ii. 137], جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا [We have exalted you, or ennobled you, as a nation conforming to the just mean; or just, or equitable, or good]: (K:) [or it may be rendered, we have made you a nation &c.:] or, as some say, the meaning is, we have called you, or named you, a nation &c. (TA.) ― -b13- Also, inf. n. جَعْلٌ, He put, or laid, a thing; or put it, or laid it, down. (K.) And جَعَلَ بَعْضَهُ فُوْقَ بَعْضٍ He put, or threw, one part of it upon another. (K.) ― -b14- He inserted a thing into a thing; as in the Kur [ii. 18], يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِى آذَانِهِمْ [They insert, or put, their fingers into their ears]. (TA.) ― -b15- He put into the heart, or mind; as in the Kur [lvii. 27], وَجَلْنَا فِى قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً [And we put into the hearts of those who followed him pity and com- passion]. (TA.) ― -b16- [He appointed, or assigned, or stipulated to give, or gave, wages, pay, or a stipend, &c.]. You say, جَعَلْتُ لَهُ جُعْلًا [I appointed him, &c., wages, pay, or a stipend]. (Msb.) And جَعَلَ لَهُ كَذَا عَلَى كَذَا He stipulated with him to give him such a thing for [doing] such a thing. (K.) And جَعَلَ [alone] He gave wages, pay, or a stipend, to another to serve for him in war, i. e., in his stead. (Mgh.) And لَهُ ↓ أَجْعَلْتُ I gave to him wages, pay, or a stipend. (S, * Mgh.) And جُعْلًا ↓ أَجْعَلَهُ and لَهُ ↓ أَجْعَلَهُ, He gave to him wages, pay, or a stipend. (K, TA.) And it is said in a trad., جَعَلَ لِقَوْمِهِ مِائَةً مِنَ الاـِبِلِ عَلَى أَنْ يُسَلِّمُوا [He gave, or stipulated to give, to his people, or party, a hundred camels on the condition that they should surrender]. (Mgh.) -A2- جَعَلَ يَفْعَلُ كَذَا He set about, began, commenced, took to, or betook himself to, doing such a thing; (K, * TA;) he became occupied in doing such a thing. (TA.) ― -b2- جَعَلَ is also, sometimes, an intrans. verb included among the verbs of appropinquation (أَفْعَالُ المُقَارَبَةِ); as in the saying,
وَقَدْ جَعَلْتُ اـِذَا مَا قُمْتُ يُثْقِلُنِى
ثَوْبِى فَأَنْهَضُ نَهْضَ الشَّارِبِ الثَّّمِلِ
[And I was beginning to be, or at the point of being, in such a state that, when I rose, my garment heavily burdened me, so that I stood up as stands up the intoxicated drinker]. (K.) -A3- جَعِلَ, (S, K,) aor. جَعَلَ , (K,) inf. n. جَعَلٌ; (S;) and ↓ اجعل; (K;) It (water) had in it many جِعْلَان, pl. of جُعَلٌ: (S, K:) or had in it dead جِعْلَان. (K.) ― -b2- And جَعِلَ, (TK,) inf. n. جَعَلٌ, (IAar, K, TK,) He (a boy, TK) was, or became, short and fat. (IAar, K. [In the explanation of الجَعَلُ in the CK, القَصِيرُ is erroneously put for القِصَرُ.]) ― -b3- And He (a man, TK) persisted; or persisted obstinately; or persisted in contention, or litigation; or contended, or litigated; جَعَلٌ being syn. with لَجَاجٌ. (IAar, K.)

جاعلهُ
3 جاعلهُ جاعل جاعله جاعلة , (A, K,) inf. n. مُجَاعَلَةٌ and جِعَالٌ, (TA,) He endeavoured to conciliate him by means of a bribe. (A, K. * [In the CK, رَشّاهُ is erroneously put for رَاشَاهُ.])

4 أَجْعَلَ see جَعَلَ, above, in three places: -A2- and see جَعِلَ, above. -A3- اجعل القِدْرَ He put down the cooking-pot (S, K) from the fire (S) with the piece of rag called جِعَال. (S, K,) -A4- أَجْعَلَتْ and ↓ استجعلت said of a bitch, (S, K,) and of other animals, (K,) of any beasts of prey, (S,) She desired, (S, K, Er-Rلghib,) or loved, (K,) copulation: (S, K, Er-Rلghib:) metonymically used in this sense. (Er-Rلghib, TA.)

تجاعلوا الشَّىْءَ
6 تجاعلوا الشَّىْءَ ذ They stipulated among themselves to give the thing as wages, pay, or stipend: (K:) from جُعْلٌ. (TA.) You say also, تجاعل النَّاسُ بَيْنَهُمْ عِنْدَ البَعْثِ [The people stipulated among themselves to give wages, or pay, to such of them as should serve as substitutes, on the occasion of being ordered forth to war]. (TA.)

اجتعل
8 اجتعل اجتعل : see 1, first sentence. ― -b2- Also He took, or received, wages, pay, or a stipend. (Mgh, TA.)

10 اـِسْتَجْعَلَ see 4.

جَعْلٌ
جَعْلٌ جعل Short palm-trees: (S, K:) or shoots, or offsets, of palm-trees, cut off from the mothertrees, or plucked forth from the ground, and planted: or bad palm-trees: or palm-trees that rise beyond the reach of the hand: (K:) n. un. with ة: (S: [in the K, not so correctly, pl. of جَعْلَةٌ:]) and palm-trees such as are called بَعْلٌ [q. v.]. (K.)

جُعْلٌ
جُعْلٌ جعل Wages; pay; a stipend; or a thing that is appointed, or stipulated, to be given to a man for work, or service; (S, Mgh, Msb, * K;) of more general import than أُجْرَةٌ and ثَوَابٌ; (TA;) as also ↓ جِعَالَةٌ (S, Mgh, Msb, K) and (as some say, Msb) ↓ جَعَالَةٌ (As, Mgh, Msb, K) and ↓ جُعَالَةٌ (Mgh, Msb, K) and ↓ جَعِيلَةٌ (S, Mgh, Msb, K) and ↓ جِعَالٌ (K) and ↓ جَعَلٌ: (Har p. 134:) pl. جُعُلٌ (TA) and (of جعيلة or جعالة, Mgh) جَعَائِلُ. (Mgh, TA.) Afterwards, (Mgh,) or ↓ جَعَالَةٌ and ↓ جِعَالَةٌ and ↓ جُعَالَةٌ, (K, TA,) Wages, or pay, or the like, which one gives to a man who goes to war (Mgh, K, TA) as a substitute for the giver, (K, TA,) that he may aid himself thereby to serve in the war: (Mgh:) pl. of the last three words جَعَائِلُ (TA.) And جُعْلٌ, (TA in art. رشو,) or ↓ جَعَالَةٌ, (K,) A bribe. (K, TA.) And ↓ جَعِيلَةٌ الغَرَقِ What is given, or stipulated to be given, to him who dives for goods or for a man drowned. (TA.)

جِعْلٌ
جِعْلٌ جعل and ↓ جَعِلٌ and ↓ مُجْعِلٌ Water having in it many جِعْلَان, pl. of جُعَلٌ: or having in it dead جِعْلَان. (K.) And ↓ أَرْضٌ مُجْعِلَةٌ A land abounding with جِعْلَان. (K.)

جَعَلٌ
جَعَلٌ جعل : see جُعْلٌ.

جَعِلٌ
جَعِلٌ جعل : see جِعْلٌ.

جُعَلٌ
جُعَلٌ جعل [The species of black beetle called cantharus;] a certain insect (دُوَيْبَّة); (S, K;) a certain black insect, found in moist places, (TA,) that rolls along a little ball [of dung] called دُحْرُوجَة [in which it deposits its eggs]: (S and K in art. دحرج:) [see also خُنْفَسَآءُ: it is strangely explained in the Msb as the حِرْبَآء, which is the male of the أُمُّ حُبَيْن:] pl. جِعْلَانٌ. (S, Msb, K.) ― -b2- Hence, as being likened thereto, (TA,) A black and ugly and small man: or one who is wont to persist, or to persist obstinately, or to persist in contention or litigation, or to contend or litigate: and (as some say, TA) i. q. رَقِيبٌ [a watcher, an observer, &c.]. (K, TA.)

جِعَالٌ
جِعَالٌ جعال A piece of rag with which a cooking-pot is put down (S, K) from the fire; (S;) as also ↓ جِعَالَةٌ and ↓ جُعَالَةٌ: (K:) pl. جُعُلٌ (S, TA) and جَعَائِلُ. (TA.) -A2- See also جُعْلٌ.

جَعْوَلٌ
جَعْوَلٌ جعول The young of the ostrich. (IDrd, K.)

جَعَالَةٌ
جَعَالَةٌ جعال جعاله جعالة : see جُعْلٌ, in three places.

جُعَالَةٌ
جُعَالَةٌ جعال جعاله جعالة : see جُعْلٌ, for each in two places: -A2-

جِعَالَةٌ
جِعَالَةٌ جعال جعاله جعالة : and جِعَالٌ.

جَعِيلَةٌ
جَعِيلَةٌ جعيله جعيلة : see جُعْلٌ, in two places.

جَاعِلٌ
جَاعِلٌ جاعل [act. part. n. of جَعَلَ] Giving [wages, pay, or a stipend: &c.]. (K.)

مُجْعِلٌ
مُجْعِلٌ مجعل applied to a bitch, (S, K,) and to any animal (S, K) or beast of prey, (S,) Desiring, (S,) or loving, (K,) copulation. (S, K. [See 4]) -A2- Also, fem. with ة: see جِعْلٌ, in two places.

مُجْتَعِلٌ
مُجْتَعِلٌ مجتعل Taking, or receiving, [wages, pay, or a stipend.] (K.)

##### Türkçe

**جَعَلَ**
1 **جَعَلَ** جعل, muzâri‘ı **جَعَلَ**, mastarı **جَعْلٌ** (S, Msb, K) ve **جُعْلٌ** ve **جَعَالَةٌ** ve **جِعَالَةٌ** (K) ve **مَجْعَلٌ**, (S, TA,) Bir şeyi yaptı; eş anlamlısı **صَنَعَ**; (Msb, K;) fakat **فَعَلَ** ve **صَنَعَ** ve bunların benzerlerinden daha genel bir anlam taşır [aşağıda gelecek olanın göstereceği üzere]; (Er-Râghib, TA;) ve böylece ↓ **اجتعل**: (K:) bu iki fiilin ikisi de aynı şeyi ifade eder. (S.) ― -b2- Bir şeyi, bir şeyden yaptı; [Kur’ân xvi. 74 ve xlii. 9’daki] sözde olduğu gibi, **جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا** [Sizin için, kendinizden, eşler yaptı]; ve [Kur’ân xvi. 83’te] **وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الجِبَالِ أَكْنَانًا** [Ve sizin için, dağlardan, sığınak yerleri yaptı; mağaralar ve oyulmuş evler yahut odacıklar gibi: Bd tarafından böyle açıklanmıştır]. (TA.) ― -b3- Yarattı; (K, TA;) varlığa, yahut mevcudiyete getirdi; (TA;) [Kur’ân vi. 1’deki] sözde olduğu gibi, **وَچَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورِ** [Ve karanlıkları ve nuru yarattı, yahut varlığa getirdi]; (K, TA;) ve [Kur’ân xxi. 31’de] **وَجَعَلْنَا مِنَ المَآءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ** [Ve sudan, yahut menîden, her canlı şeyi yarattık]; ve [Kur’ân xvi. 80 vb.’de] **وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الأَبْصَارَ وَالأَفْئِدَةَ** [Ve sizin için kulakları ve gözleri ve kalpleri yarattı]. (TA.) ― -b4- Yaptı, yahut hazırladı; [Kur’ân lxv. 2’deki] sözde olduğu gibi, **يَجْعَلُ لَهُ مَخْرَجًا** [Onun için bir çıkış yolu, yahut kurtuluş/selâmet yolu yapar, yahut hazırlar]; ve [Kur’ân lxv. 4’te] **يَجْعَلُ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا** [Onun için işinden bir kolaylık yapar, yahut hazırlar; yani onun hâlini, yahut durumunu ona kolay kılar]. (TA.) ― -b5- Yaptı; yani var kıldı, yahut oldu kıldı; teşkil etti; tayin etti; [bu anlamda iki mef‘ûl alır;] (S, K;) Kur’ân’daki [xix. 31] sözde olduğu gibi, **وَجَعَلْنِى نَبِيًّا** [Ve beni bir peygamber yaptı]; (S;) [ve hazfedilmiş ibarede, **جَعَلَهُ عَلَيْهِ** Onu onun üzerine gözetici yahut benzeri yaptı; onu onun üzerine koydu, yahut tayin etti:] ve ibarede, **جَعَلَ القَبِيحَ حَسَنًا** [Kötü olanı iyi oldu kıldı]. (K.) ― -b6- Bir şeyi belirli bir hâl yahut şart üzere yaptı; [Kur’ân ii. 20’deki] sözde olduğu gibi, **الَّذِ جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِرَاشًا** [Sizin için yeri bir döşek gibi yaptı]; ve [Kur’ân lxxi. 15’te] **وَجَعَلَ القَمَرَ فِيهِنَّ نُورًا** [Ve ayı, onların içinde (göklerde), bir nur gibi yaptı]; ve bazılarına göre, [Kur’ân xliii. 2’deki] sözde de böyledir, **اـِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا** [Şüphesiz biz onu Arapça bir Kur’ân yaptık]. (TA.) ― -b7- [Bir şeyi değiştirilmiş bir hâl yahut şart üzere yaptı; yani] fiil, bir şeyi hâlinden yahut şartından değiştirmeyi de ifade eder; [Kur’ân xi. 84 ve xv. 74’teki] sözde olduğu gibi, **جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا** [Onların üst tarafını alt taraf yaptık]; (K;) ve Kur’ân’ın [lvi. 81] sözünde, **وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ** [Ve rızkınızın şükrünü, onun vericisini (Bd ve Jel’in açıkladığı üzere **أَنْوَآء** denilen yıldızlara nispet ederek) yalanlamanız kılıyor musunuz]. (TA.) ― -b8- (Er-Râghib, K) bir şeyi doğru bir hüküm yahut kararla (Er-Râghib) yahut şer‘î bir hüküm olarak (K;) hükme bağladı; (TA’daki Şâri‘in sözü) **جَعَلَ اللّٰهُ الصَّلَوَاتِ المَفْرُوضَاتِ خَمْسًا** [Allah farz kılınan namazları beş olarak hükme bağladı]. (K.) Ve (Er-Râghib, K*) bir şeyi yanlış bir hüküm yahut kararla (Er-Râghib) yahut kendi görüşüne göre, bid‘at üzere (K;) hükme bağladı; [Kur’ân xv. 91’deki] sözde olduğu gibi, **الَّذِينَ جَعَلُوا القُرْآنَ عِضِينَ** [Kur’ân’ı yalanlar, yahut büyü vb. diye hükme bağlayanlar]. (Er-Râghib, K.) ― -b9- (S, Msb, K,) bir şeyi adlandırdı; (Msb;) [Kur’ân xliii. 18’deki] sözde olduğu gibi, **وَجَعَلُوا المَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمٰنِ اـِنَاثًا** [Ve Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler diye adlandırdılar]: (S, K:) yahut bazılarına göre anlamı: onları dişiler diye vasf ettiler ve dişiler diye hükmettiler; tıpkı birinin, **جَعَلَ فُلَانٌ زَيْدًا أَعْلَمَ النَّاسِ** [Falanca, Zeyd’i insanların en bilgilisi diye vasf etti ve öyle hükmetti] demesi gibi: yahut onları dişi saydılar, yahut dişi olduğuna inandılar; tıpkı fiilin Kur’ân’daki [xvi. 59] sözde ifade ettiği gibi, **وَيَجْعَلُونَ لِلّٰهِ البَنَاتِ** [Ve Allah’a kızlar nispet ederler: yahut Allah’ın kızları olduğuna inanırlar; yahut bu, Allah’a kızlar isnat ederler diye tercüme edilebilir]. (TA.) Sen ayrıca, **جَعَلْتُ زَيْدًا أَخَاكَ** dersin; anlamı: Zeyd’in sana [kardeş olarak] akraba olduğunu ileri sürdüm [yahut Zeyd’e senin kardeşin dedim]. (K.) ― -b10- Zannetti; ibarede olduğu gibi, **جَعَلَ البَصْرَةَ بَغْدَادَ** [Basra’yı Bağdat zannetti]; (K;) ve yine ibarede, **جَعَلْتُهُ عَبْدًا فَشَتَمْتُهُ** [Onu köle zannettim; bunun sonucu olarak ona sövdüm]. (Ham p. 31.) ― -b11- Bildirdi, yahut açık kıldı, yahut vâzıh kıldı; [yukarıda bir açıklaması verilmiş olan Kur’ân xliii. 2’deki] sözde olduğu gibi, **اـِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا** [Şüphesiz biz onu Arapça bir Kur’ân olarak bilinir kıldık, vb.]: (K:) yahut anlamı: onu [bu şekilde] indirdik. (TA.) ― -b12- Yüceltti, yahut şereflendirdi; [Kur’ân ii. 137’deki] sözde olduğu gibi, **جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا** [Sizi, adil orta yola uygun bir ümmet olarak yücelttik, yahut şereflendirdik; yahut adil, yahut insaflı, yahut iyi]: (K:) [yahut “sizi bir ümmet yaptık” diye tercüme edilebilir:] yahut bazılarına göre anlamı: sizi bir ümmet diye adlandırdık, yahut isimlendirdik, vb. (TA.) ― -b13- Ayrıca, mastarı **جَعْلٌ**, Bir şeyi koydu, yahut bıraktı; yahut onu aşağı koydu. (K.) Ve **جَعَلَ بَعْضَهُ فُوْقَ بَعْضٍ** Onun bir kısmını diğer bir kısmının üstüne koydu, yahut attı. (K.) ― -b14- Bir şeyi bir şeyin içine soktu; Kur’ân’daki [ii. 18] gibi, **يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِى آذَانِهِمْ** [Parmaklarını kulaklarına sokarlar, yahut koyarlar]. (TA.) ― -b15- Kalbe, yahut zihne koydu; Kur’ân’daki [lvii. 27] gibi, **وَجَلْنَا فِى قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً** [Ve ona uyanların kalplerine şefkat ve merhamet koyduk]. (TA.) ― -b16- [Ücret, maaş, yahut bir tahsis vb. vermeyi tayin etti, yahut vermeyi şart koştu, yahut verdi]. Sen, **جَعَلْتُ لَهُ جُعْلًا** [Ona ücret vb. tayin ettim] dersin. (Msb.) Ve **جَعَلَ لَهُ كَذَا عَلَى كَذَا** Şu işi [yapması] karşılığında ona şu şeyi vermek üzere onunla şartlaştı. (K.) Ve **جَعَلَ** [yalnız başına] savaşta, yani kendi yerine, onun için hizmet etsin diye bir başkasına ücret, maaş, yahut tahsis verdi. (Mgh.) Ve **لَهُ** ↓ **أَجْعَلْتُ** Ona ücret, maaş, yahut tahsis verdim. (S,* Mgh.) Ve **جُعْلًا** ↓ **أَجْعَلَهُ** ve **لَهُ** ↓ **أَجْعَلَهُ**, Ona ücret, maaş, yahut tahsis verdi. (K, TA.) Ve bir rivayette şöyle denmiştir: **جَعَلَ لِقَوْمِهِ مِائَةً مِنَ الاـِبِلِ عَلَى أَنْ يُسَلِّمُوا** [Teslim olmaları şartıyla kavmine, yahut tarafına, yüz deve verdi, yahut vermeyi şart koştu]. (Mgh.)
-A2- **جَعَلَ يَفْعَلُ كَذَا** Şu işi yapmaya koyuldu, başladı, girişti, yöneldi; (K,* TA;) şu işi yapmakla meşgul oldu. (TA.) ― -b2- **جَعَلَ** bazen, yaklaşma fiilleri ( **أَفْعَالُ المُقَارَبَةِ** ) arasında sayılan lâzım bir fiildir; şu sözde olduğu gibi,
وَقَدْ جَعَلْتُ اـِذَا مَا قُمْتُ يُثْقِلُنِى
ثَوْبِى فَأَنْهَضُ نَهْضَ الشَّارِبِ الثَّّمِلِ
[Ve ben, kalktığımda elbisemin beni ağırlaştırdığı bir hâle başlamak üzereydim, yahut o hâlin eşiğindeydim; böylece sarhoş içicinin kalkışı gibi kalkıyordum]. (K.)
-A3- **جَعِلَ**, (S, K,) muzâri‘ı **جَعَلَ**, (K,) mastarı **جَعَلٌ**; (S;) ve ↓ **اجعل**; (K;) Onda (suda) **جِعْلَان** çoktu; **جُعَلٌ**’ün çoğuludur: (S, K:) yahut onda ölü **جِعْلَان** vardı. (K.) ― -b2- Ve **جَعِلَ**, (TK,) mastarı **جَعَلٌ**, (IAar, K, TK,) O (bir çocuk, TK) kısa ve şişman oldu, yahut kısa ve şişmanlaştı. (IAar, K. [CK’de **الجَعَلُ**’ün açıklamasında **القَصِيرُ**, yanlışlıkla **القِصَرُ** yerine konmuştur.]) ― -b3- Ve o (bir adam, TK) ısrar etti; yahut inatla ısrar etti; yahut çekişmede, yahut davalaşmada ısrar etti; yahut çekişti, yahut davalaştı; **جَعَلٌ**, **لَجَاجٌ** ile eş anlamlıdır. (IAar, K.)

**جاعلهُ**
3 **جاعلهُ** جاعل جاعله جاعلة, (A, K,) mastarı **مُجَاعَلَةٌ** ve **جِعَالٌ**, (TA,) Bir rüşvet vasıtasıyla onun gönlünü almaya çalıştı. (A, K.* [CK’de **رَشّاهُ**, yanlışlıkla **رَاشَاهُ** yerine konmuştur.])

4 **أَجْعَلَ**: yukarıda, üç yerde, **جَعَلَ**’e bak: -A2- ve yukarıda **جَعِلَ**’e bak. -A3- **اجعل القِدْرَ** O, **جِعَال** denilen bez parçasıyla, tencereyi (S, K) ateşten (S) indirdi. (S, K,) -A4- **أَجْعَلَتْ** ve ↓ **استجعلت** dişi köpek hakkında, (S, K,) ve diğer hayvanlar hakkında, (K,) her yırtıcı hayvan hakkında, (S,) O, (S, K, Er-Râghib,) çiftleşmeyi istedi, (S, K, Er-Râghib,) yahut sevdi: (K:) bu anlamda mecaz yoluyla kullanılır. (Er-Râghib, TA.)

**تجاعلوا الشَّىْءَ**
6 **تجاعلوا الشَّىْءَ** ذ Onlar, şeyi ücret, maaş, yahut tahsis olarak vermek üzere aralarında şartlaştılar: (K:) **جُعْلٌ**’den. (TA.) Sen ayrıca, **تجاعل النَّاسُ بَيْنَهُمْ عِنْدَ البَعْثِ** [Savaşa çağrılma sırasında insanlar, aralarında, kendilerinden yerine gidecek olanlara ücret yahut maaş vermek üzere şartlaştılar] dersin. (TA.)

**اجتعل**
8 **اجتعل** اجتعل: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- Ayrıca ücret, maaş, yahut tahsis aldı, yahut kabul etti. (Mgh, TA.)

10 **اـِسْتَجْعَلَ**: 4’e bak.

**جَعْلٌ**
**جَعْلٌ** جعل Kısa hurma ağaçları: (S, K:) yahut ana ağaçlardan kesilen, yahut yerden sökülüp çıkarılan ve dikilen hurma sürgünleri, yahut fidanları: yahut kötü hurma ağaçları: yahut elin erişemeyeceği kadar yükselen hurma ağaçları: (K:) tekili ة iledir: (S: [K’da, o kadar doğru olmayarak, **جَعْلَةٌ**’nin çoğulu denmiştir:]) ve **بَعْلٌ** [bkz.] denilen türden hurma ağaçları. (K.)

**جُعْلٌ**
**جُعْلٌ** جعل Ücret; maaş; tahsis; yahut bir adama iş yahut hizmet karşılığında verilmesi tayin edilen, yahut şart koşulan şey; (S, Mgh, Msb,* K;) **أُجْرَةٌ** ve **ثَوَابٌ**’dan daha genel anlamlıdır; (TA;) bunun gibi ↓ **جِعَالَةٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve (bazılarının dediğine göre, Msb) ↓ **جَعَالَةٌ** (As, Mgh, Msb, K) ve ↓ **جُعَالَةٌ** (Mgh, Msb, K) ve ↓ **جَعِيلَةٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve ↓ **جِعَالٌ** (K) ve ↓ **جَعَلٌ**: (Har p. 134:) çoğulu **جُعُلٌ** (TA) ve ( **جعيلة** yahut **جعالة**’nin çoğulu olarak, Mgh) **جَعَائِلُ**. (Mgh, TA.) Sonra, (Mgh,) yahut ↓ **جَعَالَةٌ** ve ↓ **جِعَالَةٌ** ve ↓ **جُعَالَةٌ**, (K, TA,) Savaşa (Mgh, K, TA) verenin yerine giden kimseye, (K, TA,) savaşta hizmet etmeye bununla yardım etsin diye, (Mgh:) verilen ücret, yahut maaş vb.: bu son üç kelimenin çoğulu **جَعَائِلُ**’dir. (TA.) Ve **جُعْلٌ**, (TA, madde **رشو**’da,) yahut ↓ **جَعَالَةٌ**, (K,) Rüşvet. (K, TA.) Ve ↓ **جَعِيلَةٌ الغَرَقِ** Boğulan bir adam için yahut mallar için dalana verilen, yahut verilmesi şart koşulan şey. (TA.)

**جِعْلٌ**
**جِعْلٌ** جعل ve ↓ **جَعِلٌ** ve ↓ **مُجْعِلٌ** İçinde **جِعْلَان** çok olan su; **جُعَلٌ**’ün çoğuludur: yahut içinde ölü **جِعْلَان** bulunan. (K.) Ve ↓ **أَرْضٌ مُجْعِلَةٌ** **جِعْلَان** bakımından bol bir arazi. (K.)

**جَعَلٌ**
**جَعَلٌ** جعل: **جُعْلٌ**’e bak.

**جَعِلٌ**
**جَعِلٌ** جعل: **جِعْلٌ**’e bak.

**جُعَلٌ**
**جُعَلٌ** جعل [cantharus denilen siyah böcek türü;] belirli bir böcek (**دُوَيْبَّة**); (S, K;) nemli yerlerde bulunan, (TA,) **دُحْرُوجَة** denilen küçük bir topu [tezekten] yuvarlayan [ve içine yumurtalarını bırakan] belirli bir siyah böcek: (S ve K, madde **دحرج**’de:) [ayrıca **خُنْفَسَآءُ**’a da bak: Msb’de bunun **حِرْبَآء** olarak açıklanması gariptir; o ise **أُمُّ حُبَيْن**’in erkeğidir:] çoğulu **جِعْلَانٌ**. (S, Msb, K.) ― -b2- Bundan dolayı, ona benzetilerek, (TA,) Siyah, çirkin ve küçük bir adam: yahut ısrar eden, yahut inatla ısrar eden, yahut çekişmede yahut davalaşmada ısrar eden, yahut çekişen yahut davalaşan: ve (bazılarının dediğine göre, TA) **رَقِيبٌ** [gözetleyici, gözlemci vb.] ile aynı anlamdadır. (K, TA.)

**جِعَالٌ**
**جِعَالٌ** جعال Tencerenin ateşten (S) indirilmesinde kullanılan bir bez parçası; (S, K;) bunun gibi ↓ **جِعَالَةٌ** ve ↓ **جُعَالَةٌ**: (K:) çoğulu **جُعُلٌ** (S, TA) ve **جَعَائِلُ**. (TA.) -A2- Ayrıca **جُعْلٌ**’e bak.

**جَعْوَلٌ**
**جَعْوَلٌ** جعول Devekuşunun yavrusu. (IDrd, K.)

**جَعَالَةٌ**
**جَعَالَةٌ** جعال جعاله جعالة: **جُعْلٌ**’e, üç yerde, bak.

**جُعَالَةٌ**
**جُعَالَةٌ** جعال جعاله جعالة: her biri için iki yerde, **جُعْلٌ**’e bak: -A2-

**جِعَالَةٌ**
**جِعَالَةٌ** جعال جعاله جعالة: ve **جِعَالٌ**.

**جَعِيلَةٌ**
**جَعِيلَةٌ** جعيله جعيلة: iki yerde, **جُعْلٌ**’e bak.

**جَاعِلٌ**
**جَاعِلٌ** جاعل [**جَعَلَ**’in ism-i fâili] [ücret, maaş, yahut tahsis vb.] veren. (K.)

**مُجْعِلٌ**
**مُجْعِلٌ** مجعل Dişi köpeğe, (S, K,) ve herhangi bir hayvana (S, K) yahut yırtıcı hayvana, (S,) nispetle: Çiftleşmeyi isteyen, (S,) yahut seven. (K,) (S, K. [4’e bak]) -A2- Ayrıca, ة ile müennesi: iki yerde, **جِعْلٌ**’e bak.

**مُجْتَعِلٌ**
**مُجْتَعِلٌ** مجتعل [ücret, maaş, yahut tahsis] alan, yahut kabul eden. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَعَلَ
جَعَلَ A ( n. ac. جَعْل 1 ,  جُعْل 3 ,  مَجْعَل 17 ,  جَعَاْلَة 22t ,  جِعَاْلَة 23t ),
a.  Made; made to be, rendered.

b.  Put, placed; appointed.

c.  Began to, set about.

جَاْعَلَ
جَاْعَلَ III ,
a.  Bribed.

أَجْعَلَ
أَجْعَلَ IV ,
a.  Set, put down.

b.  [ acc. &  La ], Gave, assigned to.

جُعْل
جُعْل 3 , ( pl. جُعُل 10 ),
a.  Wages, pay, stipend, salary.

b.  Bribe.

جُعَل
جُعَل 9 , ( pl. جِعْلَاْن 34 ),
a.  Dung-beetle, cantharis.

جَعَاْل
جَعَاْل 22 ,  جِعَاْل 23 ,  جِعَاْلَة 23t ,
a.  see 3 .

جَعِيْلَة
جَعِيْلَة 25t , ( pl. جَعَاْئِلُ 46 ),
a.  Pay.

b.  Flock of sheep.

جَعڤلَ
N. P. جَعڤلَ I , ( pl. مَجَاْعِيْلُ 65 ),
a.  Salary.

b.  Pension.

##### Türkçe

**جَعَلَ**
**جَعَلَ** A (isim mastar: **جَعْل** 1, **جُعْل** 3, **مَجْعَل** 17, **جَعَاْلَة** 22t, **جِعَاْلَة** 23t),
a. Yaptı; olmaya yaptı, kıldı.

b. Koydu, yerleştirdi; tayin etti.

c. Başladı, girişti.

**جَاْعَلَ**
**جَاْعَلَ** III,
a. Rüşvet verdi.

**أَجْعَلَ**
**أَجْعَلَ** IV,
a. Koydu, aşağı koydu.

b. [mef‘ûl ve **لِ** ile], verdi, tahsis etti.

**جُعْل**
**جُعْل** 3, (çoğulu **جُعُل** 10),
a. Ücret, ödeme, tahsisat, maaş.

b. Rüşvet.

**جُعَل**
**جُعَل** 9, (çoğulu **جِعْلَاْن** 34),
a. Gübre böceği, kantarid.

**جَعَاْل**
**جَعَاْل** 22, **جِعَاْل** 23, **جِعَاْلَة** 23t,
a. 3’e bak.

**جَعِيْلَة**
**جَعِيْلَة** 25t, (çoğulu **جَعَاْئِلُ** 46),
a. Ödeme.

b. Koyun sürüsü.

