# جفر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%81%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جفر

الجفر، بفتح فسكون، من أولاد المعز والشاء كما في الصحاح، واقتصر في المحكم على الشاء، وتبعه المصنف، وزاد بعضهم: والضأن: ما عظم واستكرش وجفر جنباه، أي اتسع.
 أو الجفر: هو إذا بلغ ولد المعزى أربعة أشهر، وجفر جنباه، وفصل عن أمه، وأخذ في الرعي، قاله أبو عبيد. وقال ابن الأعرابي: إنما لأربعة أشهر أو خمسة من يوم ولد، وعنه أيضا: الجفر: الجمل الصغير، والجدي بعد ما يفطم ابن ستة أشهر. ج أجفار وجفار، بالكسر. وجفرة، محركة. وقد جفر، واستجفر، وتجفر.
 من المجاز: الجفر: الصبي إذا انتفخ لحمه، وأكل، وصارت له كرش. وقد جفر وتجفر. وقال ابن الأعرابي: والغلام جفر. وفي حديث حليمة ظئر النبي صلى الله عليه وسلم، قالت:  كان يشب في اليوم شباب الصبي في الشهر، فبلغ ستا وهو جفر  . وفي حديث أبي اليسر:  فخرج إلي ابن له جفر  . وفي بهاء فيهما.

  قال ابن شميل: الجفرة: العناق التي شبعت من البقل والشجر، واستغنت عن أمها. وقد تجفرت واستجفرت. وفي حديث أم زرع:  يكفيه ذراع الجفرة  ، مدحته بقلة الأكل، وقال ابن الأنباري في شرحه على الحديث: هي الأنثى من ولد الضأن، وقال غيره: الأنثى من المعز فقط، وقيل: منهما جميعا، وهو الصواب. الجفر: البئر الواسعة التي لم تطو، كالجفرة، ذكرهما السهيلي في الروض، أو هي التي طوي بعضها ولم يطو بعض. والجمع جفار.
 الجفر: ع بناحية ضرية، وهي صقع واسع بنجد، ينسب إليه الحمى من نواحي المدينة المشرفة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، يليها أمراء المدينة كان به ضيعة لسعيد بن سليمان، كذا في النسخ، وفي التبصير: سعيد بن عبد الجبار المسافعي ولي القضاء زمن المهدي، وكان يكثر الخروج إليها، فقيل له: الجفري لذلك.
 الجفر: بئر بمكة المشرفة لبني تيم بن مرة بن كعب بن لؤي بن غالب القرشي.
 الجفر: ماء لبني نصر بن معاوية بن بكر بن هوازن.
 الجفر: مستنقع ببلاد غطفان، ويسمى جفر الهباءة، وسيأتي في كلام المصنف قريبا.
 وجفر الفرس: ماء سمي به، لأنه وقع فيها، كذا في النسخ، والصواب: فيه فرس في الجاهلية، فبقي أياما، ويشرب منها، ثم خرج صحيحا. وفي التكملة: فأخرج صحيحا، فنسب إليه.
 وجفر الشحم: ماء لبني عبس ببطن الرمة، حذاء أكمة الخيم. وجفر البعر: ماء لبني أبي بكر بن كلاب. وجفر الأملاك: موضع بنواحي الحيرة، من الكوفة. وجفر ضمضم: ع. كل ذلك نقله الصغاني. وجفر الهباءة: ع ببلاد غطفان بالشربة، قتل فيه حمل وحذيفة ابنا بدر الفزاريان، قتلهما قيس بن زهير، وفيه يقول:
  تعلم أن خير النـاس مـيتـا                      على جفر الهبـاءة لا يريم.
  ولولا ظلمة ما زلت أبكـي                      عليه الدهر ما طلع النجوم.
  ولكن الفتى حمل بـن بـدر                      بغى والبغي مصرعه وخيم. وجفرة بني خويلد: ماء لبني عقيل من هوازن.
 من المجاز: الجفرة، بالضم: جوف الصدر، أو هو ما يجمع الصدر والجنبين، وقيل: هو منحنى الضلوع، وكذلك هو من الفرس وغيره.
 الجفرة في الأصل: سعة في الأرض مستديرة، وهي الحفرة. قيل: الجفرة من الفرس: وسطه. وهو مجفر بفتح الفاء أي واسعها، أي الجفرة. وفي الأساس: منتفجها،وكذلك ناقة مجفرة، أي عظيمة الجفرة، وهي وسطها. قال الجعدي:
  فتآيا بطـرير مـرهـف                      جفرة المحزم منه فسعل. وقيل: جفرة ثكل شيء: وسطه ومعظمه. ج جفر، بضم ففتح وجفار، بالكسر. يقال: فرس عظيم الجفرة، وناقة عظيمة الجفرة. وأما الثاني فجمع جفرة بمعنى الحفرة المستديرة. ومنه حديث طلحة: فوجدناه في بعض تلك الجفار.
 الجفرة: ع بالبصرة يقال له: جفرة خالد، ينسب إلى خالد بن عبد الله بن أسيد، كان بها أي بالجفرة حرب شديد عام سبعين أو إحدى وسبعين بعد الهجرة، ولها ذكر في حديث عبد الملك بن مروان. وقيل لجعفر بن حيان العطاردي البصري الخزاز الأعمى، كنيته أبو الأشهب، من أكبر قراء البصرة، قرأ على أبي رجاء العطاردي، وهو من رجال الصحيحين: الجفري بالضم، لأنه ولد عام الجفرة، وهو عام سبعين، أو إحدى وسبعين وتوفي سنة 165.

