# جعل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B9%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جعل

جَعَلَ الشيءَ يَجْعَله جَعْلاً ومَجْعَلاً واجتعله: وَضَعه؛ قال أَبو زبيد:
وما مُغِبٌّ بِثَنْي الحِنْوِ مُجْتَعِلٌ،
في الغِيلِ في ناعِمِ البَرْدِيِّ، مِحْرَابا
وقال يرثي اللَّجلاج ابن أُخته:
ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ، واجْتَعَلَ اللّيْلَ كحَبْلِ العَادِيَّةِ المَمْدُود أَي جَعَلَ يَسِيرُ الليلَ كلَّه مستقيماً كاستقامة حَبْل البئر إِلى الماء، والعادِيَّة البئر القديمة. وجَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً: صَنَعه، وجَعَله صَيَّرَه. قال سيبويه: جَعَلْت مَتاعَكَ بَعْضُه فَوْقَ بَعْضٍ أَلقيته، وقال مرة: عَمِلْته، والرفع على إِقامة الجملة مُقام الحال؛ وجَعَل الطينَ خَزَفاً والقَبِيحَ حَسَناً: صيَّرَه إِياه. وجَعَل البَصْرةَ بَغْداد: ظَنَّها إِياها. وجَعَلَ يفعل كذا: أَقْبَل وأَخذ؛ أَنشد سيبويه:وقد جَعَلَتْ نَفْسي تَطِيبُ لضَغْمَةٍ،
لضَغْمِهِماها يَقْرَع العَظْمَ نابُها
وقال الزجاج: جَعَلْت زيداً أَخاك نَسَبْته إِليك. وجَعَل: عَمِلَ وهَيَّأَ. وجَعَلَ: خَلَق. وجَعَلَ: قال، ومنه قوله تعالى: إِنا جعلناه قرآناً عربيّاً؛ معناه إِنا بَيَّنَّاه قرآناً عربيّاً؛ حكاه الزجاج، وقيل قُلْناه، وقيل صَيَّرناه؛ ومن هذا قوله: وجعلني نبيّاً، وقوله عز وجل: وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً. قال الزجاج: الجَعْل ههنا بمعنى القول والحكم على الشيء كا تقول قد جعلت زيداً أَعلم الناس أَي قد وصفته بذلك وحكمت به. ويقال: جَعَلَ فلان يصنع كذا وكذا كقولك طَفِقَ وعَلِقَ يفعل كذا وكذا. ويقال: جَعَلْته أَحذق الناس بعمله أَي صَيَّرته. وقوله تعالى: وجَعَلْنا من الماء كل شيء حيٍّ، أَي خَلَقْنا. وإِذا قال المخلوق جَعَلْتُ هذا الباب من شجرة كذا فمعناه صَنَعْتَه. وقوله عز وجل: فجعلهم كعصف مأْكول؛ أَي صَيَّرهم. وقوله تعالى: وجَعَلوا فيفي شركاء، أَي هل رأَوا غير افيفي خَلَق شيئاً فاشتبه عليهم خَلْقُ افيفي من خلق غيره؟ وقوله: وجَعَلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمن إِناثاً؛ أَي سمَّوْهم. وتَجاعلوا الشيءَ: جعلوه بينهم. وجَعَل له كذا
(* قوله «وجعل له كذا إلخ» هكذا في
الأصل) شارطه به عليه، وكذلك جَعَل للعامل كذا.
والجُعْل والجِعال والجَعِيلة والجُعالة والجِعالة والجَعالة؛ الكسر والضم عن اللحياني، كل ذلك: ما جعله له على عمله. والجَعالة، بالفتح: الرَّشْوة؛ عن اللحياني أَيضاً، وخَصَّ مرَّة بالجُعالة ما يُجْعَل للغازي وذلك إِذا وجب على الإِنسان غَزْوٌ فجعل مكانه رجلاً آخر بِجُعْلٍ يشترطه؛ وبيت الأَسدي:
