# جعل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B9%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: جعل

جَعَلَ
1 جَعَلَ جعل , aor. جَعَلَ , inf. n. جَعْلٌ (S, Msb, K) and جُعْلٌ and جَعَالَةٌ and جِعَالَةٌ (K) and مَجْعَلٌ, (S, TA,) He made a thing; syn. صَنَعَ; (Msb, K;) but having a more general signification than فَعَلَ and صَنَعَ and their equivalents [as will be shown by what follows]; (Er-Rلghib, TA;) and so ↓ اجتعل: (K:) both these verbs signify the same. (S.) ― -b2- He made a thing of, or from, a thing; as in the saying [in the Kur xvi. 74 and xlii. 9], جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا [He hath made for you, of, or from, yourselves, wives]; and [in the Kur xvi. 83] وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الجِبَالِ أَكْنَانًا [And He hath made for you, of the mountains, places of retreat; as caves, and excavated houses or chambers: so explained by Bd]. (TA.) ― -b3- He created; (K, TA;) brought into being, or existence; (TA;) as in the saying [in the Kur vi. 1], وَچَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورِ [And hath created, or brought into being, the darknesses and the light]; (K, TA;) and [in the Kur xxi. 31] وَجَعَلْنَا مِنَ المَآءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ [And We have created of water, or the seminal fluid, everything living]; and [in the Kur xvi. 80, &c.,] وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الأَبْصَارَ وَالأَفْئِدَةَ [And He created for you the ears and the eyes and the hearts]. (TA.) ― -b4- He made, or prepared; as in the saying [in the Kur lxv. 2], يَجْعَلُ لَهُ مَخْرَجًا [He will make, or prepare, for him a way of escape, or safety]; and [in the Kur lxv. 4] يَجْعَلُ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا [He will make, or prepare, for him an easy state of his circumstances; i. e., will make his circumstances, or case, easy to him]. (TA.) ― -b5- He made; meaning he made to be, or become; he constituted; he appointed; [in which sense it is doubly trans.;] (S, K;) as in the saying in the Kur [xix. 31], وَجَعَلْنِى نَبِيًّا [And He hath made me a prophet]; (S;) [and in the elliptical phrase, جَعَلَهُ عَلَيْهِ He made him to be superintendant, or the like, over it; set him, or appointed him, over it:] and in the phrase, جَعَلَ القَبِيحَ حَسَنًا [He made that which was bad to be, or become, good]. (K.) ― -b6- He made a thing to be in a particular state or condition; as in the saying [in the Kur ii. 20], الَّذِ جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِرَاشًا [Who hath made for you the earth to be as a bed]; and [in the Kur lxxi. 15] وَجَعَلَ القَمَرَ فِيهِنَّ نُورًا [And hath made the moon, in them (the heavens), to be as a light]; and so, as some say, in the saying [in the Kur xliii. 2], اـِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا [Verily we have made it an Arabic Kur-لn]. (TA.) ― -b7- [He made a thing to be in an altered, or changed, state or condition; i. e.,] the verb signifies also the changing a thing from its state or condition; as in the saying [in the Kur xi. 84 and xv. 74], جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا [We made their upper part to be their lower part]; (K;) and in the words of the Kur [lvi. 81], وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ [And do ye make the thanks that ye should render for your sustenance to be that ye charge with falsehood the Giver thereof by attributing it to the stars called أَنْوَآء as expl. by Bd and Jel]. (TA.) ― -b8- He pronounced (Er-Rلghib, K) a thing by a true judgment or decision, (Er-Rلghib,) or as a legal ordinance; (K;) as in the saying (of the Legislator, TA), جَعَلَ اللّٰهُ الصَّلَوَاتِ المَفْرُوضَاتِ خَمْسًا [God hath pronounced the prayers that are made obligatory to be five] (K.) And He pronounce (Er-Rلghib, K *) a thing by a false judgment or decision, (Er-Rلghib,) or according to his own judgment, heretically; (K;) as in the saying [in the Kur xv. 91], الَّذِينَ جَعَلُوا القُرْآنَ عِضِينَ [Who pronounced the Kur-لn to be lies, or enchantment, &c.]. (Er-Rلghib, K.) ― -b9- He called, or named, (S, Msb, K,) a thing; (Msb;) as in the saying [in the Kur xliii. 