  والجفير: جعبة من جلود لا خشب فيها، أو من خشب لا جلود، وفي بعض الأصول الجيدة: لا جلد فيها،وهي من جلود مشقوقة في جنبها، يفعل ذلك بها ليدخلها الريح، فلا يأتكل الريش. وقال الأحمر: الجفير والجعبة: الكنانة. وقال الليث: الجفير شبه الكنانة إلا أنه أوسع منها، يجعل فيها نشاب كثير. وفي الحديث:  من اتخذ قوسا عربية وجفيرها نفى الله عنه الفقر  .
 الجفير: ع بناحية ضرية بنجد، كثير الضباع، لغطفان. وقيل: هو بالحاء المهملة، وسيأتي، ولعل الصواب بالمهملة، ولذا سقط في كثير من النسخ المعتمدة.
 جفير كزبير: ة بالبحرين ذات بساتين ورياض ومياه ومنازه، وقد ترافقت بجماعة من أهلها، في سفري من اليمن إلى مكة، وهم يسمونها الجفيرة، قالوا: وهي قريبة من اللذكي. والجفور، بالضم: مصدر جفر يجفر،وهو انقطاع الفحل عن الضراب وامتناعه، كالاجتفار، والإجفار، والتجفير. يقال: جفر الفحل، إذا انقطع عن الضراب. وقل ماؤه، وذلك إذا أكثر الضراب حتى حسر، وانقطع، وعدل عنه. ويقال في الكبش: ربض، ولا يقال: جفر. والفحل جافر، قال ذو الرمة:
  وقد عارض الشعري سهيل كأنـه                      قريع هجان عارض الشول جافر. وأجفر الشيء: غاب عنك. أجفر الرجل عن المرأة إذا انقطع عن الجماع، كاجتفر، وجفر، وجفر، قاله ابن الأعرابي، وإذا ذل قيل: اجتفر، وسيأتي، وأنشد:
  وتجفروا عن نساء قد تحل لكم                      وفي الرديني والهندي تجفير. أي أن فيهما من ألم الجراح ما يجفر الرجل عن المرأة. أجفر صاحبه: قطعه عنه وترك زيارته. قال الفراء: كنت آتيكم فقد أجفرتكم، أي تركت زيارتكم وقطعتها. ويقال: أجفرت ما كنت فيه، أي تركته. وجفر: اتسع. وجفر: انتفخ. وجفر جنباه: اتسعا. جفر من المرض: خرج، وذلك إذا برأ. والجوفر: الجوهر وزنا ومعنى والجيفر: الأسد الشديد، لانتفاخه عند الغضب. وجيفر بن الجلندي الأزدي: ملك عمان ورئيسها. أسلم هو وأخوه عبد الله، على يد سيدنا عمرو بن العاص بن وائل السهمي، رضي الله عنه، لما وجهه رسول الله صلى الله عليه وسلم إليهما، وهما على عمان، ولا رؤية لهما، ولم يذكر الذهبي أخاه عبد الله في التجريد، ولا ابن فهد، مع جمعهما في كتابيهما من شذ وندر، فلينظر في كتب السير. وضميرة بنت جيفر: صحابية، ولم يذكرها الذهبي، ولا ابن فهد، فلينظر. وطعام مجفر ومجفرة، بفتحهما، عن اللحياني: يقطع عن الجماع، ومنه قولهم: الصوم مجفرة، وقد ورد في الحديث أنه قال لعثمان بن مظعون:  عليك بالصوم، فإنه مجفرة  ، أي مقطعة للنكاح، وفي الحديث أيضا:  صومثوا ووفروا أشعاركم فإنها مجفرة  ، قال أبو عبيد: يعني مقطعا للنكاح ونقصا للماء. وفي حديث علي رضي الله عنه:  أنه رأى رجلا في الشمس، فقال: قم عنها فإنها مجفرة  ، أي تذهب شهوة النكاح، وفي حديث عمر رضي الله عنه:  إياكم ونومة الغداة فإنها مجفرة  ، وجعله القتيبي من حديث علي رضي الله عنه.
 المجفر كمعظم: المتغير ريح الجسد. وفي حديث المغيرة:  إياكم وكل مجفرة  أي متغيرة ريح الجسد، والفعل منه أجفر، ويجوز أن يكون من قولهم: امرأة مجفرة الجنبين أي عظيمتهما، كأنه كره السمن.
 قولهم: فعل ذلك من جفرك، بفتح فسكون، وجفرك، محركة، وجفرتك، بفتح فسكون وفتح الراء، أي من أجلك، كل ذلك عن ابن دريد.
 من المجاز: رجل منهدم الجفر: لا عقل وفي الأساس: لا رأي له، كما يقال: منهدم الحال.

