# جعل — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B9%D9%84/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: جعل

جعل
جَعَلَ - يَجْعَلُ
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + شيئاً + خَبَر: يصنع ويعمل من شيء شيئاً مغايراً: يغير بنيته وتكوينه لتناسب وظيفة جديدة: يغير بناء وتركيب الشيء من حال قديم، إلى حال جديد، وذلك ليناسب وظيفة جديدة، لا يناسبها ولا يقوم بها الوضع السابق: يغير الأبعاد أو البنية أو الموقع أو برنامج العمل من حال قديم إلى حال جديد
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + شيئاً + في كائن أو مكان: يغير بناء الشيء ليصير فيه شيء جديد لم يكن فيه
﴿ولقد جعلنا في السماء بروجا﴾
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + شيئاً + بين شيئين: يغير بناء شيئين ليصير شيء جديد بينهما
﴿وجعل بين البحرين حاجزا﴾
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + كائناً أو شيئاً + كائناً أو شيئاً آخر: يغير بناء الشيء ليصير شيئاً جديداً ذا قدرات جديدة لم تكن فيه
﴿وجعلنا السماء سقفا محفوظا﴾
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + من شيء أو كائن + شيئاً  أو كائناً آخر: يغير بناء جزء من الشيء ليصير شيئاً جديداً ذا قدرات جديدة لم تكن فيه
ا﴿لذي جعل لكم من الشجر الأخضر نارا﴾
﴿وجعلنا من الماء كل شيء حي﴾
﴿ولو نشاء لجعلنا منكم ملائكة في الأرض يخلفون﴾
جَعَلَ - يَجْعَلُ + كائن + شيئاً + لـِ كائن أو لـِ أمر: يغير بناء الشيء ليصير شيئاً جديداً ذا قدرات جديدة لم تكن فيه، يصلح لـِ نفع كائن
﴿هو الذي جعل لكم الليل لتسكنوا فيه والنهار مبصرا﴾
﴿قد جعل الله لكل شيء قدرا﴾
﴿الله الذي جعل لكم الأنعام لتركبوا منها ومنها تأكلون﴾
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العمل والصنع والانتاج"، وهي:
عَمِلَ - يَعْمَلُ، فَعَلَ - يَفْعَلُ، أجَلَ - يَأجُلُ، صَنَعَ - يَصْنَع، جَعَلَ - يَجْعَلُ، قَضَى - يَقْضِي
السماء
	﴿ولقد جعلنا في السماء بروجا وزيناها للناظرين(16)﴾ الحجر ﴿تبارك الذي جعل في السماء بروجا وجعل فيها سراجا وقمرا منيرا (61)﴾ الفرقان
	﴿وجعلنا السماء سقفا محفوظا وهم عن آياتها معرضون(32)﴾ الأنبياء ﴿ولقد زينا السماء الدنيا بمصابيح وجعلناها رجوما للشياطين وأعتدنا لهم عذاب السعير(5)﴾ الملك
والسماء بناء	﴿الله الذي جعل لكم الأرض قرارا والسماء بناء وصوركم فأحسن صوركم ورزقكم من الطيبات ذلكم الله ربكم فتبارك الله رب العالمين(64)﴾ غافر ﴿الذي جعل لكم الأرض فراشا والسماء بناء وأنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرات رزقا لكم فلا تجعلوا لله أندادا وأنتم تعلمون(22)﴾ البقرة
الشمس والقمر والنجوم
﴿وجعل القمر فيهن نورا وجعل الشمس سراجا (16)﴾ نوح ﴿وجعلنا سراجا وهاجا (13)﴾ النبأ
	﴿تبارك الذي جعل في السماء بروجا وجعل فيها سراجا وقمرا منيرا (61)﴾ الفرقان ﴿وجعل القمر فيهن نورا وجعل الشمس سراجا (16)﴾ نوح
	﴿هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نورا وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب ما خلق الله ذلك إلا بالحق يفصل الآيات لقوم يعلمون(5)﴾ يونس
الظلمات والنور
﴿الحمد لله الذي خلق السماوات والأرض وجعل الظلمات والنور ثم الذين كفروا بربهم يعدلون(1)﴾ الأنعام
الليل والنهار
﴿هو الذي جعل لكم الليل لتسكنوا فيه والنهار مبصرا إن في ذلك لآيات لقوم يسمعون(67)﴾ يونس ﴿ألم يروا أنا جعلنا الليل ليسكنوا فيه والنهار مبصرا إن في ذلك لآيات لقوم يؤمنون(86)﴾ النمل
	﴿الله الذي جعل لكم الليل لتسكنوا فيه والنهار مبصرا إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون(61)﴾ غافر ﴿ومن رحمته جعل لكم الليل والنهار لتسكنوا فيه ولتبتغوا من فضلهولعلكم تشكرون(73)﴾ القصص
	﴿وهو الذي جعل لكم الليل لباسا والنوم سباتا وجعل النهار نشورا (47)﴾ الفرقان ﴿وجعلنا الليل لباسا (10)﴾ النبأ ﴿وجعلنا نومكم سباتا (9)﴾ النبأ ﴿وجعلنا النهار معاشا (11)﴾ النبأ
	﴿قل أرأيتم إن جعل الله عليكم الليل سرمدا إلى يوم القيامة من إله غير الله يأتيكم بضياء أفلا تسمعون(71)﴾ القصص ﴿قل أرأيتم إن جعل الله عليكم النهار سرمدا إلى يوم القيامة من إله غير الله يأتيكم بليل تسكنون فيه أفلا تبصرون(72)﴾ القصص
	﴿فالق الإصباح وجعل الليل سكنا والشمس والقمر حسبانا ذلك تقدير العزيز العليم(96)﴾ الأنعام ﴿وجعلنا الليل والنهار آيتين فمحونا آية الليل وجعلنا آية النهار مبصرةلتبتغوا فضلا من ربكم ولتعلموا عدد السنين والحساب وكل شيء فصلناه تفصيلا(12)﴾ الإسراء
	﴿وهو الذي جعل الليل والنهار خلفة لمن أراد أن يذكر أو أراد شكورا(62)﴾ الفرقان
الأرض
الأرض قرارا﴿أمن جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا وجعل لها رواسي وجعل بين البحرين حاجزا أئله مع الله بل أكثرهم لا يعلمون(61)﴾ النمل ﴿الله الذي جعل لكم الأرض قرارا والسماء بناء وصوركم فأحسن صوركم ورزقكم من الطيبات ذلكم الله ربكم فتبارك الله رب العالمين(64)﴾ غافر
	﴿الذي جعل لكم الأرض فراشا والسماء بناء وأنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرات رزقا لكم فلا تجعلوا لله أندادا وأنتم تعلمون(22)﴾ البقرة ﴿والله جعل لكم الأرض بساطا (19)﴾ نوح
معايش	﴿وجعلنا لكم فيها معايش ومن لستم له برازقين(20)﴾ الحجر ﴿ولقد مكناكم في الأرض وجعلنا لكم فيها معايش قليلا ما تشكرون(10)﴾ الأعراف
	﴿هو الذي جعل لكم الأرض ذلولا فامشوا في مناكبها وكلوا من رزقه وإليه النشور(15)﴾ الملك ﴿ألم نجعل الأرض مهادا (6)﴾ النبأ
مهدا وسبلا	﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وسلك لكم فيها سبلا وأنزل من السماء ماء فأخرجنا به أزواجا من نبات شتى(53)﴾ طه ﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وجعل لكم فيها سبلا لعلكم تهتدون(10)﴾ الزخرف
	﴿وجعلنا في الأرض رواسي أن تميد بهم وجعلنا فيها فجاجا سبلا لعلهم يهتدون (31)﴾ الأنبياء ﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وجعل لكم فيها سبلا لعلكم تهتدون(10)﴾ الزخرف
رواسي وأنهارا	﴿أمن جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا وجعل لها رواسي وجعل بين البحرين حاجزا أئله مع الله بل أكثرهم لا يعلمون(61)﴾ النمل ﴿وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين يغشي الليل النهار إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(3)﴾ الرعد
رواسي شامخات	﴿وجعل فيها رواسي من فوقها وبارك فيها وقدر فيها أقواتها في أربعة أيام سواء للسائلين(10)﴾ فصلت ﴿وجعلنا فيها رواسي شامخات وأسقيناكم ماء فراتا(27)﴾ المرسلات
	﴿وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين يغشي الليل النهار إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(3)﴾ الرعد
	﴿ألم نجعل الأرض كفاتا (25) أحياء ýوأمواتا(26)﴾ المرسلات ﴿إنا جعلنا ما على الأرض زينة لها لنبلوهم أيهم أحسن عملا (7)﴾ الكهف ﴿وإنا لجاعلون ما عليها صعيدا جرزا (8)﴾ الكهف
البحرين
﴿أمن جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا وجعل لها رواسي وجعل بين البحرين حاجزا أئله مع الله بل أكثرهم لا يعلمون(61)﴾ النمل ﴿وهو الذي مرج البحرين هذا عذب فرات وهذا ملح أجاج وجعل بينهما برزخا وحجرا محجورا (53)﴾ الفرقان
سحاب
﴿ألم ترى أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار(43)﴾ النور ﴿الله الذي يرسل الرياح فتثير سحابا فيبسطه في السماء كيف يشاء ويجعله كسفا فترى الودق يخرج من خلاله فإذا أصاب به من يشاء من عباده إذا هم يستبشرون(48)﴾ الروم
الظل	﴿ألم ترى إلى ربك كيف مد الظل ولو شاء لجعله ساكنا ثم جعلنا الشمس عليه دليلا(45)﴾ الفرقان
الماء
﴿أولم يرى الذين كفروا أن السماوات والأرض كانتا رتقا ففتقناهما وجعلنا من الماء كل شيء حي أفلا يؤمنون(30)﴾ الأنبياء
النبات والحيوان
﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فسلكه ينابيع في الأرض ثم يخرج به زرعا مختلفا ألوانه ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يجعله حطاما إن في ذلك لذكرى لأولي الألباب(21)﴾ الزمر ﴿لو نشاء لجعلناه حطاما فظللتم تتفكهون(65)﴾ الواقعة
	﴿الله الذي جعل لكم الأنعام لتركبوا منها ومنها تأكلون(79)﴾ غافر ﴿والذي خلق الأزواج كلها وجعل لكم من الفلك والأنعام ما تركبون (12)﴾ الزخرف
	﴿وجعلنا فيها جنات من نخيل وأعناب وفجرنا فيها من العيون(34)﴾ يس ﴿ويمددكم بأموال وبنين ويجعل لكم جنات ويجعل لكم أنهارا (12)﴾ نوح
	﴿الذي جعل لكم من الشجر الأخضر نارا فإذا أنتم منه توقدون(80)﴾ يس
	﴿لو نشاء جعلناه أجاجا فلولا تشكرون(70)﴾ الواقعة
	﴿ويرزقه من حيث لا يحتسب ومن يتوكل على الله فهو حسبه إن الله بالغ أمره قد جعل الله لكل شيء قدرا (3)﴾ الطلاق
	﴿فجعله غثاء أحوى (5)﴾ الأعلى
الملائكة
﴿ولو نشاء لجعلنا منكم ملائكة في الأرض يخلفون (60)﴾ الزخرف ﴿الحمد لله فاطر السماوات والأرض جاعل الملائكة رسلا أولي أجنحة مثنى وثلاث ورباع يزيد في الخلق ما يشاء إن الله على كل شيء قدير(1)﴾ فاطر ﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفرواليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر(31)﴾ المدثر
البشر
﴿ثم جعلناه نطفة في قرار مكين (13)﴾ المؤمنون ﴿فجعلناه في قرار مكين (21)﴾ المرسلات
	﴿ثم جعل نسله من سلالة من ماء مهين (8)﴾ السجدة
	﴿هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرين(189)﴾ الأعراف ﴿خلقكم من نفس واحدة ثم جعل منها زوجها وأنزل لكم من الأنعام ثمانية أزواج يخلقكم في بطون أمهاتكم خلقا من بعد خلق في ظلمات ثلاث ذلكم الله ربكم له الملك لا إله إلا هو فأنى تصرفون(6)﴾ الزمر
	﴿والله جعل لكم من أنفسكم أزواجا وجعل لكم من أزواجكم بنين وحفدة ورزقكم من الطيبات أفبالباطل يؤمنون وبنعمة الله هم يكفرون(72)﴾ النحل ﴿فاطر السماوات والأرض جعل لكم من أنفسكم أزواجا ومن الأنعام أزواجا يذرؤكم فيه ليس كمثله شيء وهو السميع البصير(11)﴾ الشورى
	﴿والله جعل لكم من أنفسكم أزواجا وجعل لكم من أزواجكم بنين وحفدة ورزقكم من الطيبات أفبالباطل يؤمنون وبنعمة الله هم يكفرون(72)﴾ النحل ﴿وهو الذي خلق من الماء بشرا فجعله نسبا وصهرا وكان ربك قديرا(54)﴾ الفرقان ﴿أو يزوجهم ذكرانا وإناثا ويجعل من يشاء عقيما إنه عليم قدير(50)﴾ الشورى ﴿فجعل منه الزوجين الذكر والأنثى (39)﴾ القيامة
	﴿ومن آياته أن خلق لكم من أنفسكم أزواجا لتسكنوا إليها وجعل بينكم مودة ورحمة إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(21)﴾ الروم
	﴿فاطر السماوات والأرض جعل لكم من أنفسكم أزواجا ومن الأنعام أزواجا يذرؤكم فيه ليس كمثله شيء وهو السميع البصير(11)﴾ الشورى
	﴿والله خلقكم من تراب ثم من نطفة ثم جعلكم أزواجا وما تحمل من أنثى ولا تضع إلا بعلمه وما يعمر من معمر ولا ينقص من عمره إلا في كتاب إن ذلك على الله يسير(11)﴾ فاطر
	﴿والله أخرجكم من بطون أمهاتكم لا تعلمون شيئا وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة لعلكم تشكرون(78)﴾ النحل ﴿ثم سواه ونفخ فيه من روحه وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون (9)﴾ السجدة
	﴿ثم سواه ونفخ فيه من روحه وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون (9)﴾ السجدة ﴿قل هو الذي أنشأكم وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون(23)﴾ الملك
	﴿ولقد مكناهم فيما إن مكناكم فيه وجعلنا لهم سمعا وأبصارا وأفئدة فما أغنى عنهم سمعهم ولا أبصارهم ولا أفئدتهم من شيء إذ كانوا يجحدون بآيات الله وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(26)﴾ الأحقاف
	﴿إنا خلقنا الإنسان من نطفة أمشاج نبتليه فجعلناه سميعا بصيرا (2)﴾ الإنسان
	﴿ألم نجعل له عينين (8) ولسانا وشفتين(9)﴾ البلد
	﴿والله جعل لكم من بيوتكم سكنا وجعل لكم من جلود الأنعام بيوتا تستخفونها يوم ظعنكم ويوم إقامتكم ومن أصوافها وأوبارها وأشعارها أثاثا ومتاعا إلى حين(80)﴾ النحل ﴿والله جعل لكم مما خلق ظلالا وجعل لكم من الجبال أكنانا وجعل لكم سرابيل تقيكم الحر وسرابيل تقيكم بأسكم كذلك يتم نعمته عليكم لعلكم تسلمون(81)﴾ النحل
	﴿وما جعلنا لبشر من قبلك الخلد أفإين مت فهم الخالدون(34)﴾ الأنبياء
	﴿ما جعل الله لرجل من قلبين في جوفه وما جعل أزواجكم اللائي تظاهرون منهن أمهاتكم وما جعل أدعياءكم أبناءكم ذلكم قولكم بأفواهكم والله يقول الحق وهو يهدي السبيل(4)﴾ الأحزاب
	﴿الله الذي خلقكم من ضعف ثم جعل من بعد ضعف قوة ثم جعل من بعد قوة ضعفا وشيبة يخلق ما يشاء وهو العليم القدير(54)﴾ الروم
	﴿فكيف تتقون إن كفرتم يوما يجعل الولدان شيبا (17)﴾ المزمل
	﴿فجعلناهن أبكارا (36)﴾ الواقعة