18], وَجَعَلُوا المَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمٰنِ اـِنَاثًا [And they have called the angels, who are the servants of the Compassionate, females]: (S, K:) or, as some say, the meaning is, have described them as, and pronounced them to be, females; like as one says, جَعَلَ فُلَانٌ زَيْدًا أَعْلَمَ النَّاسِ [Such a one described Zeyd as, and pronounced him to be, the most learned of men]: or have held, or believed, them to be females; like as the verb signifies in the saying in the Kur [xvi. 59], وَيَجْعَلُونَ لِلّٰهِ البَنَاتِ [And they hold, or believe, God to have daughters: or this may be rendered and they attribute to God daughters]. (TA.) You say also, جَعَلْتُ زَيْدًا أَخَاكَ, meaning I asserted Zeyd to be related to thee [as a brother; or I called Zeyd thy brother]. (K.) ― -b10- He thought; as in the saying, جَعَلَ البَصْرَةَ بَغْدَادَ [He thought El-Basrah to be Baghdلd]; (K;) and so in the saying, جَعَلْتُهُ عَبْدًا فَشَتَمْتُهُ [I thought him to be a slave, and consequently I reviled him]. (Ham p. 31.) ― -b11- He made known, or plain, or perspicuous; as in the saying [in the Kur xliii. 2, of which one explanation has been given above], اـِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا [Verily we have made it known, &c., as an Arabic Kur-لn]: (K:) or the meaning is, we have revealed it [as such]. (TA.) ― -b12- He exalted, or ennobled; as in the saying [in the Kur ii. 137], جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا [We have exalted you, or ennobled you, as a nation conforming to the just mean; or just, or equitable, or good]: (K:) [or it may be rendered, we have made you a nation &c.:] or, as some say, the meaning is, we have called you, or named you, a nation &c. (TA.) ― -b13- Also, inf. n. جَعْلٌ, He put, or laid, a thing; or put it, or laid it, down. (K.) And جَعَلَ بَعْضَهُ فُوْقَ بَعْضٍ He put, or threw, one part of it upon another. (K.) ― -b14- He inserted a thing into a thing; as in the Kur [ii. 18], يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِى آذَانِهِمْ [They insert, or put, their fingers into their ears]. (TA.) ― -b15- He put into the heart, or mind; as in the Kur [lvii. 27], وَجَلْنَا فِى قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً [And we put into the hearts of those who followed him pity and com- passion]. (TA.) ― -b16- [He appointed, or assigned, or stipulated to give, or gave, wages, pay, or a stipend, &c.]. You say, جَعَلْتُ لَهُ جُعْلًا [I appointed him, &c., wages, pay, or a stipend]. (Msb.) And جَعَلَ لَهُ كَذَا عَلَى كَذَا He stipulated with him to give him such a thing for [doing] such a thing. (K.) And جَعَلَ [alone] He gave wages, pay, or a stipend, to another to serve for him in war, i. e., in his stead. (Mgh.) And لَهُ ↓ أَجْعَلْتُ I gave to him wages, pay, or a stipend. (S, * Mgh.) And جُعْلًا ↓ أَجْعَلَهُ and لَهُ ↓ أَجْعَلَهُ, He gave to him wages, pay, or a stipend. (K, TA.) And it is said in a trad., جَعَلَ لِقَوْمِهِ مِائَةً مِنَ الاـِبِلِ عَلَى أَنْ يُسَلِّمُوا [He gave, or stipulated to give, to his people, or party, a hundred camels on the condition that they should surrender]. (Mgh.) -A2- جَعَلَ يَفْعَلُ كَذَا He set about, began, commenced, took to, or betook himself to, doing such a thing; (K, * TA;) he became occupied in doing such a thing. (TA.) ― -b2- جَعَلَ is also, sometimes, an intrans. verb included among the verbs of appropinquation (أَفْعَالُ المُقَارَبَةِ); as in the saying,
وَقَدْ جَعَلْتُ اـِذَا مَا قُمْتُ يُثْقِلُنِى
ثَوْبِى فَأَنْهَضُ نَهْضَ الشَّارِبِ الثَّّمِلِ
[And I was beginning to be, or at the point of being, in such a state that, when I rose, my garment heavily burdened me, so that I stood up as stands up the intoxicated drinker]. (K.) -A3- جَعِلَ, (S, K,) aor. جَعَلَ , (K,) inf. n. جَعَلٌ; (S;) and ↓ اجعل; (K;) It (water) had in it many جِعْلَان, pl. of جُعَلٌ: (S, K:) or had in it dead جِعْلَان. (K.) ― -b2- And جَعِلَ, (TK,) inf. n. جَعَلٌ, (IAar, K, TK,) He (a boy, TK) was, or became, short and fat. (IAar, K. [In the explanation of الجَعَلُ in the CK, القَصِيرُ is erroneously put for القِصَرُ.]) ― -b3- And He (a man, TK) persisted; or persisted obstinately; or persisted in contention, or litigation; or contended, or litigated; جَعَلٌ being syn. with لَجَاجٌ. (IAar, K.)

