# جفأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%81%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جفأ

جَفَأَ الرَّجلَ جَفْأً: صَرَعه، وفي التهذيب: اقتَلَعه وذَهَب به الأَرضَ. وأَجْفَأَ به: طَرَحه.
وجَفَأَ به الأَرضَ: ضَرَبها به. وجَفَأَ البُرْمةَ في القَصْعةِ جَفْأً: أَكْفأَها، أَو أَمالها فَصَبَّ ما فيها، ولا تقل أَجْفَأْتُها. وفي الحديث: فاجْفَؤُوا القُدورَ بما فيها، والمعروف بغير أَلف؛ وقال الجوهري: هي لغة مجهولة؛ وقال الراجز: جَفْؤُكَ ذا قِدْرِكَ للضِّيفانِ،
جَفْأً على الرُّغْفانِ في الجِفانِ
خَيْرٌ مِن العَكِيسِ بالأَلْبانِ
وفي حديث خيبر: أَنه حَرَّمَ الحُمُرَ الأَهْلية، فجَفَؤُوا القُدورَ أَي فَرَّغُوها وقَلَبُوها؛ وروي: فأَجْفَؤُوا، وهي لغة فيه قليلة مثل كَفَؤُوا وأَكْفَؤُوا.
وجَفَأَ الوادِي غُثاءَهُ يَجْفَأُ جَفْأً: رَمَى بالزَّبَدِ والقَذَى، وكذلك جَفَأَتِ الِقدْرُ: رَمَت بزَبَدِها عند الغَلَيانِ، وأَجْفَأَتْ به وأَجْفَأَتْه. واسم الزَّبَدِ: الجُفاء. وفي حديث جرير: خَلَقَ اللّهُ الأَرضَ السُّفْلى من الزَّبَدِ الجُفاء أَي مِن زَبَدٍ اجتمع للماء. يقال: جَفَأَ الوادي جَفْأً: إِذا رَمَى بالزَّبَد والقَذَى. وفي التنزيل: فأَمّا الزَّبَدُ فيَذْهَبُ جُفَاءً، أَي باطلاً. قال الفرَّاء: أَصله الهمزة، أَو الجُفاء ما نَفاه السيل. والجُفاء: الباطلُ أَيضاً. وجفأَ الواديَ: مَسَحَ غُثاءَه. وقيل: الجُفاء كما يقال الغُثاء. وكلُّ مصدرٍ اجتمع بعضُه إِلى بعض مثلُ القُماشِ والدُّقاقِ والحُطامِ مصدرٌ يكون في مذهبِ اسمٍ على المعنى كما كان العَطاء اسماً للاعطاء، كذلك القُماش لو أَردتَ مصدر قَمَشْته قَمْشاً. الزجاج: موضع قوله جُفاء نَصْب على الحال. وفي حديث البَراء رضي اللّه عنه يوم حُنَيْن: انْطَلَق جُفاءٌ مِن الناس  \<ص:50>  إِلى هذا الحيِّ مِن هوازِنَ، أَراد: سَرَعانَ الناسِ وأَوائلهم، شبَّهَهم بجُفاء السَّيْل. قال ابن الأَثير: هكذا جاء في كتاب الهروي، والذي قرأْناه في البخاري ومسلم: انْطَلَق أَخِفَّاءُ من الناسِ، جمع خَفِيفٍ. وفي كتاب الترمذي: سَرَعانُ الناس. ابن السكيت: الجُفاءُ: ما جَفَأَه الوادي: إِذا رَمَى به، وجَفَأْتُ الغُثاء عن الوادي وجَفَأْتُ القِدْرَ أَي مَسَحْتُ زَبَدها الذي فَوْقَها من غَلْيِها، فإِذا أَمَرْت قلت: اجْفَأْها. ويقال: أَجْفَأَتِ القِدْرُ إِذا عَلا زَبَدُها. وتصغير الجُفاء: جُفَيءٌ، وتصغير الغُثاء: غُثَيٌّ بلا همز. وجَفَأَ البابَ جَفْأً وأَجْفَأَه: أَغْلَقَه. وفي التهذيب: فَتَحه. وجَفأَ البقلَ والشجرَ يَجْفَؤُه جَفْأً واجْتَفَأَهُ: قَلَعَه من أَصْله. قال أَبو عبيد: سُئل بعضُ الأَعراب عن قوله صلى اللّه عليه وسلم: مَتى تحِلُّ لنَا الـمَيْتَة؟ فقال: ما لم تَجْتَفِئوا. يقال اجْتَفأَ الشيء: اقْتَلَعه ثمَّ رَمَى به. وفي النهاية: ما لم تَجْتَفِئوا بَقْلاً وتَرْمُوا به، مِنْ جَفَأَتِ القِدْرُ إِذا رمت بما يجتمع على رأْسِها من الزَّبد والوَسَخِ. وقيل: جَفَأَ النبتَ واجْتَفأَه: جَزَّه، عن ابن الاعرابي.

### Türkçe

**جَفَأَ** adamı **جَفْأً**: onu yere serdi; **التهذيب**’de: onu söküp çıkardı ve onunla yere gitti. Ve onunla **أَجْفَأَ**: onu attı.