﴿أفرأيت من اتخذ إلهه هواه وأضله الله على علم وختم على سمعه وقلبه وجعل على بصره غشاوة فمن يهديه من بعد الله أفلا تذكرون(23)﴾ الجاثية ﴿ومنهم من يستمع إليك وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها حتى إذا جاءوك يجادلونك يقول الذين كفروا إن هذا إلا أساطير الأولين(25)﴾ الأنعام
	﴿وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإذا ذكرت ربك في القرآن وحده ولوا على أدبارهم نفورا(46)﴾ الإسراء ﴿ومن أظلم ممن ذكر بآيات ربه فأعرض عنها ونسي ما قدمت يداه إنا جعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإن تدعهم إلى الهدى فلن يهتدوا إذا أبدا(57)﴾ الكهف
	﴿وجعلنا من بين أيديهم سدا ومن خلفهم سدا فأغشيناهم فهم لا يبصرون (9)﴾ يس
	﴿قل هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله من لعنه الله وغضب عليه وجعل منهم القردة والخنازير وعبد الطاغوت أولئك شر مكانا وأضل عن سواء السبيل (60)﴾ المائدة
	﴿ولا تجعل يدك مغلولة إلى عنقك ولا تبسطها كل البسط فتقعد ملوما محسورا (29)﴾ الإسراء
جعل : في خلق المجتمعات : تغيير البنية لتناسب وظيفة جديدة
البلد
﴿وجعلنا بينهم وبين القرى التي باركنا فيها قرى ظاهرة وقدرنا فيها السير سيروا فيها ليالي وأياما آمنين(18)﴾ سبأ
	﴿وإذ قال إبراهيم رب اجعل هذا بلدا آمنا وارزق أهله من الثمرات من آمن منهم بالله واليوم الآخر قال ومن كفر فأمتعه قليلا ثم أضطره إلى عذاب النار وبئس المصير(126)﴾ البقرة ﴿وإذ قال إبراهيم رب اجعل هذا البلد آمنا واجنبني وبني أن نعبد الأصنام(35)﴾ إبراهيم
	﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة ﴿جعل الله الكعبة البيت الحرام قياما للناس والشهر الحرام والهدي والقلائدذلك لتعلموا أن الله يعلم ما في السماوات وما في الأرض وأن الله بكل شيء عليم (97)﴾ المائدة
	﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ البقرة ﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج
	﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ البقرة ﴿أولم يروا أنا جعلنا حرما آمنا ويتخطف الناس من حولهم أفبالباطل يؤمنون وبنعمة الله يكفرون(67)﴾ العنكبوت
المكان والبناء
الجبل﴿ولما جاء موسى لميقاتنا وكلمه ربه قال رب أرني أنظر إليك قال لن تراني ولكن انظر إلى الجبل فإن استقر مكانه فسوف تراني فلما تجلى ربه للجبل جعله دكا وخر موسى صعقا فلما أفاق قال سبحانك تبت إليك وأنا أول المؤمنين(143)﴾ الأعراف ﴿قال هذا رحمة من ربي فإذا جاء وعد ربي جعله دكاء وكان وعد ربي حقا (98)﴾ الكهف
الحديد	﴿آتوني زبر الحديد حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا (96)﴾ الكهف
	﴿حتى إذا بلغ مطلع الشمس وجدها تطلع على قوم لم نجعل لهم من دونها سترا (90)﴾ الكهف ﴿قالوا ياذا القرنين إن يأجوج ومأجوج مفسدون في الأرض فهل نجعل لك خرجا على أن تجعل بيننا وبينهم سدا (94)﴾ الكهف ﴿قال ما مكنني فيه ربي خير فأعينوني بقوة أجعل بينكم وبينهم ردما(95)﴾ الكهف
	﴿وقال فرعون ياأيها الملأ ما علمت لكم من إله غيري فأوقد لي ياهامان على الطين فاجعل لي صرحا لعلي أطلع إلى إله موسى وإني لأظنه من الكاذبين(38)﴾ القصص
	﴿فجعلهم جذاذا إلا كبيرا لهم لعلهم إليه يرجعون(58)﴾ الأنبياء
	﴿ألم يروا كم أهلكنا من قبلهم من قرن مكناهم في الأرض ما لم نمكن لكم وأرسلنا السماء عليهم مدرارا وجعلنا الأنهار تجري من تحتهم فأهلكناهم بذنوبهم وأنشأنا من بعدهم قرنا آخرين(6)﴾ الأنعام ﴿فناداها من تحتها ألا تحزني قد جعل ربك تحتك سريا(24)﴾ مريم
الأمم
﴿وأنزلنا إليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه من الكتاب ومهيمنا عليه فاحكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم عما جاءك من الحق لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة ولكن ليبلوكم في ما آتاكم فاستبقوا الخيرات إلى الله مرجعكم جميعا فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(48)﴾ المائدة ﴿ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة ولكن يضل من يشاء ويهدي من يشاء ولتسألن عما كنتم تعملون(93)﴾ النحل
	﴿ولو شاء ربك لجعل الناس أمة واحدة ولا يزالون مختلفين(118)﴾ هود ﴿ولو شاء الله لجعلهم أمة واحدة ولكن يدخل من يشاء في رحمته والظالمون ما لهم من ولي ولا نصير(8)﴾ الشورى
	﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة
	﴿وأنزلنا إليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه من الكتاب ومهيمنا عليه فاحكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم عما جاءك من الحق لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة ولكن ليبلوكم في ما آتاكم فاستبقوا الخيرات إلى الله مرجعكم جميعا فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(48)﴾ المائدة
	﴿وهو الذي جعلكم خلائف الأرض ورفع بعضكم فوق بعض درجات ليبلوكم في ما آتاكم إن ربك سريع العقاب وإنه لغفور رحيم(165)﴾ الأنعام ﴿هو الذي جعلكم خلائف في الأرض فمن كفر فعليه كفره ولا يزيد الكافرين كفرهم عند ربهم إلا مقتا ولا يزيد الكافرين كفرهم إلا خسارا(39)﴾ فاطر
	﴿ثم جعلناكم خلائف في الأرض من بعدهم لننظر كيف تعملون(14)﴾ يونس ﴿فكذبوه فنجيناه ومن معه في الفلك وجعلناهم خلائف وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا فانظر كيف كان عاقبة المنذرين(73)﴾ يونس
	﴿أمن يجيب المضطر إذا دعاه ويكشف السوء ويجعلكم خلفاء الأرض أئله مع الله قليلا ما تذكرون(62)﴾ النمل
	﴿ياداوود إنا جعلناك خليفة في الأرض فاحكم بين الناس بالحق ولا تتبع الهوى فيضلك عن سبيل الله إن الذين يضلون عن سبيل الله لهم عذاب شديد بما نسوا يوم الحساب(26)﴾ ص
	﴿وإذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خليفة قالوا أتجعل فيها من يفسد فيها ويسفك الدماء ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك قال إني أعلم ما لا تعلمون(30)﴾ البقرة
	﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد قوم نوح وزادكم في الخلق بسطة فاذكروا آلاء الله لعلكم تفلحون(69)﴾ الأعراف ﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين (74)﴾ الأعراف
شعوبا وقبائل وشيع
﴿ياأيها الناس إنا خلقناكم من ذكر وأنثى وجعلناكم شعوبا وقبائل لتعارفوا إن أكرمكم عند الله أتقاكم إن الله عليم خبير(13)﴾ الحجرات
	﴿إن فرعون علا في الأرض وجعل أهلها شيعا يستضعف طائفة منهم يذبح أبناءهم ويستحي نساءهم إنه كان من المفسدين(4)﴾ القصص ﴿قالت إن الملوك إذا دخلوا قرية أفسدوها وجعلوا أعزة أهلها أذلة وكذلك يفعلون(34)﴾ النمل
تغيير مصير الأمم
﴿ثم أرسلنا رسلنا تترى كل ما جاء أمة رسولها كذبوه فأتبعنا بعضهم بعضا وجعلناهم أحاديث فبعدا لقوم لا يؤمنون(44)﴾ المؤمنون ﴿فقالوا ربنا باعد بين أسفارنا وظلموا أنفسهم فجعلناهم أحاديث ومزقناهم كل ممزق إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور(19)﴾ سبأ
	﴿فأرادوا به كيدا فجعلناهم الأسفلين (98)﴾ الصافات ﴿وأرادوا به كيدا فجعلناهم الأخسرين (70)﴾ الأنبياء
	﴿فلما جاء أمرنا جعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود(82)﴾ هود ﴿فجعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليهم حجارة من سجيل(74)﴾ الحجر
	﴿فجعلهم كعصف مأكول (5)﴾ الفيل ﴿ما تذر من شيء أتت عليه إلا جعلته كالرميم (42)﴾ الذاريات ﴿فأخذتهم الصيحة بالحق فجعلناهم غثاء فبعدا للقوم الظالمين(41)﴾ المؤمنون ﴿فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها وموعظة للمتقين(66)﴾ البقرة
	﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون(24)﴾ يونس ﴿فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين(15)﴾ الأنبياء
	﴿نحن جعلناها تذكرة ومتاعا للمقوين (73)﴾ الواقعة ﴿لنجعلها لكم تذكرة وتعيها أذن واعية(12)﴾ الحاقة
	﴿وكذلك جعلنا في كل قرية أكابر مجرميها ليمكروا فيها وما يمكرون إلا بأنفسهم وما يشعرون(123)﴾ الأنعام ﴿ألم يجعل كيدهم في تضليل (2)﴾ الفيل
	﴿وجعلنا ذريته هم الباقين (77)﴾ الصافات ﴿إذ قال الله ياعيسى إني متوفيك ورافعك إلي ومطهرك من الذين كفرواوجاعل الذين اتبعوك فوق الذين كفروا إلى يوم القيامة ثم إلي مرجعكم فأحكم بينكم فيما كنتم فيه تختلفون(55)﴾ آل عمران
الأفراد
(1) جعلهم صالحين
إمام﴿وإذ ابتلى إبراهيم ربه بكلمات فأتمهن قال إني جاعلك للناس إماما قال ومن ذريتي قال لا ينال عهدي الظالمين(124)﴾ البقرة ﴿والذين يقولون ربنا هب لنا من أزواجنا وذرياتنا قرة أعين واجعلنا للمتقين إماما (74)﴾ الفرقان
أئمة	﴿وجعلناهم أئمة يهدون بأمرنا وأوحينا إليهم فعل الخيرات وإقامة الصلاة وإيتاء الزكاة وكانوا لنا عابدين(73)﴾ الأنبياء ﴿وجعلنا منهم أئمة يهدون بأمرنا لما صبروا وكانوا بآياتنا يوقنون(24)﴾ السجدة
	﴿ونريد أن نمن على الذين استضعفوا في الأرض ونجعلهم أئمة ونجعلهم الوارثين (5)﴾ القصص
مرسلون	﴿ففررت منكم لما خفتكم فوهب لي ربي حكما وجعلني من المرسلين (21)﴾ الشعراء ﴿وأوحينا إلى أم موسى أن أرضعيه فإذا خفت عليه فألقيه في اليم ولا تخافي ولا تحزني إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين (7)﴾ القصص
نبي	﴿قال إني عبد الله آتاني الكتاب وجعلني نبيا(30)﴾ مريم ﴿فلما اعتزلهم وما يعبدون من دون الله وهبنا له إسحاق ويعقوب وكلا جعلنا نبيا (49)﴾ مريم
	﴿وإذ قال موسى لقومه ياقوم اذكروا نعمة الله عليكم إذ جعل فيكم أنبياء وجعلكم ملوكا وآتاكم ما لم يؤت أحدا من العالمين(20)﴾ المائدة
النبوة والكتاب	﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب وجعلنا في ذريته النبوة والكتاب وآتيناه أجره في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين(27)﴾ العنكبوت ﴿ولقد أرسلنا نوحا وإبراهيم وجعلنا في ذريتهما النبوة والكتاب فمنهم مهتد وكثير منهم فاسقون(26)﴾ الحديد
مثلاً	﴿فجعلناهم سلفا ومثلا للآخرين (56)﴾ الزخرف ﴿إن هو إلا عبد أنعمنا عليه وجعلناه مثلا لبني إسرائيل (59)﴾ الزخرف
مبارك	﴿وجعلني مباركا أين ما كنت ýوأوصاني بالصلاة والزكاة ما دمت حيا(31)﴾ مريم
رضي مكرم	﴿يرثني ويرث من آل يعقوب واجعله رب رضيا (6)﴾ مريم ﴿بما غفر لي ربي وجعلني من المكرمين(27)﴾ يس
مكرم	﴿يازكريا إنا نبشرك بغلام اسمه يحيى لم نجعل له من قبل سميا (7)﴾ مريم
من الصالحين	﴿فاجتباه ربه فجعله من الصالحين (50)﴾ القلم ﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب نافلة وكلا جعلنا صالحين(72)﴾ الأنبياء
لسان صدق	﴿ووهبنا لهم من رحمتنا وجعلنا لهم لسان صدق عليا(50)﴾ مريم ﴿واجعل لي لسان صدق في الآخرين (84)﴾ الشعراء
مسلمين	﴿ربنا واجعلنا مسلمين لك ومن ذريتنا أمة مسلمة لك وأرنا مناسكنا وتب علينا إنك أنت التواب الرحيم (128)﴾ البقرة
مقيم الصلاة	﴿رب اجعلني مقيم الصلاة ومن ذريتي ربنا وتقبل دعاء(40)﴾ إبراهيم
آية	﴿والتي أحصنت فرجها فنفخنا فيها من روحنا وجعلناها وابنها آية للعالمين (91)﴾ الأنبياء ﴿وجعلنا ابن مريم وأمه آية وآويناهما إلى ربوة ذات قرار ومعين(50)﴾ المؤمنون
	﴿أو كالذي مر على قرية وهي خاوية على عروشها قال أنى يحيي هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه قال كم لبثت قال لبثت يوما أو بعض يوم قال بل لبثت مائة عام فانظر إلى طعامك وشرابك لم يتسنه وانظر إلى حمارك ولنجعلك آية للناس وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما فلما تبين له قال أعلم أن الله على كل شيء قدير(259)﴾ البقرة ﴿قال كذلك قال ربك هو علي هين ولنجعله آية للناس ورحمة منا وكان أمرا مقضيا(21)﴾ مريم
	﴿وقوم نوح لما كذبوا الرسل أغرقناهم وجعلناهم للناس آية وأعتدنا للظالمين عذابا أليما(37)﴾ الفرقان ﴿فأنجيناه وأصحاب السفينة وجعلناها آية للعالمين (15)﴾ العنكبوت
	﴿قال رب اجعل لي آية قال آيتك ألا تكلم الناس ثلاثة أيام إلا رمزا واذكر ربك كثيرا وسبح بالعشي والإبكار(41)﴾ آل عمران ﴿قال رب اجعل لي آية قال آيتك ألا تكلم الناس ثلاث ليال سويا(10)﴾ مريم
(2) جعلهم غير صالحين
﴿وبرا بوالدتي ولم يجعلني جبارا شقيا (32)﴾ مريم ﴿أفنجعل المسلمين كالمجرمين (35)﴾ القلم ﴿وجعلناهم أئمة يدعون إلى النار ويوم القيامة لا ينصرون(41)﴾ القصص
(3) جعل لهم الملك والمال والذرية
ملوك﴿وإذ قال موسى لقومه ياقوم اذكروا نعمة الله عليكم إذ جعل فيكم أنبياء وجعلكم ملوكا وآتاكم ما لم يؤت أحدا من العالمين(20)﴾ المائدة
وزير	﴿واجعل لي وزيرا من أهلي (29)﴾ طه ﴿ولقد آتينا موسى الكتاب وجعلنا معه أخاه هارون وزيرا (35)﴾ الفرقان
	﴿ولقد أرسلنا رسلا من قبلك وجعلنا لهم أزواجا وذرية وما كان لرسول أن يأتي بآية إلا بإذن الله لكل أجل كتاب(38)﴾ الرعد
المال	﴿وجعلت له مالا ممدودا (12)﴾ المدثر ﴿قالوا ياذا القرنين إن يأجوج ومأجوج مفسدون في الأرض فهل نجعل لك خرجا على أن تجعل بيننا وبينهم سدا (94)﴾ الكهف
	﴿آمنوا بالله ورسوله وأنفقوا مما جعلكم مستخلفين فيه فالذين آمنوا منكم وأنفقوا لهم أجر كبير(7)﴾ الحديد ﴿ولا تؤتوا السفهاء أموالكم التي جعل الله لكم قياما وارزقوهم فيها واكسوهم وقولوا لهم قولا معروفا(5)﴾ النساء
	﴿واضرب لهم مثلا رجلين جعلنا لأحدهما جنتين من أعناب وحففناهما بنخل وجعلنا بينهما زرعا (32)﴾ الكهف
	﴿ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمان لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون(33)﴾ الزخرف
(4) جعل في قلوبهم ( تغيير البنية النفسية)
رأفة ورحمة ورهبانية﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد ﴿والذين جاءوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رءوف رحيم(10)﴾ الحشر
الحمية	﴿إذ جعل الذين كفروا في قلوبهم الحمية حمية الجاهلية فأنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وألزمهم كلمة التقوى وكانوا أحق بها وأهلها وكان الله بكل شيء عليما(26)﴾ الفتح
قاسية	﴿فبما نقضهم ميثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسية يحرفون الكلم عن مواضعه ونسوا حظا مما ذكروا به ولا تزال تطلع على خائنة منهم إلا قليلا منهم فاعف عنهم واصفح إن الله يحب المحسنين(13)﴾ المائدة
حسرة	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم إذا ضربوا في الأرض أو كانوا غزى لو كانوا عندنا ما ماتوا وما قتلوا ليجعل الله ذلك حسرة في قلوبهم والله يحي ويميت والله بما تعملون بصير(156)﴾ آل عمران
	﴿ربنا إني أسكنت من ذريتي بواد غير ذي زرع عند بيتك المحرم ربنا ليقيموا الصلاة فاجعل أفئدة من الناس تهوي إليهم وارزقهم من الثمرات لعلهم يشكرون (37)﴾ إبراهيم
بشرى	﴿وما جعله الله إلا بشرى لكم ولتطمئن قلوبكم به وما النصر إلا من عند الله العزيز الحكيم(126)﴾ آل عمران ﴿وما جعله الله إلا بشرى ولتطمئن به قلوبكم وما النصر إلا من عند الله إن الله عزيز حكيم(10)﴾ الأنفال
حرج	﴿فمن يرد الله أن يهديه يشرح صدره للإسلام ومن يرد أن يضله يجعل صدره ضيقا حرجا كأنما يصعد في السماءكذلك يجعل الله الرجس على الذين لا يؤمنون (125)﴾ الأنعام
حرج	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ المائدة ﴿وجاهدوا في الله حق جهاده هو اجتباكم وما جعل عليكم في الدين من حرج ملة أبيكم إبراهيم هو سماكم المسلمين من قبل وفي هذا ليكون الرسول شهيدا عليكم وتكونوا شهداء على الناس فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واعتصموا بالله هو مولاكم فنعم المولى ونعم النصير(78)﴾ الحج
الرجس	﴿وما كان لنفس أن تؤمن إلا بإذن الله ويجعل الرجس على الذين لا يعقلون (100)﴾ يونس
مودة	﴿عسى الله أن يجعل بينكم وبين الذين عاديتم منهم مودة والله قدير والله غفور رحيم(7)﴾ الممتحنة
فرقان	﴿ياأيها الذين آمنوا إن تتقوا الله يجعل لكم فرقانا ويكفر عنكم سيئاتكم ويغفر لكم والله ذو الفضل العظيم(29)﴾ الأنفال
(5) جعلهم فتنة بعضهم لبعض
فتنة﴿فقالوا على الله توكلنا ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظالمين (85)﴾ يونس ﴿وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)﴾ الفرقان ﴿وإذ قلنا لك إن ربك أحاط بالناس وما جعلنا الرؤيا التي أريناك إلا فتنة للناس والشجرة الملعونة في القرآن ونخوفهم فما يزيدهم إلا طغيانا كبيرا(60)﴾ الإسراء ﴿ليجعل ما يلقي الشيطان فتنة للذين في قلوبهم مرض والقاسية قلوبهموإن الظالمين لفي شقاق بعيد(53)﴾ الحج ﴿إنا جعلناها فتنة للظالمين (63)﴾ الصافات
	﴿ربنا لا تجعلنا فتنة للذين كفروا واغفر لنا ربنا إنك أنت العزيز الحكيم(5)﴾ الممتحنة ﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفرواليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر(31)﴾ المدثر
ولي ونصير للمستضعفين	﴿وما لكم لا تقاتلون في سبيل الله والمستضعفين من الرجال والنساء والولدان الذين يقولون ربنا أخرجنا من هذه القرية الظالم أهلها واجعل لنا من لدنك وليا واجعل لنا من لدنك نصيرا (75)﴾ النساء
	﴿يابني آدم لا يفتننكم الشيطان كما أخرج أبويكم من الجنة ينزع عنهما لباسهما ليريهما سوآتهما إنه يراكم هو وقبيله من حيث لا ترونهم إنا جعلنا الشياطين أولياء للذين لا يؤمنون (27)﴾ الأعراف
عدو للأنبياء	﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا من المجرمين وكفى بربك هاديا ونصيرا(31)﴾ الفرقان ﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام
على صراط مستقيم	﴿والذين كذبوا بآياتنا صم وبكم في الظلمات من يشأ الله يضلله ومن يشأ يجعله على صراط مستقيم (39)﴾ الأنعام
حفيظ	﴿ولو شاء الله ما أشركوا وما جعلناك عليهم حفيظا وما أنت عليهم بوكيل(107)﴾ الأنعام
الناس يجعلون (في الرموز والمعتقدات)
أنداداً لله﴿وجعلوا لله أندادا ليضلوا عن سبيله قل تمتعوا فإن مصيركم إلى النار(30)﴾ إبراهيم ﴿وإذا مس الإنسان ضر دعا ربه منيبا إليه ثم إذا خوله نعمة منه نسي ما كان يدعو إليه من قبل وجعل لله أندادا ليضل عن سبيله قل تمتع بكفرك قليلا إنك من أصحاب النار(8)﴾ الزمر
	﴿قل أئنكم لتكفرون بالذي خلق الأرض في يومين وتجعلون له أندادا ذلك رب العالمين(9)﴾ فصلت
مع الله إلها آخر	﴿ولا تجعلوا مع الله إلها آخر إني لكم منه نذير مبين (51)﴾ الذاريات
	﴿لا تجعل مع الله إلها آخر فتقعد مذموما مخذولا (22)﴾ الإسراء ﴿ذلك مما أوحى إليك ربك من الحكمة ولا تجعل مع الله إلها آخر فتلقى في جهنم ملوما مدحورا(39)﴾ الإسراء
	﴿الذي جعل مع الله إلها آخر فألقياه في العذاب الشديد(26)﴾ ق ﴿الذين يجعلون مع الله إلها آخر فسوف يعلمون(96)﴾ الحجر
	﴿أجعل الآلهة إلها واحدا إن هذا لشيء عجاب(5)﴾ ص ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتوا على قوم يعكفون على أصنام لهم قالوا ياموسى اجعل لنا إلها كما لهم آلهة قال إنكم قوم تجهلون(138)﴾ الأعراف ﴿واسأل من أرسلنا من قبلك من رسلنا أجعلنا من دون الرحمان آلهة يعبدون (45)﴾ الزخرف
جعلوا لله شركاء	﴿قل من رب السماوات والأرض قل الله قل أفاتخذتم من دونه أولياء لا يملكون لأنفسهم نفعا ولا ضرا قل هل يستوي الأعمى والبصير أم هل تستوي الظلمات والنور أم جعلوا لله شركاء خلقوا كخلقه فتشابه الخلق عليهم قل الله خالق كل شيء وهو الواحد القهار(16)﴾ الرعد ﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت وجعلوا لله شركاء قل سموهم أم تنبئونه بما لا يعلم في الأرض أم بظاهر من القول بل زين للذين كفروا مكرهم وصدوا عن السبيل ومن يضلل الله فما له من هاد(33)﴾ الرعد
	﴿وجعلوا لله شركاء الجن وخلقهم وخرقوا له بنين وبنات بغير علم سبحانه وتعالى عما يصفون(100)﴾ الأنعام ﴿فلما آتاهما صالحا جعلا له شركاء فيما آتاهما فتعالى الله عما يشركون(190)﴾ الأعراف
الملائكة إناثاً له جزءاً	﴿وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمان إناثا أشهدوا خلقهم ستكتب شهادتهم ويسألون(19)﴾ الزخرف ﴿وجعلوا له من عباده جزءا إن الإنسان لكفور مبين(15)﴾ الزخرف
	﴿ويجعلون لله البنات سبحانه ولهم ما يشتهون(57)﴾ النحل ﴿ويجعلون لله ما يكرهون وتصف ألسنتهم الكذب أن لهم الحسنى لا جرم أن لهم النار وأنهم مفرطون(62)﴾ النحل
	﴿وجعلوا بينه وبين الجنة نسبا ولقد علمت الجنة إنهم لمحضرون(158)﴾ الصافات
لله    نصيبا	﴿وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا فقالوا هذا لله بزعمهم وهذا لشركائنا فما كان لشركائهم فلا يصل إلى الله وما كان لله فهو يصل إلى شركائهم ساء ما يحكمون(136)﴾ الأنعام ﴿ويجعلون لما لا يعلمون نصيبا مما رزقناهم تالله لتسألن عما كنتم تفترون(56)﴾ النحل
	﴿قل أرأيتم ما أنزل الله لكم من رزق فجعلتم منه حراما وحلالا قل أالله أذن لكم أم على الله تفترون(59)﴾ يونس ﴿ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب وأكثرهم لا يعقلون(103)﴾ المائدة
أصابعهم في آذانهم	﴿وإني كلما دعوتهم لتغفر لهم جعلوا أصابعهم في آذانهم واستغشوا ثيابهم وأصروا واستكبروا استكبارا(7)﴾ نوح ﴿أو كصيب من السماء فيه ظلمات ورعد وبرق يجعلون أصابعهم في آذانهم من الصواعق حذر الموت والله محيط بالكافرين(19)﴾ البقرة
	﴿ولا تجعلوا الله عرضة لأيمانكم أن تبروا وتتقوا وتصلحوا بين الناس والله سميع عليم(224)﴾ البقرة
الله يجعل ( للناس في الرموز والمعتقدات)
﴿ولكل أمة جعلنا منسكا ليذكروا اسم الله على ما رزقهم من بهيمة الأنعام فإلهكم إله واحد فله أسلموا وبشر المخبتين(34)﴾ الحج ﴿لكل أمة جعلنا منسكا هم ناسكوه فلا ينازعنك في الأمر وادع إلى ربك إنك لعلى هدى مستقيم(67)﴾ الحج
	﴿والبدن جعلناها لكم من شعائر الله لكم فيها خير فاذكروا اسم الله عليها صواف فإذا وجبت جنوبها فكلوا منها وأطعموا القانع والمعتر كذلك سخرناها لكم لعلكم تشكرون(36)﴾ الحج
	﴿ثم جعلناك على شريعة من الأمر فاتبعها ولا تتبع أهواء الذين لا يعلمون(18)﴾ الجاثية
	﴿إنما جعل السبت على الذين اختلفوا فيه وإن ربك ليحكم بينهم يوم القيامة فيما كانوا فيه يختلفون(124)﴾ النحل
	﴿وأوحينا إلى موسى وأخيه أن تبوأا لقومكما بمصر بيوتا واجعلوا بيوتكم قبلة وأقيموا الصلاة وبشر المؤمنين(87)﴾ يونس
	﴿ورفع أبويه على العرش وخروا له سجدا وقال ياأبت هذا تأويل رؤياي من قبل قد جعلها ربي حقا وقد أحسن بي إذ أخرجني من السجن وجاء بكم من البدو من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي إن ربي لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم(100)﴾ يوسف
الله يجعل ( في الكتاب والقرآن)
﴿وآتينا موسى الكتاب وجعلناه هدى لبني إسرائيل ألا تتخذوا من دوني وكيلا (2)﴾ الإسراء ﴿ولقد آتينا موسى الكتاب فلا تكن في مرية من لقائه وجعلناه هدى لبني إسرائيل (23)﴾ السجدة
	﴿إنا جعلناه قرآنا عربيا لعلكم تعقلون(3)﴾ الزخرف ﴿ولو جعلناه قرآنا أعجميا لقالوا لولا فصلت آياته أأعجمي وعربي قل هو للذين آمنوا هدى وشفاء والذين لا يؤمنون في آذانهم وقر وهو عليهم عمى أولئك ينادون من مكان بعيد(44)﴾ فصلت
	﴿الحمد لله الذي أنزل على عبده الكتاب ولم يجعل له عوجا (1)﴾ الكهف ﴿وإذا جاءتهم آية قالوا لن نؤمن حتى نؤتى مثل ما أوتي رسل الله الله أعلم حيث يجعل رسالته سيصيب الذين أجرموا صغار عند الله وعذاب شديد بما كانوا يمكرون (124)﴾ الأنعام
	﴿وكذلك أوحينا إليك روحا من أمرنا ما كنت تدري ما الكتاب ولا الإيمان ولكن جعلناه نورا نهدي به من نشاء من عبادنا وإنك لتهدي إلى صراط مستقيم(52)﴾ الشورى
الناس يجعلون ( في الكتاب والقرآن)
﴿وما قدروا الله حق قدره إذ قالوا ما أنزل الله على بشر من شيء قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس تبدونها وتخفون كثيرا وعلمتم ما لم تعلموا أنتم ولا آباؤكم قل الله ثم ذرهم في خوضهم يلعبون(91)﴾ الأنعام
	﴿الذين جعلوا القرآن عضين (91)﴾ الحجر
الله يجعل المصير (غير المصير)
(1) في الهداية والضلال
﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم(28)﴾ الحديد ﴿أومن كان ميتا فأحييناه وجعلنا له نورا يمشي به في الناس كمن مثله في الظلمات ليس بخارج منها كذلك زين للكافرين ما كانوا يعملون(122)﴾ الأنعام
	﴿أو كظلمات في بحر لجي يغشاه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمات بعضها فوق بعض إذا أخرج يده لم يكد يراها ومن لم يجعل الله له نورا فما له من نور (40)﴾ النور ﴿وإذا قرأت القرآن جعلنا بينك وبين الذين لا يؤمنون بالآخرة حجابا مستورا (45)﴾ الإسراء
(2) في الحقوق الدنيوية
﴿ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق ومن قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا فلا يسرف في القتل إنه كان منصورا(33)﴾ الإسراء
	﴿ولكل جعلنا موالي مما ترك الوالدان والأقربون والذين عقدت أيمانكم فآتوهم نصيبهم إن الله كان على كل شيء شهيدا(33)﴾ النساء
	﴿وقل رب أدخلني مدخل صدق وأخرجني مخرج صدق واجعل لي من لدنك سلطانا نصيرا (80)﴾ الإسراء ﴿قال سنشد عضدك بأخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون إليكما بآياتنا أنتما ومن اتبعكما الغالبون(35)﴾ القصص
	﴿ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبينا(91)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا الكافرين أولياء من دون المؤمنين أتريدون أن تجعلوا لله عليكم سلطانا مبينا (144)﴾ النساء
	﴿واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا(15)﴾ النساء ﴿إلا الذين يصلون إلى قوم بينكم وبينهم ميثاق أو جاءوكم حصرت صدورهم أن يقاتلوكم أو يقاتلوا قومهم ولو شاء الله لسلطهم عليكم فلقاتلوكمفإن اعتزلوكم فلم يقاتلوكم وألقوا إليكم السلم فما جعل الله لكم عليهم سبيلا(90)﴾ النساء ﴿الذين يتربصون بكم فإن كان لكم فتح من الله قالوا ألم نكن معكم وإن كان للكافرين نصيب قالوا ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين فالله يحكم بينكم يوم القيامة ولن يجعل الله للكافرين على المؤمنين سبيلا (141)﴾ النساء
(3) في الدنيا
﴿ثم رددنا لكم الكرة عليهم وأمددناكم بأموال وبنين وجعلناكم أكثر نفيرا (6)﴾ الإسراء
	﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا (2)﴾ الطلاق ﴿واللائي يئسن من المحيض من نسائكم إن ارتبتم فعدتهن ثلاثة أشهر واللائي لم يحضن وأولات الأحمال أجلهن أن يضعن حملهن ومن يتق الله يجعل له من أمره يسرا (4)﴾ الطلاق ﴿لينفق ذو سعة من سعته ومن قدر عليه رزقه فلينفق مما آتاه الله لا يكلف الله نفسا إلا ما آتاها سيجعل الله بعد عسر يسرا (7)﴾ الطلاق
	﴿لقد صدق الله رسوله الرؤيا بالحق لتدخلن المسجد الحرام إن شاء الله آمنين محلقين رءوسكم ومقصرين لا تخافون فعلم ما لم تعلموا فجعل من دون ذلك فتحا قريبا (27)﴾ الفتح ﴿إلا تنصروه فقد نصره الله إذ أخرجه الذين كفروا ثاني اثنين إذ هما في الغار إذ يقول لصاحبه لا تحزن إن الله معنا فأنزل الله سكينته عليه وأيده بجنود لم تروها وجعل كلمة الذين كفروا السفلى وكلمة الله هي العليا والله عزيز حكيم(40)﴾ التوبة
	﴿ياأيها الذين آمنوا لا يحل لكم أن ترثوا النساء كرها ولا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما آتيتموهن إلا أن يأتين بفاحشة مبينة وعاشروهن بالمعروف فإن كرهتموهن فعسى أن تكرهوا شيئا ويجعل الله فيه خيرا كثيرا (19)﴾ النساء
	﴿ونريد أن نمن على الذين استضعفوا في الأرض ونجعلهم أئمة ونجعلهم الوارثين (5)﴾ القصص ﴿واجعلني من ورثة جنة النعيم (85)﴾ الشعراء
(4) في الآخرة
﴿أم حسب الذين اجترحوا السيئات أن نجعلهم كالذين آمنوا وعملوا الصالحات سواء محياهم ومماتهم ساء ما يحكمون(21)﴾ الجاثية ﴿أم نجعل الذين آمنوا وعملوا الصالحات كالمفسدين في الأرض أم نجعل المتقين كالفجار (28)﴾ ص
أ - الصالحين
جنات وقصور﴿تبارك الذي إن شاء جعل لك خيرا من ذلك جنات تجري من تحتها الأنهار ويجعل لك قصورا (10)﴾ الفرقان
وداً	﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات سيجعل لهم الرحمان ودا(96)﴾ مريم
	﴿تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فسادا والعاقبة للمتقين(83)﴾ القصص
	﴿ونريد أن نمن على الذين استضعفوا في الأرض ونجعلهم أئمة ونجعلهم الوارثين (5)﴾ القصص ﴿واجعلني من ورثة جنة النعيم (85)﴾ الشعراء
ب - المسيئين
﴿وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا (23)﴾ الفرقان ﴿ولا يحزنك الذين يسارعون في الكفر إنهم لن يضروا الله شيئا يريد الله ألا يجعل لهم حظا في الآخرة ولهم عذاب عظيم(176)﴾ آل عمران
	﴿وإذا صرفت أبصارهم تلقاء أصحاب النار قالوا ربنا لا تجعلنا مع القوم الظالمين (47)﴾ الأعراف ﴿ولما رجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال بئسما خلفتموني من بعدي أعجلتم أمر ربكم وألقى الألواح وأخذ برأس أخيه يجره إليه قال ابن أم إن القوم استضعفوني وكادوا يقتلونني فلا تشمت بي الأعداء ولا تجعلني مع القوم الظالمين (150)﴾ الأعراف
	﴿قل رب إما تريني ما يوعدون(93) رب فلا تجعلني في القوم الظالمين (94)وإنا على أن نريك ما نعدهم لقادرون(95)﴾ المؤمنون
	﴿وقال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الليل والنهار إذ تأمروننا أن نكفر بالله ونجعل له أندادا وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا هل يجزون إلا ما كانوا يعملون(33)﴾ سبأ ﴿إنا جعلنا في أعناقهم أغلالا فهي إلى الأذقان فهم مقمحون (8)﴾ يس
	﴿ويوم يقول نادوا شركائي الذين زعمتم فدعوهم فلم يستجيبوا لهم وجعلنا بينهم موبقا (52)﴾ الكهف ﴿ليميز الله الخبيث من الطيب ويجعل الخبيث بعضه على بعض فيركمه جميعا فيجعله في جهنم أولئك هم الخاسرون (37)﴾ الأنفال
	﴿عسى ربكم أن يرحمكم وإن عدتم عدنا وجعلنا جهنم للكافرين حصيرا (8)﴾ الإسراء ﴿من كان يريد العاجلة عجلنا له فيها ما نشاء لمن نريد ثم جعلنا له جهنم يصلاها مذموما مدحورا (18)﴾ الإسراء
الناس يجعلون ( المصير غير المصير)
﴿فمن حاجك فيه من بعد ما جاءك من العلم فقل تعالوا ندع أبناءنا وأبناءكم ونساءنا ونساءكم وأنفسنا وأنفسكم ثم نبتهل فنجعل لعنة الله على الكاذبين(61)﴾ آل عمران
	﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها وقد جعلتم الله عليكم كفيلا إن الله يعلم ما تفعلون(91)﴾ النحل ﴿وجعلها كلمة باقية في عقبه لعلهم يرجعون(28)﴾ الزخرف
	﴿قال لئن اتخذت إلها غيري لأجعلنك من المسجونين (29)﴾ الشعراء
جعل شيئاً  كشيء	﴿أجعلتم سقاية الحاج وعمارة المسجد الحرام كمن آمن بالله واليوم الآخر وجاهد في سبيل الله لا يستوون عند الله والله لا يهدي القوم الظالمين(19)﴾ التوبة ﴿لا تجعلوا دعاء الرسول بينكم كدعاء بعضكم بعضا قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم (63)﴾ النور ﴿ومن الناس من يقول آمنا بالله فإذا أوذي في الله جعل فتنة الناس كعذاب الله ولئن جاء نصر من ربك ليقولن إنا كنا معكم أوليس الله بأعلم بما في صدور العالمين (10)﴾ العنكبوت
تغيير المكان أو الموضع	﴿فلما ذهبوا به وأجمعوا أن يجعلوه في غيابة الجب وأوحينا إليه لتنبئنهم بأمرهم هذا وهم لا يشعرون(15)﴾ يوسف ﴿وإذ قال إبراهيم رب أرني كيف تحي الموتى قال أولم تؤمن قال بلى ولكن ليطمئن قلبي قال فخذ أربعة من الطير فصرهن إليك ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا ثم ادعهن يأتينك سعيا واعلم أن الله عزيز حكيم(260)﴾ البقرة
	﴿وقال الذين كفروا ربنا أرنا الذين أضلانا من الجن والإنس نجعلهما تحت أقدامنا ليكونا من الأسفلين (29)﴾ فصلت
	﴿وقال لفتيانه اجعلوا بضاعتهم في رحالهم لعلهم يعرفونها إذا انقلبوا إلى أهلهم لعلهم يرجعون(62)﴾ يوسف ﴿فلما جهزهم بجهازهم جعل السقاية في رحل أخيه ثم أذن مؤذن أيتها العير إنكم لسارقون(70)﴾ يوسف