جاعلهُ
3 جاعلهُ جاعل جاعله جاعلة , (A, K,) inf. n. مُجَاعَلَةٌ and جِعَالٌ, (TA,) He endeavoured to conciliate him by means of a bribe. (A, K. * [In the CK, رَشّاهُ is erroneously put for رَاشَاهُ.])

4 أَجْعَلَ see جَعَلَ, above, in three places: -A2- and see جَعِلَ, above. -A3- اجعل القِدْرَ He put down the cooking-pot (S, K) from the fire (S) with the piece of rag called جِعَال. (S, K,) -A4- أَجْعَلَتْ and ↓ استجعلت said of a bitch, (S, K,) and of other animals, (K,) of any beasts of prey, (S,) She desired, (S, K, Er-Rلghib,) or loved, (K,) copulation: (S, K, Er-Rلghib:) metonymically used in this sense. (Er-Rلghib, TA.)

تجاعلوا الشَّىْءَ
6 تجاعلوا الشَّىْءَ ذ They stipulated among themselves to give the thing as wages, pay, or stipend: (K:) from جُعْلٌ. (TA.) You say also, تجاعل النَّاسُ بَيْنَهُمْ عِنْدَ البَعْثِ [The people stipulated among themselves to give wages, or pay, to such of them as should serve as substitutes, on the occasion of being ordered forth to war]. (TA.)

اجتعل
8 اجتعل اجتعل : see 1, first sentence. ― -b2- Also He took, or received, wages, pay, or a stipend. (Mgh, TA.)

10 اـِسْتَجْعَلَ see 4.

جَعْلٌ
جَعْلٌ جعل Short palm-trees: (S, K:) or shoots, or offsets, of palm-trees, cut off from the mothertrees, or plucked forth from the ground, and planted: or bad palm-trees: or palm-trees that rise beyond the reach of the hand: (K:) n. un. with ة: (S: [in the K, not so correctly, pl. of جَعْلَةٌ:]) and palm-trees such as are called بَعْلٌ [q. v.]. (K.)

جُعْلٌ
جُعْلٌ جعل Wages; pay; a stipend; or a thing that is appointed, or stipulated, to be given to a man for work, or service; (S, Mgh, Msb, * K;) of more general import than أُجْرَةٌ and ثَوَابٌ; (TA;) as also ↓ جِعَالَةٌ (S, Mgh, Msb, K) and (as some say, Msb) ↓ جَعَالَةٌ (As, Mgh, Msb, K) and ↓ جُعَالَةٌ (Mgh, Msb, K) and ↓ جَعِيلَةٌ (S, Mgh, Msb, K) and ↓ جِعَالٌ (K) and ↓ جَعَلٌ: (Har p. 134:) pl. جُعُلٌ (TA) and (of جعيلة or جعالة, Mgh) جَعَائِلُ. (Mgh, TA.) Afterwards, (Mgh,) or ↓ جَعَالَةٌ and ↓ جِعَالَةٌ and ↓ جُعَالَةٌ, (K, TA,) Wages, or pay, or the like, which one gives to a man who goes to war (Mgh, K, TA) as a substitute for the giver, (K, TA,) that he may aid himself thereby to serve in the war: (Mgh:) pl. of the last three words جَعَائِلُ (TA.) And جُعْلٌ, (TA in art. رشو,) or ↓ جَعَالَةٌ, (K,) A bribe. (K, TA.) And ↓ جَعِيلَةٌ الغَرَقِ What is given, or stipulated to be given, to him who dives for goods or for a man drowned. (TA.)

جِعْلٌ
جِعْلٌ جعل and ↓ جَعِلٌ and ↓ مُجْعِلٌ Water having in it many جِعْلَان, pl. of جُعَلٌ: or having in it dead جِعْلَان. (K.) And ↓ أَرْضٌ مُجْعِلَةٌ A land abounding with جِعْلَان. (K.)

جَعَلٌ
جَعَلٌ جعل : see جُعْلٌ.

جَعِلٌ
جَعِلٌ جعل : see جِعْلٌ.