**جَعڤلَ**
Özel isim: **جَعڤلَ** I, (çoğulu **مَجَاْعِيْلُ** 65),
a. Maaş.

b. Emekli maaşı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جعل
جَعَلَ - يَجْعَلُ
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + شيئاً + خَبَر: يصنع ويعمل من شيء شيئاً مغايراً: يغير بنيته وتكوينه لتناسب وظيفة جديدة: يغير بناء وتركيب الشيء من حال قديم، إلى حال جديد، وذلك ليناسب وظيفة جديدة، لا يناسبها ولا يقوم بها الوضع السابق: يغير الأبعاد أو البنية أو الموقع أو برنامج العمل من حال قديم إلى حال جديد
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + شيئاً + في كائن أو مكان: يغير بناء الشيء ليصير فيه شيء جديد لم يكن فيه
﴿ولقد جعلنا في السماء بروجا﴾
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + شيئاً + بين شيئين: يغير بناء شيئين ليصير شيء جديد بينهما
﴿وجعل بين البحرين حاجزا﴾
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + كائناً أو شيئاً + كائناً أو شيئاً آخر: يغير بناء الشيء ليصير شيئاً جديداً ذا قدرات جديدة لم تكن فيه
﴿وجعلنا السماء سقفا محفوظا﴾
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + من شيء أو كائن + شيئاً  أو كائناً آخر: يغير بناء جزء من الشيء ليصير شيئاً جديداً ذا قدرات جديدة لم تكن فيه
ا﴿لذي جعل لكم من الشجر الأخضر نارا﴾
﴿وجعلنا من الماء كل شيء حي﴾
﴿ولو نشاء لجعلنا منكم ملائكة في الأرض يخلفون﴾
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + شيئاً + لـِ كائن أو لـِ أمر: يغير بناء الشيء ليصير شيئاً جديداً ذا قدرات جديدة لم تكن فيه، يصلح لـِ نفع كائن
﴿هو الذي جعل لكم الليل لتسكنوا فيه والنهار مبصرا﴾
﴿قد جعل الله لكل شيء قدرا﴾
﴿الله الذي جعل لكم الأنعام لتركبوا منها ومنها تأكلون﴾
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العمل والصنع والانتاج"، وهي:
عَمِلَ - يَعْمَلُ، فَعَلَ - يَفْعَلُ، أجَلَ - يَأجُلُ، صَنَعَ - يَصْنَع، جَعَلَ - يَجْعَلُ، قَضَى - يَقْضِي
السماء
	﴿ولقد جعلنا في السماء بروجا وزيناها للناظرين(16)﴾ الحجر ﴿تبارك الذي جعل في السماء بروجا وجعل فيها سراجا وقمرا منيرا (61)﴾ الفرقان
	﴿وجعلنا السماء سقفا محفوظا وهم عن آياتها معرضون(32)﴾ الأنبياء ﴿ولقد زينا السماء الدنيا بمصابيح وجعلناها رجوما للشياطين وأعتدنا لهم عذاب السعير(5)﴾ الملك
والسماء بناء	﴿الله الذي جعل لكم الأرض قرارا والسماء بناء وصوركم فأحسن صوركم ورزقكم من الطيبات ذلكم الله ربكم فتبارك الله رب العالمين(64)﴾ غافر ﴿الذي جعل لكم الأرض فراشا والسماء بناء وأنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرات رزقا لكم فلا تجعلوا لله أندادا وأنتم تعلمون(22)﴾ البقرة
الشمس والقمر والنجوم
﴿وجعل القمر فيهن نورا وجعل الشمس سراجا (16)﴾ نوح ﴿وجعلنا سراجا وهاجا (13)﴾ النبأ
	﴿تبارك الذي جعل في السماء بروجا وجعل فيها سراجا وقمرا منيرا (61)﴾ الفرقان ﴿وجعل القمر فيهن نورا وجعل الشمس سراجا (16)﴾ نوح
	﴿هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نورا وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب ما خلق الله ذلك إلا بالحق يفصل الآيات لقوم يعلمون(5)﴾ يونس
الظلمات والنور
﴿الحمد لله الذي خلق السماوات والأرض وجعل الظلمات والنور ثم الذين كفروا بربهم يعدلون(1)﴾ الأنعام
الليل والنهار
﴿هو الذي جعل لكم الليل لتسكنوا فيه والنهار مبصرا إن في ذلك لآيات لقوم يسمعون(67)﴾ يونس ﴿ألم يروا أنا جعلنا الليل ليسكنوا فيه والنهار مبصرا إن في ذلك لآيات لقوم يؤمنون(86)﴾ النمل
	﴿الله الذي جعل لكم الليل لتسكنوا فيه والنهار مبصرا إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون(61)﴾ غافر ﴿ومن رحمته جعل لكم الليل والنهار لتسكنوا فيه ولتبتغوا من فضلهولعلكم تشكرون(73)﴾ القصص
	﴿وهو الذي جعل لكم الليل لباسا والنوم سباتا وجعل النهار نشورا (47)﴾ الفرقان ﴿وجعلنا الليل لباسا (10)﴾ النبأ ﴿وجعلنا نومكم سباتا (9)﴾ النبأ ﴿وجعلنا النهار معاشا (11)﴾ النبأ
	﴿قل أرأيتم إن جعل الله عليكم الليل سرمدا إلى يوم القيامة من إله غير الله يأتيكم بضياء أفلا تسمعون(71)﴾ القصص ﴿قل أرأيتم إن جعل الله عليكم النهار سرمدا إلى يوم القيامة من إله غير الله يأتيكم بليل تسكنون فيه أفلا تبصرون(72)﴾ القصص
	﴿فالق الإصباح وجعل الليل سكنا والشمس والقمر حسبانا ذلك تقدير العزيز العليم(96)﴾ الأنعام ﴿وجعلنا الليل والنهار آيتين فمحونا آية الليل وجعلنا آية النهار مبصرةلتبتغوا فضلا من ربكم ولتعلموا عدد السنين والحساب وكل شيء فصلناه تفصيلا(12)﴾ الإسراء
	﴿وهو الذي جعل الليل والنهار خلفة لمن أراد أن يذكر أو أراد شكورا(62)﴾ الفرقان
الأرض
الأرض قرارا﴿أمن جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا وجعل لها رواسي وجعل بين البحرين حاجزا أئله مع الله بل أكثرهم لا يعلمون(61)﴾ النمل ﴿الله الذي جعل لكم الأرض قرارا والسماء بناء وصوركم فأحسن صوركم ورزقكم من الطيبات ذلكم الله ربكم فتبارك الله رب العالمين(64)﴾ غافر
	﴿الذي جعل لكم الأرض فراشا والسماء بناء وأنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرات رزقا لكم فلا تجعلوا لله أندادا وأنتم تعلمون(22)﴾ البقرة ﴿والله جعل لكم الأرض بساطا (19)﴾ نوح
معايش	﴿وجعلنا لكم فيها معايش ومن لستم له برازقين(20)﴾ الحجر ﴿ولقد مكناكم في الأرض وجعلنا لكم فيها معايش قليلا ما تشكرون(10)﴾ الأعراف
	﴿هو الذي جعل لكم الأرض ذلولا فامشوا في مناكبها وكلوا من رزقه وإليه النشور(15)﴾ الملك ﴿ألم نجعل الأرض مهادا (6)﴾ النبأ
مهدا وسبلا	﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وسلك لكم فيها سبلا وأنزل من السماء ماء فأخرجنا به أزواجا من نبات شتى(53)﴾ طه ﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وجعل لكم فيها سبلا لعلكم تهتدون(10)﴾ الزخرف
	﴿وجعلنا في الأرض رواسي أن تميد بهم وجعلنا فيها فجاجا سبلا لعلهم يهتدون (31)﴾ الأنبياء ﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وجعل لكم فيها سبلا لعلكم تهتدون(10)﴾ الزخرف
رواسي وأنهارا	﴿أمن جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا وجعل لها رواسي وجعل بين البحرين حاجزا أئله مع الله بل أكثرهم لا يعلمون(61)﴾ النمل ﴿وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين يغشي الليل النهار إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(3)﴾ الرعد
رواسي شامخات	﴿وجعل فيها رواسي من فوقها وبارك فيها وقدر فيها أقواتها في أربعة أيام سواء للسائلين(10)﴾ فصلت ﴿وجعلنا فيها رواسي شامخات وأسقيناكم ماء فراتا(27)﴾ المرسلات
	﴿وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين يغشي الليل النهار إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(3)﴾ الرعد
	﴿ألم نجعل الأرض كفاتا (25) أحياء ýوأمواتا(26)﴾ المرسلات ﴿إنا جعلنا ما على الأرض زينة لها لنبلوهم أيهم أحسن عملا (7)﴾ الكهف ﴿وإنا لجاعلون ما عليها صعيدا جرزا (8)﴾ الكهف
البحرين
﴿أمن جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا وجعل لها رواسي وجعل بين البحرين حاجزا أئله مع الله بل أكثرهم لا يعلمون(61)﴾ النمل ﴿وهو الذي مرج البحرين هذا عذب فرات وهذا ملح أجاج وجعل بينهما برزخا وحجرا محجورا (53)﴾ الفرقان
سحاب
﴿ألم ترى أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار(43)﴾ النور ﴿الله الذي يرسل الرياح فتثير سحابا فيبسطه في السماء كيف يشاء ويجعله كسفا فترى الودق يخرج من خلاله فإذا أصاب به من يشاء من عباده إذا هم يستبشرون(48)﴾ الروم
الظل	﴿ألم ترى إلى ربك كيف مد الظل ولو شاء لجعله ساكنا ثم جعلنا الشمس عليه دليلا(45)﴾ الفرقان
الماء
﴿أولم يرى الذين كفروا أن السماوات والأرض كانتا رتقا ففتقناهما وجعلنا من الماء كل شيء حي أفلا يؤمنون(30)﴾ الأنبياء
النبات والحيوان
﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فسلكه ينابيع في الأرض ثم يخرج به زرعا مختلفا ألوانه ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يجعله حطاما إن في ذلك لذكرى لأولي الألباب(21)﴾ الزمر ﴿لو نشاء لجعلناه حطاما فظللتم تتفكهون(65)﴾ الواقعة
	﴿الله الذي جعل لكم الأنعام لتركبوا منها ومنها تأكلون(79)﴾ غافر ﴿والذي خلق الأزواج كلها وجعل لكم من الفلك والأنعام ما تركبون (12)﴾ الزخرف
	﴿وجعلنا فيها جنات من نخيل وأعناب وفجرنا فيها من العيون(34)﴾ يس ﴿ويمددكم بأموال وبنين ويجعل لكم جنات ويجعل لكم أنهارا (12)﴾ نوح
	﴿الذي جعل لكم من الشجر الأخضر نارا فإذا أنتم منه توقدون(80)﴾ يس
	﴿لو نشاء جعلناه أجاجا فلولا تشكرون(70)﴾ الواقعة
	﴿ويرزقه من حيث لا يحتسب ومن يتوكل على الله فهو حسبه إن الله بالغ أمره قد جعل الله لكل شيء قدرا (3)﴾ الطلاق
	﴿فجعله غثاء أحوى (5)﴾ الأعلى
الملائكة
﴿ولو نشاء لجعلنا منكم ملائكة في الأرض يخلفون (60)﴾ الزخرف ﴿الحمد لله فاطر السماوات والأرض جاعل الملائكة رسلا أولي أجنحة مثنى وثلاث ورباع يزيد في الخلق ما يشاء إن الله على كل شيء قدير(1)﴾ فاطر ﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفرواليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر(31)﴾ المدثر
البشر
﴿ثم جعلناه نطفة في قرار مكين (13)﴾ المؤمنون ﴿فجعلناه في قرار مكين (21)﴾ المرسلات
	﴿ثم جعل نسله من سلالة من ماء مهين (8)﴾ السجدة
	﴿هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرين(189)﴾ الأعراف ﴿خلقكم من نفس واحدة ثم جعل منها زوجها وأنزل لكم من الأنعام ثمانية أزواج يخلقكم في بطون أمهاتكم خلقا من بعد خلق في ظلمات ثلاث ذلكم الله ربكم له الملك لا إله إلا هو فأنى تصرفون(6)﴾ الزمر
	﴿والله جعل لكم من أنفسكم أزواجا وجعل لكم من أزواجكم بنين وحفدة ورزقكم من الطيبات أفبالباطل يؤمنون وبنعمة الله هم يكفرون(72)﴾ النحل ﴿فاطر السماوات والأرض جعل لكم من أنفسكم أزواجا ومن الأنعام أزواجا يذرؤكم فيه ليس كمثله شيء وهو السميع البصير(11)﴾ الشورى
	﴿والله جعل لكم من أنفسكم أزواجا وجعل لكم من أزواجكم بنين وحفدة ورزقكم من الطيبات أفبالباطل يؤمنون وبنعمة الله هم يكفرون(72)﴾ النحل ﴿وهو الذي خلق من الماء بشرا فجعله نسبا وصهرا وكان ربك قديرا(54)﴾ الفرقان ﴿أو يزوجهم ذكرانا وإناثا ويجعل من يشاء عقيما إنه عليم قدير(50)﴾ الشورى ﴿فجعل منه الزوجين الذكر والأنثى (39)﴾ القيامة
	﴿ومن آياته أن خلق لكم من أنفسكم أزواجا لتسكنوا إليها وجعل بينكم مودة ورحمة إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(21)﴾ الروم
	﴿فاطر السماوات والأرض جعل لكم من أنفسكم أزواجا ومن الأنعام أزواجا يذرؤكم فيه ليس كمثله شيء وهو السميع البصير(11)﴾ الشورى
	﴿والله خلقكم من تراب ثم من نطفة ثم جعلكم أزواجا وما تحمل من أنثى ولا تضع إلا بعلمه وما يعمر من معمر ولا ينقص من عمره إلا في كتاب إن ذلك على الله يسير(11)﴾ فاطر
	﴿والله أخرجكم من بطون أمهاتكم لا تعلمون شيئا وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة لعلكم تشكرون(78)﴾ النحل ﴿ثم سواه ونفخ فيه من روحه وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون (9)﴾ السجدة
	﴿ثم سواه ونفخ فيه من روحه وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون (9)﴾ السجدة ﴿قل هو الذي أنشأكم وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون(23)﴾ الملك
	﴿ولقد مكناهم فيما إن مكناكم فيه وجعلنا لهم سمعا وأبصارا وأفئدة فما أغنى عنهم سمعهم ولا أبصارهم ولا أفئدتهم من شيء إذ كانوا يجحدون بآيات الله وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(26)﴾ الأحقاف
	﴿إنا خلقنا الإنسان من نطفة أمشاج نبتليه فجعلناه سميعا بصيرا (2)﴾ الإنسان
	﴿ألم نجعل له عينين (8) ولسانا وشفتين(9)﴾ البلد
	﴿والله جعل لكم من بيوتكم سكنا وجعل لكم من جلود الأنعام بيوتا تستخفونها يوم ظعنكم ويوم إقامتكم ومن أصوافها وأوبارها وأشعارها أثاثا ومتاعا إلى حين(80)﴾ النحل ﴿والله جعل لكم مما خلق ظلالا وجعل لكم من الجبال أكنانا وجعل لكم سرابيل تقيكم الحر وسرابيل تقيكم بأسكم كذلك يتم نعمته عليكم لعلكم تسلمون(81)﴾ النحل
	﴿وما جعلنا لبشر من قبلك الخلد أفإين مت فهم الخالدون(34)﴾ الأنبياء
	﴿ما جعل الله لرجل من قلبين في جوفه وما جعل أزواجكم اللائي تظاهرون منهن أمهاتكم وما جعل أدعياءكم أبناءكم ذلكم قولكم بأفواهكم والله يقول الحق وهو يهدي السبيل(4)﴾ الأحزاب
	﴿الله الذي خلقكم من ضعف ثم جعل من بعد ضعف قوة ثم جعل من بعد قوة ضعفا وشيبة يخلق ما يشاء وهو العليم القدير(54)﴾ الروم
	﴿فكيف تتقون إن كفرتم يوما يجعل الولدان شيبا (17)﴾ المزمل
	﴿فجعلناهن أبكارا (36)﴾ الواقعة