﴿قال اجعلني على خزائن الأرض إني حفيظ عليم(55)﴾ يوسف ﴿وتجعلون رزقكم أنكم تكذبون (82)﴾ الواقعة
يجعل موعدا
﴿وعرضوا على ربك صفا لقد جئتمونا كما خلقناكم أول مرة بل زعمتم ألن نجعل لكم موعدا (48)﴾ الكهف ﴿وتلك القرى أهلكناهم لما ظلموا وجعلنا لمهلكهم موعدا (59)﴾ الكهف
	﴿قل إن أدري أقريب ما توعدون أم يجعل له ربي أمدا (25)﴾ الجن
	﴿فلنأتينك بسحر مثله فاجعل بيننا وبينك موعدا لا نخلفه نحن ولا أنت مكانا سوى(58)﴾ طه
	﴿أولم يروا أن الله الذي خلق السماوات والأرض قادر على أن يخلق مثلهم وجعل لهم أجلا لا ريب فيه فأبى الظالمون إلا كفورا(99)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [جعل] ج ع ل: جَعَلَ كذا من باب قطع و مَجْعَلاً أيضا بوزن مقعد و جَعَلَهُ نبيا صيره وجعلوا الملائكة إناثا سموهم و الجُعْلُ بالضم ما جعل للإنسان من شيء على فعل وكذا الجِعالةُ بالكسر و الجَعِيلةُ أيضا و الجُعَلُ دوبية و اجْتَعَلَ بمعنى جعل
الراغب
جعل
- جعل: لفظ عام في الأفعال كلها، وهو أعم من فعل وصنع وسائر أخواتها، ويتصرف على خمسة أوجه:
الأول: يجري مجرى صار وطفق فلا يتعدى، نجو جعل زيد يقول كذا (وهذا الباب نقل السيوطي جله في الإتقان 2/210)، قال الشاعر:
- 93 - فقد جعلت قلوص بني سهيل *** من الأكوار مرتعها قريب
(البيت لرجل من بحتر بن عتود، وهو في الخزانة 9/352؛ ومغني اللبيب ص 310؛ وشفاء العليل بشرح التسهيل 1/345؛ والأشموني 1/259)
والثاني: يجري مجرى أوجد، فيتعدى إلى مفعول واحد نحو قوله عز وجل: }وجعل الظلمات والنور﴿[الأنعام/1]،﴾وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة{ [النحل/78].
والثالث: في إيجاد شيء من شيء وتكوينه منه، نحو: }والله جعل لكم من أنفسكم أزوجا﴿[النحل/72]،﴾وجعل لكم من الجبال أكنانا﴿[النحل/81]،﴾وجعل لكم فيها سبلا{ [الزخرف/10].
والرابع: في تصيير الشيء على حالة دون حالة، نحو: }الذي جعل لكم الأرض فراشا﴿[البقرة/22]، وقوله:﴾جعل لكم مما خلق ظلالا﴿[النحل/81]،﴾وجعل القمر فيهن نورا﴿[نوح/16]، وقوله تعالى:﴾إنا جعلناه قرآنا عربيا{ [الزخرف/3].
والخامس: الحكم بالشيء على الشيء، حقا كان أو باطلا، فأما الحق فنحو قوله تعالى: }إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين﴿[القصص/7]، وأما الباطل فنحو قوله عز وجل:﴾وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا﴿[الأنعام/136]،﴾ويجعلون لله البنات﴿[النحل/57]،﴾الذين جعلوا القرآن عضين{ [الحجر/91].
والجعالة: خرقة ينزل بها القدر، والجعل والجعالة والجعيلة: ما يجعل للإنسان بفعله فهو أعم من الأجرة والثواب، وكلب مجعل، كناية عن طلب السفاد، والجعل: دويبة.
ملخص اللسان
وجوه اللفظ: وَضَعه - صَنَعه - صَيَّرَه - ظَنَّها- خَلَق.-عَمِلَ - هَيَّأَ - قال - القول والحكم على الشيء -. سمَّوْهم- : أَعطاه  إِياه- الرَّشْوة-  ما جعله له على عمله- ، أَقْبَل وأَخذ
1.    جَعَلَ الشيءَ يَجْعَله جَعْلاً ومَجْعَلاً واجتعله: وَضَعه؛
2.    واجْتَعَلَ اللّيْـلَ كحَبْلِ العَادِيَّةِ المَمْدُود أَي جَعَلَ يَسِيرُ الليلَ كلَّه مستقيماً كاستقامة حَبْل البئر إِلى الماء،
3.    وجَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً: صَنَعه،
4.    وجَعَله صَيَّرَه.
5.    جَعَلْت مَتاعَكَ بَعْضُه فَوْقَ بَعْضٍ  أَلقيته،
6.    وجَعَل البَصْرةَ بَغْداد: ظَنَّها إِياها.
7.    وجَعَلَ يفعل كذا: أَقْبَل وأَخذ؛
8.    وجَعَل: عَمِلَ وهَيَّأَ.
9.    وجَعَلَ: خَلَق.
10.                       وجَعَلَ: قال،
11.                       إِنا جعلناه قرآناً عربيّاً؛ معناه إِنا بَيَّنَّاه قرآناً عربيّاً؛
12.                       وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً. الجَعْل ههنا القول والحكم على الشيء
13.                        جعلت زيداً أَعلم الناس أَي قد وصفته بذلك وحكمت به.
14.                       جَعَلْته أَحذق الناس بعمله أَي صَيَّرته.
15.                       : وجَعَلْنا من الماء كل شيء حيٍّ، أَي خَلَقْنا.
16.                       وجَعَلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً؛ أَي سمَّوْهم.
17.                       وتَجاعلوا الشيءَ: جعلوه بينهم. وجَعَل له كذا شارطه به عليه،
18.                       والجُعْل والجِعال والجَعِيلة والجُعالة والجِعالة والجَعالة: ما جعله له على عمله.
19.                       والجَعالة: الرَّشْوة؛
20.                       وأَجْعَله جُعْلاً وأَجْعَله له: أَعطاه  إِياه.
21.                       والجِعالة والجعالات: ما يَتَجاعلونه عند البُعُوث أَو الأَمْر يَحزُبهم من السلطان.
22.                       جَعَل لك  جَعْلاً وجُعْلاً وهو الأَجر على الشيء فعلاً أَو قولاً،
23.                       الجُعْل والجَعالة أَن يُكتب البعث على الغُزاة فيخرج من الأَربعة والخمسة رجل واحد ويُجْعَل له جُعْل.
24.                       والجاعِل:المُعْطِي،
25.                       والمجتعل: الآخذ.
26.                       جَعِيلة الغَرَق سُحْت؛ هو أَن يَجْعل له جُعْلاً ليُخْرِج ما غَرِق من  متاعه؛
27.                       جَعَلوا لنا جَعيلَةً في بَعِيرهم فأَبَيْنا أَن نَجْتَعِل منهم أَي نأْخذ.
28.                       والجِعال والجُعالة والجِعالة: ما تُنْزل به القِدْر من خِرْقة أَو غيرها،
29.                       وأَجْعَلَتِ الكلبةُ والذِّئبةُ والأَسَدَةُ وكُلُّ ذاتِ مِخْلَب، واسْتَجْعَلَت: أَحَبَّت السِّفاد واشتهت الفَحْل.
30.                       الجَعْلة: الفَسِيلة أَو الوَدِيَّة،
31.                       الجَعْلة: النَّخْلة القصيرة،
32.                        الجَعْلة :هي الفائتة لليد،
33.                       الجَعْوَل الرَّأْلُ وَلَدُ النَّعام.
34.                       والجُعَل: دابة سوداء من دوابّ  الأَرض،
35.                       وماء جَعِلٌ ومُجْعِلٌ: ماتت فيه الجِعْلان والخَنافس وتَهافتت فيه.
36.                        وأَرض مُجْعِلة: كثيرة الجِعْلان.
37.                       كما يُدَهْدِهُ الجُعَلُ بأَنفه؛ هو حيوان معروف كالخُنْفُساء،
38.                       الجِعْلان ذو رأْس  عريض ويداه ورأْسه كالمآشِيرِ،
39.                       : أَسود دميم مُشَبَّه بالجُعَل،
40.                        ورَجُل جُعَل: هو اللَّجُوج لأَن الجُعَل يوصف باللَّجاجة،
41.                       وجُعَل الإِنسان:  رَقِيبُه.
لسان العرب
● - جعل: جَعَلَ الشيءَ يَجْعَله جَعْلاً ومَجْعَلاً واجتعله: وَضَعه؛ قال     أَبو زبيد:     وما مُغِبٌّ بِثَنْي الحِنْوِ مُجْتَعِلٌ،     في الغِيلِ في ناعِمِ البَرْدِيِّ، مِحْرَابا     وقال يرثي اللَّجلاج ابن أُخته:     ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ، واجْتَعَلَ اللّيْـ     ـلَ كحَبْلِ العَادِيَّةِ المَمْدُود     أَي جَعَلَ يَسِيرُ الليلَ كلَّه مستقيماً كاستقامة حَبْل البئر إِلى     الماء، والعادِيَّة البئر القديمة. وجَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً: صَنَعه،     وجَعَله صَيَّرَه. قال سيبويه: جَعَلْت مَتاعَكَ بَعْضُه فَوْقَ بَعْضٍ     أَلقيته، وقال مرة: عَمِلْته، والرفع على إِقامة الجملة مُقام الحال؛ وجَعَل     الطينَ خَزَفاً والقَبِيحَ حَسَناً: صيَّرَه إِياه. وجَعَل البَصْرةَ     بَغْداد: ظَنَّها إِياها. وجَعَلَ يفعل كذا: أَقْبَل وأَخذ؛ أَنشد     سيبويه:وقد جَعَلَتْ نَفْسي تَطِيبُ لضَغْمَةٍ،     لضَغْمِهِماها يَقْرَع العَظْمَ نابُها     وقال الزجاج: جَعَلْت زيداً أَخاك نَسَبْته إِليك. وجَعَل: عَمِلَ     وهَيَّأَ. وجَعَلَ: خَلَق. وجَعَلَ: قال، ومنه قوله تعالى: إِنا جعلناه قرآناً     عربيّاً؛ معناه إِنا بَيَّنَّاه قرآناً عربيّاً؛ حكاه الزجاج، وقيل     قُلْناه، وقيل صَيَّرناه؛ ومن هذا قوله: وجعلني نبيّاً، وقوله عز وجل: وجعلوا     الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً. قال الزجاج: الجَعْل ههنا بمعنى     القول والحكم على الشيء كا تقول قد جعلت زيداً أَعلم الناس أَي قد وصفته     بذلك وحكمت به. ويقال: جَعَلَ فلان يصنع كذا وكذا كقولك طَفِقَ وعَلِقَ     يفعل كذا وكذا. ويقال: جَعَلْته أَحذق الناس بعمله أَي صَيَّرته. وقوله     تعالى: وجَعَلْنا من الماء كل شيء حيٍّ، أَي خَلَقْنا. وإِذا قال المخلوق     جَعَلْتُ هذا الباب من شجرة كذا فمعناه صَنَعْتَه. وقوله عز وجل: فجعلهم     كعصف مأْكول؛ أَي صَيَّرهم. وقوله تعالى: وجَعَلوا فيفي شركاء، أَي هل     رأَوا غير افيفي خَلَق شيئاً فاشتبه عليهم خَلْقُ افيفي من خلق غيره؟ وقوله:     وجَعَلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً؛ أَي سمَّوْهم. وتَجاعلوا     الشيءَ: جعلوه بينهم. وجَعَل له كذا     (* قوله «وجعل له كذا إلخ» هكذا في     الأصل) شارطه به عليه، وكذلك جَعَل للعامل كذا.     والجُعْل والجِعال والجَعِيلة والجُعالة والجِعالة والجَعالة؛ الكسر     والضم عن اللحياني، كل ذلك: ما جعله له على عمله. والجَعالة، بالفتح:     الرَّشْوة؛ عن اللحياني أَيضاً، وخَصَّ مرَّة بالجُعالة ما يُجْعَل للغازي وذلك     إِذا وجب على الإِنسان غَزْوٌ فجعل مكانه رجلاً آخر بِجُعْلٍ يشترطه؛     وبيت الأَسدي:     فأَعْطَيْتُ الجُِعالة مُسْتَمِيتاً،     خَفِيفَ الحادِ من فِتْيانِ جَرْم     يروى بكسر الجيم وضمها، ورواه ابن بري:     سيكفيك الجِعالة مُسْتَميتٌ     شاهداً على الجِعالة بالكسر. وأَجْعَله جُعْلاً وأَجْعَله له: أَعطاه     إِياه. والجَعالة، بالفتح، من الشيء تَجْعله للإِنسان. والجِعالة     والجعالات: ما يَتَجاعلونه عند البُعُوث أَو الأَمْر يَحزُبهم من السلطان. وفي     حديث ابن سيرين: أَن ابن عمر ذكروا عنده الجَعائل فقال لا أَغْزُو على     أَجْرٍ ولا أَبيع أَجْري من الجهاد؛ قال ابن الأَثير: هو جمْع جَعيلة أَو     جَعَالة، بالفتح. والجُعْل: الاسم، بالضم، والمصدر بالفتح. يقال: جَعَل لك     جَعْلاً وجُعْلاً وهو الأَجر على الشيء فعلاً أَو قولاً، قال: والمراد في     الحديث أَن يكتب الغزو على الرجل فيعطي رجلاً آخر شيئاً ليخرج مكانه، أَو     يدفع المقيم إِلى الغازي شيئاً فيقيم الغازي ويخرج هو، وقيل: الجُعْل     والجَعالة أَن يُكتب البعث على الغُزاة فيخرج من الأَربعة والخمسة رجل واحد     ويُجْعَل له جُعْل. وقال ابن عباس: إِن جَعَله عبداً أَو أَمة فهو غير     طائل، وإِن جَعَله في كُراع أَو سلاح فلا بأْس، أَي أَن الجُعْل الذي يعطيه     للخارج، إِن كان عبداً أَو أَمة يختص به، فلا عبرة به، وإِن كان يعينه     في غزوه بما يحتاج إِليه من سلاح أَو كُراع فلا بأْس. والجاعِل:     المُعْطِي، والمجتعل: الآخذ. وفي الحديث: أَن ابن عمر سئل عن الجَعالات فقال: إِذا     أَنت أَجمعت الغَزْوَ فعَوَّضك افيفي رزْقاً فلا بأْس به، وأَما إِن     أُعْطِيت دراهم غَزَوْت، وإِن مُنِعْت أَقَمْت، فلا خير فيه. وفي الحديث:     جَعِيلة الغَرَق سُحْت؛ هو أَن يَجْعل له جُعْلاً ليُخْرِج ما غَرِق من     متاعه؛ جَعَله سُحْتاً لأَنه عقد فاسد بالجهالة التي فيه. ويقال: جَعَلوا لنا     جَعيلَةً في بَعِيرهم فأَبَيْنا أَن نَجْتَعِل منهم أَي نأْخذ. وقد     جَعَلت له جُعْلاً على أَن يفعل كذا وكذا. والجِعال والجُعالة والجِعالة: ما     تُنْزل به القِدْر من خِرْقة أَو غيرها، والجمع جُعُل مثل كِتاب وكُتُب؛     قال طفيل:     فَذُبَّ عن العَشِيرَةِ، حيثُ كانت،     وكُنْ مِنْ دون بَيْضَتها جِعالا     وأَنشد ابن بري:     ولا تُبادِرُ، في الشِّتاءِ وَلِيدَتي،     أَلْقِدْرَ تُنْزِلُها بِغَيْرِ جِعال     قال: وأَما الذي توضع فيه القِدْر فهو الجِئَاوة. وأَجْعَل القِدْر     إِجْعالاً: أَنزلها بالجِعال، وجَعَلْتُها أَيضاً كذلك.     وأَجْعَلَتِ الكلبةُ والذِّئبةُ والأَسَدَةُ وكُلُّ ذاتِ مِخْلَب، وهي     مُجْعِل، واسْتَجْعَلَت: أَحَبَّت السِّفاد واشتهت الفَحْل. والجَعْلة:     الفَسِيلة أَو الوَدِيَّة، وقيل النَّخْلة القصيرة، وقيل هي الفائتة لليد،     والجمع جَعْلٌ؛ قال:     أَقْسَمْتُ لا يَذْهَبُ عَني بَعْلُها،     أَو يستوي جَثِيثُها وجَعْلُها     البَعْل: المُسْتبعل. والجَثِيثة: الفَسِيلة. والجَعْل أَيضاً من     النَّخْل: كالبَعْل. الأَصمعي: الجَعْل قِصار النخل؛ قال لبيد:     جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوء به،     من الكَوافِر، مهضُومٌ ومُهتَصَرُ     (* قوله «مهضوم» كذا في الأصل هنا، وأورده في ترجمة كفر بلفظ مكموم بدل     مهضوم، ولعلهما روايتان).     ابن الأَعرابي: الجَعَل القِصَرُ مع السِّمَن واللَّجاجُ. ابن دريد:     الجَعْوَل الرَّأْلُ وَلَدُ النَّعام. والجُعَل: دابة سوداء من دوابّ     الأَرض، قيل: هو أَبو جَعْران، بفتح الجيم، وجمعه جِعْلانٌ. وقد جَعِلَ الماءُ،     بالكسر، جَعَلاً أَي كثر فيه الجِعْلانُ. وماء جَعِلٌ ومُجْعِلٌ: ماتت     فيه الجِعْلان والخَنافس وتَهافتت فيه. وأَرض مُجْعِلة: كثيرة الجِعْلان.     وفي الحديث: كما يُدَهْدِهُ الجُعَلُ بأَنفه؛ هو حيوان معروف     كالخُنْفُساء، قال ابن بري: قال أَبو حاتم أَبو سَلْمان أَعظمُ الجِعْلان ذو رأْس     عريض ويداه ورأْسه كالمآشِيرِ، قال: وقال الهَجَري: أَبو سَلْمان     دُوَيْبَّة مثل الجُعَل له جَناحان. قال كراع: ويقال للجُعَل أَبو وَجْزة بلغة     طيِّء. ورَجُل جُعَل: أَسود دميم مُشَبَّه بالجُعَل، وقيل: هو اللَّجُوج     لأَن الجُعَل يوصف باللَّجاجة، يقال: رجل جُعَلٌ. وجُعَل الإِنسان:     رَقِيبُه. وفي المثل: سَدِك بامرِئ     (* قوله «بامرئ» كذا بالأصل، وأورده     الميداني بلفظ امرئ بالهمز في آخره، ثم قال في شرحه: وقال أبو الندى: سدك بأمري     واحد الأمور، ومن قال بامرئ فقد صحف) جُعَلُه؛ يضرب للرجل يريد الخَلاء     لطلب الحاجة فيلزمه آخر يمنعه من ذكرها أَو عملها؛ قال أَبو زيد: إِنما     يُضْرَب هذا مثلاً للنَّذْل يَصْحَبه مِثْلُه، وقيل: يقال ذلك عند     التنغيص والإِفساد؛ وأَنشد أَبو زيد:     إِذا أَتَيْتُ سُلَيْمى، شَبَّ لي جُعَلٌ     إِنَّ الشَّقِيَّ الذي يَصْلى به الجُعَل     قاله رجل كان يتحدَّث إِلى امرأَة، فكلما أَتاها وقعد عندها صَبَّ افيفي     عليه من يقطع حديثهما. وقال ابن بزرج: قالت الأَعراب لنا لعبة يلعب بها     الصبيان نُسَمِّيها جَبَّى جُعَلُ، يضع الصبي رأْسه على الأَرض ثم ينقلب     على الظهر، قال: ولا يُجْرُون جَبَّى جُعَلُ إِذا أَرادوا به اسم رجل،     فإِذا قالوا هذا جُعَلٌ بغير جَبَّى أَجْرَوْه.     والجَعْوَل: وَلَدُ النَّعام، يمانية.     وجُعَيْل: اسم رجل. وبَنُو جِعال: حَيٌّ، ورأَيت حاشية بخط بعض الفضلاء     قال: ذكر أَبو القاسم علي ابن حمزة البصري في التنبيهات على المبرد في     كتابه الكامل: وجمع جَعْل على أَجْعال، وهو رَوْث الفيل؛ قال جرير:     قَبَحَ الإِلهُ بَني خَضَافِ ونِسْوَةً،     بات الخَرِيرُ لَهُنَّ كالأَجْعال
مقاييس اللغة:
(جعل) الجيم والعين واللام كلمات غير مُنْقاسة، لا يشبه بعضُها بعضاً. فالجَعْلُ: النَّخْلُ يفوت اليدَ، والواحدةُ جَعْلة. وهو قوله:
* أو يستَوي جَثِيُثها وجَعْلُها([2]) *
والجَعْوَل: ولد النعام. والجِعَال: الخِرْقة التي تُنْزَلُ بها القِدْر عن الأثافي. والجُعْل والجَُِعالة والجَعيلة: ما يُجعل للإنسان على الأمر يَفعلُه. وجعَلْتُ الشيءَ صنعتُه. قال الخليل: إلاَّ أنَّ جَعلَ أعمُّ، تقول جَعَل يقول، ولا تقول صَنعَ يقول. وكُلْبَةٌ مُجْعِلٌ، إذا أرادت السِّفاد. والجُعَلَةُ: اسم مكان([3]). قال:
* وبعدها عامَ ارتَبَعْنا الجُعَلهْ *
فهذا الباب كما تراه لا يشبه بعضه بعضاً.
القاموس المحيط:
جَعَلَهُ، كمنعه، جَعْلاً، ويُضَمُّ، وجَعالَةً، ويكسَرُ، واجْتَعَلَهُ صَنَعَهُ، و الشيءَ جَعْلاً وضَعَه،
و بَعْضَه فوقَ بعضٍ: ألْقاهُ، و القبيحَ حَسَناً: صَيَّرَهُ، و البَصْرَةَ بغدادَ: ظَنَّها إياها، و له كذا على كذا: شارَطَه به عليه. وجَعَلَ يَفْعَلُ كذا: أقْبَلَ وأخَذَ، ويكونُ بمعنى سَمَّى، ومنه: " وجَعَلوا الملائِكةَ الذينَ هُم عِبادُ الرحمنِ إناثاً " ، وبمعنَى التَّبْيينِ: " إنا جَعَلْناهُ قُرآناً عَرَبِيًا " ، وبمعنَى الخَلْقِ: " وجَعَلَ الظُّلُماتِ والنورَ " ، وبمعنَى التَّشْرِيفِ: " جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً " " جَعَلَ اللّهُ الكعبةَ البَيْتَ الحَرَامَ قِياماً " ، وبمعنَى التَّبْديلِ: " فَجَعَلْنا عالِيَها سافِلَها " وبمعنى الحُكْمِ الشَّرْعِيِّ: جَعَلَ الله الصلواتِ المَفْروضاتِ خَمْساً، وبمعنَى التَّحَكُّمِ البِدْعِيِّ: " الذينَ جَعَلوا القرآنَ عِضِينَ " وقد تكونُ لازِمَةً، وهي الداخِلَةُ في أفْعالِ المُقارَبَةِ، كقَولِهِ:
وقد جَعَلْتُ إذا ما قُمْتُ يُثْقِلُنِي ... ثَوْبِي فأنْهَضُ نَهْضَ الشارِبِ الثَّمِلِ
وجَعَلْتُ زَيْداً أخاكَ: نَسَبْتُه إليكَ. والجُعالَةُ، مُثَلَّثَةً، وككِتابٍ وقُفْلٍ وسَفينَةٍ: ما جَعَلَهُ له على عَمَلِهِ.
وتَجاعَلوا الشيءَ: جَعَلوهُ بينهم. وكَسَحابَةٍ: الرِّشْوَةُ، وما تَجْعَلُ للغازي إذا غَزا عَنْكَ بِجُعْلٍ، ويُكْسَرُ ويُضَمُّ، وبالكسر والضمِ: خِرْقَةٌ يُنْزَلُ بها القِدْرُ، كالجِعالِ، بالكسر. وأجْعَلَه جُعْلاً، وأجْعَلَهُ له: أعْطاهُ، و القِدْرَ: أنْزَلَها بالجِعالِ، و الكَلْبَةُ وغيرُها: أحَبَّتِ السِّفادَ، كاسْتَجْعَلَتْ، فهي مُجْعِلٌ. والجَعْلَةُ: الفَسيلَةُ، أو النَّخْلَةُ القَصيرَةُ، أو الرَّدِيَّةُ، أو الفائِتَةُ لليَدِ، ج: جَعْلٌ.
والجَعْلُ: كالبَعْلِ من النَّخْلِ. وكصُرَدٍ: الرجُلُ الأسْوَدُ الدَّميمُ، أو اللَّجوجُ، والرَّقيبُ، ودُوَيْبَّةٌ، ج: جِعْلانٌ، بالكسرِ. وأرضٌ مُجْعِلَةٌ، كمُحْسِنَةٍ: كثيرَتُها. وماءٌ جِعْلٌ، بالكسرِ، وككتِفٍ ومُحْسِنٍ: كثُرَتْ فيه، أو ماتَتْ فيه. وقد جَعِلَ، كفَرِحَ، وأجْعَلَ. والجَعْوَلُ، كجَرْوَلٍ: ولَدُ النَّعامِ.
وبنُو جِعالٍ، ككِتابٍ: حَيٌّ. وكهُمَزَةٍ: ع. وكزبيرٍ: ابنُ سُراقَةَ الضَّمْرِيُّ، وجُعَيْلٌ الأَشْجَعِيُّ: صَحابيَّانِ. وكَعْبُ بنُ جُعَيْلٍ: شاعِرٌ. والجاعِلُ: المُعْطِي. والمُجْتَعِلُ: الآخِذُ.
والجَعَلُ، مُحرَّكةً: القِصَرُ في سِمَنٍ، واللَّجاجُ. وجاعَلَهُ: رَشاهُ.
تاج العروس:
ج - ع - ل
جَعلَهُ كمَنَعَهُ يَجْعَلُه جَعْلاً بالفتح ويُضَمُّ وجَعالَةً كسَحابَةٍ ويُكْسَرُ واجْتَعَلَهُ : أي صَنَعَهُ صَرِيحُه أنّ الجَعْلَ والصُّنْعَ واحِدٌ وقال الراغِبُ : جَعَلَ لَفظٌ عامٌّ في الأفعال كلِّها وهو أَعَمُّ مِن فَعَل وصَنَع وسائرِ أخواتِها . وشاهِدُ اجْتَعَلَ قولُ أبي زُبَيدٍ الطائيِّ :
ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ واجْتَعَلَ اللَّي ... ل كحَبلِ العادِيَّةِ المَمْدُودِ جَعَلَ الشيء جَعلاً : وَضَعَهُ جَعَلَ بَعْضَه فوقَ بعضٍ : أَلْقَاهُ . جَعَلَ القَبِيحَ حَسَناً : صَيَّرَهُ ومنه قولُه تعالى : " إِنّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ " أي صيَّرناها وقولُه تعالى : " وَجَعَلَنِي نَبِيّاً " أي صَيَّرني . جَعَلَ البَصْرَةَ بَغْدادَ : ظَنَّها إيَاها . جَعَلَ له كذا علَى كذا : شارَطَهُ بِه علَيه ومنه الجَعالَةُ كما سيأتي . قال الراغِبُ : يَتَصَرَّفُ جَعَلَ علَى أُوْجُهٍ منها : يقال : جَعَلَ يَفعَلُ كذا : أي أَقْبَلَ وأَخَذ وهو بمَعْنى التَّوجُّهِ والشّرُوعِ في الشيء والاشتغالِ به . ويكونُ جَعَلَ بمَعْنى سَمَّى ومنه قولُه تعالَى : " وَجَعَلُوا الْمَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُم عِبَادُ الرَّحْمنِ إِنَاثاً " : أي سَّمّوهُم وقيل : وَصَفُوهم بذلك وحَكَمُوا به كما يُقال : جَعَل فُلانٌ زيْداً أَعْلَمَ الناسِ . أو بمَعْنى الاعتقادِ كقوله تعالى : " وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ " . يكون بمَعْنَى التَّبيِينِ ومنه قولُه تعالى : " إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرآناً عَرَبيّاً " أي بَيَّنَّاه وقِيل : معناه : قُلْناه وأنْزلْناه . يكون بمَعْنَى الخَلْقِ والإيجادِ فيتعَدَّى إلى مفعولٍ واحد ومنه قولُه تعالى : " وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ والنُّورَ " : أي خَلَقَها وقولُه تعالى : " وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيءٍ حَيٍّ " وقولُه تعالى : " وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ والأَبْصَارَ والأَفْئِدَةَ " . يكون بمَعْنَى التَّشْرِيفِ نحوُ قولِه تعالى : " وَكَذلكَ جَعَلْنَاكُم أُمَّةً وَسَطاً " أي شَرَّفْناكم وقيل : سَّمّيناكُم وكذا قولُه تعالى : " جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيتَ الْحَرَامَ قِيَاماً " . يكون بمَعْنَى التَّبدِيلِ نحوُ قولِه تعالى : " فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا " وكذا قولُه تعالى : " وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُم أَنَّكُم تُكَذِّبُونَ " . يكون بمَعْنَى الحُكْمِ الشَّرعِيّ كقول الشَّارِع : جَعَل اللّهُ الصَّلواتِ المَفْرُوضاتِ خَمْساً أي حَكَمَ به . يكون بمَعْنَى التَّحَكُّمِ البِدْعِيِّ كقوله تعالى : " الَّذِينَ جَعَلُوا القُرآنَ عِضِينَ " . وقال الراغِبُ : قد يكونُ الجَعْلُ بمَعْنى الحُكْمِ بالشيء علَى الشيء حَقّاً كان أو باطلاً فأما الحقُّ نحوُ قوله تعالى : " إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرسَلِينَ " وأمّا الباطِلُ فنحوُ قولِه : " وَجَعَلُوا لِلَّه مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرثِ وَالأَنْعَامِ نَصِيباً " " وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ " " الَّذِينَ جَعلَوا الْقُرآنَ عِضِينَ " . وقد تكونُ لازِمَةً وهي الداخِلَةُ في أفعال المُقارَبَةِ فلا تتعدَّى كقوله :
وقد جَعَلْتُ إذا ما قُمْتُ يُثْقِلُني ... ثَوْبي فأَنْهَضُ نَهْضَ الشَّارِبِ الثَّمِلِ وكذلك قولُ الشاعر :
وقَدْ جَعَلتْ قَلُوصُ ابْنَي سُهَيلٍ ... مِن الأَكْوارِ مَرتَعُها قَرِيبُ وجَعلْتُ زيداً أخاكَ : أي نَسَبْتُهُ إليكَ . وفاتَهُ الجَعْلُ بمعْنَى إيجادِ الشيء من الشيء وتكوينه منه نحو : " جَعَلَ لَكُم مِنْ أَنْفُسِكُم أَزْوَاجاً " وقوله : " وَجَعلَ لَكُم مِنَ الْجِبَالِ أَكْنَاناً " " وَجَعَلَ لَكُم فِيهَا سُبُلاً " . وبمعْنَى تَصْييرِ الشيء علَى حالةٍ دُونَ حالةٍ نحو : " الذي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِرَاشاً " " وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِمَّا خَلَقَ ظِلَالاً " " وَجَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً " . قِيل : ومنه قولُه تعالى : " إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرآناً عَرَبِيّاً " . ويكون بمَعْنى التَّسوِيةِ والتَّهْيئة : " أَلَم نَجْعَلْ لَهُ عَينَيْنِ " " يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً " يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْراً " . وبمعْنَى إدخالِ شيءٍ في شيءٍ كقوله تعالى : " يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُم في آذَانِهِم مِنَ الصَّواعِقِ " . وبمَعْنى الإيقاعِ في القَلب والإلهامِ كقوله تعالى : " وَجَعلْنَا في قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ " . وفي الجُملة فأي معنًى ذُكِر فإنه لا يخلو فيه من مَعْنى الفِعْل . ولشيخِنا العَلّامة أحمد بن عليٍّ السَّنْدِيلِيّ رِسالةٌ في الجَعْل والمَجْعُول رَدَّ بها على المحتسب بَعُدَ عَهْدِي بها الآن وهي نفيسةٌ في بابها . والجِعَالَةُ مُثَلَّثةً الفَتْحُ عن الأصمَعِي . الجِعالُ ككِتابٍ الجُعْلُ مِثال قُفْلٍ الجَعِيلَةُ مِثال سَفِينَةٍ : ما جَعَلَهُ له علَى عَمَلِه وهو أعَمُّ مِن الأُجْرةِ والثَّواب والجَمْعُ : جُعُلٌ بضمَّتين وجَعائِلُ . وتَجاعَلُوا الشيء : جَعَلُوه بَينَهم وهو تَفاعُلٌ من الجَعْلِ ويقال : تَجاعَلَ الناسُ بَينَهم عندَ البَعْث أو الأَمْرِ يَحْزُبُهم مِن السّلطان . الجَعالَةُ كسَحابَةٍ : الرَّشْوَةُ في الحُكْم وقد وَرَد في الحَديثِ أنَّه سُحْتٌ وما تَجْعَلُ لِلغازِي إذا غَزا عنكَ بِجُعْلٍ وهي الجَعائِلُ يَدْفَعُه المَضْرُوبُ عليه البَعْثُ إلى مَن يَغْزُو عنه قال سُلَيكُ بن شقيق الأَسَدِيّ :
فأعْطَيتُ الجَعالَةَ مُستَمِيتاً ... خَفِيفَ الحاذِ مِن فِتْيانِ جَرْمِ ويُكْسَرُ ويُضَم . الجِعالَةُ بالكَسر والضَّمّ : خِرْقَةٌ يُنْزَلُ بِها القِدْرُ عن النَّارِ كالجِعالِ بالكسر والجَمْعُ : جُعُلٌ وجَعائِلُ ككُتُبٍ ورَسائِلَ . وأَجعَلَهُ جُعلاً بالضّمّ مِن العَطِيَّةِ وأَجْعَلَهُ له : أي أَعْطاهُ . أَجْعَلَ القِدْرَ : أَنْزَلَها بالجِعالِ . أَجْعَلَت الكَلْبَةُ وغيرُها مِن سائرِ السِّباعِ : إذا أَحَبَّتِ السِّفادَ وأرادت كاسْتَجْعَلَتْ فهي مُجْعِلٌ وقال الراغِبُ : هو كِنَايَةٌ عن طَلَبِ السِّفادِ . والجَعْلَةُ : الفَسِيلَةُ أو النَّخْلَةُ القَصِيرةُ أو الرَّدِيَّةُ أو الفائِتَةُ لِليَدِ ج : جَعْلٌ قال :
" أو يَسْتَوِي أَثِيثُها وجَعْلُها و قِيل : الجَعْلُ كالبَعْلِ مِن النَّخْلِ زِنَةً ومَعْنًى . الجُعَلُ كصُرَدٍ : الرجُلُ الأَسْوَدُ الدَّمِيمُ أو اللَّجُوجُ قِيل : هو الرَّقِيبُ وكُلّ ذلك على التَّشْبِيه . الأصلُ فيه دُوَيْبَّةٌ سَوداءُ تكون في المواضعِ النَّدِيَّة . ج : جِعْلانٌ بالكسر كصِردانٍ . وأَرْضٌ مُجْعِلَةٌ كمُحْسِنَةٍ : كَثِيرَتُها . وماءٌ جِعْلٌ بالكَسر جَعِلٌ ككَتِفٍ مُجْعِلٌ مِثال مُحْسِنٍ : كَثُرَتْ فيه الجِعْلانُ أو ماتَتْ فيه وقد جَعِلَ كفَرِح وأَجْعَلَ . قال ابنُ دُرَيْدٍ : الجَعْوَلُ كجَرْوَلٍ : وَلَدُ النَّعامِ مِثْلُ الرَّأْلِ سَواء . قال : وبَنُو جِعالٍ ككِتابٍ : حَيٌّ مِن العَرَب . الجُعَلَةُ كهُمَزَةٍ : ع قال صَخْرُ بنُ عُمَيرٍ :
" وقَبلَها عامَ ارتَبَعْنا الجُعَلَهْ
وكزُبَيرٍ : جُعَيل بنُ سُراقَةَ الضَّمْرِيُّ ويقال : جُعالٌ كغُرابٍ . وجُعَيل بنُ زِيادٍ الأَشْجَعِيُّ روى عنه عبدُ اللّه بن أبي الجَعْد صَحابِيّانِ رضي اللّه عنهما . وكَعْبُ بنُ جُعَيل بنِ قُمَير بن عُجْرَةَ : شاعِرٌ . قال شَمِرٌ : الجاعِلُ : المُعْطِي والمُجْتَعِلُ : الآخِذُ يُقال : جَعَلوا لنا جَعِيلَةً في بَعِيرِهم فأَبَينا أن نَجْتَعِلَ منهم : أي نأخُذَ . قال ابنُ الأعرابيّ : الجَعَلُ مُحَرَّكةً : القِصَرُ في سِمَنٍ قال : أيضاً : اللَّجاجُ . قال غيرُه : جاعَلَهُ مُجَاعَلَةً وجِعالاً : رَشاهُ وفي الأساس : هو يُجاعِلُهُ : أي يُصانِعُه برِشْوةٍ
ومما يُسْتَدْرَك عليه : جَعِيلَهُ الغَرَقِ : ما يُجْعَلُ لِمَن يغُوصُ على مَتاعٍ أو إنسانٍ غَرِقَ في الماء . وجَعْوَلٌ كجَزوَلٍ : مِن الأعلام . وجُعالٌ كغُرابٍ : صَحابِيٌّ وهو غيرُ ابنِ سُراقَةَ أورده الذَّهبيُّ وابنُ فَهْدٍ في مُعْجَمهما . وشَبِيبُ بن جُعَيل : شاعِرٌ . وقال ابنُ بُزُرْج : قالت الأعراب : لَنا لُعْبةٌ يَلْعَب بها الصِّبيانُ نُسمِّيها : جَبَّى جُعَلُ مِثالُ زُفَرٍ يَضَعُ الصَّبِيُّ رأسَه على الأرضِ ثم يَنْقَلِبُ على الظَّهر قال : ولا يُجْرُون جَبَّى جُعَلُ إذا أرادوا بها اسمَ رجُلٍ فإذا قالوا : هذا جُعَلٌ بغير جَبَّى أَجْروه . والمَجْعَلُ : الجَعْلُ يُقال : جَعَلْتُ كذا وكذا أجعلُه جَعْلاً ومَجْعَلاً ومنه حديثُ عمر رضي اللّه عنه : " كان النبيُّ صلّى اللّه عليه وسلّم يُنْفِقُ علَى أهلِه نَفقَةَ سَنَتهم مِن هذا المال يَعْني مِن الفَيء ثم يأخُذ ما بَقِىَ فيَجْعَله مَجْعَلَ مالِ اللّهِ "