  والجفرى، ككفرى وزنا ومعنى، ويمد، والجفراة، وهذان حكاهما أبو حنيفة: الكافور من النخل، وهو وعاء الطلع. الجفار، ككتاب: الركايا. الجفار: موضع بنجد، وقيل: ماء لبني تميم، ومنه يوم الجفار، قال الشاعر، وهو بشر:
  ويوم الجفار ويوم النسـا                      ركانا عذابا وكانا غراما. والجفار: موضع آخر بين مصر والشام، وآخر بين البصرة والكوفة، قاله البكري.
 من المجاز: الجفار من الإبل: الغزار اللبن، شبهتء بالركايا، عن ابن الأعرابي. والأجفر: ع بين الخزيمية وفيد، وسيأي للمصنف في خزم: أن الخزيمية منزلة للحاج بين الأجفر والثعلبية.
 ومما يستدرك عليه: المستجفر من الصبيان: العظيم الجنبين. وجفرة البحر: معظمه. وعن ابن الأعرابي: جفره الأمر عنه: قطعه.وقال أبو حنيفة: الكنهبل صنف من الطلح جفر، قال ابن سيده: وأراه عنى به القبيح الرائحة من النبات. ومجفر، كمعظم: اسم. والجفري، بالضم: لقب عبد الرحمن بن عبد الله بن علوي الشريف الصوفي، وبه يعرف ولده باليمن. والجفر: خروق الدعائم التي تحفر لها تحت الأرض. وأجفر الرجل: تغيرت رائحة جسده. وأجفر، واجتفر، وجفر: انقطع عن الجماع. واجتفر: ذل، لغة في احتفر، بالتاء. وتجفرت العناق: سمنت وعظمت. ويقال: قد تراغب هذا واستجفر. والخشخاش بن جناب بن الحارث بن مجفر كمحسن له صحبة والتجفير في الركية: توسيع في نواحيها. والحسن بن أبي جعفر الجفري، من أهل الجفرة: موضع بالبصرة، سمع قتادة وأيوب. والجفائر: رمال معروفة، أنشد الفارسي:
  ألما على وحش الجفائر فانظـرا                      إليها وإن لم تمكن الوحش راميا. ومحل جافر: نتن. وإن جفرك إلى لهار، أي شرك إلي متسرع. كما في الأساس. وذو جوفر: واد لمحارب بن خصفة. والجفار، كغراب: كورة كانت بمصر قديما مشتملة على خمس قرى، وهي: الفرما والبقارة والورادة والعريش ورفح، كانت جميعها في زمن فرعون موسى في غاية العمارة بالمياه والقرى، قاله الإمام عبد الحكم.