﴿أفرأيت من اتخذ إلهه هواه وأضله الله على علم وختم على سمعه وقلبه وجعل على بصره غشاوة فمن يهديه من بعد الله أفلا تذكرون(23)﴾ الجاثية ﴿ومنهم من يستمع إليك وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها حتى إذا جاءوك يجادلونك يقول الذين كفروا إن هذا إلا أساطير الأولين(25)﴾ الأنعام
	﴿وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإذا ذكرت ربك في القرآن وحده ولوا على أدبارهم نفورا(46)﴾ الإسراء ﴿ومن أظلم ممن ذكر بآيات ربه فأعرض عنها ونسي ما قدمت يداه إنا جعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإن تدعهم إلى الهدى فلن يهتدوا إذا أبدا(57)﴾ الكهف
	﴿وجعلنا من بين أيديهم سدا ومن خلفهم سدا فأغشيناهم فهم لا يبصرون (9)﴾ يس
	﴿قل هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله من لعنه الله وغضب عليه وجعل منهم القردة والخنازير وعبد الطاغوت أولئك شر مكانا وأضل عن سواء السبيل (60)﴾ المائدة
	﴿ولا تجعل يدك مغلولة إلى عنقك ولا تبسطها كل البسط فتقعد ملوما محسورا (29)﴾ الإسراء
جعل : في خلق المجتمعات : تغيير البنية لتناسب وظيفة جديدة
البلد
﴿وجعلنا بينهم وبين القرى التي باركنا فيها قرى ظاهرة وقدرنا فيها السير سيروا فيها ليالي وأياما آمنين(18)﴾ سبأ
	﴿وإذ قال إبراهيم رب اجعل هذا بلدا آمنا وارزق أهله من الثمرات من آمن منهم بالله واليوم الآخر قال ومن كفر فأمتعه قليلا ثم أضطره إلى عذاب النار وبئس المصير(126)﴾ البقرة ﴿وإذ قال إبراهيم رب اجعل هذا البلد آمنا واجنبني وبني أن نعبد الأصنام(35)﴾ إبراهيم
	﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة ﴿جعل الله الكعبة البيت الحرام قياما للناس والشهر الحرام والهدي والقلائدذلك لتعلموا أن الله يعلم ما في السماوات وما في الأرض وأن الله بكل شيء عليم (97)﴾ المائدة
	﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ البقرة ﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج
	﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ البقرة ﴿أولم يروا أنا جعلنا حرما آمنا ويتخطف الناس من حولهم أفبالباطل يؤمنون وبنعمة الله يكفرون(67)﴾ العنكبوت
المكان والبناء
الجبل﴿ولما جاء موسى لميقاتنا وكلمه ربه قال رب أرني أنظر إليك قال لن تراني ولكن انظر إلى الجبل فإن استقر مكانه فسوف تراني فلما تجلى ربه للجبل جعله دكا وخر موسى صعقا فلما أفاق قال سبحانك تبت إليك وأنا أول المؤمنين(143)﴾ الأعراف ﴿قال هذا رحمة من ربي فإذا جاء وعد ربي جعله دكاء وكان وعد ربي حقا (98)﴾ الكهف
الحديد	﴿آتوني زبر الحديد حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا (96)﴾ الكهف
	﴿حتى إذا بلغ مطلع الشمس وجدها تطلع على قوم لم نجعل لهم من دونها سترا (90)﴾ الكهف ﴿قالوا ياذا القرنين إن يأجوج ومأجوج مفسدون في الأرض فهل نجعل لك خرجا على أن تجعل بيننا وبينهم سدا (94)﴾ الكهف ﴿قال ما مكنني فيه ربي خير فأعينوني بقوة أجعل بينكم وبينهم ردما(95)﴾ الكهف
	﴿وقال فرعون ياأيها الملأ ما علمت لكم من إله غيري فأوقد لي ياهامان على الطين فاجعل لي صرحا لعلي أطلع إلى إله موسى وإني لأظنه من الكاذبين(38)﴾ القصص
	﴿فجعلهم جذاذا إلا كبيرا لهم لعلهم إليه يرجعون(58)﴾ الأنبياء
	﴿ألم يروا كم أهلكنا من قبلهم من قرن مكناهم في الأرض ما لم نمكن لكم وأرسلنا السماء عليهم مدرارا وجعلنا الأنهار تجري من تحتهم فأهلكناهم بذنوبهم وأنشأنا من بعدهم قرنا آخرين(6)﴾ الأنعام ﴿فناداها من تحتها ألا تحزني قد جعل ربك تحتك سريا(24)﴾ مريم
الأمم
﴿وأنزلنا إليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه من الكتاب ومهيمنا عليه فاحكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم عما جاءك من الحق لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة ولكن ليبلوكم في ما آتاكم فاستبقوا الخيرات إلى الله مرجعكم جميعا فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(48)﴾ المائدة ﴿ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة ولكن يضل من يشاء ويهدي من يشاء ولتسألن عما كنتم تعملون(93)﴾ النحل
	﴿ولو شاء ربك لجعل الناس أمة واحدة ولا يزالون مختلفين(118)﴾ هود ﴿ولو شاء الله لجعلهم أمة واحدة ولكن يدخل من يشاء في رحمته والظالمون ما لهم من ولي ولا نصير(8)﴾ الشورى
	﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة
	﴿وأنزلنا إليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه من الكتاب ومهيمنا عليه فاحكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم عما جاءك من الحق لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة ولكن ليبلوكم في ما آتاكم فاستبقوا الخيرات إلى الله مرجعكم جميعا فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(48)﴾ المائدة
	﴿وهو الذي جعلكم خلائف الأرض ورفع بعضكم فوق بعض درجات ليبلوكم في ما آتاكم إن ربك سريع العقاب وإنه لغفور رحيم(165)﴾ الأنعام ﴿هو الذي جعلكم خلائف في الأرض فمن كفر فعليه كفره ولا يزيد الكافرين كفرهم عند ربهم إلا مقتا ولا يزيد الكافرين كفرهم إلا خسارا(39)﴾ فاطر
	﴿ثم جعلناكم خلائف في الأرض من بعدهم لننظر كيف تعملون(14)﴾ يونس ﴿فكذبوه فنجيناه ومن معه في الفلك وجعلناهم خلائف وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا فانظر كيف كان عاقبة المنذرين(73)﴾ يونس
	﴿أمن يجيب المضطر إذا دعاه ويكشف السوء ويجعلكم خلفاء الأرض أئله مع الله قليلا ما تذكرون(62)﴾ النمل
	﴿ياداوود إنا جعلناك خليفة في الأرض فاحكم بين الناس بالحق ولا تتبع الهوى فيضلك عن سبيل الله إن الذين يضلون عن سبيل الله لهم عذاب شديد بما نسوا يوم الحساب(26)﴾ ص
	﴿وإذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خليفة قالوا أتجعل فيها من يفسد فيها ويسفك الدماء ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك قال إني أعلم ما لا تعلمون(30)﴾ البقرة
	﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد قوم نوح وزادكم في الخلق بسطة فاذكروا آلاء الله لعلكم تفلحون(69)﴾ الأعراف ﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين (74)﴾ الأعراف
شعوبا وقبائل وشيع
﴿ياأيها الناس إنا خلقناكم من ذكر وأنثى وجعلناكم شعوبا وقبائل لتعارفوا إن أكرمكم عند الله أتقاكم إن الله عليم خبير(13)﴾ الحجرات
	﴿إن فرعون علا في الأرض وجعل أهلها شيعا يستضعف طائفة منهم يذبح أبناءهم ويستحي نساءهم إنه كان من المفسدين(4)﴾ القصص ﴿قالت إن الملوك إذا دخلوا قرية أفسدوها وجعلوا أعزة أهلها أذلة وكذلك يفعلون(34)﴾ النمل
تغيير مصير الأمم
﴿ثم أرسلنا رسلنا تترى كل ما جاء أمة رسولها كذبوه فأتبعنا بعضهم بعضا وجعلناهم أحاديث فبعدا لقوم لا يؤمنون(44)﴾ المؤمنون ﴿فقالوا ربنا باعد بين أسفارنا وظلموا أنفسهم فجعلناهم أحاديث ومزقناهم كل ممزق إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور(19)﴾ سبأ
	﴿فأرادوا به كيدا فجعلناهم الأسفلين (98)﴾ الصافات ﴿وأرادوا به كيدا فجعلناهم الأخسرين (70)﴾ الأنبياء
	﴿فلما جاء أمرنا جعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود(82)﴾ هود ﴿فجعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليهم حجارة من سجيل(74)﴾ الحجر
	﴿فجعلهم كعصف مأكول (5)﴾ الفيل ﴿ما تذر من شيء أتت عليه إلا جعلته كالرميم (42)﴾ الذاريات ﴿فأخذتهم الصيحة بالحق فجعلناهم غثاء فبعدا للقوم الظالمين(41)﴾ المؤمنون ﴿فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها وموعظة للمتقين(66)﴾ البقرة
	﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون(24)﴾ يونس ﴿فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين(15)﴾ الأنبياء
	﴿نحن جعلناها تذكرة ومتاعا للمقوين (73)﴾ الواقعة ﴿لنجعلها لكم تذكرة وتعيها أذن واعية(12)﴾ الحاقة
	﴿وكذلك جعلنا في كل قرية أكابر مجرميها ليمكروا فيها وما يمكرون إلا بأنفسهم وما يشعرون(123)﴾ الأنعام ﴿ألم يجعل كيدهم في تضليل (2)﴾ الفيل
	﴿وجعلنا ذريته هم الباقين (77)﴾ الصافات ﴿إذ قال الله ياعيسى إني متوفيك ورافعك إلي ومطهرك من الذين كفرواوجاعل الذين اتبعوك فوق الذين كفروا إلى يوم القيامة ثم إلي مرجعكم فأحكم بينكم فيما كنتم فيه تختلفون(55)﴾ آل عمران
الأفراد
(1) جعلهم صالحين
إمام﴿وإذ ابتلى إبراهيم ربه بكلمات فأتمهن قال إني جاعلك للناس إماما قال ومن ذريتي قال لا ينال عهدي الظالمين(124)﴾ البقرة ﴿والذين يقولون ربنا هب لنا من أزواجنا وذرياتنا قرة أعين واجعلنا للمتقين إماما (74)﴾ الفرقان
أئمة	﴿وجعلناهم أئمة يهدون بأمرنا وأوحينا إليهم فعل الخيرات وإقامة الصلاة وإيتاء الزكاة وكانوا لنا عابدين(73)﴾ الأنبياء ﴿وجعلنا منهم أئمة يهدون بأمرنا لما صبروا وكانوا بآياتنا يوقنون(24)﴾ السجدة
	﴿ونريد أن نمن على الذين استضعفوا في الأرض ونجعلهم أئمة ونجعلهم الوارثين (5)﴾ القصص
مرسلون	﴿ففررت منكم لما خفتكم فوهب لي ربي حكما وجعلني من المرسلين (21)﴾ الشعراء ﴿وأوحينا إلى أم موسى أن أرضعيه فإذا خفت عليه فألقيه في اليم ولا تخافي ولا تحزني إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين (7)﴾ القصص
نبي	﴿قال إني عبد الله آتاني الكتاب وجعلني نبيا(30)﴾ مريم ﴿فلما اعتزلهم وما يعبدون من دون الله وهبنا له إسحاق ويعقوب وكلا جعلنا نبيا (49)﴾ مريم
	﴿وإذ قال موسى لقومه ياقوم اذكروا نعمة الله عليكم إذ جعل فيكم أنبياء وجعلكم ملوكا وآتاكم ما لم يؤت أحدا من العالمين(20)﴾ المائدة
النبوة والكتاب	﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب وجعلنا في ذريته النبوة والكتاب وآتيناه أجره في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين(27)﴾ العنكبوت ﴿ولقد أرسلنا نوحا وإبراهيم وجعلنا في ذريتهما النبوة والكتاب فمنهم مهتد وكثير منهم فاسقون(26)﴾ الحديد
مثلاً	﴿فجعلناهم سلفا ومثلا للآخرين (56)﴾ الزخرف ﴿إن هو إلا عبد أنعمنا عليه وجعلناه مثلا لبني إسرائيل (59)﴾ الزخرف
مبارك	﴿وجعلني مباركا أين ما كنت ýوأوصاني بالصلاة والزكاة ما دمت حيا(31)﴾ مريم
رضي مكرم	﴿يرثني ويرث من آل يعقوب واجعله رب رضيا (6)﴾ مريم ﴿بما غفر لي ربي وجعلني من المكرمين(27)﴾ يس
مكرم	﴿يازكريا إنا نبشرك بغلام اسمه يحيى لم نجعل له من قبل سميا (7)﴾ مريم
من الصالحين	﴿فاجتباه ربه فجعله من الصالحين (50)﴾ القلم ﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب نافلة وكلا جعلنا صالحين(72)﴾ الأنبياء
لسان صدق	﴿ووهبنا لهم من رحمتنا وجعلنا لهم لسان صدق عليا(50)﴾ مريم ﴿واجعل لي لسان صدق في الآخرين (84)﴾ الشعراء
مسلمين	﴿ربنا واجعلنا مسلمين لك ومن ذريتنا أمة مسلمة لك وأرنا مناسكنا وتب علينا إنك أنت التواب الرحيم (128)﴾ البقرة
مقيم الصلاة	﴿رب اجعلني مقيم الصلاة ومن ذريتي ربنا وتقبل دعاء(40)﴾ إبراهيم
آية	﴿والتي أحصنت فرجها فنفخنا فيها من روحنا وجعلناها وابنها آية للعالمين (91)﴾ الأنبياء ﴿وجعلنا ابن مريم وأمه آية وآويناهما إلى ربوة ذات قرار ومعين(50)﴾ المؤمنون
	﴿أو كالذي مر على قرية وهي خاوية على عروشها قال أنى يحيي هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه قال كم لبثت قال لبثت يوما أو بعض يوم قال بل لبثت مائة عام فانظر إلى طعامك وشرابك لم يتسنه وانظر إلى حمارك ولنجعلك آية للناس وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما فلما تبين له قال أعلم أن الله على كل شيء قدير(259)﴾ البقرة ﴿قال كذلك قال ربك هو علي هين ولنجعله آية للناس ورحمة منا وكان أمرا مقضيا(21)﴾ مريم
	﴿وقوم نوح لما كذبوا الرسل أغرقناهم وجعلناهم للناس آية وأعتدنا للظالمين عذابا أليما(37)﴾ الفرقان ﴿فأنجيناه وأصحاب السفينة وجعلناها آية للعالمين (15)﴾ العنكبوت
	﴿قال رب اجعل لي آية قال آيتك ألا تكلم الناس ثلاثة أيام إلا رمزا واذكر ربك كثيرا وسبح بالعشي والإبكار(41)﴾ آل عمران ﴿قال رب اجعل لي آية قال آيتك ألا تكلم الناس ثلاث ليال سويا(10)﴾ مريم
(2) جعلهم غير صالحين
﴿وبرا بوالدتي ولم يجعلني جبارا شقيا (32)﴾ مريم ﴿أفنجعل المسلمين كالمجرمين (35)﴾ القلم ﴿وجعلناهم أئمة يدعون إلى النار ويوم القيامة لا ينصرون(41)﴾ القصص
(3) جعل لهم الملك والمال والذرية
ملوك﴿وإذ قال موسى لقومه ياقوم اذكروا نعمة الله عليكم إذ جعل فيكم أنبياء وجعلكم ملوكا وآتاكم ما لم يؤت أحدا من العالمين(20)﴾ المائدة
وزير	﴿واجعل لي وزيرا من أهلي (29)﴾ طه ﴿ولقد آتينا موسى الكتاب وجعلنا معه أخاه هارون وزيرا (35)﴾ الفرقان
	﴿ولقد أرسلنا رسلا من قبلك وجعلنا لهم أزواجا وذرية وما كان لرسول أن يأتي بآية إلا بإذن الله لكل أجل كتاب(38)﴾ الرعد
المال	﴿وجعلت له مالا ممدودا (12)﴾ المدثر ﴿قالوا ياذا القرنين إن يأجوج ومأجوج مفسدون في الأرض فهل نجعل لك خرجا على أن تجعل بيننا وبينهم سدا (94)﴾ الكهف
	﴿آمنوا بالله ورسوله وأنفقوا مما جعلكم مستخلفين فيه فالذين آمنوا منكم وأنفقوا لهم أجر كبير(7)﴾ الحديد ﴿ولا تؤتوا السفهاء أموالكم التي جعل الله لكم قياما وارزقوهم فيها واكسوهم وقولوا لهم قولا معروفا(5)﴾ النساء
	﴿واضرب لهم مثلا رجلين جعلنا لأحدهما جنتين من أعناب وحففناهما بنخل وجعلنا بينهما زرعا (32)﴾ الكهف
	﴿ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمان لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون(33)﴾ الزخرف
(4) جعل في قلوبهم ( تغيير البنية النفسية)
رأفة ورحمة ورهبانية﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد ﴿والذين جاءوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رءوف رحيم(10)﴾ الحشر
الحمية	﴿إذ جعل الذين كفروا في قلوبهم الحمية حمية الجاهلية فأنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وألزمهم كلمة التقوى وكانوا أحق بها وأهلها وكان الله بكل شيء عليما(26)﴾ الفتح
قاسية	﴿فبما نقضهم ميثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسية يحرفون الكلم عن مواضعه ونسوا حظا مما ذكروا به ولا تزال تطلع على خائنة منهم إلا قليلا منهم فاعف عنهم واصفح إن الله يحب المحسنين(13)﴾ المائدة
حسرة	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم إذا ضربوا في الأرض أو كانوا غزى لو كانوا عندنا ما ماتوا وما قتلوا ليجعل الله ذلك حسرة في قلوبهم والله يحي ويميت والله بما تعملون بصير(156)﴾ آل عمران
	﴿ربنا إني أسكنت من ذريتي بواد غير ذي زرع عند بيتك المحرم ربنا ليقيموا الصلاة فاجعل أفئدة من الناس تهوي إليهم وارزقهم من الثمرات لعلهم يشكرون (37)﴾ إبراهيم
بشرى	﴿وما جعله الله إلا بشرى لكم ولتطمئن قلوبكم به وما النصر إلا من عند الله العزيز الحكيم(126)﴾ آل عمران ﴿وما جعله الله إلا بشرى ولتطمئن به قلوبكم وما النصر إلا من عند الله إن الله عزيز حكيم(10)﴾ الأنفال
حرج	﴿فمن يرد الله أن يهديه يشرح صدره للإسلام ومن يرد أن يضله يجعل صدره ضيقا حرجا كأنما يصعد في السماءكذلك يجعل الله الرجس على الذين لا يؤمنون (125)﴾ الأنعام
حرج	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ المائدة ﴿وجاهدوا في الله حق جهاده هو اجتباكم وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم إبراهيم هو سماكم المسلمين من قبل وفي هذا ليكون الرسول شهيدا عليكم وتكونوا شهداء على الناس فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واعتصموا بالله هو مولاكم فنعم المولى ونعم النصير(78)﴾ الحج
الرجس	﴿وما كان لنفس أن تؤمن إلا بإذن الله ويجعل الرجس على الذين لا يعقلون (100)﴾ يونس
مودة	﴿عسى الله أن يجعل بينكم وبين الذين عاديتم منهم مودة والله قدير والله غفور رحيم(7)﴾ الممتحنة
فرقان	﴿ياأيها الذين آمنوا إن تتقوا الله يجعل لكم فرقانا ويكفر عنكم سيئاتكم ويغفر لكم والله ذو الفضل العظيم(29)﴾ الأنفال
(5) جعلهم فتنة بعضهم لبعض
فتنة﴿فقالوا على الله توكلنا ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظالمين (85)﴾ يونس ﴿وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)﴾ الفرقان ﴿وإذ قلنا لك إن ربك أحاط بالناس وما جعلنا الرؤيا التي أريناك إلا فتنة للناس والشجرة الملعونة في القرآن ونخوفهم فما يزيدهم إلا طغيانا كبيرا(60)﴾ الإسراء ﴿ليجعل ما يلقي الشيطان فتنة للذين في قلوبهم مرض والقاسية قلوبهموإن الظالمين لفي شقاق بعيد(53)﴾ الحج ﴿إنا جعلناها فتنة للظالمين (63)﴾ الصافات
	﴿ربنا لا تجعلنا فتنة للذين كفروا واغفر لنا ربنا إنك أنت العزيز الحكيم(5)﴾ الممتحنة ﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفرواليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر(31)﴾ المدثر
ولي ونصير للمستضعفين	﴿وما لكم لا تقاتلون في سبيل الله والمستضعفين من الرجال والنساء والولدان الذين يقولون ربنا أخرجنا من هذه القرية الظالم أهلها واجعل لنا من لدنك وليا واجعل لنا من لدنك نصيرا (75)﴾ النساء
	﴿يابني آدم لا يفتننكم الشيطان كما أخرج أبويكم من الجنة ينزع عنهما لباسهما ليريهما سوآتهما إنه يراكم هو وقبيله من حيث لا ترونهم إنا جعلنا الشياطين أولياء للذين لا يؤمنون (27)﴾ الأعراف
عدو للأنبياء	﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا من المجرمين وكفى بربك هاديا ونصيرا(31)﴾ الفرقان ﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام
على صراط مستقيم	﴿والذين كذبوا بآياتنا صم وبكم في الظلمات من يشأ الله يضلله ومن يشأ يجعله على صراط مستقيم (39)﴾ الأنعام
حفيظ	﴿ولو شاء الله ما أشركوا وما جعلناك عليهم حفيظا وما أنت عليهم بوكيل(107)﴾ الأنعام
الناس يجعلون (في الرموز والمعتقدات)
أنداداً لله﴿وجعلوا لله أندادا ليضلوا عن سبيله قل تمتعوا فإن مصيركم إلى النار(30)﴾ إبراهيم ﴿وإذا مس الإنسان ضر دعا ربه منيبا إليه ثم إذا خوله نعمة منه نسي ما كان يدعو إليه من قبل وجعل لله أندادا ليضل عن سبيله قل تمتع بكفرك قليلا إنك من أصحاب النار(8)﴾ الزمر
	﴿قل أئنكم لتكفرون بالذي خلق الأرض في يومين وتجعلون له أندادا ذلك رب العالمين(9)﴾ فصلت
مع الله إلها آخر	﴿ولا تجعلوا مع الله إلها آخر إني لكم منه نذير مبين (51)﴾ الذاريات
	﴿لا تجعل مع الله إلها آخر فتقعد مذموما مخذولا (22)﴾ الإسراء ﴿ذلك مما أوحى إليك ربك من الحكمة ولا تجعل مع الله إلها آخر فتلقى في جهنم ملوما مدحورا(39)﴾ الإسراء
	﴿الذي جعل مع الله إلها آخر فألقياه في العذاب الشديد(26)﴾ ق ﴿الذين يجعلون مع الله إلها آخر فسوف يعلمون(96)﴾ الحجر
	﴿أجعل الآلهة إلها واحدا إن هذا لشيء عجاب(5)﴾ ص ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتوا على قوم يعكفون على أصنام لهم قالوا ياموسى اجعل لنا إلها كما لهم آلهة قال إنكم قوم تجهلون(138)﴾ الأعراف ﴿واسأل من أرسلنا من قبلك من رسلنا أجعلنا من دون الرحمان آلهة يعبدون (45)﴾ الزخرف
جعلوا لله شركاء	﴿قل من رب السماوات والأرض قل الله قل أفاتخذتم من دونه أولياء لا يملكون لأنفسهم نفعا ولا ضرا قل هل يستوي الأعمى والبصير أم هل تستوي الظلمات والنور أم جعلوا لله شركاء خلقوا كخلقه فتشابه الخلق عليهم قل الله خالق كل شيء وهو الواحد القهار(16)﴾ الرعد ﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت وجعلوا لله شركاء قل سموهم أم تنبئونه بما لا يعلم في الأرض أم بظاهر من القول بل زين للذين كفروا مكرهم وصدوا عن السبيل ومن يضلل الله فما له من هاد(33)﴾ الرعد
	﴿وجعلوا لله شركاء الجن وخلقهم وخرقوا له بنين وبنات بغير علم سبحانه وتعالى عما يصفون(100)﴾ الأنعام ﴿فلما آتاهما صالحا جعلا له شركاء فيما آتاهما فتعالى الله عما يشركون(190)﴾ الأعراف
الملائكة إناثاً له جزءاً	﴿وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمان إناثا أشهدوا خلقهم ستكتب شهادتهم ويسألون(19)﴾ الزخرف ﴿وجعلوا له من عباده جزءا إن الإنسان لكفور مبين(15)﴾ الزخرف
	﴿ويجعلون لله البنات سبحانه ولهم ما يشتهون(57)﴾ النحل ﴿ويجعلون لله ما يكرهون وتصف ألسنتهم الكذب أن لهم الحسنى لا جرم أن لهم النار وأنهم مفرطون(62)﴾ النحل
	﴿وجعلوا بينه وبين الجنة نسبا ولقد علمت الجنة إنهم لمحضرون(158)﴾ الصافات
لله    نصيبا	﴿وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا فقالوا هذا لله بزعمهم وهذا لشركائنا فما كان لشركائهم فلا يصل إلى الله وما كان لله فهو يصل إلى شركائهم ساء ما يحكمون(136)﴾ الأنعام ﴿ويجعلون لما لا يعلمون نصيبا مما رزقناهم تالله لتسألن عما كنتم تفترون(56)﴾ النحل
	﴿قل أرأيتم ما أنزل الله لكم من رزق فجعلتم منه حراما وحلالا قل أالله أذن لكم أم على الله تفترون(59)﴾ يونس ﴿ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب وأكثرهم لا يعقلون(103)﴾ المائدة
أصابعهم في آذانهم	﴿وإني كلما دعوتهم لتغفر لهم جعلوا أصابعهم في آذانهم واستغشوا ثيابهم وأصروا واستكبروا استكبارا(7)﴾ نوح ﴿أو كصيب من السماء فيه ظلمات ورعد وبرق يجعلون أصابعهم في آذانهم من الصواعق حذر الموت والله محيط بالكافرين(19)﴾ البقرة
	﴿ولا تجعلوا الله عرضة لأيمانكم أن تبروا وتتقوا وتصلحوا بين الناس والله سميع عليم(224)﴾ البقرة
الله يجعل ( للناس في الرموز والمعتقدات)
﴿ولكل أمة جعلنا منسكا ليذكروا اسم الله على ما رزقهم من بهيمة الأنعام فإلهكم إله واحد فله أسلموا وبشر المخبتين(34)﴾ الحج ﴿لكل أمة جعلنا منسكا هم ناسكوه فلا ينازعنك في الأمر وادع إلى ربك إنك لعلى هدى مستقيم(67)﴾ الحج
	﴿والبدن جعلناها لكم من شعائر الله لكم فيها خير فاذكروا اسم الله عليها صواف فإذا وجبت جنوبها فكلوا منها وأطعموا القانع والمعتر كذلك سخرناها لكم لعلكم تشكرون(36)﴾ الحج
	﴿ثم جعلناك على شريعة من الأمر فاتبعها ولا تتبع أهواء الذين لا يعلمون(18)﴾ الجاثية
	﴿إنما جعل السبت على الذين اختلفوا فيه وإن ربك ليحكم بينهم يوم القيامة فيما كانوا فيه يختلفون(124)﴾ النحل
	﴿وأوحينا إلى موسى وأخيه أن تبوأا لقومكما بمصر بيوتا واجعلوا بيوتكم قبلة وأقيموا الصلاة وبشر المؤمنين(87)﴾ يونس
	﴿ورفع أبويه على العرش وخروا له سجدا وقال ياأبت هذا تأويل رؤياي من قبل قد جعلها ربي حقا وقد أحسن بي إذ أخرجني من السجن وجاء بكم من البدو من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي إن ربي لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم(100)﴾ يوسف
الله يجعل ( في الكتاب والقرآن)
﴿وآتينا موسى الكتاب وجعلناه هدى لبني إسرائيل ألا تتخذوا من دوني وكيلا (2)﴾ الإسراء ﴿ولقد آتينا موسى الكتاب فلا تكن في مرية من لقائه وجعلناه هدى لبني إسرائيل (23)﴾ السجدة
	﴿إنا جعلناه قرآنا عربيا لعلكم تعقلون(3)﴾ الزخرف ﴿ولو جعلناه قرآنا أعجميا لقالوا لولا فصلت آياته أأعجمي وعربي قل هو للذين آمنوا هدى وشفاء والذين لا يؤمنون في آذانهم وقر وهو عليهم عمى أولئك ينادون من مكان بعيد(44)﴾ فصلت
	﴿الحمد لله الذي أنزل على عبده الكتاب ولم يجعل له عوجا (1)﴾ الكهف ﴿وإذا جاءتهم آية قالوا لن نؤمن حتى نؤتى مثل ما أوتي رسل الله الله أعلم حيث يجعل رسالته سيصيب الذين أجرموا صغار عند الله وعذاب شديد بما كانوا يمكرون (124)﴾ الأنعام
	﴿وكذلك أوحينا إليك روحا من أمرنا ما كنت تدري ما الكتاب ولا الإيمان ولكن جعلناه نورا نهدي به من نشاء من عبادنا وإنك لتهدي إلى صراط مستقيم(52)﴾ الشورى
الناس يجعلون ( في الكتاب والقرآن)
﴿وما قدروا الله حق قدره إذ قالوا ما أنزل الله على بشر من شيء قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس تبدونها وتخفون كثيرا وعلمتم ما لم تعلموا أنتم ولا آباؤكم قل الله ثم ذرهم في خوضهم يلعبون(91)﴾ الأنعام
	﴿الذين جعلوا القرآن عضين (91)﴾ الحجر
الله يجعل المصير (غير المصير)
(1) في الهداية والضلال
﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم(28)﴾ الحديد ﴿أومن كان ميتا فأحييناه وجعلنا له نورا يمشي به في الناس كمن مثله في الظلمات ليس بخارج منها كذلك زين للكافرين ما كانوا يعملون(122)﴾ الأنعام
	﴿أو كظلمات في بحر لجي يغشاه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمات بعضها فوق بعض إذا أخرج يده لم يكد يراها ومن لم يجعل الله له نورا فما له من نور (40)﴾ النور ﴿وإذا قرأت القرآن جعلنا بينك وبين الذين لا يؤمنون بالآخرة حجابا مستورا (45)﴾ الإسراء
(2) في الحقوق الدنيوية
﴿ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق ومن قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا فلا يسرف في القتل إنه كان منصورا(33)﴾ الإسراء
	﴿ولكل جعلنا موالي مما ترك الوالدان والأقربون والذين عقدت أيمانكم فآتوهم نصيبهم إن الله كان على كل شيء شهيدا(33)﴾ النساء
	﴿وقل رب أدخلني مدخل صدق وأخرجني مخرج صدق واجعل لي من لدنك سلطانا نصيرا (80)﴾ الإسراء ﴿قال سنشد عضدك بأخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون إليكما بآياتنا أنتما ومن اتبعكما الغالبون(35)﴾ القصص
	﴿ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبينا(91)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا الكافرين أولياء من دون المؤمنين أتريدون أن تجعلوا لله عليكم سلطانا مبينا (144)﴾ النساء
	﴿واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا(15)﴾ النساء ﴿إلا الذين يصلون إلى قوم بينكم وبينهم ميثاق أو جاءوكم حصرت صدورهم أن يقاتلوكم أو يقاتلوا قومهم ولو شاء الله لسلطهم عليكم فلقاتلوكمفإن اعتزلوكم فلم يقاتلوكم وألقوا إليكم السلم فما جعل الله لكم عليهم سبيلا(90)﴾ النساء ﴿الذين يتربصون بكم فإن كان لكم فتح من الله قالوا ألم نكن معكم وإن كان للكافرين نصيب قالوا ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين فالله يحكم بينكم يوم القيامة ولن يجعل الله للكافرين على المؤمنين سبيلا (141)﴾ النساء
(3) في الدنيا
﴿ثم رددنا لكم الكرة عليهم وأمددناكم بأموال وبنين وجعلناكم أكثر نفيرا (6)﴾ الإسراء
	﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا (2)﴾ الطلاق ﴿واللائي يئسن من المحيض من نسائكم إن ارتبتم فعدتهن ثلاثة أشهر واللائي لم يحضن وأولات الأحمال أجلهن أن يضعن حملهن ومن يتق الله يجعل له من أمره يسرا (4)﴾ الطلاق ﴿لينفق ذو سعة من سعته ومن قدر عليه رزقه فلينفق مما آتاه الله لا يكلف الله نفسا إلا ما آتاها سيجعل الله بعد عسر يسرا (7)﴾ الطلاق
	﴿لقد صدق الله رسوله الرؤيا بالحق لتدخلن المسجد الحرام إن شاء الله آمنين محلقين رءوسكم ومقصرين لا تخافون فعلم ما لم تعلموا فجعل من دون ذلك فتحا قريبا (27)﴾ الفتح ﴿إلا تنصروه فقد نصره الله إذ أخرجه الذين كفروا ثاني اثنين إذ هما في الغار إذ يقول لصاحبه لا تحزن إن الله معنا فأنزل الله سكينته عليه وأيده بجنود لم تروها وجعل كلمة الذين كفروا السفلى وكلمة الله هي العليا والله عزيز حكيم(40)﴾ التوبة
	﴿ياأيها الذين آمنوا لا يحل لكم أن ترثوا النساء كرها ولا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما آتيتموهن إلا أن يأتين بفاحشة مبينة وعاشروهن بالمعروف فإن كرهتموهن فعسى أن تكرهوا شيئا ويجعل الله فيه خيرا كثيرا (19)﴾ النساء
	﴿ونريد أن نمن على الذين استضعفوا في الأرض ونجعلهم أئمة ونجعلهم الوارثين (5)﴾ القصص ﴿واجعلني من ورثة جنة النعيم (85)﴾ الشعراء
(4) في الآخرة
﴿أم حسب الذين اجترحوا السيئات أن نجعلهم كالذين آمنوا وعملوا الصالحات سواء محياهم ومماتهم ساء ما يحكمون(21)﴾ الجاثية ﴿أم نجعل الذين آمنوا وعملوا الصالحات كالمفسدين في الأرض أم نجعل المتقين كالفجار (28)﴾ ص
أ - الصالحين
جنات وقصور﴿تبارك الذي إن شاء جعل لك خيرا من ذلك جنات تجري من تحتها الأنهار ويجعل لك قصورا (10)﴾ الفرقان
وداً	﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات سيجعل لهم الرحمان ودا(96)﴾ مريم
	﴿تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فسادا والعاقبة للمتقين(83)﴾ القصص
	﴿ونريد أن نمن على الذين استضعفوا في الأرض ونجعلهم أئمة ونجعلهم الوارثين (5)﴾ القصص ﴿واجعلني من ورثة جنة النعيم (85)﴾ الشعراء
ب - المسيئين
﴿وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا (23)﴾ الفرقان ﴿ولا يحزنك الذين يسارعون في الكفر إنهم لن يضروا الله شيئا يريد الله ألا يجعل لهم حظا في الآخرة ولهم عذاب عظيم(176)﴾ آل عمران
	﴿وإذا صرفت أبصارهم تلقاء أصحاب النار قالوا ربنا لا تجعلنا مع القوم الظالمين (47)﴾ الأعراف ﴿ولما رجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال بئسما خلفتموني من بعدي أعجلتم أمر ربكم وألقى الألواح وأخذ برأس أخيه يجره إليه قال ابن أم إن القوم استضعفوني وكادوا يقتلونني فلا تشمت بي الأعداء ولا تجعلني مع القوم الظالمين (150)﴾ الأعراف
	﴿قل رب إما تريني ما يوعدون(93) رب فلا تجعلني في القوم الظالمين (94)وإنا على أن نريك ما نعدهم لقادرون(95)﴾ المؤمنون
	﴿وقال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الليل والنهار إذ تأمروننا أن نكفر بالله ونجعل له أندادا وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا هل يجزون إلا ما كانوا يعملون(33)﴾ سبأ ﴿إنا جعلنا في أعناقهم أغلالا فهي إلى الأذقان فهم مقمحون (8)﴾ يس
	﴿ويوم يقول نادوا شركائي الذين زعمتم فدعوهم فلم يستجيبوا لهم وجعلنا بينهم موبقا (52)﴾ الكهف ﴿ليميز الله الخبيث من الطيب ويجعل الخبيث بعضه على بعض فيركمه جميعا فيجعله في جهنم أولئك هم الخاسرون (37)﴾ الأنفال
	﴿عسى ربكم أن يرحمكم وإن عدتم عدنا وجعلنا جهنم للكافرين حصيرا (8)﴾ الإسراء ﴿من كان يريد العاجلة عجلنا له فيها ما نشاء لمن نريد ثم جعلنا له جهنم يصلاها مذموما مدحورا (18)﴾ الإسراء
الناس يجعلون ( المصير غير المصير)
﴿فمن حاجك فيه من بعد ما جاءك من العلم فقل تعالوا ندع أبناءنا وأبناءكم ونساءنا ونساءكم وأنفسنا وأنفسكم ثم نبتهل فنجعل لعنة الله على الكاذبين(61)﴾ آل عمران
	﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها وقد جعلتم الله عليكم كفيلا إن الله يعلم ما تفعلون(91)﴾ النحل ﴿وجعلها كلمة باقية في عقبه لعلهم يرجعون(28)﴾ الزخرف
	﴿قال لئن اتخذت إلها غيري لأجعلنك من المسجونين (29)﴾ الشعراء
جعل شيئاً  كشيء	﴿أجعلتم سقاية الحاج وعمارة المسجد الحرام كمن آمن بالله واليوم الآخر وجاهد في سبيل الله لا يستوون عند الله والله لا يهدي القوم الظالمين(19)﴾ التوبة ﴿لا تجعلوا دعاء الرسول بينكم كدعاء بعضكم بعضا قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم (63)﴾ النور ﴿ومن الناس من يقول آمنا بالله فإذا أوذي في الله جعل فتنة الناس كعذاب الله ولئن جاء نصر من ربك ليقولن إنا كنا معكم أوليس الله بأعلم بما في صدور العالمين (10)﴾ العنكبوت
تغيير المكان أو الموضع	﴿فلما ذهبوا به وأجمعوا أن يجعلوه في غيابة الجب وأوحينا إليه لتنبئنهم بأمرهم هذا وهم لا يشعرون(15)﴾ يوسف ﴿وإذ قال إبراهيم رب أرني كيف تحي الموتى قال أولم تؤمن قال بلى ولكن ليطمئن قلبي قال فخذ أربعة من الطير فصرهن إليك ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا ثم ادعهن يأتينك سعيا واعلم أن الله عزيز حكيم(260)﴾ البقرة
	﴿وقال الذين كفروا ربنا أرنا الذين أضلانا من الجن والإنس نجعلهما تحت أقدامنا ليكونا من الأسفلين (29)﴾ فصلت
	﴿وقال لفتيانه اجعلوا بضاعتهم في رحالهم لعلهم يعرفونها إذا انقلبوا إلى أهلهم لعلهم يرجعون(62)﴾ يوسف ﴿فلما جهزهم بجهازهم جعل السقاية في رحل أخيه ثم أذن مؤذن أيتها العير إنكم لسارقون(70)﴾ يوسف

