# جعم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B9%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جعم

الجَعْماءُ من النساء: التي أُنْكِرَ عَقْلُها هَرَماً، ولا يقال للرجل أَجْعَمُ. والجَعْماء: الناقة المُسِنَّة، وقيل: هي التي غابت أَسنانُها في اللِّثَاتِ، والذكر أَجْعَمُ، وفي الصحاح: ولا يقال للذكر أَجْعَمُ، وكذلك كل دابة ذهبت أَسنانها كلها. وقال ابن الأَعرابي: هي الجَمْعاءُ والجَعْماءُ. والجَعْماءُ من النساء: الهَوْجاء البَلْهاءُ. وجَعِمَ الرجلُ لكذا أي خَفَّ له. وقد جَعِمْتُ جَعَماً وأَجْعَمَتِ الأَرضُ: كثر الحَنَكُ على نباتها فأكله وألجأَه إلى أُصوله. وأُجْعِمَ الشجر: أُكل وَرَقُه فآل إلى أُصوله؛ قال:
عَنْسِيَّة لم تَرْعَ طَلْحاً مُجْعَمَا
وجَعِمَ إلى اللحم جَعَماً، فهو جَعِمٌ: قَرِمَ وهو مع ذلك أَكُولٌ؛ وقول العجاج:
نُوفي لَهُمْ كَيْلَ الإناءِ الأَْعْظَمِ،
إذ جَعِمَ الذُّهْلانِ كلَّ مَجْعَمِ
ويقال: جَعامَةً في المصدر أَيضاً؛ عن ابن بري، والذُّهْلانِ: ذُهْلُ بن ثَعْلَبَة وهو الأَكبر، وذُهْلُ ابن شَيْبان بن ثَعْلَبة، أي حَرَّضَ الذُّهْلان على قتالنا وقَرِمُوا إلى الشَّرِّ كما يُقْرَمُ إلى اللحم. وجَعِمَتِ الإبلُ تَجْعَمُ جَعَماً إذا لم تجد حَمْضاً ولا عِضاهاً فَتَقْرَمُ إليها، فتَقْضَمُ العظامَ وخُرْءَ الكلاب لِشبْه قَرَم يصيبها؛ ويقال: إن داء الجُعامِ أكثرُ ما يُصيبها من ذلك. ورجل جَيْعَمٌ: لا يرى شيئاً إلاَّ اشتهاه. وجَعِمَ جَعَماً وجَعَمَ: لم يَشْتَهِ الطعامَ، وهو من الأَضداد. وجَعِمَ جَعَماً، فهو جَعِمٌ، وتَجَعَّمَ: طَمعَ. والجَعَمُ، بالتحريك: الطمع. والجَعُوم: الطَّمُوع في غير مَطْمَعٍ. والجَعَمُ: غِلَظُ الكلام في سَعَةِ حَلْقٍ، والفعل كالفعل، والصِّفَة كالصفة. وجَعَمَ البَعِيرَ: جعل على فيه ما يمنعه من الأَكل والعضِّ.
والجِعْمِيُّ: الحريص، وقيل: الحريص مع شهوة. ويقال: فلان جَعِمَ إلى الفاكهة، وليس الجَعَمُ القَرَمَ مطلقاً، ويقال: جَعِمَ الرجلُ وجَعَمَ إذا اشتدَّ حرْصه. وأَجْعَمَتِ الأَرضُ: أُكل نباتُها.
وذكر ابن بري أن الهَجَرِيّ قال في نوادره: الجُعامُ داء يصيب الإبل من النَّدَى بأَرض الشام، يأْخذها لَيٌّ في بطونها ثم يُصيبها له سُلاحٌ. وقد أَجْعَمَ القومُ إذا أَصاب إبلَهُم الجُعامُ.
والجَعُومُ: المرأَة الجائعة.
ويقال للدُّبر: الجَعْماءُ والوَجْعاءُ والجَهْوةُ والصُّمارَى. والجِعْمُ: الجُوعُ
(* قوله «والجعم الجوع» ضبط في الأصل بالكسر وصرح به
شارح القاموس، وضبط في نسخة من التهذيب بفتح فسكون لكن مقتضى تفسيره بالمصدر أنه الجعم محرّكاً)، ويقال: يا ابن الجَعْماء. وقال ابن الأَعرابي: الجَيْعَمُ الجائع.