### Türkçe

**الجفر**; fetha ile sonra sükûn ile; **المعز** ve **الشاة** yavrularından (olandır), **الصحاح**’ta olduğu gibi; **المحكم**’de ise yalnız **الشاة** ile yetindi; musannif de ona tâbi oldu; bazısı da şunu ekledi: ve **الضأن**: büyüyüp işkembelenen ve iki yanı **جفر** olan, yani genişleyen (şeydir).
Veya **الجفر**: **المعزى** yavrusu dört aya ulaştığında, iki yanı **جفر** olduğunda, annesinden ayrıldığında ve otlamaya başladığında (odur); bunu Ebû Ubeyd söyledi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: ancak doğduğu günden itibaren dört ay veya beş (ay) içindir. Ondan ayrıca: **الجفر**: küçük deve; ve oğlak, sütten kesildikten sonra, altı aylık (iken). Çoğulu **أجفار** ve **جفار** (kırâ ile). Ve **جفرة** (harekeli). Ve **جفر** etti, **استجفر** etti, **تجفر** etti.

Mecazdan: **الجفر**: eti kabaran, yiyen ve kendisine işkembe olan çocuk. Ve **جفر** etti ve **تجفر** etti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: ve delikanlı **جفر**’dir. Nebî’nin صلى الله عليه وسلم sütannesi Halîme hadîsinde, dedi ki: “Günde, ayda (büyüyen) çocuğun büyümesi gibi büyürdü; altıya ulaştı, o ise **جفر** idi.” Ebü’l-Yüsr hadîsinde: “Derken bana, kendisinin **جفر** bir oğlu çıktı.” Ve ikisinde de güzellik (ifadesi) vardır.

İbn Şümeyl dedi ki: **الجفرة**: ot ve ağaçtan doyup annesinden müstağni olan dişi keçi yavrusu (**العناق**). Ve **تجفرت** etti ve **استجفرت** etti. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Ona **الجفرة**’nin bir kolu yeter.” Onu az yemesiyle övdü. İbnü’l-Enbârî hadîsin şerhinde dedi ki: o, **ولد الضأن**’ın dişisidir. Başkası dedi ki: yalnız **المعز**’ın dişisi. Ve denildi ki: ikisinden de (olan). Ve doğru olan budur. **الجفر**: örülmemiş geniş kuyu; **الجفرة** gibi; ikisini de Süheylî **الروض**’da zikretti. Veya o, bir kısmı örülmüş, bir kısmı örülmemiş olandır. Çoğulu **جفار**.

**الجفر**: **ضرية** nahiyesinde bir yer; o, Necd’de geniş bir bölgedir; ona nispetle, Medîne-i müşerrefe taraflarından olan **الحمى** nispet edilir—üzerinde oturana en faziletli salât ve selâm olsun—; Medîne emirleri ona bitişiktir. Orada Saîd b. Süleymân’a ait bir çiftlik vardı; nüshalarda böyle. **التبصير**’de: Saîd b. Abdülcebbâr el-Müsâfi‘î, Mehdî zamanında kadılığı üstlendi; oraya çok çıkardı; bu sebeple ona **الجفري** denildi.

**الجفر**: Mekke-i müşerrefe’de, Benî Teym b. Mürre b. Ka‘b b. Lüey b. Gâlib el-Kureşî’ye ait bir kuyu.

**الجفر**: Benî Nasr b. Muâviye b. Bekr b. Hevâzin’e ait bir su.

**الجفر**: Gatafân diyarında bir bataklık; **جفر الهباءة** diye adlandırılır; musannifin sözünde yakında gelecektir.

Ve **جفر الفرس**: onunla adlandırılmış bir su; nüshalarda böyle. Doğrusu: câhiliyede onda bir at (kaldı); günlerce kaldı ve ondan içti; sonra sağlam çıktı. **التكملة**’de: “Sonra sağlam çıkarıldı; ona nispet edildi.”