فأَعْطَيْتُ الجُِعالة مُسْتَمِيتاً،
خَفِيفَ الحادِ من فِتْيانِ جَرْم
يروى بكسر الجيم وضمها، ورواه ابن بري:
سيكفيك الجِعالة مُسْتَميتٌ
شاهداً على الجِعالة بالكسر. وأَجْعَله جُعْلاً وأَجْعَله له: أَعطاه إِياه. والجَعالة، بالفتح، من الشيء تَجْعله للإِنسان. والجِعالة والجعالات: ما يَتَجاعلونه عند البُعُوث أَو الأَمْر يَحزُبهم من السلطان. وفي حديث ابن سيرين: أَن ابن عمر ذكروا عنده الجَعائل فقال لا أَغْزُو على أَجْرٍ ولا أَبيع أَجْري من الجهاد؛ قال ابن الأَثير: هو جمْع جَعيلة أَو جَعَالة، بالفتح. والجُعْل: الاسم، بالضم، والمصدر بالفتح. يقال: جَعَل لك جَعْلاً وجُعْلاً وهو الأَجر على الشيء فعلاً أَو قولاً، قال: والمراد في الحديث أَن يكتب الغزو على الرجل فيعطي رجلاً آخر شيئاً ليخرج مكانه، أَو يدفع المقيم إِلى الغازي شيئاً فيقيم الغازي ويخرج هو، وقيل: الجُعْل والجَعالة أَن يُكتب البعث على الغُزاة فيخرج من الأَربعة والخمسة رجل واحد ويُجْعَل له جُعْل. وقال ابن عباس: إِن جَعَله عبداً أَو أَمة فهو غير طائل، وإِن جَعَله في كُراع أَو سلاح فلا بأْس، أَي أَن الجُعْل الذي يعطيه للخارج، إِن كان عبداً أَو أَمة يختص به، فلا عبرة به، وإِن كان يعينه في غزوه بما يحتاج إِليه من سلاح أَو كُراع فلا بأْس. والجاعِل: المُعْطِي، والمجتعل: الآخذ. وفي الحديث: أَن ابن عمر سئل عن الجَعالات فقال: إِذا أَنت أَجمعت الغَزْوَ فعَوَّضك افيفي رزْقاً فلا بأْس به، وأَما إِن أُعْطِيت دراهم غَزَوْت، وإِن مُنِعْت أَقَمْت، فلا خير فيه. وفي الحديث: جَعِيلة الغَرَق سُحْت؛ هو أَن يَجْعل له جُعْلاً ليُخْرِج ما غَرِق من متاعه؛ جَعَله سُحْتاً لأَنه عقد فاسد بالجهالة التي فيه. ويقال: جَعَلوا لنا جَعيلَةً في بَعِيرهم فأَبَيْنا أَن نَجْتَعِل منهم أَي نأْخذ. وقد جَعَلت له جُعْلاً على أَن يفعل كذا وكذا. والجِعال والجُعالة والجِعالة: ما تُنْزل به القِدْر من خِرْقة أَو غيرها، والجمع جُعُل مثل كِتاب وكُتُب؛ قال طفيل:
فَذُبَّ عن العَشِيرَةِ، حيثُ كانت،
وكُنْ مِنْ دون بَيْضَتها جِعالا
وأَنشد ابن بري:
ولا تُبادِرُ، في الشِّتاءِ وَلِيدَتي،
أَلْقِدْرَ تُنْزِلُها بِغَيْرِ جِعال
قال: وأَما الذي توضع فيه القِدْر فهو الجِئَاوة. وأَجْعَل القِدْر إِجْعالاً: أَنزلها بالجِعال، وجَعَلْتُها أَيضاً كذلك.
وأَجْعَلَتِ الكلبةُ والذِّئبةُ والأَسَدَةُ وكُلُّ ذاتِ مِخْلَب، وهي مُجْعِل، واسْتَجْعَلَت: أَحَبَّت السِّفاد واشتهت الفَحْل. والجَعْلة: الفَسِيلة أَو الوَدِيَّة، وقيل النَّخْلة القصيرة، وقيل هي الفائتة لليد، والجمع جَعْلٌ؛ قال:
أَقْسَمْتُ لا يَذْهَبُ عَني بَعْلُها،
أَو يستوي جَثِيثُها وجَعْلُها
البَعْل: المُسْتبعل. والجَثِيثة: الفَسِيلة. والجَعْل أَيضاً من النَّخْل: كالبَعْل. الأَصمعي: الجَعْل قِصار النخل؛ قال لبيد: جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوء به،
من الكَوافِر، مهضُومٌ ومُهتَصَرُ
(* قوله «مهضوم» كذا في الأصل هنا، وأورده في ترجمة كفر بلفظ مكموم بدل مهضوم، ولعلهما روايتان).
ابن الأَعرابي: الجَعَل القِصَرُ مع السِّمَن واللَّجاجُ. ابن دريد: الجَعْوَل الرَّأْلُ وَلَدُ النَّعام. والجُعَل: دابة سوداء من دوابّ الأَرض، قيل: هو أَبو جَعْران، بفتح الجيم، وجمعه جِعْلانٌ. وقد جَعِلَ الماءُ، بالكسر، جَعَلاً أَي كثر فيه الجِعْلانُ. وماء جَعِلٌ ومُجْعِلٌ: ماتت فيه الجِعْلان والخَنافس وتَهافتت فيه. وأَرض مُجْعِلة: كثيرة الجِعْلان. وفي الحديث: كما يُدَهْدِهُ الجُعَلُ بأَنفه؛ هو حيوان معروف كالخُنْفُساء، قال ابن بري: قال أَبو حاتم أَبو سَلْمان أَعظمُ الجِعْلان ذو رأْس عريض ويداه ورأْسه كالمآشِيرِ، قال: وقال الهَجَري: أَبو سَلْمان دُوَيْبَّة مثل الجُعَل له جَناحان. قال كراع: ويقال للجُعَل أَبو وَجْزة بلغة طيِّء. ورَجُل جُعَل: أَسود دميم مُشَبَّه بالجُعَل، وقيل: هو اللَّجُوج لأَن الجُعَل يوصف باللَّجاجة، يقال: رجل جُعَلٌ. وجُعَل الإِنسان: رَقِيبُه. وفي المثل: سَدِك بامرِئ
(* قوله «بامرئ» كذا بالأصل، وأورده
الميداني بلفظ امرئ بالهمز في آخره، ثم قال في شرحه: وقال أبو الندى: سدك بأمري واحد الأمور، ومن قال بامرئ فقد صحف) جُعَلُه؛ يضرب للرجل يريد الخَلاء لطلب الحاجة فيلزمه آخر يمنعه من ذكرها أَو عملها؛ قال أَبو زيد: إِنما يُضْرَب هذا مثلاً للنَّذْل يَصْحَبه مِثْلُه، وقيل: يقال ذلك عند التنغيص والإِفساد؛ وأَنشد أَبو زيد:
إِذا أَتَيْتُ سُلَيْمى، شَبَّ لي جُعَلٌ
إِنَّ الشَّقِيَّ الذي يَصْلى به الجُعَل
قاله رجل كان يتحدَّث إِلى امرأَة، فكلما أَتاها وقعد عندها صَبَّ افيفي عليه من يقطع حديثهما. وقال ابن بزرج: قالت الأَعراب لنا لعبة يلعب بها الصبيان نُسَمِّيها جَبَّى جُعَلُ، يضع الصبي رأْسه على الأَرض ثم ينقلب على الظهر، قال: ولا يُجْرُون جَبَّى جُعَلُ إِذا أَرادوا به اسم رجل، فإِذا قالوا هذا جُعَلٌ بغير جَبَّى أَجْرَوْه.
والجَعْوَل: وَلَدُ النَّعام، يمانية.
وجُعَيْل: اسم رجل. وبَنُو جِعال: حَيٌّ، ورأَيت حاشية بخط بعض الفضلاء قال: ذكر أَبو القاسم علي ابن حمزة البصري في التنبيهات على المبرد في كتابه الكامل: وجمع جَعْل على أَجْعال، وهو رَوْث الفيل؛ قال جرير: قَبَحَ الإِلهُ بَني خَضَافِ ونِسْوَةً،
بات الخَرِيرُ لَهُنَّ كالأَجْعال