﴿قال اجعلني على خزائن الأرض إني حفيظ عليم(55)﴾ يوسف ﴿وتجعلون رزقكم أنكم تكذبون (82)﴾ الواقعة
يجعل موعدا
﴿وعرضوا على ربك صفا لقد جئتمونا كما خلقناكم أول مرة بل زعمتم ألن نجعل لكم موعدا (48)﴾ الكهف ﴿وتلك القرى أهلكناهم لما ظلموا وجعلنا لمهلكهم موعدا (59)﴾ الكهف
	﴿قل إن أدري أقريب ما توعدون أم يجعل له ربي أمدا (25)﴾ الجن
	﴿فلنأتينك بسحر مثله فاجعل بيننا وبينك موعدا لا نخلفه نحن ولا أنت مكانا سوى(58)﴾ طه
	﴿أولم يروا أن الله الذي خلق السماوات والأرض قادر على أن يخلق مثلهم وجعل لهم أجلا لا ريب فيه فأبى الظالمون إلا كفورا(99)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [جعل] ج ع ل: جَعَلَ كذا من باب قطع و مَجْعَلاً أيضا بوزن مقعد و جَعَلَهُ نبيا صيره وجعلوا الملائكة إناثا سموهم و الجُعْلُ بالضم ما جعل للإنسان من شيء على فعل وكذا الجِعالةُ بالكسر و الجَعِيلةُ أيضا و الجُعَلُ دوبية و اجْتَعَلَ بمعنى جعل
الراغب
جعل
- جعل: لفظ عام في الأفعال كلها، وهو أعم من فعل وصنع وسائر أخواتها، ويتصرف على خمسة أوجه:
الأول: يجري مجرى صار وطفق فلا يتعدى، نجو جعل زيد يقول كذا (وهذا الباب نقل السيوطي جله في الإتقان 2/210)، قال الشاعر:
- 93 - فقد جعلت قلوص بني سهيل *** من الأكوار مرتعها قريب
(البيت لرجل من بحتر بن عتود، وهو في الخزانة 9/352؛ ومغني اللبيب ص 310؛ وشفاء العليل بشرح التسهيل 1/345؛ والأشموني 1/259)
والثاني: يجري مجرى أوجد، فيتعدى إلى مفعول واحد نحو قوله عز وجل: }وجعل الظلمات والنور﴿[الأنعام/1]،﴾وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة{ [النحل/78].
والثالث: في إيجاد شيء من شيء وتكوينه منه، نحو: }والله جعل لكم من أنفسكم أزوجا﴿[النحل/72]،﴾وجعل لكم من الجبال أكنانا﴿[النحل/81]،﴾وجعل لكم فيها سبلا{ [الزخرف/10].
والرابع: في تصيير الشيء على حالة دون حالة، نحو: }الذي جعل لكم الأرض فراشا﴿[البقرة/22]، وقوله:﴾جعل لكم مما خلق ظلالا﴿[النحل/81]،﴾وجعل القمر فيهن نورا﴿[نوح/16]، وقوله تعالى:﴾إنا جعلناه قرآنا عربيا{ [الزخرف/3].
والخامس: الحكم بالشيء على الشيء، حقا كان أو باطلا، فأما الحق فنحو قوله تعالى: }إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين﴿[القصص/7]، وأما الباطل فنحو قوله عز وجل:﴾وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا﴿[الأنعام/136]،﴾ويجعلون لله البنات﴿[النحل/57]،﴾الذين جعلوا القرآن عضين{ [الحجر/91].
والجعالة: خرقة ينزل بها القدر، والجعل والجعالة والجعيلة: ما يجعل للإنسان بفعله فهو أعم من الأجرة والثواب، وكلب مجعل، كناية عن طلب السفاد، والجعل: دويبة.
ملخص اللسان
وجوه اللفظ: وَضَعه - صَنَعه - صَيَّرَه - ظَنَّها- خَلَق.-عَمِلَ - هَيَّأَ - قال - القول والحكم على الشيء -. سمَّوْهم- : أَعطاه  إِياه- الرَّشْوة-  ما جعله له على عمله- ، أَقْبَل وأَخذ
1.    جَعَلَ الشيءَ يَجْعَله جَعْلاً ومَجْعَلاً واجتعله: وَضَعه؛
2.    واجْتَعَلَ اللّيْـلَ كحَبْلِ العَادِيَّةِ المَمْدُود أَي جَعَلَ يَسِيرُ الليلَ كلَّه مستقيماً كاستقامة حَبْل البئر إِلى الماء،
3.    وجَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً: صَنَعه،
4.    وجَعَله صَيَّرَه.
5.    جَعَلْت مَتاعَكَ بَعْضُه فَوْقَ بَعْضٍ  أَلقيته،
6.    وجَعَل البَصْرةَ بَغْداد: ظَنَّها إِياها.
7.    وجَعَلَ يفعل كذا: أَقْبَل وأَخذ؛
8.    وجَعَل: عَمِلَ وهَيَّأَ.
9.    وجَعَلَ: خَلَق.
10.                       وجَعَلَ: قال،
11.                       إِنا جعلناه قرآناً عربيّاً؛ معناه إِنا بَيَّنَّاه قرآناً عربيّاً؛
12.                       وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً. الجَعْل ههنا القول والحكم على الشيء
13.                        جعلت زيداً أَعلم الناس أَي قد وصفته بذلك وحكمت به.
14.                       جَعَلْته أَحذق الناس بعمله أَي صَيَّرته.
15.                       : وجَعَلْنا من الماء كل شيء حيٍّ، أَي خَلَقْنا.
16.                       وجَعَلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً؛ أَي سمَّوْهم.
17.                       وتَجاعلوا الشيءَ: جعلوه بينهم. وجَعَل له كذا شارطه به عليه،
18.                       والجُعْل والجِعال والجَعِيلة والجُعالة والجِعالة والجَعالة: ما جعله له على عمله.
19.                       والجَعالة: الرَّشْوة؛
20.                       وأَجْعَله جُعْلاً وأَجْعَله له: أَعطاه  إِياه.
21.                       والجِعالة والجعالات: ما يَتَجاعلونه عند البُعُوث أَو الأَمْر يَحزُبهم من السلطان.
22.                       جَعَل لك  جَعْلاً وجُعْلاً وهو الأَجر على الشيء فعلاً أَو قولاً،
23.                       الجُعْل والجَعالة أَن يُكتب البعث على الغُزاة فيخرج من الأَربعة والخمسة رجل واحد ويُجْعَل له جُعْل.
24.                       والجاعِل:المُعْطِي،
25.                       والمجتعل: الآخذ.
26.                       جَعِيلة الغَرَق سُحْت؛ هو أَن يَجْعل له جُعْلاً ليُخْرِج ما غَرِق من  متاعه؛
27.                       جَعَلوا لنا جَعيلَةً في بَعِيرهم فأَبَيْنا أَن نَجْتَعِل منهم أَي نأْخذ.
28.                       والجِعال والجُعالة والجِعالة: ما تُنْزل به القِدْر من خِرْقة أَو غيرها،
29.                       وأَجْعَلَتِ الكلبةُ والذِّئبةُ والأَسَدَةُ وكُلُّ ذاتِ مِخْلَب، واسْتَجْعَلَت: أَحَبَّت السِّفاد واشتهت الفَحْل.
30.                       الجَعْلة: الفَسِيلة أَو الوَدِيَّة،
31.                       الجَعْلة: النَّخْلة القصيرة،
32.                        الجَعْلة :هي الفائتة لليد،
33.                       الجَعْوَل الرَّأْلُ وَلَدُ النَّعام.
34.                       والجُعَل: دابة سوداء من دوابّ  الأَرض،
35.                       وماء جَعِلٌ ومُجْعِلٌ: ماتت فيه الجِعْلان والخَنافس وتَهافتت فيه.
36.                        وأَرض مُجْعِلة: كثيرة الجِعْلان.
37.                       كما يُدَهْدِهُ الجُعَلُ بأَنفه؛ هو حيوان معروف كالخُنْفُساء،
38.                       الجِعْلان ذو رأْس  عريض ويداه ورأْسه كالمآشِيرِ،
39.                       : أَسود دميم مُشَبَّه بالجُعَل،
40.                        ورَجُل جُعَل: هو اللَّجُوج لأَن الجُعَل يوصف باللَّجاجة،
41.                       وجُعَل الإِنسان:  رَقِيبُه.
لسان العرب
● - جعل: جَعَلَ الشيءَ يَجْعَله جَعْلاً ومَجْعَلاً واجتعله: وَضَعه؛ قال     أَبو زبيد:     وما مُغِبٌّ بِثَنْي الحِنْوِ مُجْتَعِلٌ،     في الغِيلِ في ناعِمِ البَرْدِيِّ، مِحْرَابا     وقال يرثي اللَّجلاج ابن أُخته:     ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ، واجْتَعَلَ اللّيْـ     ـلَ كحَبْلِ العَادِيَّةِ المَمْدُود     أَي جَعَلَ يَسِيرُ الليلَ كلَّه مستقيماً كاستقامة حَبْل البئر إِلى     الماء، والعادِيَّة البئر القديمة. وجَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً: صَنَعه،     وجَعَله صَيَّرَه. قال سيبويه: جَعَلْت مَتاعَكَ بَعْضُه فَوْقَ بَعْضٍ     أَلقيته، وقال مرة: عَمِلْته، والرفع على إِقامة الجملة مُقام الحال؛ وجَعَل     الطينَ خَزَفاً والقَبِيحَ حَسَناً: صيَّرَه إِياه. وجَعَل البَصْرةَ     بَغْداد: ظَنَّها إِياها. وجَعَلَ يفعل كذا: أَقْبَل وأَخذ؛ أَنشد     سيبويه:وقد جَعَلَتْ نَفْسي تَطِيبُ لضَغْمَةٍ،     لضَغْمِهِماها يَقْرَع العَظْمَ نابُها     وقال الزجاج: جَعَلْت زيداً أَخاك نَسَبْته إِليك. وجَعَل: عَمِلَ     وهَيَّأَ. وجَعَلَ: خَلَق. وجَعَلَ: قال، ومنه قوله تعالى: إِنا جعلناه قرآناً     عربيّاً؛ معناه إِنا بَيَّنَّاه قرآناً عربيّاً؛ حكاه الزجاج، وقيل     قُلْناه، وقيل صَيَّرناه؛ ومن هذا قوله: وجعلني نبيّاً، وقوله عز وجل: وجعلوا     الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً. قال الزجاج: الجَعْل ههنا بمعنى     القول والحكم على الشيء كا تقول قد جعلت زيداً أَعلم الناس أَي قد وصفته     بذلك وحكمت به. ويقال: جَعَلَ فلان يصنع كذا وكذا كقولك طَفِقَ وعَلِقَ     يفعل كذا وكذا. ويقال: جَعَلْته أَحذق الناس بعمله أَي صَيَّرته. وقوله     تعالى: وجَعَلْنا من الماء كل شيء حيٍّ، أَي خَلَقْنا. وإِذا قال المخلوق     جَعَلْتُ هذا الباب من شجرة كذا فمعناه صَنَعْتَه. وقوله عز وجل: فجعلهم     كعصف مأْكول؛ أَي صَيَّرهم. وقوله تعالى: وجَعَلوا فيفي شركاء، أَي هل     رأَوا غير افيفي خَلَق شيئاً فاشتبه عليهم خَلْقُ افيفي من خلق غيره؟ وقوله:     وجَعَلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً؛ أَي سمَّوْهم. وتَجاعلوا     الشيءَ: جعلوه بينهم. وجَعَل له كذا     (* قوله «وجعل له كذا إلخ» هكذا في     الأصل) شارطه به عليه، وكذلك جَعَل للعامل كذا.     والجُعْل والجِعال والجَعِيلة والجُعالة والجِعالة والجَعالة؛ الكسر     والضم عن اللحياني، كل ذلك: ما جعله له على عمله. والجَعالة، بالفتح:     الرَّشْوة؛ عن اللحياني أَيضاً، وخَصَّ مرَّة بالجُعالة ما يُجْعَل للغازي وذلك     إِذا وجب على الإِنسان غَزْوٌ فجعل مكانه رجلاً آخر بِجُعْلٍ يشترطه؛     وبيت الأَسدي:     فأَعْطَيْتُ الجُِعالة مُسْتَمِيتاً،     خَفِيفَ الحادِ من فِتْيانِ جَرْم     يروى بكسر الجيم وضمها، ورواه ابن بري:     سيكفيك الجِعالة مُسْتَميتٌ     شاهداً على الجِعالة بالكسر. وأَجْعَله جُعْلاً وأَجْعَله له: أَعطاه     إِياه. والجَعالة، بالفتح، من الشيء تَجْعله للإِنسان. والجِعالة     والجعالات: ما يَتَجاعلونه عند البُعُوث أَو الأَمْر يَحزُبهم من السلطان. وفي     حديث ابن سيرين: أَن ابن عمر ذكروا عنده الجَعائل فقال لا أَغْزُو على     أَجْرٍ ولا أَبيع أَجْري من الجهاد؛ قال ابن الأَثير: هو جمْع جَعيلة أَو     جَعَالة، بالفتح. والجُعْل: الاسم، بالضم، والمصدر بالفتح. يقال: جَعَل لك     جَعْلاً وجُعْلاً وهو الأَجر على الشيء فعلاً أَو قولاً، قال: والمراد في     الحديث أَن يكتب الغزو على الرجل فيعطي رجلاً آخر شيئاً ليخرج مكانه، أَو     يدفع المقيم إِلى الغازي شيئاً فيقيم الغازي ويخرج هو، وقيل: الجُعْل     والجَعالة أَن يُكتب البعث على الغُزاة فيخرج من الأَربعة والخمسة رجل واحد     ويُجْعَل له جُعْل. وقال ابن عباس: إِن جَعَله عبداً أَو أَمة فهو غير     طائل، وإِن جَعَله في كُراع أَو سلاح فلا بأْس، أَي أَن الجُعْل الذي يعطيه     للخارج، إِن كان عبداً أَو أَمة يختص به، فلا عبرة به، وإِن كان يعينه     في غزوه بما يحتاج إِليه من سلاح أَو كُراع فلا بأْس. والجاعِل:     المُعْطِي، والمجتعل: الآخذ. وفي الحديث: أَن ابن عمر سئل عن الجَعالات فقال: إِذا     أَنت أَجمعت الغَزْوَ فعَوَّضك افيفي رزْقاً فلا بأْس به، وأَما إِن     أُعْطِيت دراهم غَزَوْت، وإِن مُنِعْت أَقَمْت، فلا خير فيه. وفي الحديث:     جَعِيلة الغَرَق سُحْت؛ هو أَن يَجْعل له جُعْلاً ليُخْرِج ما غَرِق من     متاعه؛ جَعَله سُحْتاً لأَنه عقد فاسد بالجهالة التي فيه. ويقال: جَعَلوا لنا     جَعيلَةً في بَعِيرهم فأَبَيْنا أَن نَجْتَعِل منهم أَي نأْخذ. وقد     جَعَلت له جُعْلاً على أَن يفعل كذا وكذا. والجِعال والجُعالة والجِعالة: ما     تُنْزل به القِدْر من خِرْقة أَو غيرها، والجمع جُعُل مثل كِتاب وكُتُب؛     قال طفيل:     فَذُبَّ عن العَشِيرَةِ، حيثُ كانت،     وكُنْ مِنْ دون بَيْضَتها جِعالا     وأَنشد ابن بري:     ولا تُبادِرُ، في الشِّتاءِ وَلِيدَتي،     أَلْقِدْرَ تُنْزِلُها بِغَيْرِ جِعال     قال: وأَما الذي توضع فيه القِدْر فهو الجِئَاوة. وأَجْعَل القِدْر     إِجْعالاً: أَنزلها بالجِعال، وجَعَلْتُها أَيضاً كذلك.     وأَجْعَلَتِ الكلبةُ والذِّئبةُ والأَسَدَةُ وكُلُّ ذاتِ مِخْلَب، وهي     مُجْعِل، واسْتَجْعَلَت: أَحَبَّت السِّفاد واشتهت الفَحْل. والجَعْلة:     الفَسِيلة أَو الوَدِيَّة، وقيل النَّخْلة القصيرة، وقيل هي الفائتة لليد،     والجمع جَعْلٌ؛ قال:     أَقْسَمْتُ لا يَذْهَبُ عَني بَعْلُها،     أَو يستوي جَثِيثُها وجَعْلُها     البَعْل: المُسْتبعل. والجَثِيثة: الفَسِيلة. والجَعْل أَيضاً من     النَّخْل: كالبَعْل. الأَصمعي: الجَعْل قِصار النخل؛ قال لبيد:     جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوء به،     من الكَوافِر، مهضُومٌ ومُهتَصَرُ     (* قوله «مهضوم» كذا في الأصل هنا، وأورده في ترجمة كفر بلفظ مكموم بدل     مهضوم، ولعلهما روايتان).     ابن الأَعرابي: الجَعَل القِصَرُ مع السِّمَن واللَّجاجُ. ابن دريد:     الجَعْوَل الرَّأْلُ وَلَدُ النَّعام. والجُعَل: دابة سوداء من دوابّ     الأَرض، قيل: هو أَبو جَعْران، بفتح الجيم، وجمعه جِعْلانٌ. وقد جَعِلَ الماءُ،     بالكسر، جَعَلاً أَي كثر فيه الجِعْلانُ. وماء جَعِلٌ ومُجْعِلٌ: ماتت     فيه الجِعْلان والخَنافس وتَهافتت فيه. وأَرض مُجْعِلة: كثيرة الجِعْلان.     وفي الحديث: كما يُدَهْدِهُ الجُعَلُ بأَنفه؛ هو حيوان معروف     كالخُنْفُساء، قال ابن بري: قال أَبو حاتم أَبو سَلْمان أَعظمُ الجِعْلان ذو رأْس     عريض ويداه ورأْسه كالمآشِيرِ، قال: وقال الهَجَري: أَبو سَلْمان     دُوَيْبَّة مثل الجُعَل له جَناحان. قال كراع: ويقال للجُعَل أَبو وَجْزة بلغة     طيِّء. ورَجُل جُعَل: أَسود دميم مُشَبَّه بالجُعَل، وقيل: هو اللَّجُوج     لأَن الجُعَل يوصف باللَّجاجة، يقال: رجل جُعَلٌ. وجُعَل الإِنسان:     رَقِيبُه. وفي المثل: سَدِك بامرِئ     (* قوله «بامرئ» كذا بالأصل، وأورده     الميداني بلفظ امرئ بالهمز في آخره، ثم قال في شرحه: وقال أبو الندى: سدك بأمري     واحد الأمور، ومن قال بامرئ فقد صحف) جُعَلُه؛ يضرب للرجل يريد الخَلاء     لطلب الحاجة فيلزمه آخر يمنعه من ذكرها أَو عملها؛ قال أَبو زيد: إِنما     يُضْرَب هذا مثلاً للنَّذْل يَصْحَبه مِثْلُه، وقيل: يقال ذلك عند     التنغيص والإِفساد؛ وأَنشد أَبو زيد:     إِذا أَتَيْتُ سُلَيْمى، شَبَّ لي جُعَلٌ     إِنَّ الشَّقِيَّ الذي يَصْلى به الجُعَل     قاله رجل كان يتحدَّث إِلى امرأَة، فكلما أَتاها وقعد عندها صَبَّ افيفي     عليه من يقطع حديثهما. وقال ابن بزرج: قالت الأَعراب لنا لعبة يلعب بها     الصبيان نُسَمِّيها جَبَّى جُعَلُ، يضع الصبي رأْسه على الأَرض ثم ينقلب     على الظهر، قال: ولا يُجْرُون جَبَّى جُعَلُ إِذا أَرادوا به اسم رجل،     فإِذا قالوا هذا جُعَلٌ بغير جَبَّى أَجْرَوْه.     والجَعْوَل: وَلَدُ النَّعام، يمانية.     وجُعَيْل: اسم رجل. وبَنُو جِعال: حَيٌّ، ورأَيت حاشية بخط بعض الفضلاء     قال: ذكر أَبو القاسم علي ابن حمزة البصري في التنبيهات على المبرد في     كتابه الكامل: وجمع جَعْل على أَجْعال، وهو رَوْث الفيل؛ قال جرير:     قَبَحَ الإِلهُ بَني خَضَافِ ونِسْوَةً،     بات الخَرِيرُ لَهُنَّ كالأَجْعال
مقاييس اللغة:
(جعل) الجيم والعين واللام كلمات غير مُنْقاسة، لا يشبه بعضُها بعضاً. فالجَعْلُ: النَّخْلُ يفوت اليدَ، والواحدةُ جَعْلة. وهو قوله:
* أو يستَوي جَثِيُثها وجَعْلُها([2]) *
والجَعْوَل: ولد النعام. والجِعَال: الخِرْقة التي تُنْزَلُ بها القِدْر عن الأثافي. والجُعْل والجَُِعالة والجَعيلة: ما يُجعل للإنسان على الأمر يَفعلُه. وجعَلْتُ الشيءَ صنعتُه. قال الخليل: إلاَّ أنَّ جَعلَ أعمُّ، تقول جَعَل يقول، ولا تقول صَنعَ يقول. وكُلْبَةٌ مُجْعِلٌ، إذا أرادت السِّفاد. والجُعَلَةُ: اسم مكان([3]). قال:
* وبعدها عامَ ارتَبَعْنا الجُعَلهْ *
فهذا الباب كما تراه لا يشبه بعضه بعضاً.
القاموس المحيط:
جَعَلَهُ، كمنعه، جَعْلاً، ويُضَمُّ، وجَعالَةً، ويكسَرُ، واجْتَعَلَهُ صَنَعَهُ، و الشيءَ جَعْلاً وضَعَه،
و بَعْضَه فوقَ بعضٍ: ألْقاهُ، و القبيحَ حَسَناً: صَيَّرَهُ، و البَصْرَةَ بغدادَ: ظَنَّها إياها، و له كذا على كذا: شارَطَه به عليه. وجَعَلَ يَفْعَلُ كذا: أقْبَلَ وأخَذَ، ويكونُ بمعنى سَمَّى، ومنه: " وجَعَلوا الملائِكةَ الذينَ هُم عِبادُ الرحمنِ إناثاً " ، وبمعنَى التَّبْيينِ: " إنا جَعَلْناهُ قُرآناً عَرَبِيًا " ، وبمعنَى الخَلْقِ: " وجَعَلَ الظُّلُماتِ والنورَ " ، وبمعنَى التَّشْرِيفِ: " جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً " " جَعَلَ اللّهُ الكعبةَ البَيْتَ الحَرَامَ قِياماً " ، وبمعنَى التَّبْديلِ: " فَجَعَلْنا عالِيَها سافِلَها " وبمعنى الحُكْمِ الشَّرْعِيِّ: جَعَلَ الله الصلواتِ المَفْروضاتِ خَمْساً، وبمعنَى التَّحَكُّمِ البِدْعِيِّ: " الذينَ جَعَلوا القرآنَ عِضِينَ " وقد تكونُ لازِمَةً، وهي الداخِلَةُ في أفْعالِ المُقارَبَةِ، كقَولِهِ:
وقد جَعَلْتُ إذا ما قُمْتُ يُثْقِلُنِي ... ثَوْبِي فأنْهَضُ نَهْضَ الشارِبِ الثَّمِلِ
وجَعَلْتُ زَيْداً أخاكَ: نَسَبْتُه إليكَ. والجُعالَةُ، مُثَلَّثَةً، وككِتابٍ وقُفْلٍ وسَفينَةٍ: ما جَعَلَهُ له على عَمَلِهِ.
وتَجاعَلوا الشيءَ: جَعَلوهُ بينهم. وكَسَحابَةٍ: الرِّشْوَةُ، وما تَجْعَلُ للغازي إذا غَزا عَنْكَ بِجُعْلٍ، ويُكْسَرُ ويُضَمُّ، وبالكسر والضمِ: خِرْقَةٌ يُنْزَلُ بها القِدْرُ، كالجِعالِ، بالكسر. وأجْعَلَه جُعْلاً، وأجْعَلَهُ له: أعْطاهُ، و القِدْرَ: أنْزَلَها بالجِعالِ، و الكَلْبَةُ وغيرُها: أحَبَّتِ السِّفادَ، كاسْتَجْعَلَتْ، فهي مُجْعِلٌ. والجَعْلَةُ: الفَسيلَةُ، أو النَّخْلَةُ القَصيرَةُ، أو الرَّدِيَّةُ، أو الفائِتَةُ لليَدِ، ج: جَعْلٌ.
والجَعْلُ: كالبَعْلِ من النَّخْلِ. وكصُرَدٍ: الرجُلُ الأسْوَدُ الدَّميمُ، أو اللَّجوجُ، والرَّقيبُ، ودُوَيْبَّةٌ، ج: جِعْلانٌ، بالكسرِ. وأرضٌ مُجْعِلَةٌ، كمُحْسِنَةٍ: كثيرَتُها. وماءٌ جِعْلٌ، بالكسرِ، وككتِفٍ ومُحْسِنٍ: كثُرَتْ فيه، أو ماتَتْ فيه. وقد جَعِلَ، كفَرِحَ، وأجْعَلَ. والجَعْوَلُ، كجَرْوَلٍ: ولَدُ النَّعامِ.
وبنُو جِعالٍ، ككِتابٍ: حَيٌّ. وكهُمَزَةٍ: ع. وكزبيرٍ: ابنُ سُراقَةَ الضَّمْرِيُّ، وجُعَيْلٌ الأَشْجَعِيُّ: صَحابيَّانِ. وكَعْبُ بنُ جُعَيْلٍ: شاعِرٌ. والجاعِلُ: المُعْطِي. والمُجْتَعِلُ: الآخِذُ.
والجَعَلُ، مُحرَّكةً: القِصَرُ في سِمَنٍ، واللَّجاجُ. وجاعَلَهُ: رَشاهُ.
تاج العروس:
ج - ع - ل
جَعلَهُ كمَنَعَهُ يَجْعَلُه جَعْلاً بالفتح ويُضَمُّ وجَعالَةً كسَحابَةٍ ويُكْسَرُ واجْتَعَلَهُ : أي صَنَعَهُ صَرِيحُه أنّ الجَعْلَ والصُّنْعَ واحِدٌ وقال الراغِبُ : جَعَلَ لَفظٌ عامٌّ في الأفعال كلِّها وهو أَعَمُّ مِن فَعَل وصَنَع وسائرِ أخواتِها . وشاهِدُ اجْتَعَلَ قولُ أبي زُبَيدٍ الطائيِّ :
ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ واجْتَعَلَ اللَّي ... ل كحَبلِ العادِيَّةِ المَمْدُودِ جَعَلَ الشيء جَعلاً : وَضَعَهُ جَعَلَ بَعْضَه فوقَ بعضٍ : أَلْقَاهُ . جَعَلَ القَبِيحَ حَسَناً : صَيَّرَهُ ومنه قولُه تعالى : " إِنّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ " أي صيَّرناها وقولُه تعالى : " وَجَعَلَنِي نَبِيّاً " أي صَيَّرني . جَعَلَ البَصْرَةَ بَغْدادَ : ظَنَّها إيَاها . جَعَلَ له كذا علَى كذا : شارَطَهُ بِه علَيه ومنه الجَعالَةُ كما سيأتي . قال الراغِبُ : يَتَصَرَّفُ جَعَلَ علَى أُوْجُهٍ منها : يقال : جَعَلَ يَفعَلُ كذا : أي أَقْبَلَ وأَخَذ وهو بمَعْنى التَّوجُّهِ والشّرُوعِ في الشيء والاشتغالِ به . ويكونُ جَعَلَ بمَعْنى سَمَّى ومنه قولُه تعالَى : " وَجَعَلُوا الْمَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُم عِبَادُ الرَّحْمنِ إِنَاثاً " : أي سَّمّوهُم وقيل : وَصَفُوهم بذلك وحَكَمُوا به كما يُقال : جَعَل فُلانٌ زيْداً أَعْلَمَ الناسِ . أو بمَعْنى الاعتقادِ كقوله تعالى : " وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ " . يكون بمَعْنَى التَّبيِينِ ومنه قولُه تعالى : " إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرآناً عَرَبيّاً " أي بَيَّنَّاه وقِيل : معناه : قُلْناه وأنْزلْناه . يكون بمَعْنَى الخَلْقِ والإيجادِ فيتعَدَّى إلى مفعولٍ واحد ومنه قولُه تعالى : " وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ والنُّورَ " : أي خَلَقَها وقولُه تعالى : " وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيءٍ حَيٍّ " وقولُه تعالى : " وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ والأَبْصَارَ والأَفْئِدَةَ " . يكون بمَعْنَى التَّشْرِيفِ نحوُ قولِه تعالى : " وَكَذلكَ جَعَلْنَاكُم أُمَّةً وَسَطاً " أي شَرَّفْناكم وقيل : سَّمّيناكُم وكذا قولُه تعالى : " جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيتَ الْحَرَامَ قِيَاماً " . يكون بمَعْنَى التَّبدِيلِ نحوُ قولِه تعالى : " فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا " وكذا قولُه تعالى : " وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُم أَنَّكُم تُكَذِّبُونَ " . يكون بمَعْنَى الحُكْمِ الشَّرعِيّ كقول الشَّارِع : جَعَل اللّهُ الصَّلواتِ المَفْرُوضاتِ خَمْساً أي حَكَمَ به . يكون بمَعْنَى التَّحَكُّمِ البِدْعِيِّ كقوله تعالى : " الَّذِينَ جَعَلُوا القُرآنَ عِضِينَ " . وقال الراغِبُ : قد يكونُ الجَعْلُ بمَعْنى الحُكْمِ بالشيء علَى الشيء حَقّاً كان أو باطلاً فأما الحقُّ نحوُ قوله تعالى : " إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرسَلِينَ " وأمّا الباطِلُ فنحوُ قولِه : " وَجَعَلُوا لِلَّه مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرثِ وَالأَنْعَامِ نَصِيباً " " وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ " " الَّذِينَ جَعلَوا الْقُرآنَ عِضِينَ " . وقد تكونُ لازِمَةً وهي الداخِلَةُ في أفعال المُقارَبَةِ فلا تتعدَّى كقوله :
وقد جَعَلْتُ إذا ما قُمْتُ يُثْقِلُني ... ثَوْبي فأَنْهَضُ نَهْضَ الشَّارِبِ الثَّمِلِ وكذلك قولُ الشاعر :
وقَدْ جَعَلتْ قَلُوصُ ابْنَي سُهَيلٍ ... مِن الأَكْوارِ مَرتَعُها قَرِيبُ وجَعلْتُ زيداً أخاكَ : أي نَسَبْتُهُ إليكَ . وفاتَهُ الجَعْلُ بمعْنَى إيجادِ الشيء من الشيء وتكوينه منه نحو : " جَعَلَ لَكُم مِنْ أَنْفُسِكُم أَزْوَاجاً " وقوله : " وَجَعلَ لَكُم مِنَ الْجِبَالِ أَكْنَاناً " " وَجَعَلَ لَكُم فِيهَا سُبُلاً " . وبمعْنَى تَصْييرِ الشيء علَى حالةٍ دُونَ حالةٍ نحو : " الذي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِرَاشاً " " وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِمَّا خَلَقَ ظِلَالاً " " وَجَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً " . قِيل : ومنه قولُه تعالى : " إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرآناً عَرَبِيّاً " . ويكون بمَعْنى التَّسوِيةِ والتَّهْيئة : " أَلَم نَجْعَلْ لَهُ عَينَيْنِ " " يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً " يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْراً " . وبمعْنَى إدخالِ شيءٍ في شيءٍ كقوله تعالى : " يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُم في آذَانِهِم مِنَ الصَّواعِقِ " . وبمَعْنى الإيقاعِ في القَلب والإلهامِ كقوله تعالى : " وَجَعلْنَا في قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ " . وفي الجُملة فأي معنًى ذُكِر فإنه لا يخلو فيه من مَعْنى الفِعْل . ولشيخِنا العَلّامة أحمد بن عليٍّ السَّنْدِيلِيّ رِسالةٌ في الجَعْل والمَجْعُول رَدَّ بها على المحتسب بَعُدَ عَهْدِي بها الآن وهي نفيسةٌ في بابها . والجِعَالَةُ مُثَلَّثةً الفَتْحُ عن الأصمَعِي . الجِعالُ ككِتابٍ الجُعْلُ مِثال قُفْلٍ الجَعِيلَةُ مِثال سَفِينَةٍ : ما جَعَلَهُ له علَى عَمَلِه وهو أعَمُّ مِن الأُجْرةِ والثَّواب والجَمْعُ : جُعُلٌ بضمَّتين وجَعائِلُ . وتَجاعَلُوا الشيء : جَعَلُوه بَينَهم وهو تَفاعُلٌ من الجَعْلِ ويقال : تَجاعَلَ الناسُ بَينَهم عندَ البَعْث أو الأَمْرِ يَحْزُبُهم مِن السّلطان . الجَعالَةُ كسَحابَةٍ : الرَّشْوَةُ في الحُكْم وقد وَرَد في الحَديثِ أنَّه سُحْتٌ وما تَجْعَلُ لِلغازِي إذا غَزا عنكَ بِجُعْلٍ وهي الجَعائِلُ يَدْفَعُه المَضْرُوبُ عليه البَعْثُ إلى مَن يَغْزُو عنه قال سُلَيكُ بن شقيق الأَسَدِيّ :
فأعْطَيتُ الجَعالَةَ مُستَمِيتاً ... خَفِيفَ الحاذِ مِن فِتْيانِ جَرْمِ ويُكْسَرُ ويُضَم . الجِعالَةُ بالكَسر والضَّمّ : خِرْقَةٌ يُنْزَلُ بِها القِدْرُ عن النَّارِ كالجِعالِ بالكسر والجَمْعُ : جُعُلٌ وجَعائِلُ ككُتُبٍ ورَسائِلَ . وأَجعَلَهُ جُعلاً بالضّمّ مِن العَطِيَّةِ وأَجْعَلَهُ له : أي أَعْطاهُ . أَجْعَلَ القِدْرَ : أَنْزَلَها بالجِعالِ . أَجْعَلَت الكَلْبَةُ وغيرُها مِن سائرِ السِّباعِ : إذا أَحَبَّتِ السِّفادَ وأرادت كاسْتَجْعَلَتْ فهي مُجْعِلٌ وقال الراغِبُ : هو كِنَايَةٌ عن طَلَبِ السِّفادِ . والجَعْلَةُ : الفَسِيلَةُ أو النَّخْلَةُ القَصِيرةُ أو الرَّدِيَّةُ أو الفائِتَةُ لِليَدِ ج : جَعْلٌ قال :
" أو يَسْتَوِي أَثِيثُها وجَعْلُها و قِيل : الجَعْلُ كالبَعْلِ مِن النَّخْلِ زِنَةً ومَعْنًى . الجُعَلُ كصُرَدٍ : الرجُلُ الأَسْوَدُ الدَّمِيمُ أو اللَّجُوجُ قِيل : هو الرَّقِيبُ وكُلّ ذلك على التَّشْبِيه . الأصلُ فيه دُوَيْبَّةٌ سَوداءُ تكون في المواضعِ النَّدِيَّة . ج : جِعْلانٌ بالكسر كصِردانٍ . وأَرْضٌ مُجْعِلَةٌ كمُحْسِنَةٍ : كَثِيرَتُها . وماءٌ جِعْلٌ بالكَسر جَعِلٌ ككَتِفٍ مُجْعِلٌ مِثال مُحْسِنٍ : كَثُرَتْ فيه الجِعْلانُ أو ماتَتْ فيه وقد جَعِلَ كفَرِح وأَجْعَلَ . قال ابنُ دُرَيْدٍ : الجَعْوَلُ كجَرْوَلٍ : وَلَدُ النَّعامِ مِثْلُ الرَّأْلِ سَواء . قال : وبَنُو جِعالٍ ككِتابٍ : حَيٌّ مِن العَرَب . الجُعَلَةُ كهُمَزَةٍ : ع قال صَخْرُ بنُ عُمَيرٍ :
" وقَبلَها عامَ ارتَبَعْنا الجُعَلَهْ
وكزُبَيرٍ : جُعَيل بنُ سُراقَةَ الضَّمْرِيُّ ويقال : جُعالٌ كغُرابٍ . وجُعَيل بنُ زِيادٍ الأَشْجَعِيُّ روى عنه عبدُ اللّه بن أبي الجَعْد صَحابِيّانِ رضي اللّه عنهما . وكَعْبُ بنُ جُعَيل بنِ قُمَير بن عُجْرَةَ : شاعِرٌ . قال شَمِرٌ : الجاعِلُ : المُعْطِي والمُجْتَعِلُ : الآخِذُ يُقال : جَعَلوا لنا جَعِيلَةً في بَعِيرِهم فأَبَينا أن نَجْتَعِلَ منهم : أي نأخُذَ . قال ابنُ الأعرابيّ : الجَعَلُ مُحَرَّكةً : القِصَرُ في سِمَنٍ قال : أيضاً : اللَّجاجُ . قال غيرُه : جاعَلَهُ مُجَاعَلَةً وجِعالاً : رَشاهُ وفي الأساس : هو يُجاعِلُهُ : أي يُصانِعُه برِشْوةٍ
ومما يُسْتَدْرَك عليه : جَعِيلَهُ الغَرَقِ : ما يُجْعَلُ لِمَن يغُوصُ على مَتاعٍ أو إنسانٍ غَرِقَ في الماء . وجَعْوَلٌ كجَزوَلٍ : مِن الأعلام . وجُعالٌ كغُرابٍ : صَحابِيٌّ وهو غيرُ ابنِ سُراقَةَ أورده الذَّهبيُّ وابنُ فَهْدٍ في مُعْجَمهما . وشَبِيبُ بن جُعَيل : شاعِرٌ . وقال ابنُ بُزُرْج : قالت الأعراب : لَنا لُعْبةٌ يَلْعَب بها الصِّبيانُ نُسمِّيها : جَبَّى جُعَلُ مِثالُ زُفَرٍ يَضَعُ الصَّبِيُّ رأسَه على الأرضِ ثم يَنْقَلِبُ على الظَّهر قال : ولا يُجْرُون جَبَّى جُعَلُ إذا أرادوا بها اسمَ رجُلٍ فإذا قالوا : هذا جُعَلٌ بغير جَبَّى أَجْروه . والمَجْعَلُ : الجَعْلُ يُقال : جَعَلْتُ كذا وكذا أجعلُه جَعْلاً ومَجْعَلاً ومنه حديثُ عمر رضي اللّه عنه : " كان النبيُّ صلّى اللّه عليه وسلّم يُنْفِقُ علَى أهلِه نَفقَةَ سَنَتهم مِن هذا المال يَعْني مِن الفَيء ثم يأخُذ ما بَقِىَ فيَجْعَله مَجْعَلَ مالِ اللّهِ "