جُعَلٌ
جُعَلٌ جعل [The species of black beetle called cantharus;] a certain insect (دُوَيْبَّة); (S, K;) a certain black insect, found in moist places, (TA,) that rolls along a little ball [of dung] called دُحْرُوجَة [in which it deposits its eggs]: (S and K in art. دحرج:) [see also خُنْفَسَآءُ: it is strangely explained in the Msb as the حِرْبَآء, which is the male of the أُمُّ حُبَيْن:] pl. جِعْلَانٌ. (S, Msb, K.) ― -b2- Hence, as being likened thereto, (TA,) A black and ugly and small man: or one who is wont to persist, or to persist obstinately, or to persist in contention or litigation, or to contend or litigate: and (as some say, TA) i. q. رَقِيبٌ [a watcher, an observer, &c.]. (K, TA.)

جِعَالٌ
جِعَالٌ جعال A piece of rag with which a cooking-pot is put down (S, K) from the fire; (S;) as also ↓ جِعَالَةٌ and ↓ جُعَالَةٌ: (K:) pl. جُعُلٌ (S, TA) and جَعَائِلُ. (TA.) -A2- See also جُعْلٌ.

جَعْوَلٌ
جَعْوَلٌ جعول The young of the ostrich. (IDrd, K.)

جَعَالَةٌ
جَعَالَةٌ جعال جعاله جعالة : see جُعْلٌ, in three places.

جُعَالَةٌ
جُعَالَةٌ جعال جعاله جعالة : see جُعْلٌ, for each in two places: -A2-

جِعَالَةٌ
جِعَالَةٌ جعال جعاله جعالة : and جِعَالٌ.

جَعِيلَةٌ
جَعِيلَةٌ جعيله جعيلة : see جُعْلٌ, in two places.

جَاعِلٌ
جَاعِلٌ جاعل [act. part. n. of جَعَلَ] Giving [wages, pay, or a stipend: &c.]. (K.)

مُجْعِلٌ
مُجْعِلٌ مجعل applied to a bitch, (S, K,) and to any animal (S, K) or beast of prey, (S,) Desiring, (S,) or loving, (K,) copulation. (S, K. [See 4]) -A2- Also, fem. with ة: see جِعْلٌ, in two places.

مُجْتَعِلٌ
مُجْتَعِلٌ مجتعل Taking, or receiving, [wages, pay, or a stipend.] (K.)