Ve onunla yeri **جَفَأَ**: onu onunla vurdu. Ve **القَصْعةِ** içinde **البُرْمةَ**’yi **جَفْأً** **جَفَأَ**: onu devirdi, yahut onu eğdi de içindekini döktü; “onu **أَجْفَأْتُ**” deme. Ve hadiste: “içindekilerle birlikte kazanları **اجْفَؤُوا**”; bilinen, ألف’sız olandır; **الجوهري** dedi: o, bilinmeyen bir dildir; ve **الراجز** dedi:

**جَفْؤُكَ** şu kazanını misafirler için,
**جَفْأً** ekmeklerin üzerine leğenlerde,
sütlerle olan ters çevirmeden daha hayırlıdır.

Ve Hayber hadîsinde: onun evcil eşekleri haram kıldığı, bunun üzerine kazanları **جَفَؤُوا**; yani onları boşalttılar ve ters çevirdiler; ve “**فأَجْفَؤُوا**” diye rivayet edildi; o, onda az bir dildir; **كَفَؤُوا** ve **أَكْفَؤُوا** gibi.

Ve vadi köpüğünü **جَفَأَ**; **يَجْفَأُ** **جَفْأً**: köpüğü ve çerçöpü attı; ve aynı şekilde tencere **جَفَأَتِ**: kaynama sırasında köpüğünü attı; ve onunla **أَجْفَأَتْ** ve onu **أَجْفَأَتْ**. Köpüğün adı: **الجُفاء**. Cerîr hadîsinde: “Allah alt yeri **الزَّبَدِ الجُفاء**’dan yarattı”; yani su için toplanmış bir köpükten. Denir: vadi **جَفَأَ** **جَفْأً**: köpüğü ve çerçöpü attığı zaman. Ve تنزيل’de: “Köpüğe gelince, **جُفَاءً** gider”; yani bâtıl olarak. **الفرَّاء** dedi: aslı hemzedir; yahut **الجُفاء** selin uzaklaştırdığı şeydir. Ve **الجُفاء**: bâtıl da demektir. Ve vadiyi **جفأَ**: onun çerçöpünü sildi. Ve denildi: **الجُفاء** tıpkı **الغُثاء** denildiği gibidir. Ve her kaynak ki bir kısmı bir kısmına toplanır; **القُماشِ** ve **الدُّقاقِ** ve **الحُطامِ** gibi; anlam bakımından isim mezhebinde olan bir masdardır; tıpkı **العَطاء**’nın “verme” için bir isim olması gibi; aynı şekilde **القُماش** da, eğer “onu topladım”ın masdarını istersen: “onu **قَمَشْته** **قَمْشاً**”. **الزجاج**: “**جُفاء**” sözünün yerinde, nasb hâl üzerinedir. Ve **البَراء** رضي اللّه عنه’un Huneyn günü hadîsinde: “insanlardan bir **جُفاءٌ** şu Havâzin kabilesine doğru gitti”; muradı: insanların acelecileri ve ilk gelenleri; onları selin **جُفاء**’sına benzetti. **ابن الأَثير** dedi: böylece **الهروي**’nin kitabında geldi; bizim Buhârî ve Müslim’de okuduğumuz ise: “insanlardan **أَخِفَّاءُ** gitti”; **خَفِيفٍ**’in cem‘idir. Tirmizî’nin kitabında: “insanların **سَرَعانُ**’ı”.

**ابن السكيت**: **الجُفاءُ**: vadinin onu **جَفَأَه**’si; yani onu attığı şeydir; ve ben vadiden **الغُثاء**’yı **جَفَأْتُ**; ve ben tencereyi **جَفَأْتُ**; yani kaynamasından dolayı üstünde olan köpüğünü sildim; emrettiğin zaman “onu **اجْفَأْها**” dersin. Ve denir: tencere **أَجْفَأَتِ**: köpüğü yükseldiği zaman. **الجُفاء**’nın küçültmesi: **جُفَيءٌ**; **الغُثاء**’nın küçültmesi: hemzesiz **غُثَيٌّ**.

Ve kapıyı **جَفَأَ** **جَفْأً** ve onu **أَجْفَأَه**: onu kapattı. **التهذيب**’de: onu açtı.

Ve yeşilliği ve ağacı **جَفأَ**; onu **يَجْفَؤُه** **جَفْأً**; ve onu **اجْتَفَأَهُ**: onu kökünden söküp çıkardı. **أَبو عبيد** dedi: bazı bedevîlere, onun صلى اللّه عليه وسلم sözünden soruldu: “Leş ne zaman bize helâl olur?”; dedi ki: “**تَجْتَفِئوا** etmediğiniz sürece.” Denir: bir şeyi **اجْتَفأَ**: onu söküp çıkardı, sonra onunla attı. **النهاية**’de: “yeşillik **تَجْتَفِئوا** etmediğiniz ve onunla atmadığınız sürece”; tencerenin **جَفَأَتِ** olmasındandır; yani başında köpük ve pislikten toplananı attığı zaman. Ve denildi: bitkiyi **جَفَأَ** ve onu **اجْتَفأَه**: onu biçti; **ابن الاعرابي**’den.