Ve **جفر الشحم**: Batnü’r-Rumme’de Benî Abs’a ait bir su, **أكمة الخيم**’in hizasında. Ve **جفر البعر**: Benî Ebî Bekr b. Kilâb’a ait bir su. Ve **جفر الأملاك**: Kûfe’den Hîre taraflarında bir yer. Ve **جفر ضمضم**: bir yer. Bunların hepsini Sığânî nakletti. **جفر الهباءة**: Gatafân diyarında, **الشربة**’de bir yer; orada Hamel ve Huzeyfe, Bedr el-Fezârî’nin iki oğlu öldürüldü; onları Kays b. Züheyr öldürdü. Ve onda şöyle der:
“Bilirsin ki insanların en hayırlısı, ölü olarak,
**جفر الهباءة** üzerinde yerinden ayrılmaz.
Eğer karanlık olmasaydı, yıldızlar doğdukça,
zaman boyunca ona ağlamayı sürdürürdüm.
Fakat yiğit Hamel b. Bedr,
azdı; azgınlık ise onun öldürücü akıbetidir.”
Ve **جفرة بني خويلد**: Hevâzin’den Benî Akîl’e ait bir su.

Mecazdan: **الجفرة**, damme ile: göğüs boşluğu; veya göğüs ile iki yanı toplayan şeydir. Ve denildi ki: kaburgaların kıvrımıdır. Ve aynı şekilde attan ve başkasından (da böyledir).

**الجفرة** aslında: yerde yuvarlak bir genişliktir; o da çukurdur. Denildi ki: attan **الجفرة**: onun ortasıdır. Ve o, fâ’nın fethasıyla **مجفر**’dir; yani onun genişi, yani **الجفرة**. **الأساس**’ta: onun şişkini. Ve aynı şekilde **ناقة مجفرة**: yani **الجفرة**’si büyük; o da onun ortasıdır. Cü‘dî dedi ki:
“Derken keskin, ince bir kılıçla birbirlerine geldiler;
ondan kayışın altı **جفرة** (idi), derken (o) sendeledi.”
Ve denildi ki: her şeyin **جفرة**’si: onun ortası ve büyüğüdür. Çoğulu **جفر** (damme sonra fetha ile) ve **جفار** (kırâ ile). Denilir: **فرس** büyük **الجفرة**’li; ve **ناقة** büyük **الجفرة**’li. İkincisi ise, yuvarlak çukur mânasındaki **جفرة**’nin çoğuludur. Ondan Talha hadîsi: “Onu, o **الجفار**’ın bazısında bulduk.”

**الجفرة**: Basra’da bir yer; ona **جفرة خالد** denir; Hâlid b. Abdullâh b. Useyd’e nispet edilir. Orada, yani **الجفرة**’de, hicretten sonra yetmiş veya yetmiş bir yılında şiddetli bir savaş oldu; ve onun, Abdülmelik b. Mervân hadîsinde zikri vardır. Ve Ca‘fer b. Hayyân el-Attâridî el-Basrî el-Hazzâz el-A‘mâ’ya—künyesi Ebü’l-Eşheb—Basra’nın en büyük kurrâsındandır; Ebû Recâ el-Attâridî’den okudu; ve o, Sahîhayn ricâlindendir: damme ile **الجفري** (denildi); çünkü **الجفرة** yılında doğdu; o da yetmiş veya yetmiş bir yılıdır; 165 yılında vefat etti.

Ve **الجفير**: içinde tahta olmayan derilerden bir sadak; veya içinde deri olmayan tahtadan (bir sadak). Bazı iyi asıllarda: “içinde deri yoktur.” Ve o, yanından yarılmış derilerdendir; ona bu, rüzgâr girsin diye yapılır; böylece tüy çürümez. Ahmer dedi ki: **الجفير** ve **الجعبة**: **الكنانة**’dır. Leys dedi ki: **الجفير**, **الكنانة**’ya benzer; ancak ondan daha geniştir; içine çok **نشاب** konur. Hadîste: “Kim Arap yayı ve onun **جفير**’ini edinirse, Allah ondan fakirliği uzaklaştırır.”

**الجفير**: Necd’de **ضرية** nahiyesinde bir yer; çok sırtlanlı; Gatafân’a (ait). Ve denildi ki: o, noktasız **الحاء** iledir; gelecektir. Belki doğrusu noktasız (olan) iledir; bu yüzden, muteber nüshaların çoğunda düşmüştür.