### Türkçe

**الجَعْماءُ** kadınlardan: aklı yaşlılıktan dolayı inkâr edilmiş olan; erkeğe **أَجْعَمُ** denilmez. Ve **الجَعْماء**: yaşlı dişi deve; ve denildi ki: dişleri etlerde kaybolmuş olandır; erkek **أَجْعَمُ**’dur; ve **الصحاح**’ta: erkeğe **أَجْعَمُ** denilmez; bütün dişleri gitmiş her binek hayvanı da böyledir. İbnü’l-A‘râbî dedi: o, **الجَمْعاءُ** ve **الجَعْماءُ**’dır. Ve kadınlardan **الجَعْماءُ**: şaşkın, ahmak olandır. Ve **جَعِمَ** adam şu şeye, yani ona hafif geldi. Ve gerçekten ben **جَعِمْتُ** **جَعَماً**; ve **أَجْعَمَتِ الأَرضُ**: bitkisi üzerine **الحَنَكُ** çoğaldı da onu yedi ve onu köklerine sığınmaya mecbur etti. Ve **أُجْعِمَ الشجر**: yaprağı yenildi de köklerine döndü; dedi ki:
عَنْسِيَّة لم تَرْعَ طَلْحاً مُجْعَمَا

Ve **جَعِمَ** ete **جَعَماً**, o hâlde o **جَعِمٌ**’dir: iştahlandı; bununla beraber çok yiyicidir; ve el-‘Accâc’ın sözü:
نُوفي لَهُمْ كَيْلَ الإناءِ الأَْعْظَمِ،
إذ جَعِمَ الذُّهْلانِ كلَّ مَجْعَمِ

Ve denilir: masdarda da **جَعامَةً**; İbn Berrî’den; ve **الذُّهْلانِ**: **ذُهْلُ بن ثَعْلَبَة**’dir, o daha büyüktür; ve **ذُهْلُ ابن شَيْبان بن ثَعْلَبة**; yani **الذُّهْلان**’ı bizimle savaşmaya kışkırttı ve şerre, ete iştahlanıldığı gibi, iştahlandılar.

Ve **جَعِمَتِ الإبلُ** **تَجْعَمُ** **جَعَماً**: **حَمْضاً** ve **عِضاهاً** bulmadığı zaman, onlara iştahlanır da kemikleri ve köpek dışkısını, kendisine isabet eden iştaha benzer bir iştah sebebiyle, kemirir; ve denilir: **داء الجُعامِ**’ın çoğu, ona bundan dolayı isabet eder. Ve adam **جَيْعَمٌ**: hiçbir şey görmez ki onu arzulamasın. Ve **جَعِمَ** **جَعَماً** ve **جَعَمَ**: yemeği iştah etmedi; o, zıt anlamlılardandır. Ve **جَعِمَ** **جَعَماً**, o hâlde o **جَعِمٌ**’dir; ve **تَجَعَّمَ**: tamah etti. Ve **الجَعَمُ** (harekeli): tamah. Ve **الجَعُوم**: umut olmayan yerde tamahkâr. Ve **الجَعَمُ**: geniş bir boğazda sözün kabalığı; fiil fiil gibidir, sıfat sıfat gibidir. Ve **جَعَمَ البَعِيرَ**: yemeyi ve ısırmayı ona engelleyen şeyi ağzı üzerine koydu.

Ve **الجِعْمِيُّ**: hırslı; ve denildi ki: şehvetle birlikte hırslı. Ve denilir: falan kimse meyveye **جَعِمَ**; ve **الجَعَمُ**, mutlak olarak **القَرَمَ** değildir; ve denilir: adam **جَعِمَ** ve **جَعَمَ**: hırsı şiddetlendiği zaman. Ve **أَجْعَمَتِ الأَرضُ**: bitkisi yenildi.

İbn Berrî zikretti ki el-Hecrî, **نوادر**’inde dedi: **الجُعامُ** Şam toprağında çiğden dolayı develere isabet eden bir hastalıktır; karınlarında bir bükülme onları tutar, sonra ona bağlı bir ishal onlara isabet eder. Ve kavim **أَجْعَمَ** etti: develerine **الجُعامُ** isabet ettiği zaman.

Ve **الجَعُومُ**: aç kadın.

Ve dübür için denilir: **الجَعْماءُ** ve **الوَجْعاءُ** ve **الجَهْوةُ** ve **الصُّمارَى**.

Ve **الجِعْمُ**: açlık
(* onun sözü: “ve **الجعم** açlıktır”; asılda kesre ile ضبط edildi ve **القاموس** şârihi bunu açıkça belirtti; **التهذيب**’in bir nüshasında fetha sonra sükûn ile ضبط edildi; fakat onu masdar ile tefsir etmesinin gereği, onun harekeli **الجعم** olmasıdır), ve denilir: ey **ابن الجَعْماء**. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجَيْعَمُ** aç olan.