### Türkçe

**جعل**
**جَعَلَ - يَجْعَلُ**
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir şeyi + haber: yapar ve işler; bir şeyden, ondan farklı bir şeyi yapar: yapısını ve oluşumunu yeni bir işleve uygun olacak şekilde değiştirir: şeyin bina ve terkibini eski bir hâlden yeni bir hâle değiştirir; bu da yeni bir işleve uygun olması içindir; önceki durum ona uygun değildir ve onu yerine getirmez: boyutları veya yapıyı veya yeri veya çalışma programını eski bir hâlden yeni bir hâle değiştirir
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir şeyi + bir varlıkta veya bir yerde: şeyin yapısını değiştirir; onda daha önce bulunmayan yeni bir şey onun içinde olsun diye
﴿Ve andolsun, gökte burçlar yaptık﴾
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir şeyi + iki şeyin arasında: iki şeyin yapısını değiştirir; aralarında yeni bir şey olsun diye
﴿Ve iki deniz arasına bir engel yaptı﴾
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir varlığı veya bir şeyi + bir varlık veya başka bir şey: şeyin yapısını değiştirir; onda daha önce bulunmayan yeni kabiliyetlere sahip yeni bir şey olsun diye
﴿Ve göğü korunmuş bir tavan yaptık﴾
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir şeyden veya bir varlıktan + bir şeyi veya başka bir varlığı: şeyin bir parçasının yapısını değiştirir; onda daha önce bulunmayan yeni kabiliyetlere sahip yeni bir şey olsun diye
﴿Sizin için yeşil ağaçtan ateş yapan﴾
﴿Ve sudan her canlı şeyi yaptık﴾
﴿Ve dileseydik, sizden yeryüzünde yerinize geçecek melekler yapardık﴾
**جَعَلَ - يَجْعَلُ** + özne + bir şeyi + لـِ bir varlık için veya لـِ bir iş için: şeyin yapısını değiştirir; onda daha önce bulunmayan yeni kabiliyetlere sahip yeni bir şey olsun diye; bir varlığın faydasına uygun olur
﴿O, sizin için geceyi onda sükûn bulasınız diye, gündüzü de aydınlık kılan﴾
﴿Allah her şey için bir ölçü kılmıştır﴾
﴿Allah, sizin için binek edinesiniz diye davarları kılan; onlardan da yersiniz﴾
Ve lafız, “iş, yapma ve üretim” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**عَمِلَ - يَعْمَلُ**، **فَعَلَ - يَفْعَلُ**، **أجَلَ - يَأجُلُ**، **صَنَعَ - يَصْنَع**، **جَعَلَ - يَجْعَلُ**، **قَضَى - يَقْضِي**

Gökyüzü
	﴿Ve andolsun, gökte burçlar yaptık ve onu bakanlar için süsledik(16)﴾ el-Hicr ﴿Yücedir o ki gökte burçlar yaptı ve onda bir kandil ve aydınlatan bir ay yaptı (61)﴾ el-Furkan
	﴿Ve göğü korunmuş bir tavan yaptık; onlar ise onun âyetlerinden yüz çeviricidirler(32)﴾ el-Enbiyâ ﴿Ve andolsun, en yakın göğü kandillerle süsledik ve onları şeytanlara atışlar yaptık; onlar için alevli azabı hazırladık(5)﴾ el-Mülk

Ve gökyüzü bir bina
	﴿Allah, sizin için yeri bir karar kılan, göğü bir bina kılan; sizi şekillendirdi de şekillerinizi güzel yapan; sizi temiz şeylerden rızıklandıran; işte bu, Allah’tır, Rabbinizdir; âlemlerin Rabbi Allah ne yücedir(64)﴾ Gâfir ﴿Sizin için yeri bir döşek kılan, göğü bir bina kılan; gökten su indiren; onunla size rızık olarak meyvelerden çıkaran; öyleyse siz bilip dururken Allah’a denkler kılmayın(22)﴾ el-Bakara

Güneş, ay ve yıldızlar
﴿Ve ayı onların içinde bir nur yaptı ve güneşi bir kandil yaptı (16)﴾ Nûh ﴿Ve yakıcı bir kandil yaptık (13)﴾ en-Nebe’
	﴿Yücedir o ki gökte burçlar yaptı ve onda bir kandil ve aydınlatan bir ay yaptı (61)﴾ el-Furkan ﴿Ve ayı onların içinde bir nur yaptı ve güneşi bir kandil yaptı (16)﴾ Nûh
	﴿O, güneşi bir ضياء kılan, ayı bir nur kılan; onu menziller olarak takdir eden; yılların sayısını ve hesabı bilesiniz diye; Allah bunu ancak الحق ile yaratmıştır; bilen bir kavim için âyetleri açıklar(5)﴾ Yûnus

Karanlıklar ve nur
﴿Hamd, gökleri ve yeri yaratan; karanlıkları ve nuru kılan Allah’adır; sonra inkâr edenler Rablerine denk tutarlar(1)﴾ el-En‘âm

Gece ve gündüz
﴿O, sizin için geceyi onda sükûn bulasınız diye, gündüzü de aydınlık kılan; bunda işiten bir kavim için elbette âyetler vardır(67)﴾ Yûnus ﴿Görmediler mi ki geceyi onda sükûn bulsunlar diye yaptık, gündüzü de aydınlık; bunda iman eden bir kavim için elbette âyetler vardır(86)﴾ en-Neml
	﴿Allah, sizin için geceyi onda sükûn bulasınız diye, gündüzü de aydınlık kılan; şüphesiz Allah, insanlar üzerinde فضل sahibidir; fakat insanların çoğu şükretmez(61)﴾ Gâfir ﴿Ve rahmetindendir: sizin için geceyi ve gündüzü yaptı; onda sükûn bulasınız ve O’nun فضل’ından isteyesiniz diye; umulur ki şükredersiniz(73)﴾ el-Kasas
	﴿Ve O, sizin için geceyi bir elbise kıldı, uykuyu bir kesinti kıldı; gündüzü de bir diriliş kıldı (47)﴾ el-Furkan ﴿Ve geceyi bir elbise kıldık (10)﴾ en-Nebe’ ﴿Ve uykunuzu bir kesinti kıldık (9)﴾ en-Nebe’ ﴿Ve gündüzü bir geçim kıldık (11)﴾ en-Nebe’
	﴿De ki: Gördünüz mü, eğer Allah geceyi üzerinize kıyamet gününe kadar سرمدا kılsa, Allah’tan başka size bir ضياء getirecek ilâh kimdir; hâlâ işitmez misiniz(71)﴾ el-Kasas ﴿De ki: Gördünüz mü, eğer Allah gündüzü üzerinize kıyamet gününe kadar سرمدا kılsa, Allah’tan başka size içinde sükûn bulacağınız bir gece getirecek ilâh kimdir; hâlâ görmez misiniz(72)﴾ el-Kasas
	﴿Sabahı yaran; geceyi bir sükûn kılan; güneşi ve ayı bir hesap kılan; bu, العزيز العليم’in takdiridir(96)﴾ el-En‘âm ﴿Ve geceyi ve gündüzü iki âyet kıldık; gece âyetini sildik; gündüz âyetini aydınlık kıldık; Rabbinizden bir فضل arayasınız ve yılların sayısını ve hesabı bilesiniz diye; her şeyi تفصيلا açıkladık(12)﴾ el-İsrâ
	﴿Ve O, geceyi ve gündüzü, anmak isteyen veya şükür isteyen için birbiri ardınca kıldı(62)﴾ el-Furkan

Yeryüzü
Yeryüzünü bir karar kılma
﴿Yeri bir karar kılan; onun arasına ırmaklar kılan; ona sabit dağlar kılan; iki deniz arasına bir engel kılan kimdir? Allah ile beraber bir ilâh mı? Hayır; onların çoğu bilmez(61)﴾ en-Neml ﴿Allah, sizin için yeri bir karar kılan, göğü bir bina kılan; sizi şekillendirdi de şekillerinizi güzel yapan; sizi temiz şeylerden rızıklandıran; işte bu, Allah’tır, Rabbinizdir; âlemlerin Rabbi Allah ne yücedir(64)﴾ Gâfir
	﴿Sizin için yeri bir döşek kılan, göğü bir bina kılan; gökten su indiren; onunla size rızık olarak meyvelerden çıkaran; öyleyse siz bilip dururken Allah’a denkler kılmayın(22)﴾ el-Bakara ﴿Ve Allah sizin için yeri bir yaygı kıldı (19)﴾ Nûh

Geçimlikler
﴿Ve sizin için onda geçimlikler kıldık; kendisine rızık vericiler olmadığınız kimseler için de(20)﴾ el-Hicr ﴿Ve andolsun, sizi yeryüzünde yerleştirdik ve sizin için onda geçimlikler kıldık; ne az şükrediyorsunuz(10)﴾ el-A‘râf
	﴿O, sizin için yeri ذلولا kılan; öyleyse onun omuzlarında yürüyün ve O’nun rızkından yiyin; dönüş O’nadır(15)﴾ el-Mülk ﴿Yeri bir beşik kılmadık mı (6)﴾ en-Nebe’

Beşik ve yollar
﴿Sizin için yeri bir beşik kılan; onda sizin için yollar açan; gökten su indiren; onunla türlü bitkiden çiftler çıkardık(53)﴾ Tâhâ ﴿Sizin için yeri bir beşik kılan ve sizin için onda yollar kılan; umulur ki hidayet bulursunuz(10)﴾ ez-Zuhruf
	﴿Yeryüzünde, onları sarsmasın diye sabit dağlar kıldık; onda geniş yollar kıldık; umulur ki hidayet bulurlar (31)﴾ el-Enbiyâ ﴿Sizin için yeri bir beşik kılan ve sizin için onda yollar kılan; umulur ki hidayet bulursunuz(10)﴾ ez-Zuhruf

Sabit dağlar ve ırmaklar
﴿Yeri bir karar kılan; onun arasına ırmaklar kılan; ona sabit dağlar kılan; iki deniz arasına bir engel kılan kimdir? Allah ile beraber bir ilâh mı? Hayır; onların çoğu bilmez(61)﴾ en-Neml ﴿Ve O, yeri uzatan; onda sabit dağlar ve ırmaklar kılan; her meyveden onda iki çift kılan; geceyi gündüze bürüyen; bunda düşünen bir kavim için elbette âyetler vardır(3)﴾ er-Ra‘d

Yüksek sabit dağlar
﴿Ve onda üstünden sabit dağlar kıldı; onda bereket kıldı; onda rızıklarını dört günde takdir etti; soranlar için eşit olarak(10)﴾ Fussilet ﴿Ve onda yüksek sabit dağlar kıldık ve size tatlı su içirdik(27)﴾ el-Mürselât
	﴿Ve O, yeri uzatan; onda sabit dağlar ve ırmaklar kılan; her meyveden onda iki çift kılan; geceyi gündüze bürüyen; bunda düşünen bir kavim için elbette âyetler vardır(3)﴾ er-Ra‘d
	﴿Yeri bir kucak kılmadık mı (25) diriler ve ölüler(26)﴾ el-Mürselât ﴿Şüphesiz, yeryüzünün üstündekini ona bir süs kıldık; onları denemek için: hangisi amelce daha güzel(7)﴾ el-Kehf ﴿Ve şüphesiz, onun üstündekini kupkuru bir düzlüğe çevirecek olanlarız (8)﴾ el-Kehf

**البحرين**
﴿Yeri bir karar kılan, onun arasına ırmaklar kılan, onun için sabit dağlar kılan ve iki deniz arasına bir engel kılan kimdir? Allah ile birlikte bir ilâh mı? Bilakis onların çoğu bilmezler(61)﴾ **النمل** ﴿Ve O, iki denizi salıverendir: bu tatlı, susuzluğu giderici; bu tuzlu, acı; ve ikisi arasına bir berzah ve engellenmiş bir engel kıldı (53)﴾ **الفرقان**

**سحاب**
﴿Görmedin mi ki Allah bir bulutu sevk eder, sonra onun arasını birleştirir, sonra onu yığılmış kılar; böylece onun arasından yağmurun çıktığını görürsün; ve gökten, içinde dolu bulunan dağlardan indirir; onunla dilediğine isabet ettirir ve onu dilediğinden çevirir; şimşeğinin parıltısı neredeyse gözleri giderir(43)﴾ **النور** ﴿Allah, rüzgârları gönderendir; böylece bir bulutu kaldırırlar; sonra onu gökte dilediği gibi yayar ve onu parça parça kılar; böylece onun arasından yağmurun çıktığını görürsün; sonra onunla kullarından dilediğine isabet ettirdiği vakit, hemen onlar sevinirler(48)﴾ **الروم**

**الظل**	﴿Rabbinin gölgeyi nasıl uzattığına bakmadın mı? Ve dileseydi onu durgun kılardı; sonra güneşi onun üzerine bir delil kıldık(45)﴾ **الفرقان**

**الماء**
﴿İnkâr edenler görmediler mi ki gökler ve yer bitişik idi; sonra ikisini ayırdık; ve her canlı şeyi sudan kıldık; hâlâ iman etmezler mi(30)﴾ **الأنبياء**

**النبات والحيوان**
﴿Görmedin mi ki Allah gökten bir su indirdi; sonra onu yerde pınarlar olarak akıttı; sonra onunla renkleri çeşitli bir ekin çıkarır; sonra kurur da onu sararmış görürsün; sonra onu kırıntı kılar; şüphesiz bunda akıl sahipleri için bir öğüt vardır(21)﴾ **الزمر** ﴿Dileseydik onu kırıntı kılardık da siz şaşar kalırdınız(65)﴾ **الواقعة**

	﴿Allah, sizin için davarları binek kılan ve onlardan yediğinizdir(79)﴾ **غافر** ﴿Ve bütün çiftleri yaratan ve sizin için gemilerden ve davarlardan bindiğiniz şeyleri kılan (12)﴾ **الزخرف**
	﴿Ve onda hurmalardan ve üzümlerden bahçeler kıldık ve onda pınarlardan fışkırttık(34)﴾ **يس** ﴿Ve sizi mallarla ve oğullarla destekler ve sizin için bahçeler kılar ve sizin için ırmaklar kılar (12)﴾ **نوح**
	﴿Sizin için yeşil ağaçtan bir ateş kılan; işte siz ondan yakarsınız(80)﴾ **يس**
	﴿Dileseydik onu acı-tuzlu kılardık; öyleyse şükretmez misiniz(70)﴾ **الواقعة**
	﴿Ve ona ummadığı yerden rızık verir; ve kim Allah’a tevekkül ederse, O ona yeter; şüphesiz Allah işini yerine getirendir; Allah her şey için bir ölçü kılmıştır (3)﴾ **الطلاق**
	﴿Böylece onu kara bir çerçöp kıldı (5)﴾ **الأعلى**

**الملائكة**
﴿Dileseydik sizden, yerde halef olacak melekler kılardık (60)﴾ **الزخرف** ﴿Hamd, gökleri ve yeri yaratan, melekleri elçiler kılan; ikişer, üçer ve dörder kanat sahipleri; yaratmada dilediğini artırır; şüphesiz Allah her şeye kadirdir(1)﴾ **فاطر** ﴿Ve biz ateşin yârânını ancak melekler kıldık; ve onların sayısını ancak inkâr edenler için bir fitne kıldık; kendilerine kitap verilenler yakîn etsinler, iman edenler iman bakımından artsınlar, kendilerine kitap verilenler ve müminler şüphe etmesinler; ve kalplerinde hastalık olanlar ve kâfirler “Allah bu misalle ne murad etti?” desinler diye; işte böyle Allah dilediğini saptırır ve dilediğini hidayete erdirir; Rabbinin ordularını O’ndan başkası bilmez; ve o, insanlar için ancak bir öğüttür(31)﴾ **المدثر**