##### Türkçe

**جعل**
**جَعَلَ - يَجْعَلُ**
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir şeyi + haber: yapar ve işler; bir şeyden, ondan farklı bir şeyi yapar: yapısını ve oluşumunu yeni bir işleve uygun olacak şekilde değiştirir: şeyin bina ve terkibini eski bir hâlden yeni bir hâle değiştirir; bu da yeni bir işleve uygun olması içindir; önceki durum ona uygun değildir ve onu yerine getirmez: boyutları veya yapıyı veya yeri veya çalışma programını eski bir hâlden yeni bir hâle değiştirir
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir şeyi + bir varlıkta veya bir yerde: şeyin yapısını değiştirir; onda daha önce bulunmayan yeni bir şey onun içinde olsun diye
﴿Ve andolsun, gökte burçlar yaptık﴾
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir şeyi + iki şeyin arasında: iki şeyin yapısını değiştirir; aralarında yeni bir şey olsun diye
﴿Ve iki deniz arasına bir engel yaptı﴾
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir varlığı veya bir şeyi + bir varlık veya başka bir şey: şeyin yapısını değiştirir; onda daha önce bulunmayan yeni kabiliyetlere sahip yeni bir şey olsun diye
﴿Ve göğü korunmuş bir tavan yaptık﴾
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir şeyden veya bir varlıktan + bir şeyi veya başka bir varlığı: şeyin bir parçasının yapısını değiştirir; onda daha önce bulunmayan yeni kabiliyetlere sahip yeni bir şey olsun diye
﴿Sizin için yeşil ağaçtan ateş yapan﴾
﴿Ve sudan her canlı şeyi yaptık﴾
﴿Ve dileseydik, sizden yeryüzünde yerinize geçecek melekler yapardık﴾
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir şeyi + لـِ bir varlık için veya لـِ bir iş için: şeyin yapısını değiştirir; onda daha önce bulunmayan yeni kabiliyetlere sahip yeni bir şey olsun diye; bir varlığın faydasına uygun olur
﴿O, sizin için geceyi onda sükûn bulasınız diye, gündüzü de aydınlık kılan﴾
﴿Allah her şey için bir ölçü kılmıştır﴾
﴿Allah, sizin için binek edinesiniz diye davarları kılan; onlardan da yersiniz﴾
Ve lafız, “iş, yapma ve üretim” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**عَمِلَ - يَعْمَلُ**، **فَعَلَ - يَفْعَلُ**، **أجَلَ - يَأجُلُ**، **صَنَعَ - يَصْنَع**، **جَعَلَ - يَجْعَلُ**، **قَضَى - يَقْضِي**

Gökyüzü
	﴿Ve andolsun, gökte burçlar yaptık ve onu bakanlar için süsledik(16)﴾ el-Hicr ﴿Yücedir o ki gökte burçlar yaptı ve onda bir kandil ve aydınlatan bir ay yaptı (61)﴾ el-Furkan
	﴿Ve göğü korunmuş bir tavan yaptık; onlar ise onun âyetlerinden yüz çeviricidirler(32)﴾ el-Enbiyâ ﴿Ve andolsun, en yakın göğü kandillerle süsledik ve onları şeytanlara atışlar yaptık; onlar için alevli azabı hazırladık(5)﴾ el-Mülk

Ve gökyüzü bir bina
	﴿Allah, sizin için yeri bir karar kılan, göğü bir bina kılan; sizi şekillendirdi de şekillerinizi güzel yapan; sizi temiz şeylerden rızıklandıran; işte bu, Allah’tır, Rabbinizdir; âlemlerin Rabbi Allah ne yücedir(64)﴾ Gâfir ﴿Sizin için yeri bir döşek kılan, göğü bir bina kılan; gökten su indiren; onunla size rızık olarak meyvelerden çıkaran; öyleyse siz bilip dururken Allah’a denkler kılmayın(22)﴾ el-Bakara

Güneş, ay ve yıldızlar
﴿Ve ayı onların içinde bir nur yaptı ve güneşi bir kandil yaptı (16)﴾ Nûh ﴿Ve yakıcı bir kandil yaptık (13)﴾ en-Nebe’
	﴿Yücedir o ki gökte burçlar yaptı ve onda bir kandil ve aydınlatan bir ay yaptı (61)﴾ el-Furkan ﴿Ve ayı onların içinde bir nur yaptı ve güneşi bir kandil yaptı (16)﴾ Nûh
	﴿O, güneşi bir ضياء kılan, ayı bir nur kılan; onu menziller olarak takdir eden; yılların sayısını ve hesabı bilesiniz diye; Allah bunu ancak الحق ile yaratmıştır; bilen bir kavim için âyetleri açıklar(5)﴾ Yûnus

Karanlıklar ve nur
﴿Hamd, gökleri ve yeri yaratan; karanlıkları ve nuru kılan Allah’adır; sonra inkâr edenler Rablerine denk tutarlar(1)﴾ el-En‘âm

Gece ve gündüz
﴿O, sizin için geceyi onda sükûn bulasınız diye, gündüzü de aydınlık kılan; bunda işiten bir kavim için elbette âyetler vardır(67)﴾ Yûnus ﴿Görmediler mi ki geceyi onda sükûn bulsunlar diye yaptık, gündüzü de aydınlık; bunda iman eden bir kavim için elbette âyetler vardır(86)﴾ en-Neml
	﴿Allah, sizin için geceyi onda sükûn bulasınız diye, gündüzü de aydınlık kılan; şüphesiz Allah, insanlar üzerinde فضل sahibidir; fakat insanların çoğu şükretmez(61)﴾ Gâfir ﴿Ve rahmetindendir: sizin için geceyi ve gündüzü yaptı; onda sükûn bulasınız ve O’nun فضل’ından isteyesiniz diye; umulur ki şükredersiniz(73)﴾ el-Kasas
	﴿Ve O, sizin için geceyi bir elbise kıldı, uykuyu bir kesinti kıldı; gündüzü de bir diriliş kıldı (47)﴾ el-Furkan ﴿Ve geceyi bir elbise kıldık (10)﴾ en-Nebe’ ﴿Ve uykunuzu bir kesinti kıldık (9)﴾ en-Nebe’ ﴿Ve gündüzü bir geçim kıldık (11)﴾ en-Nebe’
	﴿De ki: Gördünüz mü, eğer Allah geceyi üzerinize kıyamet gününe kadar سرمدا kılsa, Allah’tan başka size bir ضياء getirecek ilâh kimdir; hâlâ işitmez misiniz(71)﴾ el-Kasas ﴿De ki: Gördünüz mü, eğer Allah gündüzü üzerinize kıyamet gününe kadar سرمدا kılsa, Allah’tan başka size içinde sükûn bulacağınız bir gece getirecek ilâh kimdir; hâlâ görmez misiniz(72)﴾ el-Kasas
	﴿Sabahı yaran; geceyi bir sükûn kılan; güneşi ve ayı bir hesap kılan; bu, العزيز العليم’in takdiridir(96)﴾ el-En‘âm ﴿Ve geceyi ve gündüzü iki âyet kıldık; gece âyetini sildik; gündüz âyetini aydınlık kıldık; Rabbinizden bir فضل arayasınız ve yılların sayısını ve hesabı bilesiniz diye; her şeyi تفصيلا açıkladık(12)﴾ el-İsrâ
	﴿Ve O, geceyi ve gündüzü, anmak isteyen veya şükür isteyen için birbiri ardınca kıldı(62)﴾ el-Furkan

Yeryüzü
Yeryüzünü bir karar kılma
﴿Yeri bir karar kılan; onun arasına ırmaklar kılan; ona sabit dağlar kılan; iki deniz arasına bir engel kılan kimdir? Allah ile beraber bir ilâh mı? Hayır; onların çoğu bilmez(61)﴾ en-Neml ﴿Allah, sizin için yeri bir karar kılan, göğü bir bina kılan; sizi şekillendirdi de şekillerinizi güzel yapan; sizi temiz şeylerden rızıklandıran; işte bu, Allah’tır, Rabbinizdir; âlemlerin Rabbi Allah ne yücedir(64)﴾ Gâfir
	﴿Sizin için yeri bir döşek kılan, göğü bir bina kılan; gökten su indiren; onunla size rızık olarak meyvelerden çıkaran; öyleyse siz bilip dururken Allah’a denkler kılmayın(22)﴾ el-Bakara ﴿Ve Allah sizin için yeri bir yaygı kıldı (19)﴾ Nûh

Geçimlikler
﴿Ve sizin için onda geçimlikler kıldık; kendisine rızık vericiler olmadığınız kimseler için de(20)﴾ el-Hicr ﴿Ve andolsun, sizi yeryüzünde yerleştirdik ve sizin için onda geçimlikler kıldık; ne az şükrediyorsunuz(10)﴾ el-A‘râf
	﴿O, sizin için yeri ذلولا kılan; öyleyse onun omuzlarında yürüyün ve O’nun rızkından yiyin; dönüş O’nadır(15)﴾ el-Mülk ﴿Yeri bir beşik kılmadık mı (6)﴾ en-Nebe’

Beşik ve yollar
﴿Sizin için yeri bir beşik kılan; onda sizin için yollar açan; gökten su indiren; onunla türlü bitkiden çiftler çıkardık(53)﴾ Tâhâ ﴿Sizin için yeri bir beşik kılan ve sizin için onda yollar kılan; umulur ki hidayet bulursunuz(10)﴾ ez-Zuhruf
	﴿Yeryüzünde, onları sarsmasın diye sabit dağlar kıldık; onda geniş yollar kıldık; umulur ki hidayet bulurlar (31)﴾ el-Enbiyâ ﴿Sizin için yeri bir beşik kılan ve sizin için onda yollar kılan; umulur ki hidayet bulursunuz(10)﴾ ez-Zuhruf

Sabit dağlar ve ırmaklar
﴿Yeri bir karar kılan; onun arasına ırmaklar kılan; ona sabit dağlar kılan; iki deniz arasına bir engel kılan kimdir? Allah ile beraber bir ilâh mı? Hayır; onların çoğu bilmez(61)﴾ en-Neml ﴿Ve O, yeri uzatan; onda sabit dağlar ve ırmaklar kılan; her meyveden onda iki çift kılan; geceyi gündüze bürüyen; bunda düşünen bir kavim için elbette âyetler vardır(3)﴾ er-Ra‘d

Yüksek sabit dağlar
﴿Ve onda üstünden sabit dağlar kıldı; onda bereket kıldı; onda rızıklarını dört günde takdir etti; soranlar için eşit olarak(10)﴾ Fussilet ﴿Ve onda yüksek sabit dağlar kıldık ve size tatlı su içirdik(27)﴾ el-Mürselât
	﴿Ve O, yeri uzatan; onda sabit dağlar ve ırmaklar kılan; her meyveden onda iki çift kılan; geceyi gündüze bürüyen; bunda düşünen bir kavim için elbette âyetler vardır(3)﴾ er-Ra‘d
	﴿Yeri bir kucak kılmadık mı (25) diriler ve ölüler(26)﴾ el-Mürselât ﴿Şüphesiz, yeryüzünün üstündekini ona bir süs kıldık; onları denemek için: hangisi amelce daha güzel(7)﴾ el-Kehf ﴿Ve şüphesiz, onun üstündekini kupkuru bir düzlüğe çevirecek olanlarız (8)﴾ el-Kehf

**البحرين**
﴿Yeri bir karar kılan, onun arasına ırmaklar kılan, onun için sabit dağlar kılan ve iki deniz arasına bir engel kılan kimdir? Allah ile birlikte bir ilâh mı? Bilakis onların çoğu bilmezler(61)﴾ **النمل** ﴿Ve O, iki denizi salıverendir: bu tatlı, susuzluğu giderici; bu tuzlu, acı; ve ikisi arasına bir berzah ve engellenmiş bir engel kıldı (53)﴾ **الفرقان**

**سحاب**
﴿Görmedin mi ki Allah bir bulutu sevk eder, sonra onun arasını birleştirir, sonra onu yığılmış kılar; böylece onun arasından yağmurun çıktığını görürsün; ve gökten, içinde dolu bulunan dağlardan indirir; onunla dilediğine isabet ettirir ve onu dilediğinden çevirir; şimşeğinin parıltısı neredeyse gözleri giderir(43)﴾ **النور** ﴿Allah, rüzgârları gönderendir; böylece bir bulutu kaldırırlar; sonra onu gökte dilediği gibi yayar ve onu parça parça kılar; böylece onun arasından yağmurun çıktığını görürsün; sonra onunla kullarından dilediğine isabet ettirdiği vakit, hemen onlar sevinirler(48)﴾ **الروم**

**الظل**	﴿Rabbinin gölgeyi nasıl uzattığına bakmadın mı? Ve dileseydi onu durgun kılardı; sonra güneşi onun üzerine bir delil kıldık(45)﴾ **الفرقان**

**الماء**
﴿İnkâr edenler görmediler mi ki gökler ve yer bitişik idi; sonra ikisini ayırdık; ve her canlı şeyi sudan kıldık; hâlâ iman etmezler mi(30)﴾ **الأنبياء**

**النبات والحيوان**
﴿Görmedin mi ki Allah gökten bir su indirdi; sonra onu yerde pınarlar olarak akıttı; sonra onunla renkleri çeşitli bir ekin çıkarır; sonra kurur da onu sararmış görürsün; sonra onu kırıntı kılar; şüphesiz bunda akıl sahipleri için bir öğüt vardır(21)﴾ **الزمر** ﴿Dileseydik onu kırıntı kılardık da siz şaşar kalırdınız(65)﴾ **الواقعة**

	﴿Allah, sizin için davarları binek kılan ve onlardan yediğinizdir(79)﴾ **غافر** ﴿Ve bütün çiftleri yaratan ve sizin için gemilerden ve davarlardan bindiğiniz şeyleri kılan (12)﴾ **الزخرف**
	﴿Ve onda hurmalardan ve üzümlerden bahçeler kıldık ve onda pınarlardan fışkırttık(34)﴾ **يس** ﴿Ve sizi mallarla ve oğullarla destekler ve sizin için bahçeler kılar ve sizin için ırmaklar kılar (12)﴾ **نوح**
	﴿Sizin için yeşil ağaçtan bir ateş kılan; işte siz ondan yakarsınız(80)﴾ **يس**
	﴿Dileseydik onu acı-tuzlu kılardık; öyleyse şükretmez misiniz(70)﴾ **الواقعة**
	﴿Ve ona ummadığı yerden rızık verir; ve kim Allah’a tevekkül ederse, O ona yeter; şüphesiz Allah işini yerine getirendir; Allah her şey için bir ölçü kılmıştır (3)﴾ **الطلاق**
	﴿Böylece onu kara bir çerçöp kıldı (5)﴾ **الأعلى**

**الملائكة**
﴿Dileseydik sizden, yerde halef olacak melekler kılardık (60)﴾ **الزخرف** ﴿Hamd, gökleri ve yeri yaratan, melekleri elçiler kılan; ikişer, üçer ve dörder kanat sahipleri; yaratmada dilediğini artırır; şüphesiz Allah her şeye kadirdir(1)﴾ **فاطر** ﴿Ve biz ateşin yârânını ancak melekler kıldık; ve onların sayısını ancak inkâr edenler için bir fitne kıldık; kendilerine kitap verilenler yakîn etsinler, iman edenler iman bakımından artsınlar, kendilerine kitap verilenler ve müminler şüphe etmesinler; ve kalplerinde hastalık olanlar ve kâfirler “Allah bu misalle ne murad etti?” desinler diye; işte böyle Allah dilediğini saptırır ve dilediğini hidayete erdirir; Rabbinin ordularını O’ndan başkası bilmez; ve o, insanlar için ancak bir öğüttür(31)﴾ **المدثر**

**البشر**
﴿Sonra onu sağlam bir karargâhta bir nutfe kıldık (13)﴾ **المؤمنون** ﴿Sonra onu sağlam bir karargâhta kıldık (21)﴾ **المرسلات**
	﴿Sonra onun neslini değersiz bir sudan bir özden kıldı (8)﴾ **السجدة**
	﴿O, sizi tek bir nefisten yarattı ve ondan eşini kıldı ki ona sükûn bulsun; sonra onu örtüp bürüyünce hafif bir yük yüklendi de onunla geçti; sonra ağırlaşınca ikisi Rableri Allah’a dua ettiler: “Bize salih bir (çocuk) verirsen elbette şükredenlerden olacağız”(189)﴾ **الأعراف** ﴿Sizi tek bir nefisten yarattı; sonra ondan eşini kıldı; ve sizin için davarlardan sekiz çift indirdi; sizi annelerinizin karınlarında bir yaratılıştan sonra bir yaratılış olarak, üç karanlıkta yaratır; işte bu, Rabbiniz Allah’tır; mülk O’nundur; O’ndan başka ilâh yoktur; öyleyse nasıl çevriliyorsunuz(6)﴾ **الزمر**
	﴿Ve Allah sizin için nefislerinizden eşler kıldı; ve eşlerinizden sizin için oğullar ve torunlar kıldı; ve sizi temiz şeylerden rızıklandırdı; bâtıla mı iman ederler ve Allah’ın nimetine onlar inkâr mı ederler(72)﴾ **النحل** ﴿Gökleri ve yeri yaratan; sizin için nefislerinizden eşler ve davarlardan eşler kıldı; sizi onun içinde çoğaltır; O’nun benzeri gibi hiçbir şey yoktur; ve O işitendir, görendir(11)﴾ **الشورى**
	﴿Ve Allah sizin için nefislerinizden eşler kıldı; ve eşlerinizden sizin için oğullar ve torunlar kıldı; ve sizi temiz şeylerden rızıklandırdı; bâtıla mı iman ederler ve Allah’ın nimetine onlar inkâr mı ederler(72)﴾ **النحل** ﴿Ve O, sudan bir beşer yarattı da onu nesep ve sıhriyet kıldı; ve Rabbin kadirdir(54)﴾ **الفرقان** ﴿Yahut onları erkekler ve dişiler olarak çiftler; ve dilediğini kısır kılar; şüphesiz O bilendir, kadirdir(50)﴾ **الشورى** ﴿Böylece ondan iki çifti, erkeği ve dişiyi kıldı (39)﴾ **القيامة**
	﴿Ve âyetlerindendir: sizin için nefislerinizden eşler yarattı ki onlara sükûn bulasınız; ve aranıza sevgi ve rahmet kıldı; şüphesiz bunda düşünen bir kavim için âyetler vardır(21)﴾ **الروم**
	﴿Gökleri ve yeri yaratan; sizin için nefislerinizden eşler ve davarlardan eşler kıldı; sizi onun içinde çoğaltır; O’nun benzeri gibi hiçbir şey yoktur; ve O işitendir, görendir(11)﴾ **الشورى**
	﴿Ve Allah sizi topraktan, sonra nutfeden yarattı; sonra sizi eşler kıldı; ve hiçbir dişi O’nun bilgisi olmaksızın ne yüklenir ne doğurur; ve uzun ömürlüye ömür verilmez ve onun ömründen eksiltilmez ki bir kitapta olmasın; şüphesiz bu Allah’a kolaydır(11)﴾ **فاطر**
	﴿Ve Allah sizi annelerinizin karınlarından çıkardı; hiçbir şey bilmezken; ve sizin için işitme, görmeler ve gönüller kıldı; umulur ki şükredersiniz(78)﴾ **النحل** ﴿Sonra onu düzenledi ve ona ruhundan üfledi; ve sizin için işitme, görmeler ve gönüller kıldı; ne az şükrediyorsunuz (9)﴾ **السجدة**
	﴿Sonra onu düzenledi ve ona ruhundan üfledi; ve sizin için işitme, görmeler ve gönüller kıldı; ne az şükrediyorsunuz (9)﴾ **السجدة** ﴿De ki: O, sizi inşa eden ve sizin için işitme, görmeler ve gönüller kılandır; ne az şükrediyorsunuz(23)﴾ **الملك**
	﴿Andolsun, onları, sizi yerleştirmediğimiz şeyde yerleştirdik; ve onlar için işitme, görmeler ve gönüller kıldık; fakat Allah’ın âyetlerini inkâr ediyorlardı diye ne işitmeleri, ne görmeleri, ne gönülleri onlara hiçbir şeyden fayda vermedi; ve alay ettikleri şey onları kuşattı(26)﴾ **الأحقاف**
	﴿Şüphesiz biz insanı karışık bir nutfeden yarattık; onu imtihan ederiz; böylece onu işiten, gören kıldık (2)﴾ **الإنسان**
	﴿Ona iki göz kılmadık mı (8) ve bir dil ve iki dudak(9)﴾ **البلد**
	﴿Ve Allah sizin için evlerinizden bir sükûn kıldı; ve davarların derilerinden sizin için evler kıldı; göç gününüzde ve ikamet gününüzde onları hafif bulursunuz; ve yünlerinden, tüylerinden ve kıllarından bir süreye kadar döşek ve meta kıldı(80)﴾ **النحل** ﴿Ve Allah sizin için yarattıklarından gölgeler kıldı; ve sizin için dağlardan sığınaklar kıldı; ve sizin için sizi sıcaktan koruyan gömlekler ve sizi savaşınızdan koruyan gömlekler kıldı; işte böyle üzerinize nimetini tamamlar; umulur ki teslim olursunuz(81)﴾ **النحل**
	﴿Ve senden önce hiçbir beşere ebedîlik kılmadık; şimdi sen ölürsen, onlar mı ebedî kalacaklar(34)﴾ **الأنبياء**
	﴿Allah hiçbir adam için göğsünde iki kalp kılmadı; ve kendileriyle zıhâr yaptığınız eşlerinizi anneleriniz kılmadı; ve evlatlıklarınızı oğullarınız kılmadı; bu, ağızlarınızla söylediğiniz sözünüzdür; ve Allah hakkı söyler ve yolu hidayet eder(4)﴾ **الأحزاب**
	﴿Allah, sizi bir zayıflıktan yarattı; sonra zayıflıktan sonra bir kuvvet kıldı; sonra kuvvetten sonra bir zayıflık ve ihtiyarlık kıldı; dilediğini yaratır; ve O bilendir, kadirdir(54)﴾ **الروم**
	﴿Öyleyse, inkâr ederseniz, çocukları ihtiyarlar kılan bir günden nasıl sakınırsınız (17)﴾ **المزمل**
	﴿Böylece onları bakireler kıldık (36)﴾ **الواقعة**

﴿Hevâsını ilâh edinen kimseyi gördün mü? Allah onu bir bilgi üzere saptırdı; ve onun işitmesi ve kalbi üzerine mühür vurdu; ve onun görmesi üzerine bir perde kıldı; artık Allah’tan sonra ona kim hidayet eder? Hâlâ öğüt almaz mısınız(23)﴾ **الجاثية** ﴿Ve onlardan sana kulak veren vardır; ve onu anlamasınlar diye kalpleri üzerine örtüler ve kulaklarında bir ağırlık kıldık; ve her âyeti görseler ona iman etmezler; nihayet sana geldiklerinde seninle tartışırlar; inkâr edenler derler ki: “Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir”(25)﴾ **الأنعام**

﴿Ve onların kalpleri üzerine, onu anlamalarını engelleyen örtüler; kulaklarında da bir ağırlık kıldık. Ve Kur’an’da Rabbini yalnız olarak andığın zaman, nefret ederek arkaları üzerine dönerler (46)﴾ **الإسراء** ﴿Ve Rabb’inin âyetleri kendisine hatırlatılan, sonra onlardan yüz çeviren ve ellerinin öne sürdüğünü unutan kimseden daha zalim kimdir? Şüphesiz biz onların kalpleri üzerine, onu anlamalarını engelleyen örtüler; kulaklarında da bir ağırlık kıldık. Ve onları hidayete çağırırsan, ebediyen asla hidayete ermezler (57)﴾ **الكهف**
	﴿Ve onların önlerinden bir set, arkalarından bir set kıldık; böylece onları bürüdük; artık görmezler (9)﴾ **يس**
	﴿De ki: Size, Allah katında karşılıkça bundan daha şerlisini haber vereyim mi? Allah’ın lânetlediği, üzerine gazap ettiği ve onlardan maymunlar ve domuzlar kıldığı ve **الطاغوت**’a kulluk edenler; işte onlar, yerce daha şer ve yolun ortasından daha sapıktırlar (60)﴾ **المائدة**
	﴿Elini boynuna bağlı kılma; onu büsbütün de açma; sonra kınanmış, hasret çekmiş olarak oturup kalırsın (29)﴾ **الإسراء**

**جعل** : toplumların yaratılmasında: yapıyı yeni bir işleve uygun olacak şekilde değiştirme

**البلد**
﴿Onların arasında ve içinde bereket kıldığımız şehirler arasında, görünen şehirler kıldık; ve orada yürüyüşü takdir ettik: “Oralarda geceler ve günler boyunca güven içinde yürüyün” (18)﴾ **سبأ**
	﴿Ve İbrahim: “Rabbim, bunu güvenli bir belde kıl; ve halkını meyvelerden rızıklandır; onlardan Allah’a ve âhiret gününe iman edenleri” dedi. (Allah) dedi ki: “Kim inkâr ederse, onu az bir süre faydalandırırım; sonra onu ateş azabına mecbur ederim; ne kötü varış!” (126)﴾ **البقرة** ﴿Ve İbrahim: “Rabbim, bu beldeyi güvenli kıl; beni ve oğullarımı putlara kulluk etmekten uzak tut” dedi (35)﴾ **إبراهيم**
	﴿Ve işte böyle sizi orta bir ümmet kıldık; insanlara şahitler olasınız ve Peygamber de size şahit olsun diye. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, ancak Peygamber’e uyanı, ökçeleri üzerinde geri dönecek olandan bilelim diye kıldık. Ve şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettiği kimseler dışında elbette ağırdır. Ve Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, insanlara karşı çok şefkatli, çok merhametlidir (143)﴾ **البقرة** ﴿Allah, Kâbe’yi, haram evi, insanlar için bir kıyam kıldı; haram ayı, kurbanı ve gerdanlıkları da. Bu, Allah’ın göklerde olanı ve yerde olanı bildiğini ve Allah’ın her şeyi bilici olduğunu bilesiniz diyedir (97)﴾ **المائدة**
	﴿Ve hani evi insanlar için bir dönüş yeri ve bir güven kıldık. Ve İbrahim’in makamından bir namazgâh edinin. Ve İbrahim’e ve İsmail’e ahdettik: “Evimi tavaf edenler, orada ikamet edenler, rükû edenler, secde edenler için temizleyin” (125)﴾ **البقرة** ﴿Şüphesiz inkâr edenler ve Allah’ın yolundan ve onu, orada ikamet eden ile dışarıdan gelen için eşit olmak üzere insanlar için kıldığımız Mescid-i Haram’dan alıkoyanlar; kim orada zulümle bir sapma isterse, ona elem verici bir azaptan tattırırız (25)﴾ **الحج**
	﴿Ve hani evi insanlar için bir dönüş yeri ve bir güven kıldık. Ve İbrahim’in makamından bir namazgâh edinin. Ve İbrahim’e ve İsmail’e ahdettik: “Evimi tavaf edenler, orada ikamet edenler, rükû edenler, secde edenler için temizleyin” (125)﴾ **البقرة** ﴿Görmediler mi ki biz bir güvenli harem kıldık; oysa çevrelerinden insanlar kapılıp götürülüyor. O hâlde bâtıla mı iman ediyorlar ve Allah’ın nimetine mi nankörlük ediyorlar? (67)﴾ **العنكبوت**

**المكان والبناء**
**الجبل**﴿Ve Musa, belirlediğimiz vakitte gelince ve Rabbi onunla konuşunca, “Rabbim, bana göster; sana bakayım” dedi. (Rabbi) dedi ki: “Beni asla göremezsin; fakat dağa bak: eğer yerinde durabilirse, o zaman beni göreceksin.” Rabbi dağa tecelli edince, onu paramparça kıldı; Musa da baygın düştü. Ayılınca dedi ki: “Seni tenzih ederim; sana tevbe ettim ve ben müminlerin ilkiyim” (143)﴾ **الأعراف** ﴿Dedi ki: “Bu, Rabbimden bir rahmettir. Rabbimin vaadi gelince, onu yerle bir eder; Rabbimin vaadi haktır” (98)﴾ **الكهف**
**الحديد**	﴿Bana demir kütleleri getirin. Nihayet iki yamaç arasını eşitleyince, “Üfleyin” dedi. Nihayet onu ateş hâline getirince, “Bana getirin; üzerine erimiş bakır dökeyim” dedi (96)﴾ **الكهف**
	﴿Nihayet güneşin doğduğu yere varınca, onu, kendileri için ona karşı bir örtü kılmadığımız bir kavim üzerine doğar buldu (90)﴾ **الكهف** ﴿Dediler ki: “Ey Zülkarneyn! Şüphesiz Ye’cûc ve Me’cûc, yeryüzünde bozguncudurlar. Öyleyse, bizimle onların arasına bir set kılman karşılığında sana bir harç kılalım mı?” (94)﴾ **الكهف** ﴿Dedi ki: “Rabbimin beni içinde yerleştirdiği şey daha hayırlıdır; öyleyse bana bir kuvvetle yardım edin; sizinle onların arasına bir set kılacağım” (95)﴾ **الكهف**
	﴿Firavun dedi ki: “Ey ileri gelenler! Sizin için benden başka bir ilâh bildiğimi sanmıyorum. Öyleyse, ey Hâmân, benim için çamur üzerine ateş yak; bana bir kule kıl; belki Musa’nın ilâhına çıkarım; ve ben onu mutlaka yalancılardan sanıyorum” (38)﴾ **القصص**
	﴿Böylece onları, kendilerinin büyüğü dışında, kırıntılar kıldı; belki ona dönerler (58)﴾ **الأنبياء**
	﴿Görmediler mi: Onlardan önce nice nesilleri helâk ettik; onları yeryüzünde, size yerleştirmediğimiz şekilde yerleştirdik; göğü üzerlerine bol bol yağmur yağdırır kıldık; ırmakları altlarından akar kıldık; sonra günahları sebebiyle onları helâk ettik; ve onların ardından başka nesiller meydana getirdik (6)﴾ **الأنعام** ﴿Ona, altından seslendi: “Üzülme; Rabbin senin altına bir su arkı kıldı” (24)﴾ **مريم**

**الأمم**
﴿Ve sana kitabı hak ile indirdik; önündeki kitabı tasdik edici ve onun üzerine gözetleyici olarak. Öyleyse aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet; sana gelen haktan saparak onların heveslerine uyma. Sizden her biri için bir şeriat ve bir yol kıldık. Allah dileseydi sizi tek bir ümmet kılardı; fakat size verdiği şeyde sizi denemek için (böyle yaptı). Öyleyse hayırlarda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’adır; sonra, içinde ihtilaf etmekte olduğunuz şeyi size haber verecektir (48)﴾ **المائدة** ﴿Allah dileseydi sizi tek bir ümmet kılardı; fakat dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir; ve yapmakta olduğunuz şeylerden mutlaka sorgulanacaksınız (93)﴾ **النحل**
	﴿Rabbin dileseydi insanları tek bir ümmet kılardı; hâlbuki onlar ihtilaf edici olmaya devam ederler (118)﴾ **هود** ﴿Allah dileseydi onları tek bir ümmet kılardı; fakat dilediğini rahmetine sokar; zalimlerin ise ne bir velisi vardır ne de bir yardımcısı (8)﴾ **الشورى**
	﴿Ve işte böyle sizi orta bir ümmet kıldık; insanlara şahitler olasınız ve Peygamber de size şahit olsun diye. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, ancak Peygamber’e uyanı, ökçeleri üzerinde geri dönecek olandan bilelim diye kıldık. Ve şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettiği kimseler dışında elbette ağırdır. Ve Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, insanlara karşı çok şefkatli, çok merhametlidir (143)﴾ **البقرة**
	﴿Ve sana kitabı hak ile indirdik; önündeki kitabı tasdik edici ve onun üzerine gözetleyici olarak. Öyleyse aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet; sana gelen haktan saparak onların heveslerine uyma. Sizden her biri için bir şeriat ve bir yol kıldık. Allah dileseydi sizi tek bir ümmet kılardı; fakat size verdiği şeyde sizi denemek için (böyle yaptı). Öyleyse hayırlarda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’adır; sonra, içinde ihtilaf etmekte olduğunuz şeyi size haber verecektir (48)﴾ **المائدة**
	﴿O, sizi yeryüzünün halifeleri kılan ve size verdiği şeyde sizi denemek için bazınızı bazınızın üstüne derecelerle yükselten kimsedir. Şüphesiz Rabbin, cezası çabuk olandır; ve şüphesiz O, elbette bağışlayıcıdır, merhametlidir (165)﴾ **الأنعام** ﴿O, sizi yeryüzünde halifeler kılan kimsedir. Artık kim inkâr ederse, inkârı kendi aleyhinedir. Kâfirlerin inkârı, Rableri katında ancak bir buğzu artırır; kâfirlerin inkârı, ancak bir hüsranı artırır (39)﴾ **فاطر**
	﴿Sonra onların ardından, yeryüzünde sizi halifeler kıldık ki nasıl amel edeceğinize bakalım (14)﴾ **يونس** ﴿Böylece onu yalanladılar; biz de onu ve onunla birlikte gemide olanları kurtardık; ve onları halifeler kıldık; âyetlerimizi yalanlayanları da boğduk. Öyleyse uyarılanların âkıbeti nasıl oldu, bak (73)﴾ **يونس**
	﴿Darda kalana, kendisine dua ettiği zaman kim icabet eder ve kötülüğü giderir ve sizi yeryüzünün halifeleri kılar? Allah ile birlikte bir ilâh mı? Ne az hatırlıyorsunuz! (62)﴾ **النمل**
	﴿“Ey Davud! Şüphesiz biz seni yeryüzünde bir halife kıldık; öyleyse insanlar arasında hak ile hükmet ve hevaya uyma; sonra seni Allah’ın yolundan saptırır. Şüphesiz Allah’ın yolundan sapanlar için, hesap gününü unuttukları sebebiyle şiddetli bir azap vardır” (26)﴾ **ص**
	﴿Ve hani Rabbin meleklere demişti: “Şüphesiz ben yeryüzünde bir halife kılıcıyım.” Dediler ki: “Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek kimseyi mi kılacaksın? Hâlbuki biz seni hamdinle tesbih ediyor ve seni takdis ediyoruz.” Dedi ki: “Şüphesiz ben, sizin bilmediğinizi bilirim” (30)﴾ **البقرة**
	﴿Size, Rabbinizden, içinizden bir adam üzerine bir öğüt gelmesine şaştınız mı; sizi uyarsın diye? Ve hatırlayın: Nuh kavminden sonra sizi halifeler kıldığı zamanı; ve yaratılışta size bir genişlik artırdı. Öyleyse Allah’ın nimetlerini hatırlayın; umulur ki felâh bulursunuz (69)﴾ **الأعراف** ﴿Ve hatırlayın: Âd’dan sonra sizi halifeler kıldığı ve sizi yeryüzünde yerleştirdiği zamanı; onun düzlüklerinden köşkler ediniyor ve dağları evler olarak yontuyorsunuz. Öyleyse Allah’ın nimetlerini hatırlayın ve yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (74)﴾ **الأعراف**