### Türkçe

**جَعَلَ**
1 **جَعَلَ** جعل, muzâri‘ı **جَعَلَ**, mastarı **جَعْلٌ** (S, Msb, K) ve **جُعْلٌ** ve **جَعَالَةٌ** ve **جِعَالَةٌ** (K) ve **مَجْعَلٌ**, (S, TA,) Bir şeyi yaptı; eş anlamlısı **صَنَعَ**; (Msb, K;) fakat **فَعَلَ** ve **صَنَعَ** ve bunların benzerlerinden daha genel bir anlam taşır [aşağıda gelecek olanın göstereceği üzere]; (Er-Râghib, TA;) ve böylece ↓ **اجتعل**: (K:) bu iki fiilin ikisi de aynı şeyi ifade eder. (S.) ― -b2- Bir şeyi, bir şeyden yaptı; [Kur’ân xvi. 74 ve xlii. 9’daki] sözde olduğu gibi, **جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا** [Sizin için, kendinizden, eşler yaptı]; ve [Kur’ân xvi. 83’te] **وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الجِبَالِ أَكْنَانًا** [Ve sizin için, dağlardan, sığınak yerleri yaptı; mağaralar ve oyulmuş evler yahut odacıklar gibi: Bd tarafından böyle açıklanmıştır]. (TA.) ― -b3- Yarattı; (K, TA;) varlığa, yahut mevcudiyete getirdi; (TA;) [Kur’ân vi. 1’deki] sözde olduğu gibi, **وَچَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورِ** [Ve karanlıkları ve nuru yarattı, yahut varlığa getirdi]; (K, TA;) ve [Kur’ân xxi. 31’de] **وَجَعَلْنَا مِنَ المَآءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ** [Ve sudan, yahut menîden, her canlı şeyi yarattık]; ve [Kur’ân xvi. 80 vb.’de] **وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الأَبْصَارَ وَالأَفْئِدَةَ** [Ve sizin için kulakları ve gözleri ve kalpleri yarattı]. (TA.) ― -b4- Yaptı, yahut hazırladı; [Kur’ân lxv. 2’deki] sözde olduğu gibi, **يَجْعَلُ لَهُ مَخْرَجًا** [Onun için bir çıkış yolu, yahut kurtuluş/selâmet yolu yapar, yahut hazırlar]; ve [Kur’ân lxv. 4’te] **يَجْعَلُ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا** [Onun için işinden bir kolaylık yapar, yahut hazırlar; yani onun hâlini, yahut durumunu ona kolay kılar]. (TA.) ― -b5- Yaptı; yani var kıldı, yahut oldu kıldı; teşkil etti; tayin etti; [bu anlamda iki mef‘ûl alır;] (S, K;) Kur’ân’daki [xix. 31] sözde olduğu gibi, **وَجَعَلْنِى نَبِيًّا** [Ve beni bir peygamber yaptı]; (S;) [ve hazfedilmiş ibarede, **جَعَلَهُ عَلَيْهِ** Onu onun üzerine gözetici yahut benzeri yaptı; onu onun üzerine koydu, yahut tayin etti:] ve ibarede, **جَعَلَ القَبِيحَ حَسَنًا** [Kötü olanı iyi oldu kıldı]. (K.) ― -b6- Bir şeyi belirli bir hâl yahut şart üzere yaptı; [Kur’ân ii. 20’deki] sözde olduğu gibi, **الَّذِ جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِرَاشًا** [Sizin için yeri bir döşek gibi yaptı]; ve [Kur’ân lxxi. 15’te] **وَجَعَلَ القَمَرَ فِيهِنَّ نُورًا** [Ve ayı, onların içinde (göklerde), bir nur gibi yaptı]; ve bazılarına göre, [Kur’ân xliii. 2’deki] sözde de böyledir, **اـِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا** [Şüphesiz biz onu Arapça bir Kur’ân yaptık]. (TA.) ― -b7- [Bir şeyi değiştirilmiş bir hâl yahut şart üzere yaptı; yani] fiil, bir şeyi hâlinden yahut şartından değiştirmeyi de ifade eder; [Kur’ân xi. 84 ve xv. 74’teki] sözde olduğu gibi, **جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا** [Onların üst tarafını alt taraf yaptık]; (K;) ve Kur’ân’ın [lvi. 81] sözünde, **وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ** [Ve rızkınızın şükrünü, onun vericisini (Bd ve Jel’in açıkladığı üzere **أَنْوَآء** denilen yıldızlara nispet ederek) yalanlamanız kılıyor musunuz]. (TA.) ― -b8- (Er-Râghib, K) bir şeyi doğru bir hüküm yahut kararla (Er-Râghib) yahut şer‘î bir hüküm olarak (K;) hükme bağladı; (TA’daki Şâri‘in sözü) **جَعَلَ اللّٰهُ الصَّلَوَاتِ المَفْرُوضَاتِ خَمْسًا** [Allah farz kılınan namazları beş olarak hükme bağladı]. (K.) Ve (Er-Râghib, K*) bir şeyi yanlış bir hüküm yahut kararla (Er-Râghib) yahut kendi görüşüne göre, bid‘at üzere (K;) hükme bağladı; [Kur’ân xv. 91’deki] sözde olduğu gibi, **الَّذِينَ جَعَلُوا القُرْآنَ عِضِينَ** [Kur’ân’ı yalanlar, yahut büyü vb. diye hükme bağlayanlar]. (Er-Râghib, K.) ― -b9- (S, Msb, K,) bir şeyi adlandırdı; (Msb;) [Kur’ân xliii. 