**البشر**
﴿Sonra onu sağlam bir karargâhta bir nutfe kıldık (13)﴾ **المؤمنون** ﴿Sonra onu sağlam bir karargâhta kıldık (21)﴾ **المرسلات**
	﴿Sonra onun neslini değersiz bir sudan bir özden kıldı (8)﴾ **السجدة**
	﴿O, sizi tek bir nefisten yarattı ve ondan eşini kıldı ki ona sükûn bulsun; sonra onu örtüp bürüyünce hafif bir yük yüklendi de onunla geçti; sonra ağırlaşınca ikisi Rableri Allah’a dua ettiler: “Bize salih bir (çocuk) verirsen elbette şükredenlerden olacağız”(189)﴾ **الأعراف** ﴿Sizi tek bir nefisten yarattı; sonra ondan eşini kıldı; ve sizin için davarlardan sekiz çift indirdi; sizi annelerinizin karınlarında bir yaratılıştan sonra bir yaratılış olarak, üç karanlıkta yaratır; işte bu, Rabbiniz Allah’tır; mülk O’nundur; O’ndan başka ilâh yoktur; öyleyse nasıl çevriliyorsunuz(6)﴾ **الزمر**
	﴿Ve Allah sizin için nefislerinizden eşler kıldı; ve eşlerinizden sizin için oğullar ve torunlar kıldı; ve sizi temiz şeylerden rızıklandırdı; bâtıla mı iman ederler ve Allah’ın nimetine onlar inkâr mı ederler(72)﴾ **النحل** ﴿Gökleri ve yeri yaratan; sizin için nefislerinizden eşler ve davarlardan eşler kıldı; sizi onun içinde çoğaltır; O’nun benzeri gibi hiçbir şey yoktur; ve O işitendir, görendir(11)﴾ **الشورى**
	﴿Ve Allah sizin için nefislerinizden eşler kıldı; ve eşlerinizden sizin için oğullar ve torunlar kıldı; ve sizi temiz şeylerden rızıklandırdı; bâtıla mı iman ederler ve Allah’ın nimetine onlar inkâr mı ederler(72)﴾ **النحل** ﴿Ve O, sudan bir beşer yarattı da onu nesep ve sıhriyet kıldı; ve Rabbin kadirdir(54)﴾ **الفرقان** ﴿Yahut onları erkekler ve dişiler olarak çiftler; ve dilediğini kısır kılar; şüphesiz O bilendir, kadirdir(50)﴾ **الشورى** ﴿Böylece ondan iki çifti, erkeği ve dişiyi kıldı (39)﴾ **القيامة**
	﴿Ve âyetlerindendir: sizin için nefislerinizden eşler yarattı ki onlara sükûn bulasınız; ve aranıza sevgi ve rahmet kıldı; şüphesiz bunda düşünen bir kavim için âyetler vardır(21)﴾ **الروم**
	﴿Gökleri ve yeri yaratan; sizin için nefislerinizden eşler ve davarlardan eşler kıldı; sizi onun içinde çoğaltır; O’nun benzeri gibi hiçbir şey yoktur; ve O işitendir, görendir(11)﴾ **الشورى**
	﴿Ve Allah sizi topraktan, sonra nutfeden yarattı; sonra sizi eşler kıldı; ve hiçbir dişi O’nun bilgisi olmaksızın ne yüklenir ne doğurur; ve uzun ömürlüye ömür verilmez ve onun ömründen eksiltilmez ki bir kitapta olmasın; şüphesiz bu Allah’a kolaydır(11)﴾ **فاطر**
	﴿Ve Allah sizi annelerinizin karınlarından çıkardı; hiçbir şey bilmezken; ve sizin için işitme, görmeler ve gönüller kıldı; umulur ki şükredersiniz(78)﴾ **النحل** ﴿Sonra onu düzenledi ve ona ruhundan üfledi; ve sizin için işitme, görmeler ve gönüller kıldı; ne az şükrediyorsunuz (9)﴾ **السجدة**
	﴿Sonra onu düzenledi ve ona ruhundan üfledi; ve sizin için işitme, görmeler ve gönüller kıldı; ne az şükrediyorsunuz (9)﴾ **السجدة** ﴿De ki: O, sizi inşa eden ve sizin için işitme, görmeler ve gönüller kılandır; ne az şükrediyorsunuz(23)﴾ **الملك**
	﴿Andolsun, onları, sizi yerleştirmediğimiz şeyde yerleştirdik; ve onlar için işitme, görmeler ve gönüller kıldık; fakat Allah’ın âyetlerini inkâr ediyorlardı diye ne işitmeleri, ne görmeleri, ne gönülleri onlara hiçbir şeyden fayda vermedi; ve alay ettikleri şey onları kuşattı(26)﴾ **الأحقاف**
	﴿Şüphesiz biz insanı karışık bir nutfeden yarattık; onu imtihan ederiz; böylece onu işiten, gören kıldık (2)﴾ **الإنسان**
	﴿Ona iki göz kılmadık mı (8) ve bir dil ve iki dudak(9)﴾ **البلد**
	﴿Ve Allah sizin için evlerinizden bir sükûn kıldı; ve davarların derilerinden sizin için evler kıldı; göç gününüzde ve ikamet gününüzde onları hafif bulursunuz; ve yünlerinden, tüylerinden ve kıllarından bir süreye kadar döşek ve meta kıldı(80)﴾ **النحل** ﴿Ve Allah sizin için yarattıklarından gölgeler kıldı; ve sizin için dağlardan sığınaklar kıldı; ve sizin için sizi sıcaktan koruyan gömlekler ve sizi savaşınızdan koruyan gömlekler kıldı; işte böyle üzerinize nimetini tamamlar; umulur ki teslim olursunuz(81)﴾ **النحل**
	﴿Ve senden önce hiçbir beşere ebedîlik kılmadık; şimdi sen ölürsen, onlar mı ebedî kalacaklar(34)﴾ **الأنبياء**
	﴿Allah hiçbir adam için göğsünde iki kalp kılmadı; ve kendileriyle zıhâr yaptığınız eşlerinizi anneleriniz kılmadı; ve evlatlıklarınızı oğullarınız kılmadı; bu, ağızlarınızla söylediğiniz sözünüzdür; ve Allah hakkı söyler ve yolu hidayet eder(4)﴾ **الأحزاب**
	﴿Allah, sizi bir zayıflıktan yarattı; sonra zayıflıktan sonra bir kuvvet kıldı; sonra kuvvetten sonra bir zayıflık ve ihtiyarlık kıldı; dilediğini yaratır; ve O bilendir, kadirdir(54)﴾ **الروم**
	﴿Öyleyse, inkâr ederseniz, çocukları ihtiyarlar kılan bir günden nasıl sakınırsınız (17)﴾ **المزمل**
	﴿Böylece onları bakireler kıldık (36)﴾ **الواقعة**

﴿Hevâsını ilâh edinen kimseyi gördün mü? Allah onu bir bilgi üzere saptırdı; ve onun işitmesi ve kalbi üzerine mühür vurdu; ve onun görmesi üzerine bir perde kıldı; artık Allah’tan sonra ona kim hidayet eder? Hâlâ öğüt almaz mısınız(23)﴾ **الجاثية** ﴿Ve onlardan sana kulak veren vardır; ve onu anlamasınlar diye kalpleri üzerine örtüler ve kulaklarında bir ağırlık kıldık; ve her âyeti görseler ona iman etmezler; nihayet sana geldiklerinde seninle tartışırlar; inkâr edenler derler ki: “Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir”(25)﴾ **الأنعام**

﴿Ve onların kalpleri üzerine, onu anlamalarını engelleyen örtüler; kulaklarında da bir ağırlık kıldık. Ve Kur’an’da Rabbini yalnız olarak andığın zaman, nefret ederek arkaları üzerine dönerler (46)﴾ **الإسراء** ﴿Ve Rabb’inin âyetleri kendisine hatırlatılan, sonra onlardan yüz çeviren ve ellerinin öne sürdüğünü unutan kimseden daha zalim kimdir? Şüphesiz biz onların kalpleri üzerine, onu anlamalarını engelleyen örtüler; kulaklarında da bir ağırlık kıldık. Ve onları hidayete çağırırsan, ebediyen asla hidayete ermezler (57)﴾ **الكهف**
	﴿Ve onların önlerinden bir set, arkalarından bir set kıldık; böylece onları bürüdük; artık görmezler (9)﴾ **يس**
	﴿De ki: Size, Allah katında karşılıkça bundan daha şerlisini haber vereyim mi? Allah’ın lânetlediği, üzerine gazap ettiği ve onlardan maymunlar ve domuzlar kıldığı ve **الطاغوت**’a kulluk edenler; işte onlar, yerce daha şer ve yolun ortasından daha sapıktırlar (60)﴾ **المائدة**
	﴿Elini boynuna bağlı kılma; onu büsbütün de açma; sonra kınanmış, hasret çekmiş olarak oturup kalırsın (29)﴾ **الإسراء**

**جعل** : toplumların yaratılmasında: yapıyı yeni bir işleve uygun olacak şekilde değiştirme

**البلد**
﴿Onların arasında ve içinde bereket kıldığımız şehirler arasında, görünen şehirler kıldık; ve orada yürüyüşü takdir ettik: “Oralarda geceler ve günler boyunca güven içinde yürüyün” (18)﴾ **سبأ**
	﴿Ve İbrahim: “Rabbim, bunu güvenli bir belde kıl; ve halkını meyvelerden rızıklandır; onlardan Allah’a ve âhiret gününe iman edenleri” dedi. (Allah) dedi ki: “Kim inkâr ederse, onu az bir süre faydalandırırım; sonra onu ateş azabına mecbur ederim; ne kötü varış!” (126)﴾ **البقرة** ﴿Ve İbrahim: “Rabbim, bu beldeyi güvenli kıl; beni ve oğullarımı putlara kulluk etmekten uzak tut” dedi (35)﴾ **إبراهيم**
	﴿Ve işte böyle sizi orta bir ümmet kıldık; insanlara şahitler olasınız ve Peygamber de size şahit olsun diye. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, ancak Peygamber’e uyanı, ökçeleri üzerinde geri dönecek olandan bilelim diye kıldık. Ve şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettiği kimseler dışında elbette ağırdır. Ve Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, insanlara karşı çok şefkatli, çok merhametlidir (143)﴾ **البقرة** ﴿Allah, Kâbe’yi, haram evi, insanlar için bir kıyam kıldı; haram ayı, kurbanı ve gerdanlıkları da. Bu, Allah’ın göklerde olanı ve yerde olanı bildiğini ve Allah’ın her şeyi bilici olduğunu bilesiniz diyedir (97)﴾ **المائدة**
	﴿Ve hani evi insanlar için bir dönüş yeri ve bir güven kıldık. Ve İbrahim’in makamından bir namazgâh edinin. Ve İbrahim’e ve İsmail’e ahdettik: “Evimi tavaf edenler, orada ikamet edenler, rükû edenler, secde edenler için temizleyin” (125)﴾ **البقرة** ﴿Şüphesiz inkâr edenler ve Allah’ın yolundan ve onu, orada ikamet eden ile dışarıdan gelen için eşit olmak üzere insanlar için kıldığımız Mescid-i Haram’dan alıkoyanlar; kim orada zulümle bir sapma isterse, ona elem verici bir azaptan tattırırız (25)﴾ **الحج**
	﴿Ve hani evi insanlar için bir dönüş yeri ve bir güven kıldık. Ve İbrahim’in makamından bir namazgâh edinin. Ve İbrahim’e ve İsmail’e ahdettik: “Evimi tavaf edenler, orada ikamet edenler, rükû edenler, secde edenler için temizleyin” (125)﴾ **البقرة** ﴿Görmediler mi ki biz bir güvenli harem kıldık; oysa çevrelerinden insanlar kapılıp götürülüyor. O hâlde bâtıla mı iman ediyorlar ve Allah’ın nimetine mi nankörlük ediyorlar? (67)﴾ **العنكبوت**

**المكان والبناء**
**الجبل**﴿Ve Musa, belirlediğimiz vakitte gelince ve Rabbi onunla konuşunca, “Rabbim, bana göster; sana bakayım” dedi. (Rabbi) dedi ki: “Beni asla göremezsin; fakat dağa bak: eğer yerinde durabilirse, o zaman beni göreceksin.” Rabbi dağa tecelli edince, onu paramparça kıldı; Musa da baygın düştü. Ayılınca dedi ki: “Seni tenzih ederim; sana tevbe ettim ve ben müminlerin ilkiyim” (143)﴾ **الأعراف** ﴿Dedi ki: “Bu, Rabbimden bir rahmettir. Rabbimin vaadi gelince, onu yerle bir eder; Rabbimin vaadi haktır” (98)﴾ **الكهف**
**الحديد**	﴿Bana demir kütleleri getirin. Nihayet iki yamaç arasını eşitleyince, “Üfleyin” dedi. Nihayet onu ateş hâline getirince, “Bana getirin; üzerine erimiş bakır dökeyim” dedi (96)﴾ **الكهف**
	﴿Nihayet güneşin doğduğu yere varınca, onu, kendileri için ona karşı bir örtü kılmadığımız bir kavim üzerine doğar buldu (90)﴾ **الكهف** ﴿Dediler ki: “Ey Zülkarneyn! Şüphesiz Ye’cûc ve Me’cûc, yeryüzünde bozguncudurlar. Öyleyse, bizimle onların arasına bir set kılman karşılığında sana bir harç kılalım mı?” (94)﴾ **الكهف** ﴿Dedi ki: “Rabbimin beni içinde yerleştirdiği şey daha hayırlıdır; öyleyse bana bir kuvvetle yardım edin; sizinle onların arasına bir set kılacağım” (95)﴾ **الكهف**
	﴿Firavun dedi ki: “Ey ileri gelenler! Sizin için benden başka bir ilâh bildiğimi sanmıyorum. Öyleyse, ey Hâmân, benim için çamur üzerine ateş yak; bana bir kule kıl; belki Musa’nın ilâhına çıkarım; ve ben onu mutlaka yalancılardan sanıyorum” (38)﴾ **القصص**
	﴿Böylece onları, kendilerinin büyüğü dışında, kırıntılar kıldı; belki ona dönerler (58)﴾ **الأنبياء**
	﴿Görmediler mi: Onlardan önce nice nesilleri helâk ettik; onları yeryüzünde, size yerleştirmediğimiz şekilde yerleştirdik; göğü üzerlerine bol bol yağmur yağdırır kıldık; ırmakları altlarından akar kıldık; sonra günahları sebebiyle onları helâk ettik; ve onların ardından başka nesiller meydana getirdik (6)﴾ **الأنعام** ﴿Ona, altından seslendi: “Üzülme; Rabbin senin altına bir su arkı kıldı” (24)﴾ **مريم**

**الأمم**
﴿Ve sana kitabı hak ile indirdik; önündeki kitabı tasdik edici ve onun üzerine gözetleyici olarak. Öyleyse aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet; sana gelen haktan saparak onların heveslerine uyma. Sizden her biri için bir şeriat ve bir yol kıldık. Allah dileseydi sizi tek bir ümmet kılardı; fakat size verdiği şeyde sizi denemek için (böyle yaptı). Öyleyse hayırlarda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’adır; sonra, içinde ihtilaf etmekte olduğunuz şeyi size haber verecektir (48)﴾ **المائدة** ﴿Allah dileseydi sizi tek bir ümmet kılardı; fakat dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir; ve yapmakta olduğunuz şeylerden mutlaka sorgulanacaksınız (93)﴾ **النحل**
	﴿Rabbin dileseydi insanları tek bir ümmet kılardı; hâlbuki onlar ihtilaf edici olmaya devam ederler (118)﴾ **هود** ﴿Allah dileseydi onları tek bir ümmet kılardı; fakat dilediğini rahmetine sokar; zalimlerin ise ne bir velisi vardır ne de bir yardımcısı (8)﴾ **الشورى**
	﴿Ve işte böyle sizi orta bir ümmet kıldık; insanlara şahitler olasınız ve Peygamber de size şahit olsun diye. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, ancak Peygamber’e uyanı, ökçeleri üzerinde geri dönecek olandan bilelim diye kıldık. Ve şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettiği kimseler dışında elbette ağırdır. Ve Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, insanlara karşı çok şefkatli, çok merhametlidir (143)﴾ **البقرة**
	﴿Ve sana kitabı hak ile indirdik; önündeki kitabı tasdik edici ve onun üzerine gözetleyici olarak. Öyleyse aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet; sana gelen haktan saparak onların heveslerine uyma. Sizden her biri için bir şeriat ve bir yol kıldık. Allah dileseydi sizi tek bir ümmet kılardı; fakat size verdiği şeyde sizi denemek için (böyle yaptı). Öyleyse hayırlarda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’adır; sonra, içinde ihtilaf etmekte olduğunuz şeyi size haber verecektir (48)﴾ **المائدة**
	﴿O, sizi yeryüzünün halifeleri kılan ve size verdiği şeyde sizi denemek için bazınızı bazınızın üstüne derecelerle yükselten kimsedir. Şüphesiz Rabbin, cezası çabuk olandır; ve şüphesiz O, elbette bağışlayıcıdır, merhametlidir (165)﴾ **الأنعام** ﴿O, sizi yeryüzünde halifeler kılan kimsedir. Artık kim inkâr ederse, inkârı kendi aleyhinedir. Kâfirlerin inkârı, Rableri katında ancak bir buğzu artırır; kâfirlerin inkârı, ancak bir hüsranı artırır (39)﴾ **فاطر**
	﴿Sonra onların ardından, yeryüzünde sizi halifeler kıldık ki nasıl amel edeceğinize bakalım (14)﴾ **يونس** ﴿Böylece onu yalanladılar; biz de onu ve onunla birlikte gemide olanları kurtardık; ve onları halifeler kıldık; âyetlerimizi yalanlayanları da boğduk. Öyleyse uyarılanların âkıbeti nasıl oldu, bak (73)﴾ **يونس**
	﴿Darda kalana, kendisine dua ettiği zaman kim icabet eder ve kötülüğü giderir ve sizi yeryüzünün halifeleri kılar? Allah ile birlikte bir ilâh mı? Ne az hatırlıyorsunuz! (62)﴾ **النمل**
	﴿“Ey Davud! Şüphesiz biz seni yeryüzünde bir halife kıldık; öyleyse insanlar arasında hak ile hükmet ve hevaya uyma; sonra seni Allah’ın yolundan saptırır. Şüphesiz Allah’ın yolundan sapanlar için, hesap gününü unuttukları sebebiyle şiddetli bir azap vardır” (26)﴾ **ص**
	﴿Ve hani Rabbin meleklere demişti: “Şüphesiz ben yeryüzünde bir halife kılıcıyım.” Dediler ki: “Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek kimseyi mi kılacaksın? Hâlbuki biz seni hamdinle tesbih ediyor ve seni takdis ediyoruz.” Dedi ki: “Şüphesiz ben, sizin bilmediğinizi bilirim” (30)﴾ **البقرة**
	﴿Size, Rabbinizden, içinizden bir adam üzerine bir öğüt gelmesine şaştınız mı; sizi uyarsın diye? Ve hatırlayın: Nuh kavminden sonra sizi halifeler kıldığı zamanı; ve yaratılışta size bir genişlik artırdı. Öyleyse Allah’ın nimetlerini hatırlayın; umulur ki felâh bulursunuz (69)﴾ **الأعراف** ﴿Ve hatırlayın: Âd’dan sonra sizi halifeler kıldığı ve sizi yeryüzünde yerleştirdiği zamanı; onun düzlüklerinden köşkler ediniyor ve dağları evler olarak yontuyorsunuz. Öyleyse Allah’ın nimetlerini hatırlayın ve yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (74)﴾ **الأعراف**

**شعوبا وقبائل وشيع**
﴿Ey insanlar, şüphesiz biz sizi bir erkekten ve bir dişiden yarattık ve sizi **شعوبا** ve **قبائل** kıldık ki tanışasınız; şüphesiz Allah katında sizin en keremliniz, sizin en takvalı olanınızdır; şüphesiz Allah bilendir, haberdardır (13)﴾ الحجرات
	﴿Şüphesiz Firavun yeryüzünde üstünlük tasladı ve onun halkını **شيعا** kıldı; onlardan bir taifeyi zayıf düşürüyordu; oğullarını boğazlıyor ve kadınlarını sağ bırakıyordu; şüphesiz o, bozgunculardan idi (4)﴾ القصص ﴿Dedi ki: Şüphesiz krallar bir köye girdikleri zaman onu bozarlar ve onun halkının azizlerini zelil kılarlar; ve işte böyle yaparlar (34)﴾ النمل

**تغيير مصير الأمم**
﴿Sonra elçilerimizi peş peşe gönderdik; her ne zaman bir ümmete elçisi geldi ise onu yalanladılar; böylece onların bir kısmını bir kısmının ardınca kattık ve onları **أحاديث** kıldık; artık iman etmeyen bir kavim için uzaklık olsun (44)﴾ المؤمنون ﴿Dediler ki: Rabbimiz, seferlerimizin arasını uzaklaştır; ve kendilerine zulmettiler; böylece onları **أحاديث** kıldık ve onları her parçalanışla parçaladık; şüphesiz bunda, çok sabreden, çok şükreden her kimse için elbette ayetler vardır (19)﴾ سبأ
	﴿Ona bir tuzak kurmak istediler; böylece onları en aşağıdakiler kıldık (98)﴾ الصافات ﴿Ona bir tuzak kurmak istediler; böylece onları en çok ziyana uğrayanlar kıldık (70)﴾ الأنبياء
	﴿Emrimiz gelince, onun üstünü altına getirdik ve onun üzerine dizilmiş **سجيل**den taşlar yağdırdık (82)﴾ هود ﴿Böylece onun üstünü altına getirdik ve onların üzerine **سجيل**den taşlar yağdırdık (74)﴾ الحجر
	﴿Böylece onları yenmiş ekin yaprağı gibi kıldı (5)﴾ الفيل ﴿Üzerine geldiği hiçbir şeyi bırakmaz; ancak onu **كالرميم** kılar (42)﴾ الذاريات ﴿Böylece onları hak ile sayha yakaladı; böylece onları **غثاء** kıldık; artık zalimler kavmi için uzaklık olsun (41)﴾ المؤمنون ﴿Böylece onu, önündekilere ve arkasındakilere bir ibret ve takvalılar için bir öğüt kıldık (66)﴾ البقرة
	﴿Dünya hayatının misali ancak gökten indirdiğimiz bir su gibidir; onunla yerin bitkisi karıştı; ondan insanlar ve hayvanlar yer; nihayet yer süsünü aldı ve bezendi ve onun ehli kendilerinin ona güç yetirenler olduklarını sandılar; ona emrimiz geceleyin veya gündüzün geldi; böylece onu biçilmiş kıldık; sanki dün zenginlik olmamış gibi; işte düşünen bir kavim için ayetleri böyle ayrıntılı kılıyoruz (24)﴾ يونس ﴿İşte o çağrıları, onları biçilmiş, sönmüş kılıncaya kadar sürüp gitti (15)﴾ الأنبياء
	﴿Biz onu bir hatırlatma ve **المقوين** için bir faydalanma kıldık (73)﴾ الواقعة ﴿Onu sizin için bir hatırlatma kılalım ve onu işiten bir kulak onu bellesin diye (12)﴾ الحاقة
	﴿Ve işte böyle her köyde onun büyüklerini, suçlularını, orada hile yapsınlar diye kıldık; oysa ancak kendilerine hile yaparlar ve farkına varmazlar (123)﴾ الأنعام ﴿Onların tuzağını bir sapıtma içinde kılmadı mı? (2)﴾ الفيل
	﴿Ve onun zürriyetini, işte onlar kalanlar kıldık (77)﴾ الصافات ﴿Allah dediği vakit: Ey İsa, şüphesiz ben seni vefat ettireceğim ve seni kendime yükselteceğim ve seni inkâr edenlerden temizleyeceğim; ve sana uyanları, kıyamet gününe kadar inkâr edenlerin üstünde kılacağım; sonra dönüşünüz banadır; böylece ihtilaf etmekte olduğunuz şey hakkında aranızda hükmedeceğim (55)﴾ آل عمران

**الأفراد**
(1) onları صالح kıldı
**إمام** ﴿Ve İbrahim’i Rabbi birtakım kelimelerle imtihan ettiği vakit, onları tamamladı; dedi ki: Şüphesiz ben seni insanlar için bir **إمام** kılıyorum; dedi ki: Ve zürriyetimden? dedi ki: Benim ahdim zalimlere erişmez (124)﴾ البقرة ﴿Ve onlar derler ki: Rabbimiz, bize eşlerimizden ve zürriyetlerimizden göz aydınlığı bağışla ve bizi takvalılar için bir **إمام** kıl (74)﴾ الفرقان
**أئمة** ﴿Ve onları, emrimizle hidayet eden **أئمة** kıldık; ve onlara hayırları yapmayı, namazı ikame etmeyi ve zekâtı vermeyi vahyettik; ve onlar bize ibadet edenler idi (73)﴾ الأنبياء ﴿Ve onlardan, sabrettikleri için emrimizle hidayet eden **أئمة** kıldık; ve onlar ayetlerimize yakinen inanıyorlardı (24)﴾ السجدة
	﴿Ve biz, yeryüzünde zayıf düşürülenlere lütufta bulunmak istiyoruz; ve onları **أئمة** kılacağız ve onları varisler kılacağız (5)﴾ القصص
**مرسلون** ﴿Sizden kaçtım, sizden korktuğum vakit; böylece Rabbim bana bir hüküm bağışladı ve beni **من المرسلين** kıldı (21)﴾ الشعراء ﴿Musa’nın annesine vahyettik: Onu emzir; ona dair korktuğun vakit onu denize bırak; korkma ve üzülme; şüphesiz biz onu sana döndüreceğiz ve onu **من المرسلين** kılacağız (7)﴾ القصص
**نبي** ﴿Dedi ki: Şüphesiz ben Allah’ın kuluyum; bana kitabı verdi ve beni **نبيا** kıldı (30)﴾ مريم ﴿Onlardan ve Allah’tan başka taptıklarından ayrıldığı vakit, ona İshak’ı ve Yakub’u bağışladık; ve her birini **نبيا** kıldık (49)﴾ مريم
	﴿Musa kavmine dediği vakit: Ey kavmim, Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın; hani içinizde **أنبياء** kıldı ve sizi krallar kıldı ve âlemlerden hiç kimseye vermediğini size verdi (20)﴾ المائدة
**النبوة والكتاب** ﴿Ona İshak’ı ve Yakub’u bağışladık ve onun zürriyetinde **النبوة** ve **الكتاب** kıldık; ve ona dünyada ecrini verdik; ve şüphesiz o, ahirette elbette صالحlerden olacaktır (27)﴾ العنكبوت ﴿Andolsun Nuh’u ve İbrahim’i gönderdik ve onların zürriyetinde **النبوة** ve **الكتاب** kıldık; böylece onlardan hidayete eren vardır; ve onların çoğu fasık kimselerdir (26)﴾ الحديد
**مثلاً** ﴿Böylece onları, sonrakiler için bir selef ve bir **مثلا** kıldık (56)﴾ الزخرف ﴿O ancak bir kuldur; ona nimet verdik ve onu İsrailoğulları için bir **مثلا** kıldık (59)﴾ الزخرف
**مبارك** ﴿Ve beni, nerede olursam olayım **مباركا** kıldı; ve yaşadığım müddetçe bana namazı ve zekâtı vasiyet etti (31)﴾ مريم
**رضي مكرم** ﴿Bana mirasçı olsun ve Yakub ailesinden mirasçı olsun; ve onu, Rabbim, **رضيا** kıl (6)﴾ مريم ﴿Rabbim beni bağışladığı için ve beni **من المكرمين** kıldığı için (27)﴾ يس
**مكرم** ﴿Ey Zekeriya, şüphesiz biz sana adı Yahya olan bir oğlan müjdeliyoruz; daha önce ona bir **سميا** kılmadık (7)﴾ مريم
**من الصالحين** ﴿Böylece Rabbi onu seçti; böylece onu **من الصالحين** kıldı (50)﴾ القلم ﴿Ve ona İshak’ı ve Yakub’u bağışladık, bir fazlalık olarak; ve her birini **صالحين** kıldık (72)﴾ الأنبياء
**لسان صدق** ﴿Ve onlara rahmetimizden bağışladık ve onlara yüce bir **لسان صدق** kıldık (50)﴾ مريم ﴿Ve benim için sonrakiler içinde bir **لسان صدق** kıl (84)﴾ الشعراء
**مسلمين** ﴿Rabbimiz, bizi sana **مسلمين** kıl; ve zürriyetimizden sana **أمة مسلمة**; ve bize menasiklerimizi göster; ve tevbe(mizi) kabul et; şüphesiz sen, evet sen, tevbeleri çok kabul eden, çok merhametli olansın (128)﴾ البقرة
**مقيم الصلاة** ﴿Rabbim, beni **مقيم الصلاة** kıl; ve zürriyetimden de; Rabbimiz, duamı kabul et (40)﴾ إبراهيم
**آية** ﴿Ve iffetini koruyanı; böylece ona ruhumuzdan üfledik; ve onu ve oğlunu âlemler için bir **آية** kıldık (91)﴾ الأنبياء ﴿Ve Meryem oğlu ile annesini bir **آية** kıldık; ve ikisini, karar yeri ve suyu olan bir tepeye barındırdık (50)﴾ المؤمنون
	﴿Yahut, çatılarının üzerine çökmüş, ıssız bir köye uğrayan kimse gibi; dedi ki: Allah bunu ölümünden sonra nasıl diriltir? Böylece Allah onu yüz yıl öldürdü, sonra onu diriltti; dedi ki: Ne kadar kaldın? dedi ki: Bir gün yahut günün bir kısmı kaldım; dedi ki: Hayır, yüz yıl kaldın; yiyeceğine ve içeceğine bak, bozulmamıştır; ve eşeğine bak; ve seni insanlar için bir **آية** kılalım diye; ve kemiklere bak, onları nasıl kaldırıyoruz, sonra onlara et giydiriyoruz; böylece ona açıklanınca dedi ki: Bilirim ki Allah her şeye kadirdir (259)﴾ البقرة ﴿Dedi ki: İşte böyle; Rabbin dedi ki: O bana kolaydır; ve onu insanlar için bir **آية** ve bizden bir rahmet kılalım diye; ve bu, hükme bağlanmış bir iş idi (21)﴾ مريم
	﴿Nuh kavmi de, elçileri yalanladıkları vakit onları boğduk ve onları insanlar için bir **آية** kıldık; ve zalimler için elem verici bir azap hazırladık (37)﴾ الفرقان ﴿Böylece onu ve geminin arkadaşlarını kurtardık ve onu âlemler için bir **آية** kıldık (15)﴾ العنكبوت
	﴿Dedi ki: Rabbim, benim için bir **آية** kıl; dedi ki: Senin **آيتك**, insanlarla üç gün ancak işaretle konuşmandır; ve Rabbini çokça an ve akşamleyin ve sabahleyin tesbih et (41)﴾ آل عمران ﴿Dedi ki: Rabbim, benim için bir **آية** kıl; dedi ki: Senin **آيتك**, insanlarla üç gece düzgünce konuşmamandır (10)﴾ مريم