**جفير** (vezin ve mânaca) **زبير** gibi: Bahreyn’de bir yer; bahçeler, çayırlar, sular ve gezinti yerleri sahibidir. Yemen’den Mekke’ye yolculuğumda, halkından bir cemaatle arkadaş oldum; ona **الجفيرة** derler. Dediler ki: o, **اللذكي**’ye yakındır. Ve **الجفور**, damme ile: **جفر يجفر**’in masdarıdır; o, erkeğin çiftleşmeden kesilmesi ve kaçınmasıdır; **الاجتفار** ve **الإجفار** ve **التجفير** gibi. Denilir: **جفر الفحل**; yani çiftleşmeden kesildi. Ve suyu azaldı; bu, çok çiftleştiğinde, yorulup kesildiğinde ve ondan döndüğünde (olur). Ve koç hakkında: “**ربض** etti” denilir; “**جفر**” denilmez. Erkek **جافر**’dir. Zü’r-Rumme dedi ki:
“Ve şiirim Süheyl’e karşı geldi; sanki o,
ince develerden bir koç; sütlü develere karşı gelen, **جافر**.”

Ve **أجفر** şey: senden kayboldu. **أجفر** adam kadından: cima‘dan kesildi; **اجتفر** gibi; ve **جفر** ve **جفر**; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve zelil olduğunda **اجتفر** denilir; gelecektir. Ve şu beyit okundu:
“Ve size helâl olmuş kadınlardan **تجفروا** edin;
ve **الرديني** ve **الهندي**’de **تجفير** vardır.”
Yani ikisinde, yaraların acısından, erkeği kadından **يجفر** eden (şey) vardır. **أجفر** arkadaşını: ondan kesti ve ziyaretini bıraktı. Ferrâ dedi ki: “Size gelirdim; artık sizi **أجفرتكم** ettim”; yani ziyaretinizi bıraktım ve kestim. Ve denilir: “İçinde bulunduğum şeyi **أجفرت** ettim”; yani onu bıraktım. Ve **جفر**: genişledi. Ve **جفر**: şişti. **جفر جنباه**: iki yanı genişledi. **جفر** hastalıktan: çıktı; bu, iyileştiğinde (olur). Ve **الجوفر**: vezin ve mânaca **الجوهر**’dir. Ve **الجيفر**: şiddetli aslan; öfke anında şişmesinden dolayı. Ve **جيفر بن الجلندي الأزدي**: Umân’ın meliki ve reisi. O ve kardeşi Abdullâh, seyyidimiz Amr b. el-Âs b. Vâil es-Sehmî رضي الله عنه eliyle Müslüman oldular; Resûlullah صلى الله عليه وسلم onu ikisine gönderdiğinde; ikisi Umân üzerindeydiler; ve onlara (Resûlullah’ın) bir görüşü yoktur. Zehebî, **التجريد**’de kardeşi Abdullâh’ı zikretmedi; ne de İbn Fehd; ikisi de kitaplarında şâz ve nâdiri toplamışken; siyer kitaplarına bakılsın. Ve **ضميرة بنت جيفر**: sahâbîye; Zehebî onu da zikretmedi; ne de İbn Fehd; bakılsın. Ve **طعام مجفر** ve **مجفرة**, ikisinin fethasıyla; Lihyânî’den: cima‘dan keser. Ondan onların sözü: “Oruç **مجفرة**’dir.” Ve hadîste vârid oldu ki Osman b. Maz‘ûn’a dedi: “Sana oruç gerekir; çünkü o **مجفرة**’dir”; yani nikâhı kesicidir. Ve başka bir hadîste: “Oruç tutun ve saçlarınızı çoğaltın; çünkü o **مجفرة**’dir.” Ebû Ubeyd dedi ki: yani nikâhı kesici ve suyu eksilticidir. Ali رضي الله عنه hadîsinde: “Güneşte bir adam gördü; dedi ki: Ondan kalk; çünkü o **مجفرة**’dir”; yani nikâh şehvetini giderir. Ömer رضي الله عنه hadîsinde: “Sabah uykusundan sakının; çünkü o **مجفرة**’dir.” Kuteybî onu Ali رضي الله عنه hadîsinden saydı.