**شعوبا وقبائل وشيع**
﴿Ey insanlar, şüphesiz biz sizi bir erkekten ve bir dişiden yarattık ve sizi **شعوبا** ve **قبائل** kıldık ki tanışasınız; şüphesiz Allah katında sizin en keremliniz, sizin en takvalı olanınızdır; şüphesiz Allah bilendir, haberdardır (13)﴾ الحجرات
	﴿Şüphesiz Firavun yeryüzünde üstünlük tasladı ve onun halkını **شيعا** kıldı; onlardan bir taifeyi zayıf düşürüyordu; oğullarını boğazlıyor ve kadınlarını sağ bırakıyordu; şüphesiz o, bozgunculardan idi (4)﴾ القصص ﴿Dedi ki: Şüphesiz krallar bir köye girdikleri zaman onu bozarlar ve onun halkının azizlerini zelil kılarlar; ve işte böyle yaparlar (34)﴾ النمل

**تغيير مصير الأمم**
﴿Sonra elçilerimizi peş peşe gönderdik; her ne zaman bir ümmete elçisi geldi ise onu yalanladılar; böylece onların bir kısmını bir kısmının ardınca kattık ve onları **أحاديث** kıldık; artık iman etmeyen bir kavim için uzaklık olsun (44)﴾ المؤمنون ﴿Dediler ki: Rabbimiz, seferlerimizin arasını uzaklaştır; ve kendilerine zulmettiler; böylece onları **أحاديث** kıldık ve onları her parçalanışla parçaladık; şüphesiz bunda, çok sabreden, çok şükreden her kimse için elbette ayetler vardır (19)﴾ سبأ
	﴿Ona bir tuzak kurmak istediler; böylece onları en aşağıdakiler kıldık (98)﴾ الصافات ﴿Ona bir tuzak kurmak istediler; böylece onları en çok ziyana uğrayanlar kıldık (70)﴾ الأنبياء
	﴿Emrimiz gelince, onun üstünü altına getirdik ve onun üzerine dizilmiş **سجيل**den taşlar yağdırdık (82)﴾ هود ﴿Böylece onun üstünü altına getirdik ve onların üzerine **سجيل**den taşlar yağdırdık (74)﴾ الحجر
	﴿Böylece onları yenmiş ekin yaprağı gibi kıldı (5)﴾ الفيل ﴿Üzerine geldiği hiçbir şeyi bırakmaz; ancak onu **كالرميم** kılar (42)﴾ الذاريات ﴿Böylece onları hak ile sayha yakaladı; böylece onları **غثاء** kıldık; artık zalimler kavmi için uzaklık olsun (41)﴾ المؤمنون ﴿Böylece onu, önündekilere ve arkasındakilere bir ibret ve takvalılar için bir öğüt kıldık (66)﴾ البقرة
	﴿Dünya hayatının misali ancak gökten indirdiğimiz bir su gibidir; onunla yerin bitkisi karıştı; ondan insanlar ve hayvanlar yer; nihayet yer süsünü aldı ve bezendi ve onun ehli kendilerinin ona güç yetirenler olduklarını sandılar; ona emrimiz geceleyin veya gündüzün geldi; böylece onu biçilmiş kıldık; sanki dün zenginlik olmamış gibi; işte düşünen bir kavim için ayetleri böyle ayrıntılı kılıyoruz (24)﴾ يونس ﴿İşte o çağrıları, onları biçilmiş, sönmüş kılıncaya kadar sürüp gitti (15)﴾ الأنبياء
	﴿Biz onu bir hatırlatma ve **المقوين** için bir faydalanma kıldık (73)﴾ الواقعة ﴿Onu sizin için bir hatırlatma kılalım ve onu işiten bir kulak onu bellesin diye (12)﴾ الحاقة
	﴿Ve işte böyle her köyde onun büyüklerini, suçlularını, orada hile yapsınlar diye kıldık; oysa ancak kendilerine hile yaparlar ve farkına varmazlar (123)﴾ الأنعام ﴿Onların tuzağını bir sapıtma içinde kılmadı mı? (2)﴾ الفيل
	﴿Ve onun zürriyetini, işte onlar kalanlar kıldık (77)﴾ الصافات ﴿Allah dediği vakit: Ey İsa, şüphesiz ben seni vefat ettireceğim ve seni kendime yükselteceğim ve seni inkâr edenlerden temizleyeceğim; ve sana uyanları, kıyamet gününe kadar inkâr edenlerin üstünde kılacağım; sonra dönüşünüz banadır; böylece ihtilaf etmekte olduğunuz şey hakkında aranızda hükmedeceğim (55)﴾ آل عمران

**الأفراد**
(1) onları صالح kıldı
**إمام** ﴿Ve İbrahim’i Rabbi birtakım kelimelerle imtihan ettiği vakit, onları tamamladı; dedi ki: Şüphesiz ben seni insanlar için bir **إمام** kılıyorum; dedi ki: Ve zürriyetimden? dedi ki: Benim ahdim zalimlere erişmez (124)﴾ البقرة ﴿Ve onlar derler ki: Rabbimiz, bize eşlerimizden ve zürriyetlerimizden göz aydınlığı bağışla ve bizi takvalılar için bir **إمام** kıl (74)﴾ الفرقان
**أئمة** ﴿Ve onları, emrimizle hidayet eden **أئمة** kıldık; ve onlara hayırları yapmayı, namazı ikame etmeyi ve zekâtı vermeyi vahyettik; ve onlar bize ibadet edenler idi (73)﴾ الأنبياء ﴿Ve onlardan, sabrettikleri için emrimizle hidayet eden **أئمة** kıldık; ve onlar ayetlerimize yakinen inanıyorlardı (24)﴾ السجدة
	﴿Ve biz, yeryüzünde zayıf düşürülenlere lütufta bulunmak istiyoruz; ve onları **أئمة** kılacağız ve onları varisler kılacağız (5)﴾ القصص
**مرسلون** ﴿Sizden kaçtım, sizden korktuğum vakit; böylece Rabbim bana bir hüküm bağışladı ve beni **من المرسلين** kıldı (21)﴾ الشعراء ﴿Musa’nın annesine vahyettik: Onu emzir; ona dair korktuğun vakit onu denize bırak; korkma ve üzülme; şüphesiz biz onu sana döndüreceğiz ve onu **من المرسلين** kılacağız (7)﴾ القصص
**نبي** ﴿Dedi ki: Şüphesiz ben Allah’ın kuluyum; bana kitabı verdi ve beni **نبيا** kıldı (30)﴾ مريم ﴿Onlardan ve Allah’tan başka taptıklarından ayrıldığı vakit, ona İshak’ı ve Yakub’u bağışladık; ve her birini **نبيا** kıldık (49)﴾ مريم
	﴿Musa kavmine dediği vakit: Ey kavmim, Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın; hani içinizde **أنبياء** kıldı ve sizi krallar kıldı ve âlemlerden hiç kimseye vermediğini size verdi (20)﴾ المائدة
**النبوة والكتاب** ﴿Ona İshak’ı ve Yakub’u bağışladık ve onun zürriyetinde **النبوة** ve **الكتاب** kıldık; ve ona dünyada ecrini verdik; ve şüphesiz o, ahirette elbette صالحlerden olacaktır (27)﴾ العنكبوت ﴿Andolsun Nuh’u ve İbrahim’i gönderdik ve onların zürriyetinde **النبوة** ve **الكتاب** kıldık; böylece onlardan hidayete eren vardır; ve onların çoğu fasık kimselerdir (26)﴾ الحديد
**مثلاً** ﴿Böylece onları, sonrakiler için bir selef ve bir **مثلا** kıldık (56)﴾ الزخرف ﴿O ancak bir kuldur; ona nimet verdik ve onu İsrailoğulları için bir **مثلا** kıldık (59)﴾ الزخرف
**مبارك** ﴿Ve beni, nerede olursam olayım **مباركا** kıldı; ve yaşadığım müddetçe bana namazı ve zekâtı vasiyet etti (31)﴾ مريم
**رضي مكرم** ﴿Bana mirasçı olsun ve Yakub ailesinden mirasçı olsun; ve onu, Rabbim, **رضيا** kıl (6)﴾ مريم ﴿Rabbim beni bağışladığı için ve beni **من المكرمين** kıldığı için (27)﴾ يس
**مكرم** ﴿Ey Zekeriya, şüphesiz biz sana adı Yahya olan bir oğlan müjdeliyoruz; daha önce ona bir **سميا** kılmadık (7)﴾ مريم
**من الصالحين** ﴿Böylece Rabbi onu seçti; böylece onu **من الصالحين** kıldı (50)﴾ القلم ﴿Ve ona İshak’ı ve Yakub’u bağışladık, bir fazlalık olarak; ve her birini **صالحين** kıldık (72)﴾ الأنبياء
**لسان صدق** ﴿Ve onlara rahmetimizden bağışladık ve onlara yüce bir **لسان صدق** kıldık (50)﴾ مريم ﴿Ve benim için sonrakiler içinde bir **لسان صدق** kıl (84)﴾ الشعراء
**مسلمين** ﴿Rabbimiz, bizi sana **مسلمين** kıl; ve zürriyetimizden sana **أمة مسلمة**; ve bize menasiklerimizi göster; ve tevbe(mizi) kabul et; şüphesiz sen, evet sen, tevbeleri çok kabul eden, çok merhametli olansın (128)﴾ البقرة
**مقيم الصلاة** ﴿Rabbim, beni **مقيم الصلاة** kıl; ve zürriyetimden de; Rabbimiz, duamı kabul et (40)﴾ إبراهيم
**آية** ﴿Ve iffetini koruyanı; böylece ona ruhumuzdan üfledik; ve onu ve oğlunu âlemler için bir **آية** kıldık (91)﴾ الأنبياء ﴿Ve Meryem oğlu ile annesini bir **آية** kıldık; ve ikisini, karar yeri ve suyu olan bir tepeye barındırdık (50)﴾ المؤمنون
	﴿Yahut, çatılarının üzerine çökmüş, ıssız bir köye uğrayan kimse gibi; dedi ki: Allah bunu ölümünden sonra nasıl diriltir? Böylece Allah onu yüz yıl öldürdü, sonra onu diriltti; dedi ki: Ne kadar kaldın? dedi ki: Bir gün yahut günün bir kısmı kaldım; dedi ki: Hayır, yüz yıl kaldın; yiyeceğine ve içeceğine bak, bozulmamıştır; ve eşeğine bak; ve seni insanlar için bir **آية** kılalım diye; ve kemiklere bak, onları nasıl kaldırıyoruz, sonra onlara et giydiriyoruz; böylece ona açıklanınca dedi ki: Bilirim ki Allah her şeye kadirdir (259)﴾ البقرة ﴿Dedi ki: İşte böyle; Rabbin dedi ki: O bana kolaydır; ve onu insanlar için bir **آية** ve bizden bir rahmet kılalım diye; ve bu, hükme bağlanmış bir iş idi (21)﴾ مريم
	﴿Nuh kavmi de, elçileri yalanladıkları vakit onları boğduk ve onları insanlar için bir **آية** kıldık; ve zalimler için elem verici bir azap hazırladık (37)﴾ الفرقان ﴿Böylece onu ve geminin arkadaşlarını kurtardık ve onu âlemler için bir **آية** kıldık (15)﴾ العنكبوت
	﴿Dedi ki: Rabbim, benim için bir **آية** kıl; dedi ki: Senin **آيتك**, insanlarla üç gün ancak işaretle konuşmandır; ve Rabbini çokça an ve akşamleyin ve sabahleyin tesbih et (41)﴾ آل عمران ﴿Dedi ki: Rabbim, benim için bir **آية** kıl; dedi ki: Senin **آيتك**, insanlarla üç gece düzgünce konuşmamandır (10)﴾ مريم

(2) onları صالح olmayan kıldı
﴿Ve anneme karşı iyi (kıldı) ve beni zorba, bedbaht kılmadı (32)﴾ مريم ﴿Öyleyse Müslümanları suçlular gibi mi kılarız? (35)﴾ القلم ﴿Ve onları, ateşe çağıran **أئمة** kıldık; ve kıyamet gününde yardım olunmazlar (41)﴾ القصص

(3) onlara mülk, mal ve zürriyet kıldı
**ملوك** ﴿Musa kavmine dediği vakit: Ey kavmim, Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın; hani içinizde **أنبياء** kıldı ve sizi **ملوكا** kıldı ve âlemlerden hiç kimseye vermediğini size verdi (20)﴾ المائدة
**وزير** ﴿Ve benim için ehlimden bir **وزير** kıl (29)﴾ طه ﴿Andolsun Musa’ya kitabı verdik ve onunla birlikte kardeşi Harun’u bir **وزير** kıldık (35)﴾ الفرقان
	﴿Andolsun senden önce elçiler gönderdik ve onlara eşler ve zürriyet kıldık; ve hiçbir elçi için, Allah’ın izni olmaksızın bir ayet getirmek yoktur; her ecel için bir kitap vardır (38)﴾ الرعد

**المال**	﴿Ve onun için uzatılmış bir mal kıldım (12)﴾ **المدثر** ﴿Dediler ki: Ey **ذا القرنين**! Şüphesiz **يأجوج ومأجوج** yeryüzünde bozguncudurlar; öyleyse, bizimle onların arasına bir set kılman üzerine sana bir harç kılalım mı? (94)﴾ **الكهف**
	﴿Allah’a ve Resulüne iman edin ve sizi onda halefler kıldığı şeyden infak edin; artık sizden iman edenler ve infak edenler için büyük bir ecir vardır (7)﴾ **الحديد** ﴿Ve sefihlere, Allah’ın sizin için bir kıyam kıldığı mallarınızı vermeyin; ve onlara onda rızık verin ve onları giydirin ve onlara maruf bir söz söyleyin (5)﴾ **النساء**
	﴿Ve onlara iki adam misali vur: İkisinden birine üzümlerden iki bahçe kıldık; ikisini hurmalarla kuşattık ve ikisinin arasına ekin kıldık (32)﴾ **الكهف**
	﴿Ve eğer insanlar tek bir ümmet olacak olmasaydı, **الرحمان**’a küfreden kimse için evlerine gümüşten tavanlar ve üzerinde çıktıkları merdivenler kılardık (33)﴾ **الزخرف**

(4) **جعل** onların kalplerinde (psikolojik yapının değiştirilmesi)
**رأفة ورحمة ورهبانية**	﴿Sonra onların izleri üzerine resullerimizle peş peşe gönderdik; ve **عيسى ابن مريم** ile peş peşe gönderdik; ve ona **الإنجيل**’i verdik; ve ona uyanların kalplerinde **رأفة ورحمة** ve **رهبانية** kıldık; onu uydurdular; onu onlara yazmadık, ancak Allah’ın rızasını aramak (için); fakat onu hakkıyla gözetmediler; böylece onlardan iman edenlere ecirlerini verdik; ve onların çoğu fasıktırlar (27)﴾ **الحديد** ﴿Ve onlardan sonra gelenler derler ki: Rabbimiz! Bizi ve imanla bizden önce geçmiş kardeşlerimizi bağışla; ve iman edenler için kalplerimizde bir kin kılma; Rabbimiz! Şüphesiz sen çok şefkatli, çok merhametlisin (10)﴾ **الحشر**
**الحمية**	﴿Hani küfredenler kalplerinde **الحمية**yi, cahiliye **الحمية**sini kıldılar; derken Allah, Resulünün ve müminlerin üzerine sekînetini indirdi; ve onları takva kelimesine ilzam etti; ve onlar ona daha layık ve onun ehli idiler; ve Allah her şeyi bilendir (26)﴾ **الفتح**
**قاسية**	﴿Artık ahitlerini bozmaları sebebiyle onları lanetledik ve kalplerini **قاسية** kıldık; kelimeyi yerlerinden tahrif ederler; ve kendilerine hatırlatılan şeyden bir payı unuttular; ve onlardan azı hariç, onlardan bir hainliğe muttali olmaya devam edersin; öyleyse onları affet ve yüz çevir; şüphesiz Allah muhsinleri sever (13)﴾ **المائدة**
**حسرة**	﴿Ey iman edenler! Küfredenler ve yeryüzünde vurduklarında yahut gaziler olduklarında kardeşleri için: “Eğer yanımızda olsalardı ne ölürlerdi ne öldürülürlerdi” diyenler gibi olmayın; Allah bunu onların kalplerinde bir **حسرة** kılmak için (böyle yaptı); ve Allah diriltir ve öldürür; ve Allah yaptıklarınızı görendir (156)﴾ **آل عمران**
	﴿Rabbimiz! Şüphesiz ben zürriyetimden (bir kısmını) ekinsiz bir vadiye, senin muhterem evinin yanında iskân ettim; Rabbimiz! Namazı ikame etsinler diye; artık insanlardan gönüller kıl ki onlara meyletsin; ve onları meyvelerden rızıklandır; umulur ki şükrederler (37)﴾ **إبراهيم**
**بشرى**	﴿Ve Allah onu ancak sizin için bir **بشرى** kıldı ve onunla kalpleriniz mutmain olsun diye; ve nusret ancak Aziz, Hakîm olan Allah katındandır (126)﴾ **آل عمران** ﴿Ve Allah onu ancak bir **بشرى** kıldı ve onunla kalpleriniz mutmain olsun diye; ve nusret ancak Allah katındandır; şüphesiz Allah Aziz, Hakîm’dir (10)﴾ **الأنفال**
**حرج**	﴿Artık Allah kimi hidayete erdirmek isterse göğsünü İslâm’a açar; ve kimi saptırmak isterse göğsünü dar, **حرج** kılar; sanki göğe yükseliyormuş gibi; işte böyle Allah, iman etmeyenlerin üzerine pisliği kılar (125)﴾ **الأنعام**
**حرج**	﴿Ey iman edenler! Namaza kalktığınız vakit yüzlerinizi ve ellerinizi dirseklere kadar yıkayın; ve başlarınızı mesh edin; ve ayaklarınızı topuklara kadar (yıkayın); ve eğer cünüp iseniz temizlenin; ve eğer hasta yahut yolculukta iseniz yahut sizden biri ayakyolundan gelmişse yahut kadınlara dokunmuşsanız da su bulamamışsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin; artık ondan yüzlerinizle ellerinizi mesh edin; Allah sizin üzerinize bir **حرج** kılmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizde nimetini tamamlamak ister; umulur ki şükredersiniz (6)﴾ **المائدة** ﴿Ve Allah yolunda hakkıyla cihad edin; O sizi seçti; ve dinde sizin üzerinize bir **حرج** kılmadı; babanız **إبراهيم**’in milleti; O sizi daha önce de, bunda da “Müslümanlar” diye adlandırdı; ta ki Resul sizin üzerinize şahit olsun ve siz de insanlar üzerine şahitler olasınız; artık namazı ikame edin, zekâtı verin ve Allah’a sarılın; O sizin mevlanızdır; ne güzel mevla ve ne güzel yardımcıdır (78)﴾ **الحج**
**الرجس**	﴿Ve hiçbir nefis için, Allah’ın izni olmaksızın iman etmesi olmaz; ve akletmeyenlerin üzerine **الرجس** kılar (100)﴾ **يونس**
**مودة**	﴿Umulur ki Allah, sizinle onlardan düşmanlık ettiğiniz kimseler arasında bir **مودة** kılar; ve Allah kadirdir; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (7)﴾ **الممتحنة**
**فرقان**	﴿Ey iman edenler! Eğer Allah’tan sakınırsanız, sizin için bir **فرقان** kılar; ve sizden kötülüklerinizi örter; ve sizi bağışlar; ve Allah büyük fazl sahibidir (29)﴾ **الأنفال**

(5) Onları birbirlerine fitne kılması
**فتنة**	﴿Dediler ki: Allah’a tevekkül ettik; Rabbimiz! Bizi zalim kavim için bir **فتنة** kılma (85)﴾ **يونس** ﴿Ve senden önce resullerden hiçbirini göndermedik ki, şüphesiz onlar yemek yerler ve çarşılarda yürürlerdi; ve bazınızı bazınıza bir **فتنة** kıldık; sabredecek misiniz? Ve Rabbin görendir (20)﴾ **الفرقان** ﴿Ve hani sana demiştik: Şüphesiz Rabbin insanları kuşatmıştır; ve sana gösterdiğimiz rüyayı ancak insanlar için bir **فتنة** kıldık; ve Kur’an’daki lanetlenmiş ağacı da; ve onları korkutuyoruz; fakat bu, onlara ancak büyük bir azgınlık artırır (60)﴾ **الإسراء** ﴿Şeytanın attığını, kalplerinde hastalık olanlar ve kalpleri katı olanlar için bir **فتنة** kılması için; ve şüphesiz zalimler uzak bir ayrılık içindedirler (53)﴾ **الحج** ﴿Şüphesiz biz onu zalimler için bir **فتنة** kıldık (63)﴾ **الصافات**
	﴿Rabbimiz! Bizi küfredenler için bir **فتنة** kılma; ve bizi bağışla; Rabbimiz! Şüphesiz sen Aziz, Hakîm’sin (5)﴾ **الممتحنة** ﴿Ve biz ateşin ashabını ancak melekler kıldık; ve onların sayısını ancak küfredenler için bir **فتنة** kıldık; kendilerine kitap verilenler yakîn etsinler diye; ve iman edenler iman bakımından artsınlar diye; ve kendilerine kitap verilenler ve müminler şüphe etmesinler diye; ve kalplerinde hastalık olanlar ve kâfirler: “Allah bu misalle ne murad etti?” desinler diye; işte böyle Allah dilediğini saptırır ve dilediğini hidayete erdirir; ve Rabbinin ordularını O’ndan başkası bilmez; ve o ancak beşer için bir öğüttür (31)﴾ **المدثر**
**ولي ونصير للمستضعفين**	﴿Size ne oluyor ki Allah yolunda ve erkeklerden, kadınlardan ve çocuklardan mustazaflar (uğrunda) savaşmıyorsunuz? Onlar derler ki: Rabbimiz! Bizi, ahalisi zalim olan bu köyden çıkar; ve bize katından bir **ولي** kıl; ve bize katından bir **نصير** kıl (75)﴾ **النساء**
	﴿Ey **بني آدم**! Şeytan sizi fitneye düşürmesin; nitekim anne-babanızı cennetten çıkardı; onlardan elbiselerini çekip çıkarıyor ki onlara avret yerlerini göstersin; şüphesiz o, sizi görür, o ve kabilesi, sizin onları görmediğiniz yerden; şüphesiz biz şeytanları, iman etmeyenler için **أولياء** kıldık (27)﴾ **الأعراف**
**عدو للأنبياء**	﴿Ve işte böyle her nebi için mücrimlerden bir düşman kıldık; ve Rabbin hidayet edici ve yardımcı olarak yeter (31)﴾ **الفرقان** ﴿Ve işte böyle her nebi için insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; bazısı bazısına sözün süsünü aldatma olarak vahyeder; ve Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; artık onları ve uydurduklarını bırak (112)﴾ **الأنعام**
**على صراط مستقيم**	﴿Ve ayetlerimizi yalanlayanlar, karanlıklarda sağır ve dilsizdirler; Allah dilediğini saptırır; ve dilediğini **على صراط مستقيم** kılar (39)﴾ **الأنعام**
**حفيظ**	﴿Ve Allah dileseydi ortak koşmazlardı; ve seni onların üzerine bir **حفيظ** kılmadık; ve sen onların üzerine bir vekil değilsin (107)﴾ **الأنعام**

İnsanlar kılarlar (semboller ve inançlarda)
**أنداداً لله**	﴿Ve Allah’a **أندادا** kıldılar ki O’nun yolundan saptırsınlar; de ki: Faydalanın; çünkü dönüş yeriniz ateştir (30)﴾ **إبراهيم** ﴿Ve insana bir zarar dokunduğu vakit Rabbine, O’na yönelerek dua eder; sonra ona kendinden bir nimet verdiği vakit, daha önce O’na dua ettiği şeyi unutur; ve Allah’a **أندادا** kılar ki O’nun yolundan saptırsın; de ki: Küfrünle azıcık faydalan; şüphesiz sen ateş ashabındansın (8)﴾ **الزمر**
	﴿De ki: Siz mi yeryüzünü iki günde yaratanı inkâr ediyorsunuz ve O’na **أندادا** kılıyorsunuz? İşte bu, âlemlerin Rabbidir (9)﴾ **فصلت**
**مع الله إلها آخر**	﴿Ve Allah ile beraber başka bir ilah kılmayın; şüphesiz ben size O’ndan (yana) apaçık bir uyarıcıyım (51)﴾ **الذاريات**
	﴿Allah ile beraber başka bir ilah kılma; sonra kınanmış, yardımsız olarak oturursun (22)﴾ **الإسراء** ﴿Bu, Rabbinin sana hikmetten vahyettiği şeylerdendir; ve Allah ile beraber başka bir ilah kılma; sonra kınanmış, kovulmuş olarak cehenneme atılırsın (39)﴾ **الإسراء**