(2) onları صالح olmayan kıldı
﴿Ve anneme karşı iyi (kıldı) ve beni zorba, bedbaht kılmadı (32)﴾ مريم ﴿Öyleyse Müslümanları suçlular gibi mi kılarız? (35)﴾ القلم ﴿Ve onları, ateşe çağıran **أئمة** kıldık; ve kıyamet gününde yardım olunmazlar (41)﴾ القصص

(3) onlara mülk, mal ve zürriyet kıldı
**ملوك** ﴿Musa kavmine dediği vakit: Ey kavmim, Allah’ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın; hani içinizde **أنبياء** kıldı ve sizi **ملوكا** kıldı ve âlemlerden hiç kimseye vermediğini size verdi (20)﴾ المائدة
**وزير** ﴿Ve benim için ehlimden bir **وزير** kıl (29)﴾ طه ﴿Andolsun Musa’ya kitabı verdik ve onunla birlikte kardeşi Harun’u bir **وزير** kıldık (35)﴾ الفرقان
	﴿Andolsun senden önce elçiler gönderdik ve onlara eşler ve zürriyet kıldık; ve hiçbir elçi için, Allah’ın izni olmaksızın bir ayet getirmek yoktur; her ecel için bir kitap vardır (38)﴾ الرعد

**المال**	﴿Ve onun için uzatılmış bir mal kıldım (12)﴾ **المدثر** ﴿Dediler ki: Ey **ذا القرنين**! Şüphesiz **يأجوج ومأجوج** yeryüzünde bozguncudurlar; öyleyse, bizimle onların arasına bir set kılman üzerine sana bir harç kılalım mı? (94)﴾ **الكهف**
	﴿Allah’a ve Resulüne iman edin ve sizi onda halefler kıldığı şeyden infak edin; artık sizden iman edenler ve infak edenler için büyük bir ecir vardır (7)﴾ **الحديد** ﴿Ve sefihlere, Allah’ın sizin için bir kıyam kıldığı mallarınızı vermeyin; ve onlara onda rızık verin ve onları giydirin ve onlara maruf bir söz söyleyin (5)﴾ **النساء**
	﴿Ve onlara iki adam misali vur: İkisinden birine üzümlerden iki bahçe kıldık; ikisini hurmalarla kuşattık ve ikisinin arasına ekin kıldık (32)﴾ **الكهف**
	﴿Ve eğer insanlar tek bir ümmet olacak olmasaydı, **الرحمان**’a küfreden kimse için evlerine gümüşten tavanlar ve üzerinde çıktıkları merdivenler kılardık (33)﴾ **الزخرف**

(4) **جعل** onların kalplerinde (psikolojik yapının değiştirilmesi)
**رأفة ورحمة ورهبانية**	﴿Sonra onların izleri üzerine resullerimizle peş peşe gönderdik; ve **عيسى ابن مريم** ile peş peşe gönderdik; ve ona **الإنجيل**’i verdik; ve ona uyanların kalplerinde **رأفة ورحمة** ve **رهبانية** kıldık; onu uydurdular; onu onlara yazmadık, ancak Allah’ın rızasını aramak (için); fakat onu hakkıyla gözetmediler; böylece onlardan iman edenlere ecirlerini verdik; ve onların çoğu fasıktırlar (27)﴾ **الحديد** ﴿Ve onlardan sonra gelenler derler ki: Rabbimiz! Bizi ve imanla bizden önce geçmiş kardeşlerimizi bağışla; ve iman edenler için kalplerimizde bir kin kılma; Rabbimiz! Şüphesiz sen çok şefkatli, çok merhametlisin (10)﴾ **الحشر**
**الحمية**	﴿Hani küfredenler kalplerinde **الحمية**yi, cahiliye **الحمية**sini kıldılar; derken Allah, Resulünün ve müminlerin üzerine sekînetini indirdi; ve onları takva kelimesine ilzam etti; ve onlar ona daha layık ve onun ehli idiler; ve Allah her şeyi bilendir (26)﴾ **الفتح**
**قاسية**	﴿Artık ahitlerini bozmaları sebebiyle onları lanetledik ve kalplerini **قاسية** kıldık; kelimeyi yerlerinden tahrif ederler; ve kendilerine hatırlatılan şeyden bir payı unuttular; ve onlardan azı hariç, onlardan bir hainliğe muttali olmaya devam edersin; öyleyse onları affet ve yüz çevir; şüphesiz Allah muhsinleri sever (13)﴾ **المائدة**
**حسرة**	﴿Ey iman edenler! Küfredenler ve yeryüzünde vurduklarında yahut gaziler olduklarında kardeşleri için: “Eğer yanımızda olsalardı ne ölürlerdi ne öldürülürlerdi” diyenler gibi olmayın; Allah bunu onların kalplerinde bir **حسرة** kılmak için (böyle yaptı); ve Allah diriltir ve öldürür; ve Allah yaptıklarınızı görendir (156)﴾ **آل عمران**
	﴿Rabbimiz! Şüphesiz ben zürriyetimden (bir kısmını) ekinsiz bir vadiye, senin muhterem evinin yanında iskân ettim; Rabbimiz! Namazı ikame etsinler diye; artık insanlardan gönüller kıl ki onlara meyletsin; ve onları meyvelerden rızıklandır; umulur ki şükrederler (37)﴾ **إبراهيم**
**بشرى**	﴿Ve Allah onu ancak sizin için bir **بشرى** kıldı ve onunla kalpleriniz mutmain olsun diye; ve nusret ancak Aziz, Hakîm olan Allah katındandır (126)﴾ **آل عمران** ﴿Ve Allah onu ancak bir **بشرى** kıldı ve onunla kalpleriniz mutmain olsun diye; ve nusret ancak Allah katındandır; şüphesiz Allah Aziz, Hakîm’dir (10)﴾ **الأنفال**
**حرج**	﴿Artık Allah kimi hidayete erdirmek isterse göğsünü İslâm’a açar; ve kimi saptırmak isterse göğsünü dar, **حرج** kılar; sanki göğe yükseliyormuş gibi; işte böyle Allah, iman etmeyenlerin üzerine pisliği kılar (125)﴾ **الأنعام**
**حرج**	﴿Ey iman edenler! Namaza kalktığınız vakit yüzlerinizi ve ellerinizi dirseklere kadar yıkayın; ve başlarınızı mesh edin; ve ayaklarınızı topuklara kadar (yıkayın); ve eğer cünüp iseniz temizlenin; ve eğer hasta yahut yolculukta iseniz yahut sizden biri ayakyolundan gelmişse yahut kadınlara dokunmuşsanız da su bulamamışsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin; artık ondan yüzlerinizle ellerinizi mesh edin; Allah sizin üzerinize bir **حرج** kılmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizde nimetini tamamlamak ister; umulur ki şükredersiniz (6)﴾ **المائدة** ﴿Ve Allah yolunda hakkıyla cihad edin; O sizi seçti; ve dinde sizin üzerinize bir **حرج** kılmadı; babanız **إبراهيم**’in milleti; O sizi daha önce de, bunda da “Müslümanlar” diye adlandırdı; ta ki Resul sizin üzerinize şahit olsun ve siz de insanlar üzerine şahitler olasınız; artık namazı ikame edin, zekâtı verin ve Allah’a sarılın; O sizin mevlanızdır; ne güzel mevla ve ne güzel yardımcıdır (78)﴾ **الحج**
**الرجس**	﴿Ve hiçbir nefis için, Allah’ın izni olmaksızın iman etmesi olmaz; ve akletmeyenlerin üzerine **الرجس** kılar (100)﴾ **يونس**
**مودة**	﴿Umulur ki Allah, sizinle onlardan düşmanlık ettiğiniz kimseler arasında bir **مودة** kılar; ve Allah kadirdir; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (7)﴾ **الممتحنة**
**فرقان**	﴿Ey iman edenler! Eğer Allah’tan sakınırsanız, sizin için bir **فرقان** kılar; ve sizden kötülüklerinizi örter; ve sizi bağışlar; ve Allah büyük fazl sahibidir (29)﴾ **الأنفال**

(5) Onları birbirlerine fitne kılması
**فتنة**	﴿Dediler ki: Allah’a tevekkül ettik; Rabbimiz! Bizi zalim kavim için bir **فتنة** kılma (85)﴾ **يونس** ﴿Ve senden önce resullerden hiçbirini göndermedik ki, şüphesiz onlar yemek yerler ve çarşılarda yürürlerdi; ve bazınızı bazınıza bir **فتنة** kıldık; sabredecek misiniz? Ve Rabbin görendir (20)﴾ **الفرقان** ﴿Ve hani sana demiştik: Şüphesiz Rabbin insanları kuşatmıştır; ve sana gösterdiğimiz rüyayı ancak insanlar için bir **فتنة** kıldık; ve Kur’an’daki lanetlenmiş ağacı da; ve onları korkutuyoruz; fakat bu, onlara ancak büyük bir azgınlık artırır (60)﴾ **الإسراء** ﴿Şeytanın attığını, kalplerinde hastalık olanlar ve kalpleri katı olanlar için bir **فتنة** kılması için; ve şüphesiz zalimler uzak bir ayrılık içindedirler (53)﴾ **الحج** ﴿Şüphesiz biz onu zalimler için bir **فتنة** kıldık (63)﴾ **الصافات**
	﴿Rabbimiz! Bizi küfredenler için bir **فتنة** kılma; ve bizi bağışla; Rabbimiz! Şüphesiz sen Aziz, Hakîm’sin (5)﴾ **الممتحنة** ﴿Ve biz ateşin ashabını ancak melekler kıldık; ve onların sayısını ancak küfredenler için bir **فتنة** kıldık; kendilerine kitap verilenler yakîn etsinler diye; ve iman edenler iman bakımından artsınlar diye; ve kendilerine kitap verilenler ve müminler şüphe etmesinler diye; ve kalplerinde hastalık olanlar ve kâfirler: “Allah bu misalle ne murad etti?” desinler diye; işte böyle Allah dilediğini saptırır ve dilediğini hidayete erdirir; ve Rabbinin ordularını O’ndan başkası bilmez; ve o ancak beşer için bir öğüttür (31)﴾ **المدثر**
**ولي ونصير للمستضعفين**	﴿Size ne oluyor ki Allah yolunda ve erkeklerden, kadınlardan ve çocuklardan mustazaflar (uğrunda) savaşmıyorsunuz? Onlar derler ki: Rabbimiz! Bizi, ahalisi zalim olan bu köyden çıkar; ve bize katından bir **ولي** kıl; ve bize katından bir **نصير** kıl (75)﴾ **النساء**
	﴿Ey **بني آدم**! Şeytan sizi fitneye düşürmesin; nitekim anne-babanızı cennetten çıkardı; onlardan elbiselerini çekip çıkarıyor ki onlara avret yerlerini göstersin; şüphesiz o, sizi görür, o ve kabilesi, sizin onları görmediğiniz yerden; şüphesiz biz şeytanları, iman etmeyenler için **أولياء** kıldık (27)﴾ **الأعراف**
**عدو للأنبياء**	﴿Ve işte böyle her nebi için mücrimlerden bir düşman kıldık; ve Rabbin hidayet edici ve yardımcı olarak yeter (31)﴾ **الفرقان** ﴿Ve işte böyle her nebi için insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; bazısı bazısına sözün süsünü aldatma olarak vahyeder; ve Rabbin dileseydi onu yapmazlardı; artık onları ve uydurduklarını bırak (112)﴾ **الأنعام**
**على صراط مستقيم**	﴿Ve ayetlerimizi yalanlayanlar, karanlıklarda sağır ve dilsizdirler; Allah dilediğini saptırır; ve dilediğini **على صراط مستقيم** kılar (39)﴾ **الأنعام**
**حفيظ**	﴿Ve Allah dileseydi ortak koşmazlardı; ve seni onların üzerine bir **حفيظ** kılmadık; ve sen onların üzerine bir vekil değilsin (107)﴾ **الأنعام**

İnsanlar kılarlar (semboller ve inançlarda)
**أنداداً لله**	﴿Ve Allah’a **أندادا** kıldılar ki O’nun yolundan saptırsınlar; de ki: Faydalanın; çünkü dönüş yeriniz ateştir (30)﴾ **إبراهيم** ﴿Ve insana bir zarar dokunduğu vakit Rabbine, O’na yönelerek dua eder; sonra ona kendinden bir nimet verdiği vakit, daha önce O’na dua ettiği şeyi unutur; ve Allah’a **أندادا** kılar ki O’nun yolundan saptırsın; de ki: Küfrünle azıcık faydalan; şüphesiz sen ateş ashabındansın (8)﴾ **الزمر**
	﴿De ki: Siz mi yeryüzünü iki günde yaratanı inkâr ediyorsunuz ve O’na **أندادا** kılıyorsunuz? İşte bu, âlemlerin Rabbidir (9)﴾ **فصلت**
**مع الله إلها آخر**	﴿Ve Allah ile beraber başka bir ilah kılmayın; şüphesiz ben size O’ndan (yana) apaçık bir uyarıcıyım (51)﴾ **الذاريات**
	﴿Allah ile beraber başka bir ilah kılma; sonra kınanmış, yardımsız olarak oturursun (22)﴾ **الإسراء** ﴿Bu, Rabbinin sana hikmetten vahyettiği şeylerdendir; ve Allah ile beraber başka bir ilah kılma; sonra kınanmış, kovulmuş olarak cehenneme atılırsın (39)﴾ **الإسراء**

﴿Allah ile birlikte başka bir ilâh kılan kimse; ikinizi de onu şiddetli azaba atın(26)﴾ ق ﴿Allah ile birlikte başka bir ilâh kılanlar; yakında bileceklerdir(96)﴾ الحجر
	﴿İlâhları tek bir ilâh mı kıldı? Şüphesiz bu, acayip bir şeydir(5)﴾ ص ﴿İsrailoğullarını denizden geçirdik; derken kendilerine ait putlara kapanıp duran bir kavme geldiler; dediler ki: Ey Musa, onların ilâhları olduğu gibi bize de bir ilâh kıl. Dedi ki: Şüphesiz siz, bilmeyen bir kavimsiniz(138)﴾ الأعراف ﴿Senden önce gönderdiğimiz resullerimizden sor: Rahmân’dan başka ibadet edilen ilâhlar kıldık mı? (45)﴾ الزخرف
Allah’a ortaklar kıldılar	﴿De ki: Göklerin ve yerin Rabbi kimdir? De ki: Allah. De ki: Öyleyse O’ndan başka, kendileri için ne bir faydaya ne de bir zarara malik olmayan veliler mi edindiniz? De ki: Kör ile gören eşit olur mu? Yahut karanlıklar ile nur eşit olur mu? Yoksa Allah’a ortaklar mı kıldılar; O’nun yaratması gibi yarattılar da yaratma onlara benzeşti? De ki: Allah her şeyin yaratıcısıdır; O, biricik, kahredicidir(16)﴾ الرعد ﴿Her nefis üzerinde, kazandığıyla kaim olan kimse (böyle) değil mi? Ve Allah’a ortaklar kıldılar. De ki: Onları adlandırın; yoksa O’na, yerde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz, yahut sözün zahiriyle mi? Bilakis, inkâr edenlere tuzakları süslendi ve yoldan alıkonuldular. Allah kimi saptırırsa, onun için hiçbir hidayet edici yoktur(33)﴾ الرعد
	﴿Cinleri Allah’a ortaklar kıldılar; hâlbuki onları O yaratmıştır. Ve O’na, bilgisizce oğullar ve kızlar uydurdular. O, onların vasfettiklerinden münezzeh ve yücedir(100)﴾ الأنعام ﴿İkisine salih (bir çocuk) verince, kendilerine verdiği şeyde O’na ortaklar kıldılar; Allah, onların ortak koştuklarından yücedir(190)﴾ الأعراف
Melekleri dişi; O’na bir pay	﴿Rahmân’ın kulları olan melekleri dişi kıldılar. Onların yaratılışına şahit mi oldular? Şahitlikleri yazılacak ve sorgulanacaklardır(19)﴾ الزخرف ﴿Kullarından O’na bir pay kıldılar. Şüphesiz insan, apaçık nankördür(15)﴾ الزخرف
	﴿Allah’a kızlar kılarlar; O münezzehtir; kendilerine ise arzuladıkları (şey) vardır(57)﴾ النحل ﴿Allah’a hoşlanmadıkları şeyi kılarlar; dilleri de yalanı vasfeder: kendileri için en güzeli vardır. Şüphesiz ki onlar için ateş vardır ve onlar öne sürülenlerdir(62)﴾ النحل
	﴿O’nunla cinler arasında bir nesep kıldılar. Andolsun cinler bildi ki, şüphesiz onlar elbette hazır bulundurulacaklardır(158)﴾ الصافات
Allah’a bir pay	﴿Ekin ve davarlardan, Allah’ın yarattığından Allah’a bir pay kıldılar; dediler ki: Bu, zanlarınca Allah içindir; bu da ortaklarımız içindir. Ortakları için olan Allah’a ulaşmaz; Allah için olan ise ortaklarına ulaşır. Ne kötü hükmediyorlar(136)﴾ الأنعام ﴿Kendilerine rızık verdiğimizden, bilmedikleri şeylere bir pay kılarlar. Allah’a yemin olsun, uydurmakta olduklarınızdan mutlaka sorgulanacaksınız(56)﴾ النحل
	﴿De ki: Allah’ın size rızık olarak indirdiğini gördünüz mü; ondan haram ve helal kıldınız. De ki: Allah mı size izin verdi, yoksa Allah’a iftira mı ediyorsunuz(59)﴾ يونس ﴿Allah **بحيرة**dan, ne **سائبة**dan, ne **وصيلة**dan, ne de **حام**dan kılmadı; fakat inkâr edenler Allah’a yalan iftira ederler; onların çoğu akletmez(103)﴾ المائدة
Parmaklarını kulaklarına	﴿Ben onları bağışlaman için her ne zaman çağırdıysam, parmaklarını kulaklarına kıldılar; elbiselerine büründüler; direttiler ve büyüklendikçe büyüklendiler(7)﴾ نوح ﴿Yahut gökten bir sağanak gibi; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır; ölüm korkusuyla yıldırımlardan parmaklarını kulaklarına kılarlar. Allah kâfirleri kuşatandır(19)﴾ البقرة
	﴿Allah’ı yeminleriniz için bir hedef kılmayın; iyilik etmeniz, sakınmanız ve insanlar arasında ıslah etmeniz için. Allah işitendir, bilendir(224)﴾ البقرة
Allah kılar (insanlar için sembollerde ve inançlarda)
﴿Her ümmet için bir **منسك** kıldık; kendilerine rızık verdiği davar cinsinden hayvanlar üzerine Allah’ın adını ansınlar diye. İlahınız tek bir ilahtır; O’na teslim olun. Ve **المخبتين**i müjdele(34)﴾ الحج ﴿Her ümmet için bir **منسك** kıldık; onlar onu yerine getirenlerdir. Öyleyse bu işte seninle çekişmesinler. Rabbine çağır; şüphesiz sen dosdoğru bir hidayet üzeresin(67)﴾ الحج
	﴿**البدن**i sizin için Allah’ın şiarlarından kıldık; sizin için onda hayır vardır. Öyleyse sıra sıra dururlarken üzerlerine Allah’ın adını anın. Yanları yere düşünce ondan yiyin ve kanaat edeni de isteyeni de yedirin. İşte böyle onu size boyun eğdirdik; umulur ki şükredersiniz(36)﴾ الحج
	﴿Sonra seni işten bir şeriat üzere kıldık; ona uy ve bilmeyenlerin hevalarına uyma(18)﴾ الجاثية
	﴿Cumartesi ancak onda ihtilaf edenler üzerine kılındı. Şüphesiz Rabbin, kıyamet günü, ihtilaf etmekte oldukları şey hakkında aralarında hükmedecektir(124)﴾ النحل
	﴿Musa’ya ve kardeşine vahyettik: Kavminiz için Mısır’da evler edinin ve evlerinizi kıble kılın; namazı ikame edin; müminleri müjdele(87)﴾ يونس
	﴿Anne babasını taht üzerine yükseltti; ona secde ederek yere kapandılar. Dedi ki: Ey babacığım, işte bu, daha önceki rüyamın tevilidir; Rabbim onu hak kıldı. Bana ihsan etti; beni zindandan çıkardı ve şeytan benimle kardeşlerim arasını bozduktan sonra sizi çölden getirdi. Şüphesiz Rabbim dilediğine latiftir; şüphesiz O, bilendir, hikmet sahibidir(100)﴾ يوسف
Allah kılar (kitapta ve Kur’an’da)
﴿Musa’ya kitabı verdik ve onu İsrailoğulları için bir hidayet kıldık: Benden başka vekil edinmeyin (2)﴾ الإسراء ﴿Andolsun Musa’ya kitabı verdik; onunla buluşmaktan şüphe içinde olma; ve onu İsrailoğulları için bir hidayet kıldık (23)﴾ السجدة
	﴿Şüphesiz biz onu Arapça bir Kur’an kıldık; umulur ki akledersiniz(3)﴾ الزخرف ﴿Eğer onu Acemce bir Kur’an kılsaydık, derlerdi ki: Ayetleri açıklanmalı değil miydi? Acemce ve Arapça mı? De ki: O, iman edenler için hidayet ve şifadır. İman etmeyenlerin kulaklarında ağırlık vardır ve o, onlara karşı körlüktür. İşte onlar uzak bir yerden çağrılırlar(44)﴾ فصلت
	﴿Hamd, kuluna kitabı indiren ve ona bir eğrilik kılmayan Allah’adır (1)﴾ الكهف ﴿Onlara bir ayet geldiğinde dediler ki: Allah’ın resullerine verilenin benzeri bize verilmedikçe asla iman etmeyeceğiz. Allah, risaletini nereye kılacağını daha iyi bilendir. Suç işleyenlere, tuzak kurmakta oldukları şey sebebiyle Allah katında bir zillet ve şiddetli bir azap isabet edecektir (124)﴾ الأنعام
	﴿İşte böyle sana emrimizden bir ruh vahyettik. Sen ne kitabı bilirdin ne imanı; fakat onu bir nur kıldık; kullarımızdan dilediğimizi onunla hidayete erdiririz. Ve şüphesiz sen dosdoğru bir yola hidayet ediyorsun(52)﴾ الشورى
İnsanlar kılar (kitapta ve Kur’an’da)
﴿Allah’ı hakkıyla takdir etmediler; hani dediler ki: Allah hiçbir beşere hiçbir şey indirmedi. De ki: Musa’nın getirdiği, insanlar için nur ve hidayet olan kitabı kim indirdi? Onu tomarlar kılıyorsunuz; onu gösteriyorsunuz ve çoğunu gizliyorsunuz. Size, ne sizin ne de babalarınızın bilmediği şey öğretildi. De ki: Allah. Sonra onları bırak; dalmalarında oynasınlar(91)﴾ الأنعام
	﴿Kur’an’ı parça parça kılanlar(91)﴾ الحجر
Allah akıbeti kılar (akıbet olmayan)
(1) Hidayet ve dalalette
﴿Ey iman edenler, Allah’tan sakının ve resulüne iman edin; size rahmetinden iki pay verir ve size, onunla yürüyeceğiniz bir nur kılar; sizi bağışlar. Allah bağışlayandır, merhametlidir(28)﴾ الحديد ﴿Ölü iken dirilttiğimiz ve kendisine, insanlar içinde onunla yürüdüğü bir nur kıldığımız kimse; karanlıklarda olup ondan çıkacak olmayan kimse gibi midir? İşte böyle, kâfirlere yapmakta oldukları süslendi(122)﴾ الأنعام
	﴿Yahut engin bir denizde karanlıklar gibi; onu bir dalga örter, üstünden bir dalga, üstünden bir bulut; karanlıklar, bir kısmı bir kısmının üstünde. Elini çıkarsa onu neredeyse göremez. Allah kime bir nur kılmazsa, onun için hiçbir nur yoktur (40)﴾ النور ﴿Kur’an’ı okuduğunda, seninle ahirete iman etmeyenler arasına örtülü bir perde kıldık (45)﴾ الإسراء
(2) Dünya haklarında
﴿Allah’ın haram kıldığı canı, hak ile olmadıkça öldürmeyin. Kim mazlum olarak öldürülürse, velisine bir sultan kıldık; öyleyse öldürmede aşırı gitmesin; şüphesiz o, yardım olunmuştur(33)﴾ الإسراء
	﴿Her biri için, ana babanın ve yakınların bıraktığından **موالي** kıldık; ve yeminlerinizin bağladığı kimseler; onlara paylarını verin. Şüphesiz Allah her şeye şahittir(33)﴾ النساء
	﴿De ki: Rabbim, beni doğruluk girişine girdir ve beni doğruluk çıkışına çıkar; ve bana katından yardımcı bir sultan kıl (80)﴾ الإسراء ﴿Dedi ki: Kardeşinle senin pazunu güçlendireceğiz ve ikinize bir sultan kılacağız; ayetlerimizle size erişemeyecekler; siz ve size uyanlar galip olanlarsınız(35)﴾ القصص