### Türkçe

**جَعَلَ** şeyi **يَجْعَله** **جَعْلاً** ve **مَجْعَلاً** ve **اجتعله**: onu koydu; dedi:
Ebû Zübeyd:
وما مُغِبٌّ بِثَنْي الحِنْوِ مُجْتَعِلٌ،
في الغِيلِ في ناعِمِ البَرْدِيِّ، مِحْرَابا

Ve kız kardeşinin oğlu el-Leclâc’ı mersiye söylerken dedi:
ناطَ أَمْرَ الضِّعافِ، واجْتَعَلَ اللّيْلَ كحَبْلِ العَادِيَّةِ المَمْدُود

Yani: bütün geceyi, kuyunun ipinin suya doğru doğruluğu gibi, dosdoğru yürür kıldı; **العادِيَّة** eski kuyudur. Ve **جَعَلَه يَجْعَلُه جَعْلاً**: onu yaptı/imal etti; ve **جَعَله**: onu dönüştürdü. Sîbeveyh dedi: “**جَعَلْت** metâını, bir kısmını bir kısmının üstüne” (yani) onu attın; bir defa da dedi: onu yaptın; merfû‘ (okunuş) cümleyi hâlin yerine ikame etmek üzerinedir. Ve “çamuru çömlek yaptı, çirkini güzel yaptı”: onu ona dönüştürdü. Ve “Basra’yı Bağdat yaptı”: onu o sandı. Ve **جَعَلَ** şöyle şöyle yapar: yöneldi ve başladı; Sîbeveyh şu beyti şahit getirdi:
وقد جَعَلَتْ نَفْسي تَطِيبُ لضَغْمَةٍ،
لضَغْمِهِماها يَقْرَع العَظْمَ نابُها

Zeccâc dedi: “**جَعَلْت** Zeyd’i kardeşin”: onu sana nisbet ettin. Ve **جَعَل**: yaptı ve hazırladı. Ve **جَعَلَ**: yarattı. Ve **جَعَلَ**: dedi; bundan Yüce Allah’ın sözü: “Biz onu Arapça bir Kur’an yaptık”; manası: Biz onu Arapça bir Kur’an olarak açıkladık; Zeccâc bunu nakletti; “onu söyledik” denildi; “onu dönüştürdük” denildi. Bundan da şu söz: “Beni peygamber yaptı” ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler yaptılar.” Zeccâc dedi: **الجَعْل** burada, “söz” ve “şey hakkında hüküm verme” manasındadır; senin “Zeyd’i insanların en bilgilisi yaptım” demen gibi; yani onu bununla vasfettin ve bununla hükmettin. Ve denir: “Falan şöyle şöyle yapmaya **جَعَلَ**” senin “**طَفِقَ**” ve “**عَلِقَ** şöyle şöyle yapar” demen gibi. Ve denir: “Onu işinde insanların en mahiri yaptım” yani onu dönüştürdüm. Yüce Allah’ın sözü: “Suyu her canlı şeyden yaptık” yani yarattık. Ve mahlûk “Şu kapıyı falan ağaçtan yaptım” dediğinde manası: onu imal ettim. Aziz ve Celîl olanın sözü: “Onları yenmiş ekin kırıntısı gibi yaptı” yani onları dönüştürdü. Yüce Allah’ın sözü: “**فيفي**’de ortaklar yaptılar” yani **فيفي**’den başka birinin bir şey yarattığını mı gördüler de **فيفي**’nin yaratması, başkasının yaratmasından onlara karışık mı geldi? Ve şu söz: “Rahmân’ın kulları olan melekleri dişiler yaptılar”; yani onları adlandırdılar. Ve **تَجاعلوا** şeyi: onu aralarında yaptılar. Ve “ona şöyle şöyle **جَعَل**”
(* “Ve ona şöyle şöyle **جَعَل** ilh.” sözü: asılda böyle) bununla onu şart koştu; aynı şekilde “işçiye şöyle şöyle **جَعَل**”.

Ve **الجُعْل** ve **الجِعال** ve **الجَعِيلة** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة** ve **الجَعالة**; kesre ve damme, Lihyânî’den: bütün bunlar, onun işine karşılık ona yaptığı şeydir. Ve **الجَعالة** fetha ile: rüşvet; yine Lihyânî’den. Ve Merre, **الجُعالة**’yı, gazîye yapılan şeye tahsis etti; bu, insana bir gazve vacip olduğunda, yerine başka bir adamı, şart koştuğu bir **جُعْل** ile koymasıdır. Esedî’nin beyti:
فأَعْطَيْتُ الجُِعالة مُسْتَمِيتاً،
خَفِيفَ الحادِ من فِتْيانِ جَرْم