18’deki] sözde olduğu gibi, **وَجَعَلُوا المَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمٰنِ اـِنَاثًا** [Ve Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler diye adlandırdılar]: (S, K:) yahut bazılarına göre anlamı: onları dişiler diye vasf ettiler ve dişiler diye hükmettiler; tıpkı birinin, **جَعَلَ فُلَانٌ زَيْدًا أَعْلَمَ النَّاسِ** [Falanca, Zeyd’i insanların en bilgilisi diye vasf etti ve öyle hükmetti] demesi gibi: yahut onları dişi saydılar, yahut dişi olduğuna inandılar; tıpkı fiilin Kur’ân’daki [xvi. 59] sözde ifade ettiği gibi, **وَيَجْعَلُونَ لِلّٰهِ البَنَاتِ** [Ve Allah’a kızlar nispet ederler: yahut Allah’ın kızları olduğuna inanırlar; yahut bu, Allah’a kızlar isnat ederler diye tercüme edilebilir]. (TA.) Sen ayrıca, **جَعَلْتُ زَيْدًا أَخَاكَ** dersin; anlamı: Zeyd’in sana [kardeş olarak] akraba olduğunu ileri sürdüm [yahut Zeyd’e senin kardeşin dedim]. (K.) ― -b10- Zannetti; ibarede olduğu gibi, **جَعَلَ البَصْرَةَ بَغْدَادَ** [Basra’yı Bağdat zannetti]; (K;) ve yine ibarede, **جَعَلْتُهُ عَبْدًا فَشَتَمْتُهُ** [Onu köle zannettim; bunun sonucu olarak ona sövdüm]. (Ham p. 31.) ― -b11- Bildirdi, yahut açık kıldı, yahut vâzıh kıldı; [yukarıda bir açıklaması verilmiş olan Kur’ân xliii. 2’deki] sözde olduğu gibi, **اـِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا** [Şüphesiz biz onu Arapça bir Kur’ân olarak bilinir kıldık, vb.]: (K:) yahut anlamı: onu [bu şekilde] indirdik. (TA.) ― -b12- Yüceltti, yahut şereflendirdi; [Kur’ân ii. 137’deki] sözde olduğu gibi, **جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا** [Sizi, adil orta yola uygun bir ümmet olarak yücelttik, yahut şereflendirdik; yahut adil, yahut insaflı, yahut iyi]: (K:) [yahut “sizi bir ümmet yaptık” diye tercüme edilebilir:] yahut bazılarına göre anlamı: sizi bir ümmet diye adlandırdık, yahut isimlendirdik, vb. (TA.) ― -b13- Ayrıca, mastarı **جَعْلٌ**, Bir şeyi koydu, yahut bıraktı; yahut onu aşağı koydu. (K.) Ve **جَعَلَ بَعْضَهُ فُوْقَ بَعْضٍ** Onun bir kısmını diğer bir kısmının üstüne koydu, yahut attı. (K.) ― -b14- Bir şeyi bir şeyin içine soktu; Kur’ân’daki [ii. 18] gibi, **يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِى آذَانِهِمْ** [Parmaklarını kulaklarına sokarlar, yahut koyarlar]. (TA.) ― -b15- Kalbe, yahut zihne koydu; Kur’ân’daki [lvii. 27] gibi, **وَجَلْنَا فِى قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً** [Ve ona uyanların kalplerine şefkat ve merhamet koyduk]. (TA.) ― -b16- [Ücret, maaş, yahut bir tahsis vb. vermeyi tayin etti, yahut vermeyi şart koştu, yahut verdi]. Sen, **جَعَلْتُ لَهُ جُعْلًا** [Ona ücret vb. tayin ettim] dersin. (Msb.) Ve **جَعَلَ لَهُ كَذَا عَلَى كَذَا** Şu işi [yapması] karşılığında ona şu şeyi vermek üzere onunla şartlaştı. (K.) Ve **جَعَلَ** [yalnız başına] savaşta, yani kendi yerine, onun için hizmet etsin diye bir başkasına ücret, maaş, yahut tahsis verdi. (Mgh.) Ve **لَهُ** ↓ **أَجْعَلْتُ** Ona ücret, maaş, yahut tahsis verdim. (S,* Mgh.) Ve **جُعْلًا** ↓ **أَجْعَلَهُ** ve **لَهُ** ↓ **أَجْعَلَهُ**, Ona ücret, maaş, yahut tahsis verdi. (K, TA.) Ve bir rivayette şöyle denmiştir: **جَعَلَ لِقَوْمِهِ مِائَةً مِنَ الاـِبِلِ عَلَى أَنْ يُسَلِّمُوا** [Teslim olmaları şartıyla kavmine, yahut tarafına, yüz deve verdi, yahut vermeyi şart koştu]. (Mgh.)
-A2- **جَعَلَ يَفْعَلُ كَذَا** Şu işi yapmaya koyuldu, başladı, girişti, yöneldi; (K,* TA;) şu işi yapmakla meşgul oldu. (TA.) ― -b2- **جَعَلَ** bazen, yaklaşma fiilleri ( **أَفْعَالُ المُقَارَبَةِ** ) arasında sayılan lâzım bir fiildir; şu sözde olduğu gibi,
وَقَدْ جَعَلْتُ اـِذَا مَا قُمْتُ يُثْقِلُنِى
ثَوْبِى فَأَنْهَضُ نَهْضَ الشَّارِبِ الثَّّمِلِ
[Ve ben, kalktığımda elbisemin beni ağırlaştırdığı bir hâle başlamak üzereydim, yahut o hâlin eşiğindeydim; böylece sarhoş içicinin kalkışı gibi kalkıyordum]. (K.)
-A3- **جَعِلَ**, (S, K,) muzâri‘ı **جَعَلَ**, (K,) mastarı **جَعَلٌ**; (S;) ve ↓ **اجعل**; (K;) Onda (suda) **جِعْلَان** çoktu; **جُعَلٌ**’ün çoğuludur: (S, K:) yahut onda ölü **جِعْلَان** vardı. (K.) ― -b2- Ve **جَعِلَ**, (TK,) mastarı **جَعَلٌ**, (IAar, K, TK,) O (bir çocuk, TK) kısa ve şişman oldu, yahut kısa ve şişmanlaştı. (IAar, K. [CK’de **الجَعَلُ**’ün açıklamasında **القَصِيرُ**, yanlışlıkla **القِصَرُ** yerine konmuştur.]) ― -b3- Ve o (bir adam, TK) ısrar etti; yahut inatla ısrar etti; yahut çekişmede, yahut davalaşmada ısrar etti; yahut çekişti, yahut davalaştı; **جَعَلٌ**, **لَجَاجٌ** ile eş anlamlıdır. (IAar, K.)