﴿Allah ile birlikte başka bir ilâh kılan kimse; ikinizi de onu şiddetli azaba atın(26)﴾ ق ﴿Allah ile birlikte başka bir ilâh kılanlar; yakında bileceklerdir(96)﴾ الحجر
	﴿İlâhları tek bir ilâh mı kıldı? Şüphesiz bu, acayip bir şeydir(5)﴾ ص ﴿İsrailoğullarını denizden geçirdik; derken kendilerine ait putlara kapanıp duran bir kavme geldiler; dediler ki: Ey Musa, onların ilâhları olduğu gibi bize de bir ilâh kıl. Dedi ki: Şüphesiz siz, bilmeyen bir kavimsiniz(138)﴾ الأعراف ﴿Senden önce gönderdiğimiz resullerimizden sor: Rahmân’dan başka ibadet edilen ilâhlar kıldık mı? (45)﴾ الزخرف
Allah’a ortaklar kıldılar	﴿De ki: Göklerin ve yerin Rabbi kimdir? De ki: Allah. De ki: Öyleyse O’ndan başka, kendileri için ne bir faydaya ne de bir zarara malik olmayan veliler mi edindiniz? De ki: Kör ile gören eşit olur mu? Yahut karanlıklar ile nur eşit olur mu? Yoksa Allah’a ortaklar mı kıldılar; O’nun yaratması gibi yarattılar da yaratma onlara benzeşti? De ki: Allah her şeyin yaratıcısıdır; O, biricik, kahredicidir(16)﴾ الرعد ﴿Her nefis üzerinde, kazandığıyla kaim olan kimse (böyle) değil mi? Ve Allah’a ortaklar kıldılar. De ki: Onları adlandırın; yoksa O’na, yerde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz, yahut sözün zahiriyle mi? Bilakis, inkâr edenlere tuzakları süslendi ve yoldan alıkonuldular. Allah kimi saptırırsa, onun için hiçbir hidayet edici yoktur(33)﴾ الرعد
	﴿Cinleri Allah’a ortaklar kıldılar; hâlbuki onları O yaratmıştır. Ve O’na, bilgisizce oğullar ve kızlar uydurdular. O, onların vasfettiklerinden münezzeh ve yücedir(100)﴾ الأنعام ﴿İkisine salih (bir çocuk) verince, kendilerine verdiği şeyde O’na ortaklar kıldılar; Allah, onların ortak koştuklarından yücedir(190)﴾ الأعراف
Melekleri dişi; O’na bir pay	﴿Rahmân’ın kulları olan melekleri dişi kıldılar. Onların yaratılışına şahit mi oldular? Şahitlikleri yazılacak ve sorgulanacaklardır(19)﴾ الزخرف ﴿Kullarından O’na bir pay kıldılar. Şüphesiz insan, apaçık nankördür(15)﴾ الزخرف
	﴿Allah’a kızlar kılarlar; O münezzehtir; kendilerine ise arzuladıkları (şey) vardır(57)﴾ النحل ﴿Allah’a hoşlanmadıkları şeyi kılarlar; dilleri de yalanı vasfeder: kendileri için en güzeli vardır. Şüphesiz ki onlar için ateş vardır ve onlar öne sürülenlerdir(62)﴾ النحل
	﴿O’nunla cinler arasında bir nesep kıldılar. Andolsun cinler bildi ki, şüphesiz onlar elbette hazır bulundurulacaklardır(158)﴾ الصافات
Allah’a bir pay	﴿Ekin ve davarlardan, Allah’ın yarattığından Allah’a bir pay kıldılar; dediler ki: Bu, zanlarınca Allah içindir; bu da ortaklarımız içindir. Ortakları için olan Allah’a ulaşmaz; Allah için olan ise ortaklarına ulaşır. Ne kötü hükmediyorlar(136)﴾ الأنعام ﴿Kendilerine rızık verdiğimizden, bilmedikleri şeylere bir pay kılarlar. Allah’a yemin olsun, uydurmakta olduklarınızdan mutlaka sorgulanacaksınız(56)﴾ النحل
	﴿De ki: Allah’ın size rızık olarak indirdiğini gördünüz mü; ondan haram ve helal kıldınız. De ki: Allah mı size izin verdi, yoksa Allah’a iftira mı ediyorsunuz(59)﴾ يونس ﴿Allah **بحيرة**dan, ne **سائبة**dan, ne **وصيلة**dan, ne de **حام**dan kılmadı; fakat inkâr edenler Allah’a yalan iftira ederler; onların çoğu akletmez(103)﴾ المائدة
Parmaklarını kulaklarına	﴿Ben onları bağışlaman için her ne zaman çağırdıysam, parmaklarını kulaklarına kıldılar; elbiselerine büründüler; direttiler ve büyüklendikçe büyüklendiler(7)﴾ نوح ﴿Yahut gökten bir sağanak gibi; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır; ölüm korkusuyla yıldırımlardan parmaklarını kulaklarına kılarlar. Allah kâfirleri kuşatandır(19)﴾ البقرة
	﴿Allah’ı yeminleriniz için bir hedef kılmayın; iyilik etmeniz, sakınmanız ve insanlar arasında ıslah etmeniz için. Allah işitendir, bilendir(224)﴾ البقرة
Allah kılar (insanlar için sembollerde ve inançlarda)
﴿Her ümmet için bir **منسك** kıldık; kendilerine rızık verdiği davar cinsinden hayvanlar üzerine Allah’ın adını ansınlar diye. İlahınız tek bir ilahtır; O’na teslim olun. Ve **المخبتين**i müjdele(34)﴾ الحج ﴿Her ümmet için bir **منسك** kıldık; onlar onu yerine getirenlerdir. Öyleyse bu işte seninle çekişmesinler. Rabbine çağır; şüphesiz sen dosdoğru bir hidayet üzeresin(67)﴾ الحج
	﴿**البدن**i sizin için Allah’ın şiarlarından kıldık; sizin için onda hayır vardır. Öyleyse sıra sıra dururlarken üzerlerine Allah’ın adını anın. Yanları yere düşünce ondan yiyin ve kanaat edeni de isteyeni de yedirin. İşte böyle onu size boyun eğdirdik; umulur ki şükredersiniz(36)﴾ الحج
	﴿Sonra seni işten bir şeriat üzere kıldık; ona uy ve bilmeyenlerin hevalarına uyma(18)﴾ الجاثية
	﴿Cumartesi ancak onda ihtilaf edenler üzerine kılındı. Şüphesiz Rabbin, kıyamet günü, ihtilaf etmekte oldukları şey hakkında aralarında hükmedecektir(124)﴾ النحل
	﴿Musa’ya ve kardeşine vahyettik: Kavminiz için Mısır’da evler edinin ve evlerinizi kıble kılın; namazı ikame edin; müminleri müjdele(87)﴾ يونس
	﴿Anne babasını taht üzerine yükseltti; ona secde ederek yere kapandılar. Dedi ki: Ey babacığım, işte bu, daha önceki rüyamın tevilidir; Rabbim onu hak kıldı. Bana ihsan etti; beni zindandan çıkardı ve şeytan benimle kardeşlerim arasını bozduktan sonra sizi çölden getirdi. Şüphesiz Rabbim dilediğine latiftir; şüphesiz O, bilendir, hikmet sahibidir(100)﴾ يوسف
Allah kılar (kitapta ve Kur’an’da)
﴿Musa’ya kitabı verdik ve onu İsrailoğulları için bir hidayet kıldık: Benden başka vekil edinmeyin (2)﴾ الإسراء ﴿Andolsun Musa’ya kitabı verdik; onunla buluşmaktan şüphe içinde olma; ve onu İsrailoğulları için bir hidayet kıldık (23)﴾ السجدة
	﴿Şüphesiz biz onu Arapça bir Kur’an kıldık; umulur ki akledersiniz(3)﴾ الزخرف ﴿Eğer onu Acemce bir Kur’an kılsaydık, derlerdi ki: Ayetleri açıklanmalı değil miydi? Acemce ve Arapça mı? De ki: O, iman edenler için hidayet ve şifadır. İman etmeyenlerin kulaklarında ağırlık vardır ve o, onlara karşı körlüktür. İşte onlar uzak bir yerden çağrılırlar(44)﴾ فصلت
	﴿Hamd, kuluna kitabı indiren ve ona bir eğrilik kılmayan Allah’adır (1)﴾ الكهف ﴿Onlara bir ayet geldiğinde dediler ki: Allah’ın resullerine verilenin benzeri bize verilmedikçe asla iman etmeyeceğiz. Allah, risaletini nereye kılacağını daha iyi bilendir. Suç işleyenlere, tuzak kurmakta oldukları şey sebebiyle Allah katında bir zillet ve şiddetli bir azap isabet edecektir (124)﴾ الأنعام
	﴿İşte böyle sana emrimizden bir ruh vahyettik. Sen ne kitabı bilirdin ne imanı; fakat onu bir nur kıldık; kullarımızdan dilediğimizi onunla hidayete erdiririz. Ve şüphesiz sen dosdoğru bir yola hidayet ediyorsun(52)﴾ الشورى
İnsanlar kılar (kitapta ve Kur’an’da)
﴿Allah’ı hakkıyla takdir etmediler; hani dediler ki: Allah hiçbir beşere hiçbir şey indirmedi. De ki: Musa’nın getirdiği, insanlar için nur ve hidayet olan kitabı kim indirdi? Onu tomarlar kılıyorsunuz; onu gösteriyorsunuz ve çoğunu gizliyorsunuz. Size, ne sizin ne de babalarınızın bilmediği şey öğretildi. De ki: Allah. Sonra onları bırak; dalmalarında oynasınlar(91)﴾ الأنعام
	﴿Kur’an’ı parça parça kılanlar(91)﴾ الحجر
Allah akıbeti kılar (akıbet olmayan)
(1) Hidayet ve dalalette
﴿Ey iman edenler, Allah’tan sakının ve resulüne iman edin; size rahmetinden iki pay verir ve size, onunla yürüyeceğiniz bir nur kılar; sizi bağışlar. Allah bağışlayandır, merhametlidir(28)﴾ الحديد ﴿Ölü iken dirilttiğimiz ve kendisine, insanlar içinde onunla yürüdüğü bir nur kıldığımız kimse; karanlıklarda olup ondan çıkacak olmayan kimse gibi midir? İşte böyle, kâfirlere yapmakta oldukları süslendi(122)﴾ الأنعام
	﴿Yahut engin bir denizde karanlıklar gibi; onu bir dalga örter, üstünden bir dalga, üstünden bir bulut; karanlıklar, bir kısmı bir kısmının üstünde. Elini çıkarsa onu neredeyse göremez. Allah kime bir nur kılmazsa, onun için hiçbir nur yoktur (40)﴾ النور ﴿Kur’an’ı okuduğunda, seninle ahirete iman etmeyenler arasına örtülü bir perde kıldık (45)﴾ الإسراء
(2) Dünya haklarında
﴿Allah’ın haram kıldığı canı, hak ile olmadıkça öldürmeyin. Kim mazlum olarak öldürülürse, velisine bir sultan kıldık; öyleyse öldürmede aşırı gitmesin; şüphesiz o, yardım olunmuştur(33)﴾ الإسراء
	﴿Her biri için, ana babanın ve yakınların bıraktığından **موالي** kıldık; ve yeminlerinizin bağladığı kimseler; onlara paylarını verin. Şüphesiz Allah her şeye şahittir(33)﴾ النساء
	﴿De ki: Rabbim, beni doğruluk girişine girdir ve beni doğruluk çıkışına çıkar; ve bana katından yardımcı bir sultan kıl (80)﴾ الإسراء ﴿Dedi ki: Kardeşinle senin pazunu güçlendireceğiz ve ikinize bir sultan kılacağız; ayetlerimizle size erişemeyecekler; siz ve size uyanlar galip olanlarsınız(35)﴾ القصص

﴿Siz, sizi emniyete almak ve kendi kavimlerini emniyete almak isteyen başkalarını bulacaksınız; her ne zaman fitneye geri çevrildilerse onun içinde tersyüz edildiler. Eğer sizden ayrılmazlar, size barışı bırakmazlar ve ellerini çekmezlerse, onları alın ve onları, onları bulduğunuz yerde öldürün; işte onlar: onların aleyhine sizin için apaçık bir **سلطانا** kıldık (91)﴾ النساء ﴿Ey iman edenler! Müminlerden başka kâfirleri veliler edinmeyin; Allah’a karşı sizin üzerinize apaçık bir **سلطانا** kılmak mı istiyorsunuz? (144)﴾ النساء
	﴿Kadınlarınızdan fuhşu yapanlar: onlara karşı sizden dört kişiyi şahit tutun; eğer şahitlik ederlerse, ölüm onları vefat ettirinceye yahut Allah onlar için bir yol kılıncaya kadar onları evlerde tutun (15)﴾ النساء ﴿Ancak, sizinle onların arasında bir misak bulunan bir kavme ulaşanlar yahut size, sizinle savaşmaya veya kendi kavimleriyle savaşmaya göğüsleri daralmış olarak gelenler müstesna; Allah dileseydi onları sizin üzerinize musallat kılardı da sizinle savaşırdı; eğer sizden ayrılırlarsa, sizinle savaşmazlarsa ve size barışı bırakırlarsa, Allah sizin için onların aleyhine bir **سبيلا** kılmadı (90)﴾ النساء ﴿Sizi gözetleyenler: eğer size Allah’tan bir fetih olursa, “Biz sizinle beraber değil miydik?” derler; eğer kâfirlere bir nasip olursa, “Sizi ele geçirmedik mi ve sizi müminlerden men etmedik mi?” derler; Allah kıyamet günü aranızda hükmedecektir; Allah kâfirler için müminler üzerine bir **سبيلا** asla kılmayacaktır (141)﴾ النساء
(3) dünyada
﴿Sonra onlara karşı size tekrar dönüşü geri verdik ve sizi mallarla ve oğullarla destekledik ve sizi daha çok bir topluluk kıldık (6)﴾ الإسراء
	﴿Sonra ecellerine vardıklarında, onları maruf ile tutun yahut onları maruf ile ayırın; sizden adalet sahiplerini şahit tutun ve şahitliği Allah için ikame edin; işte bu, Allah’a ve ahiret gününe iman eden kimseye öğüt verilir; kim Allah’tan sakınırsa, ona bir çıkış **يجعل** eder (2)﴾ الطلاق ﴿Kadınlarınızdan hayızdan kesilenler: eğer şüphe ederseniz, onların iddeti üç aydır; hayız görmeyenler de; hamilelerin eceli ise yüklerini bırakmalarıdır; kim Allah’tan sakınırsa, ona işinden bir kolaylık **يجعل** eder (4)﴾ الطلاق ﴿Genişlik sahibi, genişliğinden infak etsin; rızkı kendisine daraltılan da Allah’ın kendisine verdiğinden infak etsin; Allah hiçbir nefsi ancak kendisine verdiğiyle yükümlü kılar; Allah bir zorluktan sonra bir kolaylık **سيجعل** edecektir (7)﴾ الطلاق
	﴿Andolsun Allah, elçisine rüyayı hak ile doğruladı: Allah dilerse, güven içinde, başlarınızı tıraş etmiş ve kısaltmış olarak, korkmadan Mescid-i Haram’a mutlaka gireceksiniz; bilmediğinizi bildi; bunun aşağısında yakın bir fetih **فجعل** etti (27)﴾ الفتح ﴿Eğer ona yardım etmezseniz, Allah ona yardım etti: kâfir olanlar onu çıkardıkları vakit, iki kişiden ikincisi iken; ikisi mağarada iken; arkadaşına “Üzülme, şüphesiz Allah bizimle beraberdir” derken; Allah onun üzerine sekînetini indirdi ve onu görmediğiniz ordularla destekledi ve kâfir olanların kelimesini en aşağı **وجعل** etti; Allah’ın kelimesi ise en yücedir; Allah azizdir, hakimdir (40)﴾ التوبة
	﴿Ey iman edenler! Kadınları zorla miras almanız size helal değildir; onlara verdiğinizin bir kısmını götürmeniz için onları sıkıştırmayın; ancak apaçık bir fuhuş getirmeleri müstesna; onlarla maruf ile geçinin; eğer onlardan hoşlanmazsanız, olur ki bir şeyi hoşlanmazsınız da Allah onda çok hayır **ويجعل** eder (19)﴾ النساء
	﴿Ve yeryüzünde zayıf düşürülenlere lütufta bulunmak istiyoruz ve onları imamlar **ونجعلهم** ederiz ve onları varisler **ونجعلهم** ederiz (5)﴾ القصص ﴿Ve beni nimet cennetinin varislerinden **واجعلني** et (85)﴾ الشعراء
(4) ahirette
﴿Yoksa kötülükleri kazanmış olanlar, onları iman edenler ve salih ameller işleyenler gibi **أن نجعلهم** edeceğimizi mi sandılar? Dirimleri ve ölümleri eşit (mi)? Ne kötü hükmediyorlar (21)﴾ الجاثية ﴿Yoksa iman edenleri ve salih ameller işleyenleri yeryüzünde bozguncular gibi mi **نجعل** ederiz? Yoksa takva sahiplerini facirler gibi mi **نجعل** ederiz? (28)﴾ ص
أ - salihler
Cennetler ve köşkler ﴿Bereketli olan O’dur ki, dilerse sana bundan daha hayırlısını, altından ırmaklar akan cennetleri **جعل** eder ve sana köşkler **ويجعل** eder (10)﴾ الفرقان
Bir sevgi	﴿Şüphesiz iman edenler ve salih ameller işleyenler: Rahman onlar için bir sevgi **سيجعل** edecektir (96)﴾ مريم
	﴿İşte o ahiret yurdu: onu, yeryüzünde bir yücelik ve bir fesat istemeyenler için **نجعلها** ederiz; akıbet takva sahiplerinindir (83)﴾ القصص
	﴿Ve yeryüzünde zayıf düşürülenlere lütufta bulunmak istiyoruz ve onları imamlar **ونجعلهم** ederiz ve onları varisler **ونجعلهم** ederiz (5)﴾ القصص ﴿Ve beni nimet cennetinin varislerinden **واجعلني** et (85)﴾ الشعراء
ب - kötülük yapanlar
﴿Ve yaptıkları amelden her ne yaptıysalar ona yöneldik de onu saçılmış toz **فجعلناه** ettik (23)﴾ الفرقان ﴿Kâfirlikte koşuşanlar seni üzmesin; şüphesiz onlar Allah’a hiçbir şey zarar veremezler; Allah, ahirette onlar için bir pay **ألا يجعل** etmemek istiyor; onlar için büyük bir azap vardır (176)﴾ آل عمران
	﴿Gözleri ateş ehline doğru çevrildiğinde, “Rabbimiz! Bizi zalimler kavmiyle beraber **لا تجعلنا** etme” derler (47)﴾ الأعراف ﴿Musa kavmine öfkeli, kederli olarak döndüğünde dedi ki: “Benden sonra beni ne kötü halef kıldınız! Rabbinizin emrini acele mi ettiniz?” Ve levhaları attı ve kardeşinin başından tuttu, onu kendine çekiyordu; dedi ki: “Anamın oğlu! Şüphesiz kavim beni zayıf düşürdü ve neredeyse beni öldüreceklerdi; düşmanları benimle sevindirme ve beni zalimler kavmiyle beraber **ولا تجعلني** etme” (150)﴾ الأعراف
	﴿De ki: “Rabbim! Eğer bana vaad edildiklerini bana gösterirsen (93), Rabbim, beni zalimler kavmi içinde **فلا تجعلني** etme (94); ve şüphesiz biz, onlara vaad ettiğimizi sana göstermeye elbette kadiriz (95)”﴾ المؤمنون
	﴿Ve zayıf düşürülenler, büyüklük taslayanlara dedi ki: “Bilakis, gece ve gündüz hilesi; hani bize Allah’ı inkâr etmemizi ve O’na denkler **ونجعل له أندادا** etmemizi emrediyordunuz.” Ve azabı gördüklerinde pişmanlığı gizlediler; ve kâfir olanların boyunlarına halkalar **وجعلنا** ettik; ancak yaptıklarıyla mı cezalandırılırlar? (33)﴾ سبأ ﴿Şüphesiz biz, onların boyunlarına halkalar **جعلنا** ettik; o, çenelere kadardır; böylece onlar başları yukarı kalkık kimselerdir (8)﴾ يس
	﴿Ve o gün der ki: “Zannettiğiniz ortaklarımı çağırın!” Onları çağırdılar da onlara cevap vermediler; ve aralarına bir helak yeri **وجعلنا** ettik (52)﴾ الكهف ﴿Allah, murdarı temizden ayırsın ve murdarı bir kısmını bir kısmı üzerine **ويجعل** etsin de onu yığsın, hepsini bir araya yığsın, sonra onu cehennemde **فيجعله** etsin; işte onlar hüsrana uğrayanlardır (37)﴾ الأنفال
	﴿Umulur ki Rabbiniz size merhamet eder; eğer dönerseniz, döneriz; ve cehennemi kâfirler için bir hasır **وجعلنا** ettik (8)﴾ الإسراء ﴿Kim çarçabuk olanı isterse, dilediğimizi, dilediğimiz kimse için onda çarçabuklaştırırız; sonra ona cehennemi **ثم جعلنا له جهنم** ederiz; onu kınanmış, kovulmuş olarak girer (18)﴾ الإسراء
İnsanlar **يجعلون** (akıbet, akıbet olmayan)
﴿Artık sana, ilimden sana gelenin ardından onun hakkında kim tartışırsa, de ki: “Gelin, oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, nefislerimizi ve nefislerinizi çağıralım; sonra dua edelim de Allah’ın lanetini yalancılar üzerine **فنجعل** edelim” (61)﴾ آل عمران
	﴿Allah’ın ahdini, ahitleştiğinizde yerine getirin; yeminleri pekiştirdikten sonra bozmayın; hâlbuki Allah’ı üzerinize kefil **وقد جعلتم الله عليكم كفيلا** ettiniz; şüphesiz Allah yaptıklarınızı bilir (91)﴾ النحل ﴿Ve onu, soyunda kalıcı bir kelime **وجعلها كلمة باقية** etti; umulur ki dönerler (28)﴾ الزخرف
	﴿Dedi ki: “Eğer benden başka bir ilah edinirsen, seni mutlaka hapsedilenlerden **لأجعلنك من المسجونين** ederim” (29)﴾ الشعراء
Bir şeyi bir şey gibi **جعل** etmek ﴿Hacılara su vermeyi ve Mescid-i Haram’ı imar etmeyi, Allah’a ve ahiret gününe iman eden ve Allah yolunda cihad eden kimse gibi mi **أجعلتم** ettiniz? Allah katında eşit olmazlar; Allah zalimler kavmini hidayet etmez (19)﴾ التوبة ﴿Elçinin duasını aranızda, bazınızın bazınıza duası gibi **لا تجعلوا** etmeyin; Allah sizden gizlice sıvışanları elbette bilir; artık onun emrine muhalefet edenler sakınsın: onlara bir fitne isabet etmesinden yahut onlara elem verici bir azap isabet etmesinden (63)﴾ النور ﴿İnsanlardan kimi de vardır ki: “Allah’a iman ettik” der; sonra Allah uğrunda eziyet edilince, insanların fitnesini Allah’ın azabı gibi **جعل** eder; ve Rabbinden bir yardım gelirse, mutlaka “Şüphesiz biz sizinle beraberdik” der; Allah âlemlerin göğüslerinde olanı daha iyi bilen değil midir? (10)﴾ العنكبوت
Mekânı veya mevkii değiştirme ﴿Onu götürdüklerinde ve onu kuyunun dibine **أن يجعلوه في غيابة الجب** etmeye topluca karar verdiklerinde; ve ona vahyettik: “Onlar farkında değilken, mutlaka onlara bu işlerini haber vereceksin” (15)﴾ يوسف ﴿İbrahim dediği vakit: “Rabbim! Ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster.” Dedi ki: “İman etmedin mi?” Dedi ki: “Evet; fakat kalbim yatışsın diye.” Dedi ki: “Öyleyse kuşlardan dört tane al; onları kendine doğru topla; sonra onlardan her dağın üzerine bir parça **ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا** et; sonra onları çağır, sana koşarak gelirler; ve bil ki Allah azizdir, hakimdir” (260)﴾ البقرة

﴿Ve inkâr edenler dedi: “Rabbimiz! Bizi saptıranları, cinlerden ve insanlardan olanları bize göster; ikisini ayaklarımızın altına kılalım ki en aşağıdakilerden olsunlar.” (29)﴾ Fussılet
	﴿Ve delikanlılarına dedi: “Onların sermayelerini yüklerinin içine kılın; umulur ki onu, ehillerine döndüklerinde tanırlar; umulur ki dönerler.” (62)﴾ Yûsuf ﴿Onları teçhizatlarıyla donatınca, su kabını kardeşinin yüküne kıldı; sonra bir münâdî nida etti: “Ey kervan! Şüphesiz siz hırsızlarsınız.” (70)﴾ Yûsuf
﴿Dedi: “Beni yerin hazineleri üzerine kıl; şüphesiz ben koruyucuyum, biliciyim.” (55)﴾ Yûsuf ﴿Ve rızkınızı, sizin yalanlamanız kılıyorsunuz. (82)﴾ Vâkıa
Bir vâde kılar
﴿Ve Rabbinin huzuruna saf saf arz olundular: “Andolsun, sizi ilk defa yarattığımız gibi bize geldiniz; bilakis, size bir vâde kılmayacağımızı zannettiniz.” (48)﴾ Kehf ﴿Ve işte o beldeler: zulmettiklerinde onları helâk ettik; ve helâkleri için bir vâde kıldık. (59)﴾ Kehf
	﴿De ki: “Bilmiyorum: size vaad olunan yakın mıdır, yoksa Rabbim onun için bir müddet mi kılar?” (25)﴾ Cin
	﴿“Elbette sana onun benzeri bir sihirle geleceğiz; öyleyse bizimle senin aranda bir vâde kıl: ne biz ona muhalefet edelim ne de sen; uygun bir yer (olsun).” (58)﴾ Tâhâ
	﴿Görmediler mi ki gökleri ve yeri yaratan Allah, onların benzerini yaratmaya kadirdir; ve onlar için bir ecel kıldı, onda şüphe yoktur; buna rağmen zâlimler ancak nankörlüğü reddetmediler. (99)﴾ İsrâ
Muhtârü’s-Sıhâh
● [جعل] ج ع ل: **جَعَلَ** şöyle şöyle, **قطع** bâbındandır; ve **مَجْعَلاً** da, **مقعد** vezninde; ve **جَعَلَهُ** peygamber: onu dönüştürdü; ve “melekleri dişiler kıldılar”: onları adlandırdılar; ve **الجُعْلُ** (zamm ile): insana bir şeyden kılınan (tayin edilen) şey, **فعل** vezninde; bunun gibi **الجِعالةُ** (kesr ile) ve **الجَعِيلةُ** da; ve **الجُعَلُ**: bir küçük hayvancık; ve **اجْتَعَلَ** “**جعل**” mânâsınadır.
الراغب
جعل
- **جعل**: bütün fiillerde genel bir lafızdır; ve **فعل**’den, **صنع**’dan ve diğer kardeşlerinden daha geneldir; ve beş vecih üzere tasarruf eder:
Birincisi: **صار** ve **طفق** mecrâsında cereyan eder; böylece geçişli olmaz; nitekim “**جعل** Zeyd şöyle şöyle söylüyor” (ve bu bâbın çoğunu Süyûtî, el-İtkân 2/210’da nakletti); şair dedi:
- 93 - Artık Süheyl oğullarının dişi devesi **جعلت** *** eyerlerin (yük semerlerinin) üstlerinden otlağı yakın (oldu)
(بيت, Buhtur b. Atûd’dan bir adama aittir; ve el-Hizâne 9/352; Muğnî’l-Lebîb s. 310; Şifâü’l-‘Alîl bi-Şerhi’t-Teshîl 1/345; el-Eşmûnî 1/259’dadır)
İkincisi: **أوجد** mecrâsında cereyan eder; böylece bir mef‘ûle geçişli olur; Aziz ve Celîl’in sözü gibi: }**وجعل** الظلمات والنور﴿[En‘âm/1],﴾**وجعل** لكم السمع والأبصار والأفئدة{ [Nahl/78].
Üçüncüsü: bir şeyi bir şeyden var etmede ve onu ondan teşkîl etmede; nitekim: }والله **جعل** لكم من أنفسكم أزوجا﴿[Nahl/72],﴾**وجعل** لكم من الجبال أكنانا﴿[Nahl/81],﴾**وجعل** لكم فيها سبلا{ [Zuhruf/10].
Dördüncüsü: şeyi bir hâl üzere, başka bir hâl olmaksızın dönüştürmede; nitekim: }الذي **جعل** لكم الأرض فراشا﴿[Bakara/22], ve sözü:﴾**جعل** لكم مما خلق ظلالا﴿[Nahl/81],﴾**وجعل** القمر فيهن نورا﴿[Nûh/16], ve Yüce’nin sözü:﴾إنا **جعلناه** قرآنا عربيا{ [Zuhruf/3].
Beşincisi: bir şey hakkında bir şeye hükmetmek; hak da olsa bâtıl da olsa. Hakka gelince, Yüce’nin sözü gibi: }إنا رادوه إليك و**جاعلوه** من المرسلين﴿[Kasas/7]; bâtıla gelince, Aziz ve Celîl’in sözü gibi:﴾**وجعلوا** لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا﴿[En‘âm/136],﴾وي**جعلون** لله البنات﴿[Nahl/57],﴾الذين **جعلوا** القرآن عضين{ [Hicr/91].
Ve **الجعالة**: tencerenin indirildiği bez parçası; ve **الجعل** ve **الجعالة** ve **الجعيلة**: insan için fiili sebebiyle kılınan şey; böylece ücret ve sevaptan daha geneldir; ve “**كلب مجعل**”: çiftleşme talebine kinayedir; ve **الجعل**: bir küçük hayvancık.
ملخص اللسان
Lafzın vecihleri: koydu - yaptı - dönüştürdü - onu zannetti - yarattı - işledi - hazırladı - dedi - şey hakkında söz ve hüküm - onları adlandırdı - : ona onu verdi - rüşvet - onun işi üzerine ona kıldığı şey - yöneldi ve aldı
1. **جَعَلَ** şeyi, onu **يَجْعَله**: **جَعْلاً** ve **مَجْعَلاً** ve **اجتعله**: koydu;
2. Ve **اجْتَعَلَ** geceyi “uzatılmış koşucu ipi gibi”: yani geceyi, kuyunun ipinin suya doğruluğu gibi, bütün gece dosdoğru yürür kıldı,
3. Ve **جَعَلَه** onu **يَجْعَلُه**: **جَعْلاً**: yaptı,
4. Ve **جَعَله**: onu dönüştürdü.
5. “Senin eşyânı, bazısı bazısının üstüne **جَعَلْت**”: onu attın,
6. Ve Basra’yı Bağdat **جَعَل**: onu o zannetti.
7. Ve “şöyle şöyle yapar **جَعَل**”: yöneldi ve aldı;
8. Ve **جَعَل**: işledi ve hazırladı.
9. Ve **جَعَل**: yarattı.
10. Ve **جَعَل**: dedi,
11. }إِنا **جعلناه** قرآناً عربيّاً{: mânâsı: Biz onu Arapça bir Kur’ân olarak açıkladık;
12. Ve “Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler **جعلوا**.” Buradaki **الجَعْل**: şey hakkında söz ve hükümdür.
13. “Zeyd’i insanların en bilgilisi **جعلت**”: yani onu bununla vasfettin ve onunla hükmettin.
14. “Onu, işiyle insanların en mahiri **جَعَلْته**”: yani onu dönüştürdün.
15. : }و**جَعَلْنا** من الماء كل شيء حيٍّ{: yani yarattık.
16. Ve “Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler **جَعَلوا**”: yani onları adlandırdılar.
17. Ve “şeyi aralarında **تَجاعلوا**”: onu aralarında kıldılar. Ve ona şöyle şöyle **جَعَل**: onu bununla onun üzerine şart koştu,
18. Ve **الجُعْل** ve **الجِعال** ve **الجَعِيلة** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة** ve **الجَعالة**: onun işi üzerine ona kıldığı şey.
19. Ve **الجَعالة**: rüşvet;
20. Ve onu **أَجْعَله**: **جُعْلاً**; ve onu ona **أَجْعَله**: ona onu verdi.
21. Ve **الجِعالة** ve **الجعالات**: seferler sırasında yahut sultandan onları sıkıştıran iş sebebiyle aralarında **يَتَجاعلونه** (karşılıklı kıldıkları) şey.
22. Sana bir **جَعْل** ve **جُعْل** **جَعَل**: o, bir şey üzerine fiil yahut söz olarak ücrettir,
23. **الجُعْل** ve **الجَعالة**: gazilere sefer yazılır; dört ve beş kişiden bir kişi çıkar; ve ona bir **جُعْل** kılınır.
24. Ve **الجاعِل**: veren,
25. Ve **المجتعل**: alan.
26. **جَعِيلة** boğulma: haram kazançtır; o, boğulan eşyasından boğulanı çıkarsın diye ona bir **جُعْل** kılmasıdır;
27. “Develerinde bize bir **جَعيلَة** **جَعَلوا**; biz de onlardan **نَجْتَعِل** etmeyi (almayı) reddettik.”
28. Ve **الجِعال** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة**: tencerenin indirildiği bez parçası yahut başkası,
29. Ve dişi köpek ve dişi kurt ve dişi aslan ve her pençeli olan **أَجْعَلَت**; ve **اسْتَجْعَلَت**: çiftleşmeyi sevdi ve erkeği arzuladı.
30. **الجَعْلة**: fidan yahut sürgün,
31. **الجَعْلة**: kısa hurma ağacı,
32. **الجَعْلة**: el için kaçırılan (fırsat),
33. **الجَعْوَل**: devekuşu yavrusu, devekuşunun çocuğu.
34. Ve **الجُعَل**: yer hayvanlarından siyah bir hayvan,
35. Ve **ماء جَعِلٌ** ve **مُجْعِلٌ**: içinde **الجِعْلان** ve **الخَنافس** öldü ve içine düşüp yığıldı.
36. Ve **أَرض مُجْعِلة**: **الجِعْلان**’ı çok olan.
37. “**الجُعَل** burnuyla yuvarladığı gibi”: o, **الخُنْفُساء** gibi bilinen bir hayvandır,
38. **الجِعْلان**: geniş başlıdır; elleri ve başı **المآشِيرِ** gibidir,
39. : siyah, çirkin; **الجُعَل**’e benzetilmiş,
40. Ve “**رَجُل جُعَل**”: o, inatçıdır; çünkü **الجُعَل** inatçılıkla vasfedilir,
41. Ve **جُعَل الإِنسان**: onun gözetleyicisi.