﴿Siz, sizi emniyete almak ve kendi kavimlerini emniyete almak isteyen başkalarını bulacaksınız; her ne zaman fitneye geri çevrildilerse onun içinde tersyüz edildiler. Eğer sizden ayrılmazlar, size barışı bırakmazlar ve ellerini çekmezlerse, onları alın ve onları, onları bulduğunuz yerde öldürün; işte onlar: onların aleyhine sizin için apaçık bir **سلطانا** kıldık (91)﴾ النساء ﴿Ey iman edenler! Müminlerden başka kâfirleri veliler edinmeyin; Allah’a karşı sizin üzerinize apaçık bir **سلطانا** kılmak mı istiyorsunuz? (144)﴾ النساء
	﴿Kadınlarınızdan fuhşu yapanlar: onlara karşı sizden dört kişiyi şahit tutun; eğer şahitlik ederlerse, ölüm onları vefat ettirinceye yahut Allah onlar için bir yol kılıncaya kadar onları evlerde tutun (15)﴾ النساء ﴿Ancak, sizinle onların arasında bir misak bulunan bir kavme ulaşanlar yahut size, sizinle savaşmaya veya kendi kavimleriyle savaşmaya göğüsleri daralmış olarak gelenler müstesna; Allah dileseydi onları sizin üzerinize musallat kılardı da sizinle savaşırdı; eğer sizden ayrılırlarsa, sizinle savaşmazlarsa ve size barışı bırakırlarsa, Allah sizin için onların aleyhine bir **سبيلا** kılmadı (90)﴾ النساء ﴿Sizi gözetleyenler: eğer size Allah’tan bir fetih olursa, “Biz sizinle beraber değil miydik?” derler; eğer kâfirlere bir nasip olursa, “Sizi ele geçirmedik mi ve sizi müminlerden men etmedik mi?” derler; Allah kıyamet günü aranızda hükmedecektir; Allah kâfirler için müminler üzerine bir **سبيلا** asla kılmayacaktır (141)﴾ النساء
(3) dünyada
﴿Sonra onlara karşı size tekrar dönüşü geri verdik ve sizi mallarla ve oğullarla destekledik ve sizi daha çok bir topluluk kıldık (6)﴾ الإسراء
	﴿Sonra ecellerine vardıklarında, onları maruf ile tutun yahut onları maruf ile ayırın; sizden adalet sahiplerini şahit tutun ve şahitliği Allah için ikame edin; işte bu, Allah’a ve ahiret gününe iman eden kimseye öğüt verilir; kim Allah’tan sakınırsa, ona bir çıkış **يجعل** eder (2)﴾ الطلاق ﴿Kadınlarınızdan hayızdan kesilenler: eğer şüphe ederseniz, onların iddeti üç aydır; hayız görmeyenler de; hamilelerin eceli ise yüklerini bırakmalarıdır; kim Allah’tan sakınırsa, ona işinden bir kolaylık **يجعل** eder (4)﴾ الطلاق ﴿Genişlik sahibi, genişliğinden infak etsin; rızkı kendisine daraltılan da Allah’ın kendisine verdiğinden infak etsin; Allah hiçbir nefsi ancak kendisine verdiğiyle yükümlü kılar; Allah bir zorluktan sonra bir kolaylık **سيجعل** edecektir (7)﴾ الطلاق
	﴿Andolsun Allah, elçisine rüyayı hak ile doğruladı: Allah dilerse, güven içinde, başlarınızı tıraş etmiş ve kısaltmış olarak, korkmadan Mescid-i Haram’a mutlaka gireceksiniz; bilmediğinizi bildi; bunun aşağısında yakın bir fetih **فجعل** etti (27)﴾ الفتح ﴿Eğer ona yardım etmezseniz, Allah ona yardım etti: kâfir olanlar onu çıkardıkları vakit, iki kişiden ikincisi iken; ikisi mağarada iken; arkadaşına “Üzülme, şüphesiz Allah bizimle beraberdir” derken; Allah onun üzerine sekînetini indirdi ve onu görmediğiniz ordularla destekledi ve kâfir olanların kelimesini en aşağı **وجعل** etti; Allah’ın kelimesi ise en yücedir; Allah azizdir, hakimdir (40)﴾ التوبة
	﴿Ey iman edenler! Kadınları zorla miras almanız size helal değildir; onlara verdiğinizin bir kısmını götürmeniz için onları sıkıştırmayın; ancak apaçık bir fuhuş getirmeleri müstesna; onlarla maruf ile geçinin; eğer onlardan hoşlanmazsanız, olur ki bir şeyi hoşlanmazsınız da Allah onda çok hayır **ويجعل** eder (19)﴾ النساء
	﴿Ve yeryüzünde zayıf düşürülenlere lütufta bulunmak istiyoruz ve onları imamlar **ونجعلهم** ederiz ve onları varisler **ونجعلهم** ederiz (5)﴾ القصص ﴿Ve beni nimet cennetinin varislerinden **واجعلني** et (85)﴾ الشعراء
(4) ahirette
﴿Yoksa kötülükleri kazanmış olanlar, onları iman edenler ve salih ameller işleyenler gibi **أن نجعلهم** edeceğimizi mi sandılar? Dirimleri ve ölümleri eşit (mi)? Ne kötü hükmediyorlar (21)﴾ الجاثية ﴿Yoksa iman edenleri ve salih ameller işleyenleri yeryüzünde bozguncular gibi mi **نجعل** ederiz? Yoksa takva sahiplerini facirler gibi mi **نجعل** ederiz? (28)﴾ ص
أ - salihler
Cennetler ve köşkler ﴿Bereketli olan O’dur ki, dilerse sana bundan daha hayırlısını, altından ırmaklar akan cennetleri **جعل** eder ve sana köşkler **ويجعل** eder (10)﴾ الفرقان
Bir sevgi	﴿Şüphesiz iman edenler ve salih ameller işleyenler: Rahman onlar için bir sevgi **سيجعل** edecektir (96)﴾ مريم
	﴿İşte o ahiret yurdu: onu, yeryüzünde bir yücelik ve bir fesat istemeyenler için **نجعلها** ederiz; akıbet takva sahiplerinindir (83)﴾ القصص
	﴿Ve yeryüzünde zayıf düşürülenlere lütufta bulunmak istiyoruz ve onları imamlar **ونجعلهم** ederiz ve onları varisler **ونجعلهم** ederiz (5)﴾ القصص ﴿Ve beni nimet cennetinin varislerinden **واجعلني** et (85)﴾ الشعراء
ب - kötülük yapanlar
﴿Ve yaptıkları amelden her ne yaptıysalar ona yöneldik de onu saçılmış toz **فجعلناه** ettik (23)﴾ الفرقان ﴿Kâfirlikte koşuşanlar seni üzmesin; şüphesiz onlar Allah’a hiçbir şey zarar veremezler; Allah, ahirette onlar için bir pay **ألا يجعل** etmemek istiyor; onlar için büyük bir azap vardır (176)﴾ آل عمران
	﴿Gözleri ateş ehline doğru çevrildiğinde, “Rabbimiz! Bizi zalimler kavmiyle beraber **لا تجعلنا** etme” derler (47)﴾ الأعراف ﴿Musa kavmine öfkeli, kederli olarak döndüğünde dedi ki: “Benden sonra beni ne kötü halef kıldınız! Rabbinizin emrini acele mi ettiniz?” Ve levhaları attı ve kardeşinin başından tuttu, onu kendine çekiyordu; dedi ki: “Anamın oğlu! Şüphesiz kavim beni zayıf düşürdü ve neredeyse beni öldüreceklerdi; düşmanları benimle sevindirme ve beni zalimler kavmiyle beraber **ولا تجعلني** etme” (150)﴾ الأعراف
	﴿De ki: “Rabbim! Eğer bana vaad edildiklerini bana gösterirsen (93), Rabbim, beni zalimler kavmi içinde **فلا تجعلني** etme (94); ve şüphesiz biz, onlara vaad ettiğimizi sana göstermeye elbette kadiriz (95)”﴾ المؤمنون
	﴿Ve zayıf düşürülenler, büyüklük taslayanlara dedi ki: “Bilakis, gece ve gündüz hilesi; hani bize Allah’ı inkâr etmemizi ve O’na denkler **ونجعل له أندادا** etmemizi emrediyordunuz.” Ve azabı gördüklerinde pişmanlığı gizlediler; ve kâfir olanların boyunlarına halkalar **وجعلنا** ettik; ancak yaptıklarıyla mı cezalandırılırlar? (33)﴾ سبأ ﴿Şüphesiz biz, onların boyunlarına halkalar **جعلنا** ettik; o, çenelere kadardır; böylece onlar başları yukarı kalkık kimselerdir (8)﴾ يس
	﴿Ve o gün der ki: “Zannettiğiniz ortaklarımı çağırın!” Onları çağırdılar da onlara cevap vermediler; ve aralarına bir helak yeri **وجعلنا** ettik (52)﴾ الكهف ﴿Allah, murdarı temizden ayırsın ve murdarı bir kısmını bir kısmı üzerine **ويجعل** etsin de onu yığsın, hepsini bir araya yığsın, sonra onu cehennemde **فيجعله** etsin; işte onlar hüsrana uğrayanlardır (37)﴾ الأنفال
	﴿Umulur ki Rabbiniz size merhamet eder; eğer dönerseniz, döneriz; ve cehennemi kâfirler için bir hasır **وجعلنا** ettik (8)﴾ الإسراء ﴿Kim çarçabuk olanı isterse, dilediğimizi, dilediğimiz kimse için onda çarçabuklaştırırız; sonra ona cehennemi **ثم جعلنا له جهنم** ederiz; onu kınanmış, kovulmuş olarak girer (18)﴾ الإسراء
İnsanlar **يجعلون** (akıbet, akıbet olmayan)
﴿Artık sana, ilimden sana gelenin ardından onun hakkında kim tartışırsa, de ki: “Gelin, oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, nefislerimizi ve nefislerinizi çağıralım; sonra dua edelim de Allah’ın lanetini yalancılar üzerine **فنجعل** edelim” (61)﴾ آل عمران
	﴿Allah’ın ahdini, ahitleştiğinizde yerine getirin; yeminleri pekiştirdikten sonra bozmayın; hâlbuki Allah’ı üzerinize kefil **وقد جعلتم الله عليكم كفيلا** ettiniz; şüphesiz Allah yaptıklarınızı bilir (91)﴾ النحل ﴿Ve onu, soyunda kalıcı bir kelime **وجعلها كلمة باقية** etti; umulur ki dönerler (28)﴾ الزخرف
	﴿Dedi ki: “Eğer benden başka bir ilah edinirsen, seni mutlaka hapsedilenlerden **لأجعلنك من المسجونين** ederim” (29)﴾ الشعراء
Bir şeyi bir şey gibi **جعل** etmek ﴿Hacılara su vermeyi ve Mescid-i Haram’ı imar etmeyi, Allah’a ve ahiret gününe iman eden ve Allah yolunda cihad eden kimse gibi mi **أجعلتم** ettiniz? Allah katında eşit olmazlar; Allah zalimler kavmini hidayet etmez (19)﴾ التوبة ﴿Elçinin duasını aranızda, bazınızın bazınıza duası gibi **لا تجعلوا** etmeyin; Allah sizden gizlice sıvışanları elbette bilir; artık onun emrine muhalefet edenler sakınsın: onlara bir fitne isabet etmesinden yahut onlara elem verici bir azap isabet etmesinden (63)﴾ النور ﴿İnsanlardan kimi de vardır ki: “Allah’a iman ettik” der; sonra Allah uğrunda eziyet edilince, insanların fitnesini Allah’ın azabı gibi **جعل** eder; ve Rabbinden bir yardım gelirse, mutlaka “Şüphesiz biz sizinle beraberdik” der; Allah âlemlerin göğüslerinde olanı daha iyi bilen değil midir? (10)﴾ العنكبوت
Mekânı veya mevkii değiştirme ﴿Onu götürdüklerinde ve onu kuyunun dibine **أن يجعلوه في غيابة الجب** etmeye topluca karar verdiklerinde; ve ona vahyettik: “Onlar farkında değilken, mutlaka onlara bu işlerini haber vereceksin” (15)﴾ يوسف ﴿İbrahim dediği vakit: “Rabbim! Ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster.” Dedi ki: “İman etmedin mi?” Dedi ki: “Evet; fakat kalbim yatışsın diye.” Dedi ki: “Öyleyse kuşlardan dört tane al; onları kendine doğru topla; sonra onlardan her dağın üzerine bir parça **ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا** et; sonra onları çağır, sana koşarak gelirler; ve bil ki Allah azizdir, hakimdir” (260)﴾ البقرة

﴿Ve inkâr edenler dedi: “Rabbimiz! Bizi saptıranları, cinlerden ve insanlardan olanları bize göster; ikisini ayaklarımızın altına kılalım ki en aşağıdakilerden olsunlar.” (29)﴾ Fussılet
	﴿Ve delikanlılarına dedi: “Onların sermayelerini yüklerinin içine kılın; umulur ki onu, ehillerine döndüklerinde tanırlar; umulur ki dönerler.” (62)﴾ Yûsuf ﴿Onları teçhizatlarıyla donatınca, su kabını kardeşinin yüküne kıldı; sonra bir münâdî nida etti: “Ey kervan! Şüphesiz siz hırsızlarsınız.” (70)﴾ Yûsuf
﴿Dedi: “Beni yerin hazineleri üzerine kıl; şüphesiz ben koruyucuyum, biliciyim.” (55)﴾ Yûsuf ﴿Ve rızkınızı, sizin yalanlamanız kılıyorsunuz. (82)﴾ Vâkıa
Bir vâde kılar
﴿Ve Rabbinin huzuruna saf saf arz olundular: “Andolsun, sizi ilk defa yarattığımız gibi bize geldiniz; bilakis, size bir vâde kılmayacağımızı zannettiniz.” (48)﴾ Kehf ﴿Ve işte o beldeler: zulmettiklerinde onları helâk ettik; ve helâkleri için bir vâde kıldık. (59)﴾ Kehf
	﴿De ki: “Bilmiyorum: size vaad olunan yakın mıdır, yoksa Rabbim onun için bir müddet mi kılar?” (25)﴾ Cin
	﴿“Elbette sana onun benzeri bir sihirle geleceğiz; öyleyse bizimle senin aranda bir vâde kıl: ne biz ona muhalefet edelim ne de sen; uygun bir yer (olsun).” (58)﴾ Tâhâ
	﴿Görmediler mi ki gökleri ve yeri yaratan Allah, onların benzerini yaratmaya kadirdir; ve onlar için bir ecel kıldı, onda şüphe yoktur; buna rağmen zâlimler ancak nankörlüğü reddetmediler. (99)﴾ İsrâ
Muhtârü’s-Sıhâh
● [جعل] ج ع ل: **جَعَلَ** şöyle şöyle, **قطع** bâbındandır; ve **مَجْعَلاً** da, **مقعد** vezninde; ve **جَعَلَهُ** peygamber: onu dönüştürdü; ve “melekleri dişiler kıldılar”: onları adlandırdılar; ve **الجُعْلُ** (zamm ile): insana bir şeyden kılınan (tayin edilen) şey, **فعل** vezninde; bunun gibi **الجِعالةُ** (kesr ile) ve **الجَعِيلةُ** da; ve **الجُعَلُ**: bir küçük hayvancık; ve **اجْتَعَلَ** “**جعل**” mânâsınadır.
الراغب
جعل
- **جعل**: bütün fiillerde genel bir lafızdır; ve **فعل**’den, **صنع**’dan ve diğer kardeşlerinden daha geneldir; ve beş vecih üzere tasarruf eder:
Birincisi: **صار** ve **طفق** mecrâsında cereyan eder; böylece geçişli olmaz; nitekim “**جعل** Zeyd şöyle şöyle söylüyor” (ve bu bâbın çoğunu Süyûtî, el-İtkân 2/210’da nakletti); şair dedi:
- 93 - Artık Süheyl oğullarının dişi devesi **جعلت** *** eyerlerin (yük semerlerinin) üstlerinden otlağı yakın (oldu)
(بيت, Buhtur b. Atûd’dan bir adama aittir; ve el-Hizâne 9/352; Muğnî’l-Lebîb s. 310; Şifâü’l-‘Alîl bi-Şerhi’t-Teshîl 1/345; el-Eşmûnî 1/259’dadır)
İkincisi: **أوجد** mecrâsında cereyan eder; böylece bir mef‘ûle geçişli olur; Aziz ve Celîl’in sözü gibi: }**وجعل** الظلمات والنور﴿[En‘âm/1],﴾**وجعل** لكم السمع والأبصار والأفئدة{ [Nahl/78].
Üçüncüsü: bir şeyi bir şeyden var etmede ve onu ondan teşkîl etmede; nitekim: }والله **جعل** لكم من أنفسكم أزوجا﴿[Nahl/72],﴾**وجعل** لكم من الجبال أكنانا﴿[Nahl/81],﴾**وجعل** لكم فيها سبلا{ [Zuhruf/10].
Dördüncüsü: şeyi bir hâl üzere, başka bir hâl olmaksızın dönüştürmede; nitekim: }الذي **جعل** لكم الأرض فراشا﴿[Bakara/22], ve sözü:﴾**جعل** لكم مما خلق ظلالا﴿[Nahl/81],﴾**وجعل** القمر فيهن نورا﴿[Nûh/16], ve Yüce’nin sözü:﴾إنا **جعلناه** قرآنا عربيا{ [Zuhruf/3].
Beşincisi: bir şey hakkında bir şeye hükmetmek; hak da olsa bâtıl da olsa. Hakka gelince, Yüce’nin sözü gibi: }إنا رادوه إليك و**جاعلوه** من المرسلين﴿[Kasas/7]; bâtıla gelince, Aziz ve Celîl’in sözü gibi:﴾**وجعلوا** لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا﴿[En‘âm/136],﴾وي**جعلون** لله البنات﴿[Nahl/57],﴾الذين **جعلوا** القرآن عضين{ [Hicr/91].
Ve **الجعالة**: tencerenin indirildiği bez parçası; ve **الجعل** ve **الجعالة** ve **الجعيلة**: insan için fiili sebebiyle kılınan şey; böylece ücret ve sevaptan daha geneldir; ve “**كلب مجعل**”: çiftleşme talebine kinayedir; ve **الجعل**: bir küçük hayvancık.
ملخص اللسان
Lafzın vecihleri: koydu - yaptı - dönüştürdü - onu zannetti - yarattı - işledi - hazırladı - dedi - şey hakkında söz ve hüküm - onları adlandırdı - : ona onu verdi - rüşvet - onun işi üzerine ona kıldığı şey - yöneldi ve aldı
1. **جَعَلَ** şeyi, onu **يَجْعَله**: **جَعْلاً** ve **مَجْعَلاً** ve **اجتعله**: koydu;
2. Ve **اجْتَعَلَ** geceyi “uzatılmış koşucu ipi gibi”: yani geceyi, kuyunun ipinin suya doğruluğu gibi, bütün gece dosdoğru yürür kıldı,
3. Ve **جَعَلَه** onu **يَجْعَلُه**: **جَعْلاً**: yaptı,
4. Ve **جَعَله**: onu dönüştürdü.
5. “Senin eşyânı, bazısı bazısının üstüne **جَعَلْت**”: onu attın,
6. Ve Basra’yı Bağdat **جَعَل**: onu o zannetti.
7. Ve “şöyle şöyle yapar **جَعَل**”: yöneldi ve aldı;
8. Ve **جَعَل**: işledi ve hazırladı.
9. Ve **جَعَل**: yarattı.
10. Ve **جَعَل**: dedi,
11. }إِنا **جعلناه** قرآناً عربيّاً{: mânâsı: Biz onu Arapça bir Kur’ân olarak açıkladık;
12. Ve “Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler **جعلوا**.” Buradaki **الجَعْل**: şey hakkında söz ve hükümdür.
13. “Zeyd’i insanların en bilgilisi **جعلت**”: yani onu bununla vasfettin ve onunla hükmettin.
14. “Onu, işiyle insanların en mahiri **جَعَلْته**”: yani onu dönüştürdün.
15. : }و**جَعَلْنا** من الماء كل شيء حيٍّ{: yani yarattık.
16. Ve “Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler **جَعَلوا**”: yani onları adlandırdılar.
17. Ve “şeyi aralarında **تَجاعلوا**”: onu aralarında kıldılar. Ve ona şöyle şöyle **جَعَل**: onu bununla onun üzerine şart koştu,
18. Ve **الجُعْل** ve **الجِعال** ve **الجَعِيلة** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة** ve **الجَعالة**: onun işi üzerine ona kıldığı şey.
19. Ve **الجَعالة**: rüşvet;
20. Ve onu **أَجْعَله**: **جُعْلاً**; ve onu ona **أَجْعَله**: ona onu verdi.
21. Ve **الجِعالة** ve **الجعالات**: seferler sırasında yahut sultandan onları sıkıştıran iş sebebiyle aralarında **يَتَجاعلونه** (karşılıklı kıldıkları) şey.
22. Sana bir **جَعْل** ve **جُعْل** **جَعَل**: o, bir şey üzerine fiil yahut söz olarak ücrettir,
23. **الجُعْل** ve **الجَعالة**: gazilere sefer yazılır; dört ve beş kişiden bir kişi çıkar; ve ona bir **جُعْل** kılınır.
24. Ve **الجاعِل**: veren,
25. Ve **المجتعل**: alan.
26. **جَعِيلة** boğulma: haram kazançtır; o, boğulan eşyasından boğulanı çıkarsın diye ona bir **جُعْل** kılmasıdır;
27. “Develerinde bize bir **جَعيلَة** **جَعَلوا**; biz de onlardan **نَجْتَعِل** etmeyi (almayı) reddettik.”
28. Ve **الجِعال** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة**: tencerenin indirildiği bez parçası yahut başkası,
29. Ve dişi köpek ve dişi kurt ve dişi aslan ve her pençeli olan **أَجْعَلَت**; ve **اسْتَجْعَلَت**: çiftleşmeyi sevdi ve erkeği arzuladı.
30. **الجَعْلة**: fidan yahut sürgün,
31. **الجَعْلة**: kısa hurma ağacı,
32. **الجَعْلة**: el için kaçırılan (fırsat),
33. **الجَعْوَل**: devekuşu yavrusu, devekuşunun çocuğu.
34. Ve **الجُعَل**: yer hayvanlarından siyah bir hayvan,
35. Ve **ماء جَعِلٌ** ve **مُجْعِلٌ**: içinde **الجِعْلان** ve **الخَنافس** öldü ve içine düşüp yığıldı.
36. Ve **أَرض مُجْعِلة**: **الجِعْلان**’ı çok olan.
37. “**الجُعَل** burnuyla yuvarladığı gibi”: o, **الخُنْفُساء** gibi bilinen bir hayvandır,
38. **الجِعْلان**: geniş başlıdır; elleri ve başı **المآشِيرِ** gibidir,
39. : siyah, çirkin; **الجُعَل**’e benzetilmiş,
40. Ve “**رَجُل جُعَل**”: o, inatçıdır; çünkü **الجُعَل** inatçılıkla vasfedilir,
41. Ve **جُعَل الإِنسان**: onun gözetleyicisi.

**لسان العرب**: Arapların dili.

● - **جعل**: **جَعَلَ** şeyi **يَجْعَله** **جَعْلاً** ve **مَجْعَلاً** ve **اجتعله**: onu koydu; Ebû Zübeyd dedi:
    Ve **مُغِبٌّ** (olan) **بِثَنْي الحِنْوِ** (yerinde) **مُجْتَعِلٌ** değildir,
    **في الغِيلِ** (içinde), **في ناعِمِ البَرْدِيِّ** (içinde), **مِحْرَابا**.
    Ve kız kardeşinin oğlu **اللَّجلاج** için mersiye söylerken dedi:
    **ناطَ** zayıfların işini, ve **اجْتَعَلَ** geceyi
    uzatılmış **العَادِيَّةِ** ipi gibi.
    Yani: bütün geceyi, kuyunun ipinin suya doğru doğruluğu gibi dosdoğru yürür kıldı; **العادِيَّة** eski kuyudur. Ve **جَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً**: onu yaptı/imal etti; ve **جَعَله**: onu dönüştürdü. Sîbeveyh dedi: **جَعَلْت** eşyanı, bir kısmını bir kısmının üstüne: onu attın/bıraktın; bir defa da dedi: onu yaptın; merfû‘ (okunuş), cümleyi hâlin yerine ikame etmek üzerinedir. Ve **جَعَل** çamuru çömlek, çirkini güzel: onu ona dönüştürdü. Ve **جَعَل** Basra’yı Bağdat: onu o sandı. Ve **جَعَلَ** şöyle şöyle yapar: yöneldi ve başladı; Sîbeveyh inşad etti:
    Ve nefsim, bir **ضَغْمَةٍ** için hoşlanır oldu,
    onun **ضَغْمِ**’i için; onun azı dişi kemiği tıkırdatır.
    Zecâc dedi: **جَعَلْت** Zeyd’i kardeşin: onu sana nisbet ettin. Ve **جَعَل**: yaptı ve hazırladı. Ve **جَعَلَ**: yarattı. Ve **جَعَلَ**: dedi; bundan, Yüce Allah’ın sözü: **إِنا جعلناه قرآناً عربيّاً**; manası: onu Arapça bir Kur’an olarak açıkladık/beyan ettik; bunu Zecâc nakletti; ve “onu söyledik” denildi; ve “onu dönüştürdük” denildi. Bundan da şu söz: **وجعلني نبيّاً**; ve Aziz ve Celil olanın sözü: **وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً**. Zecâc dedi: buradaki **الجَعْل**, söz ve bir şey hakkında hüküm verme manasındadır; senin “Zeyd’i insanların en bilgilisi yaptım” demen gibi; yani onu bununla vasfettim ve onunla hükmettim. Ve denir: falan şöyle şöyle yapmaya **جَعَلَ**; senin “**طَفِقَ**” ve “**عَلِقَ**” şöyle şöyle yapar demen gibi. Ve denir: onu işinde insanların en mahiri **جَعَلْتُه**; yani onu dönüştürdüm. Ve Yüce Allah’ın sözü: **وجَعَلْنا من الماء كل شيء حيٍّ**; yani yarattık. Ve mahlûk “şu kapıyı falan ağaçtan **جَعَلْتُ**” dediğinde manası: onu yaptım/imal ettimdir. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **فجعلهم كعصف مأْكول**; yani onları dönüştürdü. Ve Yüce Allah’ın sözü: **وجَعَلوا فيفي شركاء**; yani: **افيفي**’den başkasının bir şey yarattığını mı gördüler de, **افيفي**’nin yaratması başkasının yaratmasından onlara karışık mı geldi? Ve şu söz: **وجَعَلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً**; yani onları adlandırdılar. Ve **تَجاعلوا** şeyi: onu aralarında yaptılar. Ve **جَعَل** ona şöyle şöyle
    (* “**وجعل له كذا إلخ**” sözü: asılda böyledir) onu bununla ona karşı şart koştu; aynı şekilde işçiye şöyle şöyle **جَعَل**.
    Ve **الجُعْل** ve **الجِعال** ve **الجَعِيلة** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة** ve **الجَعالة**; kesre ve damme, Lihyânî’den: bütün bunlar, onun işine karşılık ona yaptığı şeydir. Ve **الجَعالة** fetha ile: rüşvet; yine Lihyânî’den. Ve Merre, **الجُعالة**’yı, gazî için yapılan şeye tahsis etti; bu, insana bir gazve vacip olduğunda, yerine başka bir adamı, şart koştuğu bir **بِجُعْلٍ** ile koymasıdır. Ve Esedî’nin beyti:
    Ben **الجُِعالة**’yı, canını ortaya koyan birine verdim,
    Cerm’in delikanlılarından, keskin (tarafı) hafif olana.
    Cîm’in kesresiyle ve dammesiyle rivayet edilir; ve İbn Berrî şöyle rivayet etti:
    Sana, canını ortaya koyan bir **الجِعالة** yeter,
    kesre ile **الجِعالة**’ya şahit olarak. Ve onu **جُعْلاً** **أَجْعَله** ve onu ona **أَجْعَله**: onu ona verdi. Ve **الجَعالة**, fetha ile, şeyden: insan için yaptığın şeydir. Ve **الجِعالة** ve **الجعالات**: seferberlikler sırasında yahut sultandan kendilerini sıkıştıran iş sebebiyle aralarında karşılıklı yaptıkları şeydir. İbn Sîrîn hadîsinde: İbn Ömer’in yanında **الجَعائل** zikredildi; dedi ki: “Bir ücret karşılığında gazveye çıkmam ve cihaddaki ücretimi satmam.” İbnü’l-Esîr dedi: o, **جَعيلة** yahut **جَعَالة**’nin (fetha ile) cem‘idir. **الجُعْل**: isimdir, damme ile; masdar fetha iledir. Denir: sana bir **جَعْلاً** ve **جُعْلاً** **جَعَل**; o, bir şey üzerine fiil yahut söz olarak ücrettir. Dedi ki: hadiste murad, gazvenin adama yazılması, sonra yerine çıkması için başka bir adama bir şey vermesidir; yahut oturanın gazîye bir şey verip gazînin oturması ve kendisinin çıkmasıdır. Ve denildi: **الجُعْل** ve **الجَعالة**, seferberliğin gazilere yazılması, dört-beş kişiden bir kişinin çıkması ve ona bir **جُعْل** yapılmasıdır. İbn Abbâs dedi: onu bir köle yahut cariye kılarsa, o faydasızdır; onu bir **كُراع** yahut silah içinde kılarsa, sakınca yoktur; yani çıkan kişiye verdiği **الجُعْل**, eğer köle yahut cariye ise, onunla yalnız o kişi tahsis olunur; ona itibar yoktur; eğer onu gazvesinde ihtiyaç duyduğu silah yahut **كُراع** ile destekliyorsa, sakınca yoktur. Ve **الجاعِل**: veren; ve **المجتعل**: alan. Hadiste: İbn Ömer’e **الجَعالات** soruldu; dedi ki: “Sen gazveyi kesinleştirirsen de **افيفي** sana bir rızık karşılığı verirse, sakınca yoktur; ama dirhemler verilirse gazveye çıkıp, verilmezse oturursan, onda hayır yoktur.” Hadiste: **جَعِيلة الغَرَق سُحْت**; o, boğulan eşyasından boğulanı çıkarması için ona bir **جُعْلاً** yapmasıdır; içindeki cehalet sebebiyle fasit akit olduğundan onu **سُحْت** kıldı. Ve denir: develerinde bize bir **جَعيلَةً** yaptılar da, onlardan **نَجْتَعِل** etmeyi, yani almayı, reddettik. Ve ona, şöyle şöyle yapması üzerine bir **جُعْلاً** yaptım. Ve **الجِعال** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة**: tencereyi bir bez yahut başkasıyla indirdiğin şeydir; cem‘i **جُعُل**dür; **كِتاب** ve **كُتُب** gibi. Tufeyl dedi:
    Aşiretten sav, nerede olursa olsun,
    ve yumurtasının önünde bir **جِعالا** ol.
    İbn Berrî inşad etti:
    Kışın, doğurduğum çocuğuma acele etme,
    tencereyi, **جِعال** olmaksızın indirirsin.
    Dedi ki: tencerenin içine konulduğu şey ise **الجِئَاوة**’dir. Ve tencereyi **إِجْعالاً** **أَجْعَل**: onu **الجِعال** ile indirmektir; ve ben onu da aynı şekilde **جَعَلْتُ**.
    Ve köpek ve dişi kurt ve dişi aslan ve her pençeli olan **أَجْعَلَت**; o, **مُجْعِل**dir; ve **اسْتَجْعَلَت**: çiftleşmeyi sevdi ve erkeği arzuladı. Ve **الجَعْلة**: fidan yahut **الوَدِيَّة**; ve denildi: kısa hurma ağacı; ve denildi: ele kaçmayan (şey)dir; cem‘i **جَعْلٌ**dür. Şöyle dedi:
    Yemin ettim, onun **بَعْلُها**’sı benden gitmeyecek,
    yahut onun **جَثِيثُها**’sı ile **جَعْلُها**’sı eşit olacak.
    **البَعْل**: **المُسْتبعل**. **الجَثِيثة**: fidan. Ve **الجَعْل** dahi hurmadan: **البَعْل** gibidir. Asma‘î: **الجَعْل** hurmaların kısalarıdır; Lebîd dedi:
    **جَعْلٌ** kısadır ve dallardır; onunla yüklenir,
    **من الكَوافِر**’den; **مهضُومٌ** ve **مُهتَصَرُ**.
    (* “**مهضوم**” sözü: asılda burada böyledir; onu **كفر** tercümesinde **مكموم** lafzıyla getirdi; ikisi iki rivayet olabilir.)
    İbnü’l-A‘râbî: **الجَعَل**, kısalıkla beraber semizlik ve inatçılıktır. İbn Düreyd: **الجَعْوَل** **الرَّأْلُ**dür; devekuşunun yavrusu. Ve **الجُعَل**: yer hayvanlarından siyah bir dabbe; denildi: o, **أَبو جَعْران**’dır, cîm fetha ile; cem‘i **جِعْلانٌ**dur. Ve su **جَعِلَ** oldu, kesre ile, **جَعَلاً**; yani onda **الجِعْلانُ** çoğaldı. Ve **ماء جَعِلٌ** ve **مُجْعِلٌ**: içinde **الجِعْلان** ve böcekler öldü ve içine düşüp yığıldı. Ve **أَرض مُجْعِلة**: **الجِعْلان**’ı çok olan. Hadiste: “**كما يُدَهْدِهُ الجُعَلُ بأَنفه**”; o, **كالخُنْفُساء** gibi, bilinen bir hayvandır,