**جاعلهُ**
3 **جاعلهُ** جاعل جاعله جاعلة, (A, K,) mastarı **مُجَاعَلَةٌ** ve **جِعَالٌ**, (TA,) Bir rüşvet vasıtasıyla onun gönlünü almaya çalıştı. (A, K.* [CK’de **رَشّاهُ**, yanlışlıkla **رَاشَاهُ** yerine konmuştur.])

4 **أَجْعَلَ**: yukarıda, üç yerde, **جَعَلَ**’e bak: -A2- ve yukarıda **جَعِلَ**’e bak. -A3- **اجعل القِدْرَ** O, **جِعَال** denilen bez parçasıyla, tencereyi (S, K) ateşten (S) indirdi. (S, K,) -A4- **أَجْعَلَتْ** ve ↓ **استجعلت** dişi köpek hakkında, (S, K,) ve diğer hayvanlar hakkında, (K,) her yırtıcı hayvan hakkında, (S,) O, (S, K, Er-Râghib,) çiftleşmeyi istedi, (S, K, Er-Râghib,) yahut sevdi: (K:) bu anlamda mecaz yoluyla kullanılır. (Er-Râghib, TA.)

**تجاعلوا الشَّىْءَ**
6 **تجاعلوا الشَّىْءَ** ذ Onlar, şeyi ücret, maaş, yahut tahsis olarak vermek üzere aralarında şartlaştılar: (K:) **جُعْلٌ**’den. (TA.) Sen ayrıca, **تجاعل النَّاسُ بَيْنَهُمْ عِنْدَ البَعْثِ** [Savaşa çağrılma sırasında insanlar, aralarında, kendilerinden yerine gidecek olanlara ücret yahut maaş vermek üzere şartlaştılar] dersin. (TA.)

**اجتعل**
8 **اجتعل** اجتعل: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- Ayrıca ücret, maaş, yahut tahsis aldı, yahut kabul etti. (Mgh, TA.)

10 **اـِسْتَجْعَلَ**: 4’e bak.

**جَعْلٌ**
**جَعْلٌ** جعل Kısa hurma ağaçları: (S, K:) yahut ana ağaçlardan kesilen, yahut yerden sökülüp çıkarılan ve dikilen hurma sürgünleri, yahut fidanları: yahut kötü hurma ağaçları: yahut elin erişemeyeceği kadar yükselen hurma ağaçları: (K:) tekili ة iledir: (S: [K’da, o kadar doğru olmayarak, **جَعْلَةٌ**’nin çoğulu denmiştir:]) ve **بَعْلٌ** [bkz.] denilen türden hurma ağaçları. (K.)

**جُعْلٌ**
**جُعْلٌ** جعل Ücret; maaş; tahsis; yahut bir adama iş yahut hizmet karşılığında verilmesi tayin edilen, yahut şart koşulan şey; (S, Mgh, Msb,* K;) **أُجْرَةٌ** ve **ثَوَابٌ**’dan daha genel anlamlıdır; (TA;) bunun gibi ↓ **جِعَالَةٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve (bazılarının dediğine göre, Msb) ↓ **جَعَالَةٌ** (As, Mgh, Msb, K) ve ↓ **جُعَالَةٌ** (Mgh, Msb, K) ve ↓ **جَعِيلَةٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve ↓ **جِعَالٌ** (K) ve ↓ **جَعَلٌ**: (Har p. 134:) çoğulu **جُعُلٌ** (TA) ve ( **جعيلة** yahut **جعالة**’nin çoğulu olarak, Mgh) **جَعَائِلُ**. (Mgh, TA.) Sonra, (Mgh,) yahut ↓ **جَعَالَةٌ** ve ↓ **جِعَالَةٌ** ve ↓ **جُعَالَةٌ**, (K, TA,) Savaşa (Mgh, K, TA) verenin yerine giden kimseye, (K, TA,) savaşta hizmet etmeye bununla yardım etsin diye, (Mgh:) verilen ücret, yahut maaş vb.: bu son üç kelimenin çoğulu **جَعَائِلُ**’dir. (TA.) Ve **جُعْلٌ**, (TA, madde **رشو**’da,) yahut ↓ **جَعَالَةٌ**, (K,) Rüşvet. (K, TA.) Ve ↓ **جَعِيلَةٌ الغَرَقِ** Boğulan bir adam için yahut mallar için dalana verilen, yahut verilmesi şart koşulan şey. (TA.)