**الجيم**’in kesri ve dammesiyle rivayet olunur; İbn Berrî onu şöyle rivayet etti:
سيكفيك الجِعالة مُسْتَميتٌ

Kesre ile **الجِعالة**’ya şahit olarak. Ve “ona **جُعْلاً** **أَجْعَله**” ve “onu ona **أَجْعَله**”: onu ona verdi. Ve **الجَعالة**, fetha ile: bir şeyden, insan için yaptığın şeydir. Ve **الجِعالة** ve **الجعالات**: sefer birlikleri sırasında yahut sultandan onları bunaltan iş sebebiyle aralarında karşılıklı **يَتَجاعلونه** şeydir. İbn Sîrîn hadîsinde: İbn Ömer’in yanında **الجَعائل** anıldı da “Ben ücret karşılığı gazveye çıkmam ve cihaddaki ücretimi satmam” dedi. İbnü’l-Esîr dedi: o, **جَعيلة**’nin yahut fetha ile **جَعَالة**’nin cem‘idir. Ve **الجُعْل**: isimdir, damme ile; masdar fetha iledir. Denir: “Senin için **جَعْلاً** ve **جُعْلاً** yaptı”; o, bir şeyi fiil yahut söz olarak yapmaya karşılık ücrettir. Dedi: hadîste murad, gazvenin adama yazılması, sonra yerine çıkması için başka bir adama bir şey vermesidir; yahut oturanın gazîye bir şey vermesi, gazînin oturması ve onun çıkmasıdır. Ve denildi: **الجُعْل** ve **الجَعالة**, sevkin gazilere yazılması, dört-beş kişiden bir kişinin çıkması ve ona **جُعْل** yapılmasıdır. İbn Abbâs dedi: “Eğer onu köle yahut cariye yaparsa, o bir şey değildir; eğer onu **كُراع** yahut silâh içinde yaparsa, sakınca yoktur”; yani çıkan kişiye verdiği **الجُعْل**, eğer köle yahut cariye ise ona mahsus olur, ona itibar yoktur; eğer onu gazvesinde ihtiyaç duyduğu silâh yahut **كُراع** ile destekliyorsa sakınca yoktur. Ve **الجاعِل**: veren; **المجتعل**: alan. Hadîste: İbn Ömer’e **الجَعالات** soruldu da dedi ki: “Sen gazveyi kesinleştirirsen de **فيفي** sana rızık olarak bir karşılık verirse sakınca yoktur; ama dirhemler verilirse gazveye çıktım, verilmezse oturdum (olursa), onda hayır yoktur.” Hadîste: “Boğulma **جَعِيلة**’si **سُحْت**tur”; o, boğulan eşyasından boğulanı çıkarması için ona bir **جُعْل** yapmasıdır; içindeki cehalet sebebiyle fasit bir akit olduğundan onu **سُحْت** kıldı. Ve denir: “Develerinde bize bir **جَعيلَة** yaptılar da biz onlardan **نَجْتَعِل** etmeyi (yani almayı) reddettik.” Ve “Şöyle şöyle yapması şartıyla ona bir **جُعْل** yaptım.” Ve **الجِعال** ve **الجُعالة** ve **الجِعالة**: tencereyi bir bez yahut başkasıyla indirdiğin şeydir; çoğulu **جُعُل**dür; **كِتاب** ve **كُتُب** gibi. Tufeyl dedi:
فَذُبَّ عن العَشِيرَةِ، حيثُ كانت،
وكُنْ مِنْ دون بَيْضَتها جِعالا

İbn Berrî şu beyti şahit getirdi:
ولا تُبادِرُ، في الشِّتاءِ وَلِيدَتي،
أَلْقِدْرَ تُنْزِلُها بِغَيْرِ جِعال

Dedi: tencerenin içine konulduğu şey ise **الجِئَاوة**’dir. Ve “tencereyi **إِجْعالاً أَجْعَل**”: onu **الجِعال** ile indirmendir; “onu **جَعَلْتُها**” da yine böyledir.

Ve köpek ve dişi kurt ve dişi aslan ve her pençeli, **أَجْعَلَت**; o **مُجْعِل**dir; ve **اسْتَجْعَلَت**: çiftleşmeyi sevdi ve erkeği arzuladı. Ve **الجَعْلة**: fidan yahut **الوَدِيَّة**; ve denildi: kısa hurma ağacı; ve denildi: ele geçmeyen (kaçan)dır; çoğulu **جَعْل**dür; dedi:
أَقْسَمْتُ لا يَذْهَبُ عَني بَعْلُها،
أَو يستوي جَثِيثُها وجَعْلُها

**البَعْل**: **المُسْتبعل**. **الجَثِيثة**: fidan. Ve **الجَعْل** de hurmadan: **البَعْل** gibidir. Asma‘î: **الجَعْل** kısa hurmalardır; Lebîd dedi:
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوء به،
من الكَوافِر، مهضُومٌ ومُهتَصَرُ

(* “**مهضوم**” sözü: asılda burada böyledir; onu **كفر** maddesinde **مكموم** lafzıyla zikretti; ikisi de rivayet olabilir.)