İbn Berrî dedi: Ebû Hâtim Ebû Selmân dedi: **أَبو سَلْمان** **أَعظمُ الجِعْلان** (yani **ذو رأْس عريض**) geniş başlıdır; iki eli ve başı **كالمآشِيرِ** gibidir, dedi. Ve dedi: el-Hecerî dedi: **أَبو سَلْمان** iki kanadı olan, **الجُعَل** gibi bir küçük canlıdır. Kurâ‘ dedi: **الجُعَل**’a Tayyi’ lehçesinde **أَبو وَجْزة** denir. Ve **رَجُل جُعَل**: siyah, çirkin; **الجُعَل**’a benzetilmiş. Ve denildi ki: o, **اللَّجُوج**’dur; çünkü **الجُعَل** **اللَّجاجة** ile vasfedilir; “**رجل جُعَلٌ**” denir. Ve **جُعَل الإِنسان**: onun gözetleyicisi. Ve meselde: “**سَدِك بامرِئ** (* «بامرئ» sözü asılda böyle; el-Meydânî onu sonunda hemzeli “**امرئ**” lafzıyla zikretti, sonra şerhinde dedi ki: Ebû’n-Nedâ dedi: “**سدك بأمري**” işlerin bir işi (demektir); “**بامرئ**” diyen tashif etmiştir) **جُعَلُه**”; bu, ihtiyacını gidermek için tenha yer isteyen bir adam hakkında darb-ı mesel yapılır; ona bir başkası yapışır, onu (ihtiyacını) söylemekten yahut yapmakdan men eder. Ebû Zeyd dedi: Bu ancak, onun gibi birinin kendisine eşlik ettiği alçak için mesel olarak darb olunur. Ve denildi ki: bu, sıkıntı verme ve bozma sırasında söylenir. Ebû Zeyd inşad etti:

**إِذا أَتَيْتُ سُلَيْمى، شَبَّ لي جُعَلٌ
إِنَّ الشَّقِيَّ الذي يَصْلى به الجُعَل**

Bunu, bir kadınla konuşmakta olan bir adam söyledi; ne zaman ona gelse ve yanında otursa, konuşmalarını kesecek biri onun üzerine (musallat) olurdu. İbn Buzerc dedi: A‘râb bize dedi ki: çocukların oynadığı bir oyunumuz var; ona **جَبَّى جُعَلُ** adını veririz; çocuk başını yere koyar, sonra sırt üstü döner. Dedi: Onu bir adam adı olarak istediklerinde **جَبَّى جُعَلُ**’u i‘râb ettirmezler; fakat “**هذا جُعَلٌ**” dediklerinde, **جَبَّى** olmaksızın, onu i‘râb ettirirler.

Ve **الجَعْوَل**: devekuşu yavrusu; Yemenî (lehçesi).

Ve **جُعَيْل**: bir adam adıdır. Ve **بَنُو جِعال**: bir kabiledir. Ve bazı fazilet sahiplerinden birinin hattıyla bir hâşiye gördüm; dedi: Ebû’l-Kâsım Ali b. Hamza el-Basrî, el-Müberred üzerine “et-Tenbîhât”ta, “el-Kâmil” kitabında zikretti: **جَعْل**’ın cem‘i **أَجْعال** üzerinedir; o, filin dışkısıdır. Cerîr dedi:

**قَبَحَ الإِلهُ بَني خَضَافِ ونِسْوَةً،
بات الخَرِيرُ لَهُنَّ كالأَجْعال**

مقاييس اللغة:
(**جعل**) **الجيم** ve **العين** ve **اللام** ölçüye vurulmamış kelimelerdir; bazısı bazısına benzemez. Şu hâlde **الجَعْلُ**: elden kaçan hurma fidanıdır; bir tanesi **جَعْلة**’dir. Ve o, onun sözüdür:
* yahut onun sıkı (gür) olanı ile **جَعْلُ**’ü eşit olur([2]) *
Ve **الجَعْوَل**: devekuşu yavrusudur. Ve **الجِعَال**: tencerenin **الأثافي**’den (ocak taşlarından) onunla indirildiği bez parçasıdır. Ve **الجُعْل** ve **الجَُِعالة** ve **الجَعيلة**: insan için, yaptığı iş üzerine konulan şeydir. Ve “**جعَلْتُ** şeyi”: onu yaptım. Halîl dedi: Ancak **جَعلَ** daha geneldir; “**جَعَلَ** der” dersin, “**صَنعَ** der” demezsin. Ve **كُلْبَةٌ مُجْعِلٌ**, çiftleşmeyi istediği zaman. Ve **الجُعَلَةُ**: yer adıdır([3]). Dedi ki:
* ve ondan sonra bir yıl **الجُعَلهْ**’yi otlak edindik *
Şu hâlde bu bâb, gördüğün gibi, bazısı bazısına benzemez.

القاموس المحيط:
Onu **جَعَلَهُ**, **منعه** gibi; **جَعْلاً**, ve (harfi) zamme ile de gelir; ve **جَعالَةً**, ve (harfi) kesre ile de gelir; ve **اجْتَعَلَهُ**: onu yaptı; ve şeyi **جَعْلاً**: onu koydu,
ve onun bir kısmını bir kısmının üstüne: onu attı; ve çirkini güzel: onu dönüştürdü; ve Basra’yı Bağdat: onu o sandı; ve onun için şu kadar, şu kadar üzerine: onu bununla ona karşı şart koştu. Ve **جَعَلَ يَفْعَلُ** şöyle şöyle: yöneldi ve başladı; ve “adlandırdı” mânasında olur; ondan: “ **وجَعَلوا الملائِكةَ الذينَ هُم عِبادُ الرحمنِ إناثاً** ”, ve “açıklama” mânasında: “ **إنا جَعَلْناهُ قُرآناً عَرَبِيًا** ”, ve “yaratma” mânasında: “ **وجَعَلَ الظُّلُماتِ والنورَ** ”, ve “şereflendirme” mânasında: “ **جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً** ” “ **جَعَلَ اللّهُ الكعبةَ البَيْتَ الحَرَامَ قِياماً** ”, ve “değiştirme” mânasında: “ **فَجَعَلْنا عالِيَها سافِلَها** ” ve “şer‘î hüküm” mânasında: Allah farz namazları beş yaptı; ve “bid‘atçı keyfîlik” mânasında: “ **الذينَ جَعَلوا القرآنَ عِضِينَ** ”. Ve lâzım da olabilir; ve o, yaklaşma fiillerine dâhil olandır; onun sözü gibi:
وقد **جَعَلْتُ** إذا ما قُمْتُ يُثْقِلُنِي ... ثَوْبِي فأنْهَضُ نَهْضَ الشارِبِ الثَّمِلِ
Ve “**جَعَلْتُ** Zeyd’i senin kardeşin”: onu sana nisbet ettim. Ve **الجُعالَةُ**, üç vecih üzere; ve **ككِتابٍ** ve **قُفْلٍ** ve **سَفينَةٍ** gibi: onun, işi üzerine ona yaptığı şeydir.
Ve **تَجاعَلوا** şeyi: onu aralarında yaptılar. Ve **كَسَحابَةٍ** gibi: rüşvettir; ve senin yerine **بِجُعْلٍ** ile gazâ ettiği zaman gaziye yaptığın şeydir; ve kesre ile de, zamme ile de gelir; ve kesre ve zamme ile: tencerenin onunla indirildiği bez parçasıdır; kesre ile **الجِعال** gibi. Ve **أجْعَلَه** **جُعْلاً**, ve **أجْعَلَهُ** ona: ona verdi; ve tencereyi: onu **بالجِعالِ** ile indirdi; ve dişi köpek ve başkası: çiftleşmeyi sevdi; **كاسْتَجْعَلَتْ** gibi; şu hâlde o **مُجْعِلٌ**’dir. Ve **الجَعْلَةُ**: fidan; yahut kısa hurma ağacı; yahut kötü; yahut ele kaçan; çoğulu: **جَعْلٌ**.
Ve **الجَعْلُ**: hurmadan **البَعْلِ** gibi. Ve **كصُرَدٍ** gibi: siyah, çirkin adam; yahut inatçı; ve gözcü; ve bir küçük canlı; çoğulu: **جِعْلانٌ**, kesre ile. Ve **أرضٌ مُجْعِلَةٌ**, **كمُحْسِنَةٍ** gibi: onun çok olanı. Ve **ماءٌ جِعْلٌ**, kesre ile; ve **ككتِفٍ** ve **مُحْسِنٍ** gibi: onda çoğaldı; yahut onda öldü. Ve gerçekten **جَعِلَ**, **فَرِحَ** gibi; ve **أجْعَلَ**. Ve **الجَعْوَلُ**, **كجَرْوَلٍ** gibi: devekuşu yavrusudur.
Ve **بنُو جِعالٍ**, **ككِتابٍ** gibi: bir kabiledir. Ve **كهُمَزَةٍ** gibi: ‘ayn’dır. Ve **وكزبيرٍ** gibi: **ابنُ سُراقَةَ الضَّمْرِيُّ**, ve **جُعَيْلٌ الأَشْجَعِيُّ**: iki sahâbîdir. Ve **كَعْبُ بنُ جُعَيْلٍ**: şairdir. Ve **الجاعِلُ**: veren. Ve **المُجْتَعِلُ**: alan.
Ve **الجَعَلُ**, harekeli: semizlik içinde kısalık; ve inatçılık. Ve **جاعَلَهُ**: ona rüşvet verdi.

تاج العروس:
ج - ع - ل
Onu **جَعلَهُ** **كمَنَعَهُ**: onu **يَجْعَلُه**; **جَعْلاً** fetha ile ve zamme ile de gelir; ve **جَعالَةً** **كسَحابَةٍ** gibi ve kesre ile de gelir; ve **اجْتَعَلَهُ**: yani onu yaptı; bunun sarih olanı, **الجَعْلَ** ile **الصُّنْعَ**’ın bir olduğudur. Ve Râgıb dedi: **جَعَلَ** bütün fiillerde genel bir lafızdır ve **فَعَل**’dan ve **صَنَع**’dan ve onların diğer kardeşlerinden daha geneldir. Ve **اجْتَعَلَ**’in şahidi, Ebû Zübeyd et-Tâî’nin sözüdür:
ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ واجْتَعَلَ اللَّي ... ل كحَبلِ العادِيَّةِ المَمْدُودِ
**جَعَلَ** şeyi **جَعْلاً**: onu koydu. **جَعَلَ** onun bir kısmını bir kısmının üstüne: onu attı. **جَعَلَ** çirkini güzel: onu dönüştürdü; ondan, yüce sözüdür: “ **إِنّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ** ” yani onları dönüştürdük; ve yüce sözüdür: “ **وَجَعَلَنِي نَبِيّاً** ” yani beni dönüştürdü. **جَعَلَ** Basra’yı Bağdat: onu o sandı. **جَعَلَ** onun için şu kadar, şu kadar üzerine: onu bununla ona karşı şart koştu; ondan **الجَعالَةُ**’dır, ileride geleceği üzere. Râgıb dedi: **جَعَلَ** şu vecihler üzere tasarruf eder; onlardan: “**جَعَلَ يَفعَلُ** şöyle şöyle” denir: yani yöneldi ve başladı; ve o, yönelme ve şeye girişme ve onunla meşgul olma mânasındadır. Ve **جَعَلَ**, “adlandırdı” mânasında olur; ondan, yüce sözüdür: “ **وَجَعَلُوا الْمَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُم عِبَادُ الرَّحْمنِ إِنَاثاً** ”: yani onları adlandırdılar; ve “onları bununla nitelediler ve bununla hükmettiler” denildi; “Falanca, Zeyd’i insanların en bilgilisi yaptı” denildiği gibi. Yahut “inanç” mânasında; yüce sözü gibi: “ **وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ** ”. “Açıklama” mânasında olur; ondan, yüce sözü: “ **إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرآناً عَرَبيّاً** ” yani onu açıkladık; ve “onu söyledik ve indirdik” mânasındadır denildi. “Yaratma ve var etme” mânasında olur; böylece bir mef‘ûle geçişli olur; ondan, yüce sözü: “ **وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ والنُّورَ** ”: yani onları yarattı; ve yüce sözü: “ **وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيءٍ حَيٍّ** ” ve yüce sözü: “ **وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ والأَبْصَارَ والأَفْئِدَةَ** ”. “Şereflendirme” mânasında olur; yüce sözü gibi: “ **وَكَذلكَ جَعَلْنَاكُم أُمَّةً وَسَطاً** ” yani sizi şereflendirdik; ve “sizi adlandırdık” denildi; ve yine yüce sözü: “ **جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيتَ الْحَرَامَ قِيَاماً** ”. “Değiştirme” mânasında olur; yüce sözü gibi: “ **فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا** ”; ve yine yüce sözü: “ **وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُم أَنَّكُم تُكَذِّبُونَ** ”. “Şer‘î hüküm” mânasında olur; şâri‘in sözü gibi: Allah farz namazları beş yaptı; yani bununla hükmetti. “Bid‘atçı keyfîlik” mânasında olur; yüce sözü gibi: “ **الَّذِينَ جَعَلُوا القُرآنَ عِضِينَ** ”. Râgıb dedi: **الجَعْلُ**, bir şeyi bir şey üzerine hükmetme mânasında da olabilir; hak olsun bâtıl olsun. Hak olan ise, yüce sözü gibi: “ **إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرسَلِينَ** ”; bâtıl olan ise, onun sözü gibi: “ **وَجَعَلُوا لِلَّه مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرثِ وَالأَنْعَامِ نَصِيباً** ” “ **وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ** ” “ **الَّذِينَ جَعلَوا الْقُرآنَ عِضِينَ** ”. Ve lâzım da olabilir; ve o, yaklaşma fiillerine dâhil olandır; böylece geçişli olmaz; onun sözü gibi:
وقد **جَعَلْتُ** إذا ما قُمْتُ يُثْقِلُني ... ثَوْبي فأَنْهَضُ نَهْضَ الشَّارِبِ الثَّمِلِ
Ve şairin sözü de böyledir:
وقَدْ جَعَلتْ قَلُوصُ ابْنَي سُهَيلٍ ... مِن الأَكْوارِ مَرتَعُها قَرِيبُ
Ve “**جَعلْتُ** Zeyd’i senin kardeşin”: yani onu sana nisbet ettim. Ve ondan, bir şeyden bir şeyi var etme ve onu ondan oluşturma mânasındaki **الجَعْلُ** kaçtı; şu gibi: “ **جَعَلَ لَكُم مِنْ أَنْفُسِكُم أَزْوَاجاً** ” ve onun sözü: “ **وَجَعلَ لَكُم مِنَ الْجِبَالِ أَكْنَاناً** ” “ **وَجَعَلَ لَكُم فِيهَا سُبُلاً** ”. Ve bir şeyi bir hâl üzere, başka bir hâl olmaksızın dönüştürme mânasında; şu gibi: “ **الذي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِرَاشاً** ” “ **وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِمَّا خَلَقَ ظِلَالاً** ” “ **وَجَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً** ”. Denildi: ve ondan, yüce sözü: “ **إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرآناً عَرَبِيّاً** ”. Ve “eşitleme ve hazırlama” mânasında olur: “ **أَلَم نَجْعَلْ لَهُ عَينَيْنِ** ” “ **يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً** ” “ **يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْراً** ”. Ve bir şeyi bir şeyin içine sokma mânasında; yüce sözü gibi: “ **يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُم في آذَانِهِم مِنَ الصَّواعِقِ** ”. Ve kalbe düşürme ve ilham mânasında; yüce sözü gibi: “ **وَجَعلْنَا في قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ** ”. Ve cümle olarak, hangi mânâ zikredilirse zikredilsin, onda fiil mânasından hâlî olmaz. Ve şeyhimiz allâme Ahmed b. Ali es-Sendîlî’nin **الجَعْل** ve **المَجْعُول** hakkında bir risalesi vardır; onunla muhtesibe reddiye yapmıştır; şimdi ona dair ahdim uzaklaştı; ve o, bâbında nefistir. Ve **الجِعَالَةُ** üç vecih üzere; fetha, Asmaî’den. **الجِعالُ** **ككِتابٍ** gibi; **الجُعْلُ** **مِثال قُفْلٍ**; **الجَعِيلَةُ** **مِثال سَفِينَةٍ**: onun, işi üzerine ona yaptığı şeydir; ve o, ücretten ve sevaptan daha geneldir; cem‘i: **جُعُلٌ** iki zamme ile ve **جَعائِلُ**. Ve **تَجاعَلُوا** şeyi: onu aralarında yaptılar; ve o, **الجَعْلِ**’den **تَفاعُلٌ**’dür. Ve “insanlar, aralarında, sevk (askere çağırma) sırasında yahut onları sultandan sıkıştıran bir iş sırasında **تَجاعَلَ** ettiler” denir. **الجَعالَةُ** **كسَحابَةٍ**: hükümde rüşvettir; ve hadiste onun **سُحْتٌ** olduğu varid olmuştur. Ve senin yerine **بِجُعْلٍ** ile gazâ ettiği zaman gaziye yaptığın şeydir; ve o, **الجَعائِلُ**’dir; onu, üzerine sevk vurulan (yüklenen) kimse, onun yerine gazâ edecek olana öder. Süleyk b. Şakîk el-Esedî dedi ki:
فأعْطَيتُ الجَعالَةَ مُستَمِيتاً ... خَفِيفَ الحاذِ مِن فِتْيانِ جَرْمِ
Ve kesre ile de, zamme ile de gelir. **الجِعالَةُ** kesre ve zamme ile: tencerenin onunla ateşten indirildiği bez parçasıdır; kesre ile **الجِعال** gibi; cem‘i: **جُعُلٌ** ve **جَعائِلُ**; **ككُتُبٍ** ve **رَسائِلَ** gibi. Ve **أَجعَلَهُ** **جُعلاً** zamme ile, عطية’den; ve **أَجْعَلَهُ** ona: yani ona verdi. **أَجْعَلَ** tencereyi: onu **بالجِعالِ** ile indirdi. **أَجْعَلَت** dişi köpek ve diğerleri, yırtıcıların geri kalanından: çiftleşmeyi sevdiği ve istediği zaman; **كاسْتَجْعَلَتْ** gibi; şu hâlde o **مُجْعِلٌ**’dir. Râgıb dedi: o, çiftleşme talebinden kinayedir. Ve **الجَعْلَةُ**: fidan; yahut kısa hurma ağacı; yahut kötü; yahut ele kaçan; cem‘i: **جَعْلٌ**. Dedi ki:
" yahut onun sıkı (gür) olanı ile **جَعْلُ**’ü eşit olur"
Ve denildi: **الجَعْلُ**, hurmadan **البَعْلِ** gibi; vezin ve mânâ bakımından. **الجُعَلُ** **كصُرَدٍ** gibi: siyah, çirkin adam; yahut inatçı. Denildi: o, gözcüdür; ve bunların hepsi teşbih üzeredir. Aslı, nemli yerlerde bulunan siyah bir küçük canlıdır. Cem‘i: **جِعْلانٌ** kesre ile; **كصِردانٍ** gibi. Ve **أَرْضٌ مُجْعِلَةٌ** **كمُحْسِنَةٍ**: onun çok olanı. Ve **ماءٌ جِعْلٌ** kesre ile; **جَعِلٌ** **ككَتِفٍ**; **مُجْعِلٌ** **مِثال مُحْسِنٍ**: onda **الجِعْلانُ** çoğaldı; yahut onda öldü. Ve gerçekten **جَعِلَ** **كفَرِح** ve **أَجْعَلَ**. İbn Düreyd dedi: **الجَعْوَلُ** **كجَرْوَلٍ**: devekuşu yavrusudur; **الرَّأْلِ** gibi, eşittir. Dedi ki: ve **بَنُو جِعالٍ** **ككِتابٍ** gibi: Araplardan bir kabiledir. **الجُعَلَةُ** **كهُمَزَةٍ**: ‘ayn’dır. Sahr b. Umeyr dedi:

"Ve ondan önce, bir yıl **الجُعَلَهْ**’yi otlak edindik:

Ve **زُبَير** gibi: **جُعَيل بنُ سُراقَةَ الضَّمْرِيُّ**; ve denilir: **جُعالٌ** **غُرابٍ** gibi. Ve **جُعَيل بنُ زِيادٍ الأَشْجَعِيُّ**; ondan **عبدُ اللّه بن أبي الجَعْد** rivayet etti; iki sahâbîdirler, Allah onlardan razı olsun. Ve **كَعْبُ بنُ جُعَيل بنِ قُمَير بن عُجْرَةَ**: şairdir.

**شَمِرٌ** dedi: **الجاعِلُ**: veren; **المُجْتَعِلُ**: alan. Denilir: **جَعَلوا لنا جَعِيلَةً في بَعِيرِهم**; sonra onlardan **نَجْتَعِلَ** etmeyi (yani almayı) reddettik.

**ابنُ الأعرابيّ** dedi: **الجَعَلُ** (harekeli): semizlik içinde kısalık. Dedi: ayrıca: **اللَّجاجُ**. Başkası dedi: **جاعَلَهُ**’u **مُجَاعَلَةً** ve **جِعالاً** (yapmak): onu rüşvetledi. Ve **الأساس**’ta: **هو يُجاعِلُهُ**: yani onu bir rüşvetle yumuşatır/uzlaştırır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **جَعِيلَهُ الغَرَقِ**: suda boğulmuş bir eşya veya insan üzerine dalana, kendisi için yapılan şey. Ve **جَعْوَلٌ** **جَزوَلٍ** gibi: özel adlardandır. Ve **جُعالٌ** **غُرابٍ** gibi: sahâbîdir; o, **ابنِ سُراقَةَ**’dan başkadır; onu **الذَّهبيُّ** ve **ابنُ فَهْدٍ** iki mu‘cemlerinde zikrettiler. Ve **شَبِيبُ بن جُعَيل**: şairdir.

Ve **ابنُ بُزُرْج** dedi: Araplar dedi ki: bizim, çocukların oynadığı bir oyunumuz vardır; ona şöyle ad veririz: **جَبَّى جُعَلُ**; **زُفَرٍ** misali: çocuk başını yere koyar, sonra sırt üstü devrilir. Dedi: Bir adamın adı kastedildiğinde **جَبَّى جُعَلُ**’u i‘rablandırmazlar; fakat **جَبَّى** olmaksızın **هذا جُعَلٌ** dediklerinde onu i‘rablandırırlar.

Ve **المَجْعَلُ**: **الجَعْلُ**’dür. Denilir: **جَعَلْتُ كذا وكذا أجعلُه جَعْلاً ومَجْعَلاً**. Ve ondan, **عمر**’in hadisi (Allah ondan razı olsun): "Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) bu maldan, yani **الفَيء**’den, ailesine senelerinin nafakasını harcardı; sonra kalanını alır, onu **مَجْعَلَ مالِ اللّهِ** yapardı.""