**جِعْلٌ**
**جِعْلٌ** جعل ve ↓ **جَعِلٌ** ve ↓ **مُجْعِلٌ** İçinde **جِعْلَان** çok olan su; **جُعَلٌ**’ün çoğuludur: yahut içinde ölü **جِعْلَان** bulunan. (K.) Ve ↓ **أَرْضٌ مُجْعِلَةٌ** **جِعْلَان** bakımından bol bir arazi. (K.)

**جَعَلٌ**
**جَعَلٌ** جعل: **جُعْلٌ**’e bak.

**جَعِلٌ**
**جَعِلٌ** جعل: **جِعْلٌ**’e bak.

**جُعَلٌ**
**جُعَلٌ** جعل [cantharus denilen siyah böcek türü;] belirli bir böcek (**دُوَيْبَّة**); (S, K;) nemli yerlerde bulunan, (TA,) **دُحْرُوجَة** denilen küçük bir topu [tezekten] yuvarlayan [ve içine yumurtalarını bırakan] belirli bir siyah böcek: (S ve K, madde **دحرج**’de:) [ayrıca **خُنْفَسَآءُ**’a da bak: Msb’de bunun **حِرْبَآء** olarak açıklanması gariptir; o ise **أُمُّ حُبَيْن**’in erkeğidir:] çoğulu **جِعْلَانٌ**. (S, Msb, K.) ― -b2- Bundan dolayı, ona benzetilerek, (TA,) Siyah, çirkin ve küçük bir adam: yahut ısrar eden, yahut inatla ısrar eden, yahut çekişmede yahut davalaşmada ısrar eden, yahut çekişen yahut davalaşan: ve (bazılarının dediğine göre, TA) **رَقِيبٌ** [gözetleyici, gözlemci vb.] ile aynı anlamdadır. (K, TA.)

**جِعَالٌ**
**جِعَالٌ** جعال Tencerenin ateşten (S) indirilmesinde kullanılan bir bez parçası; (S, K;) bunun gibi ↓ **جِعَالَةٌ** ve ↓ **جُعَالَةٌ**: (K:) çoğulu **جُعُلٌ** (S, TA) ve **جَعَائِلُ**. (TA.) -A2- Ayrıca **جُعْلٌ**’e bak.

**جَعْوَلٌ**
**جَعْوَلٌ** جعول Devekuşunun yavrusu. (IDrd, K.)

**جَعَالَةٌ**
**جَعَالَةٌ** جعال جعاله جعالة: **جُعْلٌ**’e, üç yerde, bak.

**جُعَالَةٌ**
**جُعَالَةٌ** جعال جعاله جعالة: her biri için iki yerde, **جُعْلٌ**’e bak: -A2-

**جِعَالَةٌ**
**جِعَالَةٌ** جعال جعاله جعالة: ve **جِعَالٌ**.

**جَعِيلَةٌ**
**جَعِيلَةٌ** جعيله جعيلة: iki yerde, **جُعْلٌ**’e bak.

**جَاعِلٌ**
**جَاعِلٌ** جاعل [**جَعَلَ**’in ism-i fâili] [ücret, maaş, yahut tahsis vb.] veren. (K.)

**مُجْعِلٌ**
**مُجْعِلٌ** مجعل Dişi köpeğe, (S, K,) ve herhangi bir hayvana (S, K) yahut yırtıcı hayvana, (S,) nispetle: Çiftleşmeyi isteyen, (S,) yahut seven. (K,) (S, K. [4’e bak]) -A2- Ayrıca, ة ile müennesi: iki yerde, **جِعْلٌ**’e bak.

**مُجْتَعِلٌ**
**مُجْتَعِلٌ** مجتعل [ücret, maaş, yahut tahsis] alan, yahut kabul eden. (K.)