İbnü’l-A‘râbî: **الجَعَل** kısalıkla beraber semizlik ve inatçılıktır. İbn Düreyd: **الجَعْوَل** **الرَّأْل**dir, devekuşunun yavrusu. Ve **الجُعَل**: yer hayvanlarından siyah bir hayvandır; denildi: o **أَبو جَعْران**’dır, **الجيم**’in fethasıyla; çoğulu **جِعْلان**dır. Ve su **جَعِلَ** oldu, kesre ile, **جَعَلاً**: yani onda **الجِعْلان** çoğaldı. Ve **ماء جَعِلٌ** ve **مُجْعِلٌ**: içinde **الجِعْلان** ve **الخَنافس** öldü ve içine düşüp yuvarlandı. Ve **أَرض مُجْعِلة**: **الجِعْلان**’ı çok olan. Hadîste: “**الجُعَل** burnuyla yuvarladığı gibi”; o, **الخُنْفُساء** gibi bilinen bir hayvandır. İbn Berrî dedi: Ebû Hâtim dedi ki: **أَبو سَلْمان** en büyük **الجِعْلان**dır; geniş başlıdır; iki eli ve başı **المآشِير** gibidir. Dedi: Hecerî dedi ki: **أَبو سَلْمان** iki kanadı olan, **الجُعَل** gibi küçük bir hayvancıktır. Kurâ‘ dedi: Tayy dilinde **الجُعَل**’a **أَبو وَجْزة** denir. Ve **رَجُل جُعَل**: siyah, çirkin; **الجُعَل**’a benzetilmiş; ve denildi: o inatçıdır; çünkü **الجُعَل** inatçılıkla vasfedilir; denir: **رجل جُعَلٌ**. Ve **جُعَل الإِنسان**: onun gözetleyicisi. Meselde: “سَدِك بامرِئ
(* “**بامرئ**” sözü: asılda böyledir; Meydânî onu sonunda hemzeli **امرئ** lafzıyla zikretti, sonra şerhinde dedi ki: Ebû’n-Nedâ dedi: **سدك بأمري** bir işlerin biridir; **بامرئ** diyen tashif etmiştir) **جُعَلُه**”; bu, ihtiyacını gidermek için tenha yere gitmek isteyen adama, onu engelleyip onu söylemekten yahut yapmaktan alıkoyan bir başkasının yapışması için darb-ı meseldir. Ebû Zeyd dedi: bu ancak, alçağın kendisi gibi biriyle arkadaş olması için mesel olarak vurulur. Ve denildi: bu, sıkıntı verme ve bozma sırasında söylenir. Ebû Zeyd şu beyti okudu:
إِذا أَتَيْتُ سُلَيْمى، شَبَّ لي جُعَلٌ
إِنَّ الشَّقِيَّ الذي يَصْلى به الجُعَل

Bunu, bir kadınla konuşan bir adam söyledi; ne zaman ona gelip yanında otursa, **فيفي** onun üzerine, konuşmalarını kesecek birini salardı. İbn Büzerc dedi: Araplar dedi ki: bize çocukların oynadığı bir oyun vardır; ona **جَبَّى جُعَلُ** deriz; çocuk başını yere koyar, sonra sırt üstü döner. Dedi: onu bir adam adı olarak istediklerinde **جَبَّى جُعَلُ**’u i‘rablandırmazlar; “bu **جُعَلٌ**” dediklerinde, **جَبَّى** olmaksızın, onu i‘rablandırırlar.

Ve **الجَعْوَل**: devekuşunun yavrusu; Yemenîdir.
Ve **جُعَيْل**: bir adam adıdır. Ve **بَنُو جِعال**: bir kabiledir. Bazı fazilet sahiplerinin hattıyla bir haşiyede gördüm; dedi: Ebû’l-Kâsım Ali b. Hamza el-Basrî, **الكامل** kitabında Müberred’e dair tenbihlerde zikretti: **جَعْل**’ın cem‘i **أَجْعال** üzerinedir; o, fil pisliğidir. Cerîr dedi:
قَبَحَ الإِلهُ بَني خَضَافِ ونِسْوَةً،
بات الخَرِيرُ لَهُنَّ كالأَجْعال