**لسان العرب**: Arapların dili.

● - **جعل**: **جَعَلَ** şeyi **يَجْعَله** **جَعْلاً** ve **مَجْعَلاً** ve **اجتعله**: onu koydu; Ebû Zübeyd dedi:
    Ve **مُغِبٌّ** (olan) **بِثَنْي الحِنْوِ** (yerinde) **مُجْتَعِلٌ** değildir,
    **في الغِيلِ** (içinde), **في ناعِمِ البَرْدِيِّ** (içinde), **مِحْرَابا**.
    Ve kız kardeşinin oğlu **اللَّجلاج** için mersiye söylerken dedi:
    **ناطَ** zayıfların işini, ve **اجْتَعَلَ** geceyi
    uzatılmış **العَادِيَّةِ** ipi gibi.
    Yani: bütün geceyi, kuyunun ipinin suya doğru doğruluğu gibi dosdoğru yürür kıldı; **العادِيَّة** eski kuyudur. Ve **جَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً**: onu yaptı/imal etti; ve **جَعَله**: onu dönüştürdü. Sîbeveyh dedi: **جَعَلْت** eşyanı, bir kısmını bir kısmının üstüne: onu attın/bıraktın; bir defa da dedi: onu yaptın; merfû‘ (okunuş), cümleyi hâlin yerine ikame etmek üzerinedir. Ve **جَعَل** çamuru çömlek, çirkini güzel: onu ona dönüştürdü. Ve **جَعَل** Basra’yı Bağdat: onu o sandı. Ve **جَعَلَ** şöyle şöyle yapar: yöneldi ve başladı; Sîbeveyh inşad etti:
    Ve nefsim, bir **ضَغْمَةٍ** için hoşlanır oldu,
    onun **ضَغْمِ**’i için; onun azı dişi kemiği tıkırdatır.
    Zecâc dedi: **جَعَلْت** Zeyd’i kardeşin: onu sana nisbet ettin. Ve **جَعَل**: yaptı ve hazırladı. Ve **جَعَلَ**: yarattı. Ve **جَعَلَ**: dedi; bundan, Yüce Allah’ın sözü: **إِنا جعلناه قرآناً عربيّاً**; manası: onu Arapça bir Kur’an olarak açıkladık/beyan ettik; bunu Zecâc nakletti; ve “onu söyledik” denildi; ve “onu dönüştürdük” denildi. Bundan da şu söz: **وجعلني نبيّاً**; ve Aziz ve Celil olanın sözü: **وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً**. Zecâc dedi: buradaki **الجَعْل**, söz ve bir şey hakkında hüküm verme manasındadır; senin “Zeyd’i insanların en bilgilisi yaptım” demen gibi; yani onu bununla vasfettim ve onunla hükmettim. Ve denir: falan şöyle şöyle yapmaya **جَعَلَ**; senin “**طَفِقَ**” ve “**عَلِقَ**” şöyle şöyle yapar demen gibi. Ve denir: onu işinde insanların en mahiri **جَعَلْتُه**; yani onu dönüştürdüm. Ve Yüce Allah’ın sözü: **وجَعَلْنا من الماء كل شيء حيٍّ**; yani yarattık. Ve mahlûk “şu kapıyı falan ağaçtan **جَعَلْتُ**” dediğinde manası: onu yaptım/imal ettimdir. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **فجعلهم كعصف مأْكول**; yani onları dönüştürdü. Ve Yüce Allah’ın sözü: **وجَعَلوا فيفي شركاء**; yani: **افيفي**’den başkasının bir şey yarattığını mı gördüler de, **افيفي**’nin yaratması başkasının yaratmasından onlara karışık mı geldi? Ve şu söz: **وجَعَلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً**; yani onları adlandırdılar. Ve **تَجاعلوا** şeyi: onu aralarında yaptılar. Ve **جَعَل** ona şöyle şöyle
    (* “**وجعل له كذا إلخ**” sözü: asılda böyledir) onu bununla ona karşı şart koştu; aynı şekilde işçiye şöyle şöyle **جَعَل**.
    Ve **الجُعْل** ve **الجِعال** ve **الجَعِيلة** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة** ve **الجَعالة**; kesre ve damme, Lihyânî’den: bütün bunlar, onun işine karşılık ona yaptığı şeydir. Ve **الجَعالة** fetha ile: rüşvet; yine Lihyânî’den. Ve Merre, **الجُعالة**’yı, gazî için yapılan şeye tahsis etti; bu, insana bir gazve vacip olduğunda, yerine başka bir adamı, şart koştuğu bir **بِجُعْلٍ** ile koymasıdır. Ve Esedî’nin beyti:
    Ben **الجُِعالة**’yı, canını ortaya koyan birine verdim,
    Cerm’in delikanlılarından, keskin (tarafı) hafif olana.
    Cîm’in kesresiyle ve dammesiyle rivayet edilir; ve İbn Berrî şöyle rivayet etti:
    Sana, canını ortaya koyan bir **الجِعالة** yeter,
    kesre ile **الجِعالة**’ya şahit olarak. Ve onu **جُعْلاً** **أَجْعَله** ve onu ona **أَجْعَله**: onu ona verdi. Ve **الجَعالة**, fetha ile, şeyden: insan için yaptığın şeydir. Ve **الجِعالة** ve **الجعالات**: seferberlikler sırasında yahut sultandan kendilerini sıkıştıran iş sebebiyle aralarında karşılıklı yaptıkları şeydir. İbn Sîrîn hadîsinde: İbn Ömer’in yanında **الجَعائل** zikredildi; dedi ki: “Bir ücret karşılığında gazveye çıkmam ve cihaddaki ücretimi satmam.” İbnü’l-Esîr dedi: o, **جَعيلة** yahut **جَعَالة**’nin (fetha ile) cem‘idir. **الجُعْل**: isimdir, damme ile; masdar fetha iledir. Denir: sana bir **جَعْلاً** ve **جُعْلاً** **جَعَل**; o, bir şey üzerine fiil yahut söz olarak ücrettir. Dedi ki: hadiste murad, gazvenin adama yazılması, sonra yerine çıkması için başka bir adama bir şey vermesidir; yahut oturanın gazîye bir şey verip gazînin oturması ve kendisinin çıkmasıdır. Ve denildi: **الجُعْل** ve **الجَعالة**, seferberliğin gazilere yazılması, dört-beş kişiden bir kişinin çıkması ve ona bir **جُعْل** yapılmasıdır. İbn Abbâs dedi: onu bir köle yahut cariye kılarsa, o faydasızdır; onu bir **كُراع** yahut silah içinde kılarsa, sakınca yoktur; yani çıkan kişiye verdiği **الجُعْل**, eğer köle yahut cariye ise, onunla yalnız o kişi tahsis olunur; ona itibar yoktur; eğer onu gazvesinde ihtiyaç duyduğu silah yahut **كُراع** ile destekliyorsa, sakınca yoktur. Ve **الجاعِل**: veren; ve **المجتعل**: alan. Hadiste: İbn Ömer’e **الجَعالات** soruldu; dedi ki: “Sen gazveyi kesinleştirirsen de **افيفي** sana bir rızık karşılığı verirse, sakınca yoktur; ama dirhemler verilirse gazveye çıkıp, verilmezse oturursan, onda hayır yoktur.” Hadiste: **جَعِيلة الغَرَق سُحْت**; o, boğulan eşyasından boğulanı çıkarması için ona bir **جُعْلاً** yapmasıdır; içindeki cehalet sebebiyle fasit akit olduğundan onu **سُحْت** kıldı. Ve denir: develerinde bize bir **جَعيلَةً** yaptılar da, onlardan **نَجْتَعِل** etmeyi, yani almayı, reddettik. Ve ona, şöyle şöyle yapması üzerine bir **جُعْلاً** yaptım. Ve **الجِعال** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة**: tencereyi bir bez yahut başkasıyla indirdiğin şeydir; cem‘i **جُعُل**dür; **كِتاب** ve **كُتُب** gibi. Tufeyl dedi:
    Aşiretten sav, nerede olursa olsun,
    ve yumurtasının önünde bir **جِعالا** ol.
    İbn Berrî inşad etti:
    Kışın, doğurduğum çocuğuma acele etme,
    tencereyi, **جِعال** olmaksızın indirirsin.
    Dedi ki: tencerenin içine konulduğu şey ise **الجِئَاوة**’dir. Ve tencereyi **إِجْعالاً** **أَجْعَل**: onu **الجِعال** ile indirmektir; ve ben onu da aynı şekilde **جَعَلْتُ**.
    Ve köpek ve dişi kurt ve dişi aslan ve her pençeli olan **أَجْعَلَت**; o, **مُجْعِل**dir; ve **اسْتَجْعَلَت**: çiftleşmeyi sevdi ve erkeği arzuladı. Ve **الجَعْلة**: fidan yahut **الوَدِيَّة**; ve denildi: kısa hurma ağacı; ve denildi: ele kaçmayan (şey)dir; cem‘i **جَعْلٌ**dür. Şöyle dedi:
    Yemin ettim, onun **بَعْلُها**’sı benden gitmeyecek,
    yahut onun **جَثِيثُها**’sı ile **جَعْلُها**’sı eşit olacak.
    **البَعْل**: **المُسْتبعل**. **الجَثِيثة**: fidan. Ve **الجَعْل** dahi hurmadan: **البَعْل** gibidir. Asma‘î: **الجَعْل** hurmaların kısalarıdır; Lebîd dedi:
    **جَعْلٌ** kısadır ve dallardır; onunla yüklenir,
    **من الكَوافِر**’den; **مهضُومٌ** ve **مُهتَصَرُ**.
    (* “**مهضوم**” sözü: asılda burada böyledir; onu **كفر** tercümesinde **مكموم** lafzıyla getirdi; ikisi iki rivayet olabilir.)
    İbnü’l-A‘râbî: **الجَعَل**, kısalıkla beraber semizlik ve inatçılıktır. İbn Düreyd: **الجَعْوَل** **الرَّأْلُ**dür; devekuşunun yavrusu. Ve **الجُعَل**: yer hayvanlarından siyah bir dabbe; denildi: o, **أَبو جَعْران**’dır, cîm fetha ile; cem‘i **جِعْلانٌ**dur. Ve su **جَعِلَ** oldu, kesre ile, **جَعَلاً**; yani onda **الجِعْلانُ** çoğaldı. Ve **ماء جَعِلٌ** ve **مُجْعِلٌ**: içinde **الجِعْلان** ve böcekler öldü ve içine düşüp yığıldı. Ve **أَرض مُجْعِلة**: **الجِعْلان**’ı çok olan. Hadiste: “**كما يُدَهْدِهُ الجُعَلُ بأَنفه**”; o, **كالخُنْفُساء** gibi, bilinen bir hayvandır,

İbn Berrî dedi: Ebû Hâtim Ebû Selmân dedi: **أَبو سَلْمان** **أَعظمُ الجِعْلان** (yani **ذو رأْس عريض**) geniş başlıdır; iki eli ve başı **كالمآشِيرِ** gibidir, dedi. Ve dedi: el-Hecerî dedi: **أَبو سَلْمان** iki kanadı olan, **الجُعَل** gibi bir küçük canlıdır. Kurâ‘ dedi: **الجُعَل**’a Tayyi’ lehçesinde **أَبو وَجْزة** denir. Ve **رَجُل جُعَل**: siyah, çirkin; **الجُعَل**’a benzetilmiş. Ve denildi ki: o, **اللَّجُوج**’dur; çünkü **الجُعَل** **اللَّجاجة** ile vasfedilir; “**رجل جُعَلٌ**” denir. Ve **جُعَل الإِنسان**: onun gözetleyicisi. Ve meselde: “**سَدِك بامرِئ** (* «بامرئ» sözü asılda böyle; el-Meydânî onu sonunda hemzeli “**امرئ**” lafzıyla zikretti, sonra şerhinde dedi ki: Ebû’n-Nedâ dedi: “**سدك بأمري**” işlerin bir işi (demektir); “**بامرئ**” diyen tashif etmiştir) **جُعَلُه**”; bu, ihtiyacını gidermek için tenha yer isteyen bir adam hakkında darb-ı mesel yapılır; ona bir başkası yapışır, onu (ihtiyacını) söylemekten yahut yapmakdan men eder. Ebû Zeyd dedi: Bu ancak, onun gibi birinin kendisine eşlik ettiği alçak için mesel olarak darb olunur. Ve denildi ki: bu, sıkıntı verme ve bozma sırasında söylenir. Ebû Zeyd inşad etti:

**إِذا أَتَيْتُ سُلَيْمى، شَبَّ لي جُعَلٌ
إِنَّ الشَّقِيَّ الذي يَصْلى به الجُعَل**

Bunu, bir kadınla konuşmakta olan bir adam söyledi; ne zaman ona gelse ve yanında otursa, konuşmalarını kesecek biri onun üzerine (musallat) olurdu. İbn Buzerc dedi: A‘râb bize dedi ki: çocukların oynadığı bir oyunumuz var; ona **جَبَّى جُعَلُ** adını veririz; çocuk başını yere koyar, sonra sırt üstü döner. Dedi: Onu bir adam adı olarak istediklerinde **جَبَّى جُعَلُ**’u i‘râb ettirmezler; fakat “**هذا جُعَلٌ**” dediklerinde, **جَبَّى** olmaksızın, onu i‘râb ettirirler.

Ve **الجَعْوَل**: devekuşu yavrusu; Yemenî (lehçesi).

Ve **جُعَيْل**: bir adam adıdır. Ve **بَنُو جِعال**: bir kabiledir. Ve bazı fazilet sahiplerinden birinin hattıyla bir hâşiye gördüm; dedi: Ebû’l-Kâsım Ali b. Hamza el-Basrî, el-Müberred üzerine “et-Tenbîhât”ta, “el-Kâmil” kitabında zikretti: **جَعْل**’ın cem‘i **أَجْعال** üzerinedir; o, filin dışkısıdır. Cerîr dedi:

**قَبَحَ الإِلهُ بَني خَضَافِ ونِسْوَةً،
بات الخَرِيرُ لَهُنَّ كالأَجْعال**

مقاييس اللغة:
(**جعل**) **الجيم** ve **العين** ve **اللام** ölçüye vurulmamış kelimelerdir; bazısı bazısına benzemez. Şu hâlde **الجَعْلُ**: elden kaçan hurma fidanıdır; bir tanesi **جَعْلة**’dir. Ve o, onun sözüdür:
* yahut onun sıkı (gür) olanı ile **جَعْلُ**’ü eşit olur([2]) *
Ve **الجَعْوَل**: devekuşu yavrusudur. Ve **الجِعَال**: tencerenin **الأثافي**’den (ocak taşlarından) onunla indirildiği bez parçasıdır. Ve **الجُعْل** ve **الجَُِعالة** ve **الجَعيلة**: insan için, yaptığı iş üzerine konulan şeydir. Ve “**جعَلْتُ** şeyi”: onu yaptım. Halîl dedi: Ancak **جَعلَ** daha geneldir; “**جَعَلَ** der” dersin, “**صَنعَ** der” demezsin. Ve **كُلْبَةٌ مُجْعِلٌ**, çiftleşmeyi istediği zaman. Ve **الجُعَلَةُ**: yer adıdır([3]). Dedi ki:
* ve ondan sonra bir yıl **الجُعَلهْ**’yi otlak edindik *
Şu hâlde bu bâb, gördüğün gibi, bazısı bazısına benzemez.

القاموس المحيط:
Onu **جَعَلَهُ**, **منعه** gibi; **جَعْلاً**, ve (harfi) zamme ile de gelir; ve **جَعالَةً**, ve (harfi) kesre ile de gelir; ve **اجْتَعَلَهُ**: onu yaptı; ve şeyi **جَعْلاً**: onu koydu,
ve onun bir kısmını bir kısmının üstüne: onu attı; ve çirkini güzel: onu dönüştürdü; ve Basra’yı Bağdat: onu o sandı; ve onun için şu kadar, şu kadar üzerine: onu bununla ona karşı şart koştu. Ve **جَعَلَ يَفْعَلُ** şöyle şöyle: yöneldi ve başladı; ve “adlandırdı” mânasında olur; ondan: “ **وجَعَلوا الملائِكةَ الذينَ هُم عِبادُ الرحمنِ إناثاً** ”, ve “açıklama” mânasında: “ **إنا جَعَلْناهُ قُرآناً عَرَبِيًا** ”, ve “yaratma” mânasında: “ **وجَعَلَ الظُّلُماتِ والنورَ** ”, ve “şereflendirme” mânasında: “ **جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً** ” “ **جَعَلَ اللّهُ الكعبةَ البَيْتَ الحَرَامَ قِياماً** ”, ve “değiştirme” mânasında: “ **فَجَعَلْنا عالِيَها سافِلَها** ” ve “şer‘î hüküm” mânasında: Allah farz namazları beş yaptı; ve “bid‘atçı keyfîlik” mânasında: “ **الذينَ جَعَلوا القرآنَ عِضِينَ** ”. Ve lâzım da olabilir; ve o, yaklaşma fiillerine dâhil olandır; onun sözü gibi:
وقد **جَعَلْتُ** إذا ما قُمْتُ يُثْقِلُنِي ... ثَوْبِي فأنْهَضُ نَهْضَ الشارِبِ الثَّمِلِ
Ve “**جَعَلْتُ** Zeyd’i senin kardeşin”: onu sana nisbet ettim. Ve **الجُعالَةُ**, üç vecih üzere; ve **ككِتابٍ** ve **قُفْلٍ** ve **سَفينَةٍ** gibi: onun, işi üzerine ona yaptığı şeydir.
Ve **تَجاعَلوا** şeyi: onu aralarında yaptılar. Ve **كَسَحابَةٍ** gibi: rüşvettir; ve senin yerine **بِجُعْلٍ** ile gazâ ettiği zaman gaziye yaptığın şeydir; ve kesre ile de, zamme ile de gelir; ve kesre ve zamme ile: tencerenin onunla indirildiği bez parçasıdır; kesre ile **الجِعال** gibi. Ve **أجْعَلَه** **جُعْلاً**, ve **أجْعَلَهُ** ona: ona verdi; ve tencereyi: onu **بالجِعالِ** ile indirdi; ve dişi köpek ve başkası: çiftleşmeyi sevdi; **كاسْتَجْعَلَتْ** gibi; şu hâlde o **مُجْعِلٌ**’dir. Ve **الجَعْلَةُ**: fidan; yahut kısa hurma ağacı; yahut kötü; yahut ele kaçan; çoğulu: **جَعْلٌ**.
Ve **الجَعْلُ**: hurmadan **البَعْلِ** gibi. Ve **كصُرَدٍ** gibi: siyah, çirkin adam; yahut inatçı; ve gözcü; ve bir küçük canlı; çoğulu: **جِعْلانٌ**, kesre ile. Ve **أرضٌ مُجْعِلَةٌ**, **كمُحْسِنَةٍ** gibi: onun çok olanı. Ve **ماءٌ جِعْلٌ**, kesre ile; ve **ككتِفٍ** ve **مُحْسِنٍ** gibi: onda çoğaldı; yahut onda öldü. Ve gerçekten **جَعِلَ**, **فَرِحَ** gibi; ve **أجْعَلَ**. Ve **الجَعْوَلُ**, **كجَرْوَلٍ** gibi: devekuşu yavrusudur.
Ve **بنُو جِعالٍ**, **ككِتابٍ** gibi: bir kabiledir. Ve **كهُمَزَةٍ** gibi: ‘ayn’dır. Ve **وكزبيرٍ** gibi: **ابنُ سُراقَةَ الضَّمْرِيُّ**, ve **جُعَيْلٌ الأَشْجَعِيُّ**: iki sahâbîdir. Ve **كَعْبُ بنُ جُعَيْلٍ**: şairdir. Ve **الجاعِلُ**: veren. Ve **المُجْتَعِلُ**: alan.
Ve **الجَعَلُ**, harekeli: semizlik içinde kısalık; ve inatçılık. Ve **جاعَلَهُ**: ona rüşvet verdi.

تاج العروس:
ج - ع - ل
Onu **جَعلَهُ** **كمَنَعَهُ**: onu **يَجْعَلُه**; **جَعْلاً** fetha ile ve zamme ile de gelir; ve **جَعالَةً** **كسَحابَةٍ** gibi ve kesre ile de gelir; ve **اجْتَعَلَهُ**: yani onu yaptı; bunun sarih olanı, **الجَعْلَ** ile **الصُّنْعَ**’ın bir olduğudur. Ve Râgıb dedi: **جَعَلَ** bütün fiillerde genel bir lafızdır ve **فَعَل**’dan ve **صَنَع**’dan ve onların diğer kardeşlerinden daha geneldir. Ve **اجْتَعَلَ**’in şahidi, Ebû Zübeyd et-Tâî’nin sözüdür:
ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ واجْتَعَلَ اللَّي ... ل كحَبلِ العادِيَّةِ المَمْدُودِ
**جَعَلَ** şeyi **جَعْلاً**: onu koydu. **جَعَلَ** onun bir kısmını bir kısmının üstüne: onu attı. **جَعَلَ** çirkini güzel: onu dönüştürdü; ondan, yüce sözüdür: “ **إِنّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ** ” yani onları dönüştürdük; ve yüce sözüdür: “ **وَجَعَلَنِي نَبِيّاً** ” yani beni dönüştürdü. **جَعَلَ** Basra’yı Bağdat: onu o sandı. **جَعَلَ** onun için şu kadar, şu kadar üzerine: onu bununla ona karşı şart koştu; ondan **الجَعالَةُ**’dır, ileride geleceği üzere. Râgıb dedi: **جَعَلَ** şu vecihler üzere tasarruf eder; onlardan: “**جَعَلَ يَفعَلُ** şöyle şöyle” denir: yani yöneldi ve başladı; ve o, yönelme ve şeye girişme ve onunla meşgul olma mânasındadır. Ve **جَعَلَ**, “adlandırdı” mânasında olur; ondan, yüce sözüdür: “ **وَجَعَلُوا الْمَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُم عِبَادُ الرَّحْمنِ إِنَاثاً** ”: yani onları adlandırdılar; ve “onları bununla nitelediler ve bununla hükmettiler” denildi; “Falanca, Zeyd’i insanların en bilgilisi yaptı” denildiği gibi. Yahut “inanç” mânasında; yüce sözü gibi: “ **وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ** ”. “Açıklama” mânasında olur; ondan, yüce sözü: “ **إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرآناً عَرَبيّاً** ” yani onu açıkladık; ve “onu söyledik ve indirdik” mânasındadır denildi. “Yaratma ve var etme” mânasında olur; böylece bir mef‘ûle geçişli olur; ondan, yüce sözü: “ **وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ والنُّورَ** ”: yani onları yarattı; ve yüce sözü: “ **وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيءٍ حَيٍّ** ” ve yüce sözü: “ **وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ والأَبْصَارَ والأَفْئِدَةَ** ”. “Şereflendirme” mânasında olur; yüce sözü gibi: “ **وَكَذلكَ جَعَلْنَاكُم أُمَّةً وَسَطاً** ” yani sizi şereflendirdik; ve “sizi adlandırdık” denildi; ve yine yüce sözü: “ **جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيتَ الْحَرَامَ قِيَاماً** ”. “Değiştirme” mânasında olur; yüce sözü gibi: “ **فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا** ”; ve yine yüce sözü: “ **وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُم أَنَّكُم تُكَذِّبُونَ** ”. “Şer‘î hüküm” mânasında olur; şâri‘in sözü gibi: Allah farz namazları beş yaptı; yani bununla hükmetti. “Bid‘atçı keyfîlik” mânasında olur; yüce sözü gibi: “ **الَّذِينَ جَعَلُوا القُرآنَ عِضِينَ** ”. Râgıb dedi: **الجَعْلُ**, bir şeyi bir şey üzerine hükmetme mânasında da olabilir; hak olsun bâtıl olsun. Hak olan ise, yüce sözü gibi: “ **إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرسَلِينَ** ”; bâtıl olan ise, onun sözü gibi: “ **وَجَعَلُوا لِلَّه مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرثِ وَالأَنْعَامِ نَصِيباً** ” “ **وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ** ” “ **الَّذِينَ جَعلَوا الْقُرآنَ عِضِينَ** ”. Ve lâzım da olabilir; ve o, yaklaşma fiillerine dâhil olandır; böylece geçişli olmaz; onun sözü gibi:
وقد **جَعَلْتُ** إذا ما قُمْتُ يُثْقِلُني ... ثَوْبي فأَنْهَضُ نَهْضَ الشَّارِبِ الثَّمِلِ
Ve şairin sözü de böyledir:
وقَدْ جَعَلتْ قَلُوصُ ابْنَي سُهَيلٍ ... مِن الأَكْوارِ مَرتَعُها قَرِيبُ
Ve “**جَعلْتُ** Zeyd’i senin kardeşin”: yani onu sana nisbet ettim. Ve ondan, bir şeyden bir şeyi var etme ve onu ondan oluşturma mânasındaki **الجَعْلُ** kaçtı; şu gibi: “ **جَعَلَ لَكُم مِنْ أَنْفُسِكُم أَزْوَاجاً** ” ve onun sözü: “ **وَجَعلَ لَكُم مِنَ الْجِبَالِ أَكْنَاناً** ” “ **وَجَعَلَ لَكُم فِيهَا سُبُلاً** ”. Ve bir şeyi bir hâl üzere, başka bir hâl olmaksızın dönüştürme mânasında; şu gibi: “ **الذي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِرَاشاً** ” “ **وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِمَّا خَلَقَ ظِلَالاً** ” “ **وَجَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً** ”. Denildi: ve ondan, yüce sözü: “ **إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرآناً عَرَبِيّاً** ”. Ve “eşitleme ve hazırlama” mânasında olur: “ **أَلَم نَجْعَلْ لَهُ عَينَيْنِ** ” “ **يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً** ” “ **يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْراً** ”. Ve bir şeyi bir şeyin içine sokma mânasında; yüce sözü gibi: “ **يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُم في آذَانِهِم مِنَ الصَّواعِقِ** ”. Ve kalbe düşürme ve ilham mânasında; yüce sözü gibi: “ **وَجَعلْنَا في قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ** ”. Ve cümle olarak, hangi mânâ zikredilirse zikredilsin, onda fiil mânasından hâlî olmaz. Ve şeyhimiz allâme Ahmed b. Ali es-Sendîlî’nin **الجَعْل** ve **المَجْعُول** hakkında bir risalesi vardır; onunla muhtesibe reddiye yapmıştır; şimdi ona dair ahdim uzaklaştı; ve o, bâbında nefistir. Ve **الجِعَالَةُ** üç vecih üzere; fetha, Asmaî’den. **الجِعالُ** **ككِتابٍ** gibi; **الجُعْلُ** **مِثال قُفْلٍ**; **الجَعِيلَةُ** **مِثال سَفِينَةٍ**: onun, işi üzerine ona yaptığı şeydir; ve o, ücretten ve sevaptan daha geneldir; cem‘i: **جُعُلٌ** iki zamme ile ve **جَعائِلُ**. Ve **تَجاعَلُوا** şeyi: onu aralarında yaptılar; ve o, **الجَعْلِ**’den **تَفاعُلٌ**’dür. Ve “insanlar, aralarında, sevk (askere çağırma) sırasında yahut onları sultandan sıkıştıran bir iş sırasında **تَجاعَلَ** ettiler” denir. **الجَعالَةُ** **كسَحابَةٍ**: hükümde rüşvettir; ve hadiste onun **سُحْتٌ** olduğu varid olmuştur. Ve senin yerine **بِجُعْلٍ** ile gazâ ettiği zaman gaziye yaptığın şeydir; ve o, **الجَعائِلُ**’dir; onu, üzerine sevk vurulan (yüklenen) kimse, onun yerine gazâ edecek olana öder. Süleyk b. Şakîk el-Esedî dedi ki:
فأعْطَيتُ الجَعالَةَ مُستَمِيتاً ... خَفِيفَ الحاذِ مِن فِتْيانِ جَرْمِ
Ve kesre ile de, zamme ile de gelir. **الجِعالَةُ** kesre ve zamme ile: tencerenin onunla ateşten indirildiği bez parçasıdır; kesre ile **الجِعال** gibi; cem‘i: **جُعُلٌ** ve **جَعائِلُ**; **ككُتُبٍ** ve **رَسائِلَ** gibi. Ve **أَجعَلَهُ** **جُعلاً** zamme ile, عطية’den; ve **أَجْعَلَهُ** ona: yani ona verdi. **أَجْعَلَ** tencereyi: onu **بالجِعالِ** ile indirdi. **أَجْعَلَت** dişi köpek ve diğerleri, yırtıcıların geri kalanından: çiftleşmeyi sevdiği ve istediği zaman; **كاسْتَجْعَلَتْ** gibi; şu hâlde o **مُجْعِلٌ**’dir. Râgıb dedi: o, çiftleşme talebinden kinayedir. Ve **الجَعْلَةُ**: fidan; yahut kısa hurma ağacı; yahut kötü; yahut ele kaçan; cem‘i: **جَعْلٌ**. Dedi ki:
" yahut onun sıkı (gür) olanı ile **جَعْلُ**’ü eşit olur"
Ve denildi: **الجَعْلُ**, hurmadan **البَعْلِ** gibi; vezin ve mânâ bakımından. **الجُعَلُ** **كصُرَدٍ** gibi: siyah, çirkin adam; yahut inatçı. Denildi: o, gözcüdür; ve bunların hepsi teşbih üzeredir. Aslı, nemli yerlerde bulunan siyah bir küçük canlıdır. Cem‘i: **جِعْلانٌ** kesre ile; **كصِردانٍ** gibi. Ve **أَرْضٌ مُجْعِلَةٌ** **كمُحْسِنَةٍ**: onun çok olanı. Ve **ماءٌ جِعْلٌ** kesre ile; **جَعِلٌ** **ككَتِفٍ**; **مُجْعِلٌ** **مِثال مُحْسِنٍ**: onda **الجِعْلانُ** çoğaldı; yahut onda öldü. Ve gerçekten **جَعِلَ** **كفَرِح** ve **أَجْعَلَ**. İbn Düreyd dedi: **الجَعْوَلُ** **كجَرْوَلٍ**: devekuşu yavrusudur; **الرَّأْلِ** gibi, eşittir. Dedi ki: ve **بَنُو جِعالٍ** **ككِتابٍ** gibi: Araplardan bir kabiledir. **الجُعَلَةُ** **كهُمَزَةٍ**: ‘ayn’dır. Sahr b. Umeyr dedi:

"Ve ondan önce, bir yıl **الجُعَلَهْ**’yi otlak edindik:

Ve **زُبَير** gibi: **جُعَيل بنُ سُراقَةَ الضَّمْرِيُّ**; ve denilir: **جُعالٌ** **غُرابٍ** gibi. Ve **جُعَيل بنُ زِيادٍ الأَشْجَعِيُّ**; ondan **عبدُ اللّه بن أبي الجَعْد** rivayet etti; iki sahâbîdirler, Allah onlardan razı olsun. Ve **كَعْبُ بنُ جُعَيل بنِ قُمَير بن عُجْرَةَ**: şairdir.

**شَمِرٌ** dedi: **الجاعِلُ**: veren; **المُجْتَعِلُ**: alan. Denilir: **جَعَلوا لنا جَعِيلَةً في بَعِيرِهم**; sonra onlardan **نَجْتَعِلَ** etmeyi (yani almayı) reddettik.

**ابنُ الأعرابيّ** dedi: **الجَعَلُ** (harekeli): semizlik içinde kısalık. Dedi: ayrıca: **اللَّجاجُ**. Başkası dedi: **جاعَلَهُ**’u **مُجَاعَلَةً** ve **جِعالاً** (yapmak): onu rüşvetledi. Ve **الأساس**’ta: **هو يُجاعِلُهُ**: yani onu bir rüşvetle yumuşatır/uzlaştırır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **جَعِيلَهُ الغَرَقِ**: suda boğulmuş bir eşya veya insan üzerine dalana, kendisi için yapılan şey. Ve **جَعْوَلٌ** **جَزوَلٍ** gibi: özel adlardandır. Ve **جُعالٌ** **غُرابٍ** gibi: sahâbîdir; o, **ابنِ سُراقَةَ**’dan başkadır; onu **الذَّهبيُّ** ve **ابنُ فَهْدٍ** iki mu‘cemlerinde zikrettiler. Ve **شَبِيبُ بن جُعَيل**: şairdir.

Ve **ابنُ بُزُرْج** dedi: Araplar dedi ki: bizim, çocukların oynadığı bir oyunumuz vardır; ona şöyle ad veririz: **جَبَّى جُعَلُ**; **زُفَرٍ** misali: çocuk başını yere koyar, sonra sırt üstü devrilir. Dedi: Bir adamın adı kastedildiğinde **جَبَّى جُعَلُ**’u i‘rablandırmazlar; fakat **جَبَّى** olmaksızın **هذا جُعَلٌ** dediklerinde onu i‘rablandırırlar.

Ve **المَجْعَلُ**: **الجَعْلُ**’dür. Denilir: **جَعَلْتُ كذا وكذا أجعلُه جَعْلاً ومَجْعَلاً**. Ve ondan, **عمر**’in hadisi (Allah ondan razı olsun): "Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) bu maldan, yani **الفَيء**’den, ailesine senelerinin nafakasını harcardı; sonra kalanını alır, onu **مَجْعَلَ مالِ اللّهِ** yapardı.""