**المجفر** (vezin olarak) **معظم** gibi: beden kokusu değişmiş (olan). Muğîre hadîsinde: “Her **مجفرة**’den sakının”; yani beden kokusu değişmiş (şey). Fiili ondan **أجفر**’dir. Ve caizdir ki “**امرأة مجفرة الجنبين**” sözünden olsun; yani iki yanı büyük; sanki şişmanlığı kerih gördü.

Onların sözü: “Bunu senin **جفرك**’inden yaptı”; fetha sonra sükûn ile; ve **جفرك** (harekeli); ve **جفرتك** fetha sonra sükûn ve râ’nın fethasıyla; yani senin için. Bunların hepsi İbn Düreyd’dendir.

Mecazdan: **رجل منهدم الجفر**: aklı olmayan. **الأساس**’ta: görüşü olmayan; “**منهدم الحال**” denildiği gibi.

Ve **الجفرى**; vezin ve mânaca **كفرى** gibi; ve uzatılır. Ve **الجفراة**; bu ikisini Ebû Hanîfe rivayet etti: hurmada **الكافور**; o, **الطلع** kabıdır. **الجفار**; **كتاب** gibi: kuyular. **الجفار**: Necd’de bir yer. Ve denildi ki: Benî Temîm’e ait bir su. Ondan **يوم الجفار**. Şair—o da Bişr’dir—dedi ki:
“Ve **يوم الجفار** ve **يوم النسـا**
ikisi azap oldu ve ikisi tutku oldu.”
Ve **الجفار**: Mısır ile Şam arasında başka bir yer; ve Basra ile Kûfe arasında başka (bir yer); bunu Bekrî söyledi.

Mecazdan: develerden **الجفار**: sütü bol olanlar; kuyulara benzetildi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الأجفر**: **الخزيمية** ile **فيد** arasında bir yer. Musannif için **خزم** maddesinde gelecektir: **الخزيمية**, hacılar için **الأجفر** ile **الثعلبية** arasında bir menzildir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: çocuklardan **المستجفر**: iki yanı büyük olan. Ve **جفرة البحر**: onun büyüğü. İbnü’l-A‘râbî’den: “İş onu ondan **جفره** etti”: onu kesti. Ebû Hanîfe dedi ki: **الكنهبل** **الطلح**’tan bir sınıftır; **جفر** (dir). İbn Sîde dedi ki: sanırım onunla bitkiden kötü kokulu olanı kastetti. Ve **مجفر** (vezin olarak) **معظم** gibi: isim. Ve **الجفري** damme ile: sûfî şerif Abdurrahman b. Abdullâh b. Alevî’nin lakabı; Yemen’de onun evladı onunla bilinir. Ve **الجفر**: yer altında, direkler için kazılan delikler. Ve **أجفر الرجل**: bedeninin kokusu değişti. Ve **أجفر** ve **اجتفر** ve **جفر**: cima‘dan kesildi. Ve **اجتفر**: zelil oldu; tâ ile **احتفر**’de bir lugat. Ve **تجفرت العناق**: semirdi ve büyüdü. Ve denilir: “Bu, ona rağbet etti ve **استجفر** etti.” Ve **الخشخاش بن جناب بن الحارث بن مجفر** (vezin olarak) **محسن** gibi: onun sahâbeliği vardır. Ve **التجفير** kuyuda: çevresinde genişletmedir. Ve **الحسن بن أبي جعفر الجفري**: **الجفرة** ehlindendir; Basra’da bir yer; Katâde ve Eyyûb’dan işitti. Ve **الجفائر**: bilinen kumlar; Fârisî şu beyiti okudu:
“**وحش الجفائر** üzerine uğrayın da bakın;
vahşî (hayvan) atıcıya imkân vermese de ona (bakın).”
Ve **محل جافر**: pis kokulu. Ve “Senin **جفرك**’in bana doğru **لهار**’dır”; yani bana doğru acele eden şerrindir; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **ذو جوفر**: Muhârib b. Hasafe’ye ait bir vadi. Ve **الجفار**; **غراب** gibi: eskiden Mısır’da beş köyü içine alan bir kûre idi; onlar: **الفرما** ve **البقارة** ve **الورادة** ve **العريش** ve **رفح**; hepsi, Mûsâ’nın Firavunu zamanında, sular ve köylerle en ileri imar hâlindeydi; bunu İmam Abdülhakem söyledi.
