# جفس (ج-ف-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%81%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ف - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسين والفاء معهما
س ج ف، ف س ج، ج ف س، ف ج س مستعملات
سجف:
السَّجفانِ: سِترا باب الحجلة، وكلُّ بالٍ يستُرُهُ سِترانِ مسقُوقٌ بينهما فكلُّ شقٍّ سَجفٌ، وكذلك سَجفا الخِباء، وسُمّي خلف الباب سَجفاً والسَّجفُ والتَّسّجيفُ: إرخاء السَّجفَّين، قال الفرزدق:
رقدن عليهن الحِجالُ المُسَجَّفُ
نعت الحجال بنعت الذكر المفرد على تذكير اللفظ لأن الحجال على لفظ الحِمارِ، فكلُّ جماعةٍ يُشبهُ لفظها لفظ الواحد يجوز أن تنعتها بنعت الواحد، كما تقول: جيسٌ مُقبلٌ ولم تقل: مُقبلونَ، لأنَّ لفظ "جَيش" لفظ واحدٌ كما تقول: غّير ونحوه قال الفرزدق:
من السجف الحرَّى عليهم حضائر
يصفُ قوماً أصابتهم سنةٌ فهلكت نعمهم فجيفهم حسرى موتى حواليهم، وحسرى جماعة الحسير وهو المعيي، وذكر ذلك على تذكير اللفظ لأن الجيف على لفظ العِنَبِ.
فسج:
قَلُوصٌ فاسِجَةٌ: أعجلها الفحلُ فضربها قبل بلوغ وقت الضِّرابٍ، وقد يقال في الشّاءِ وهي تفسُخُ فُسُوجاً.
جفس: الجِفسُ لغةٌ في الجِبسِ، وهو اللَّئيمُ.
فجس:
الفَجسُ من التَّفجُّسِ وهو العظمة والتَّطاول، قال العجّاج:
خليفة ساس بغير فجسِ
والفعل على "تفعيل" قال الأعشى:
يكاد يصرعها لولا تَفَجُّسهـا		إذا تقومُ إلى جاراتها، الكسلُ

##### Türkçe

باب **الجيم** و**السين** و**الفاء** معهما
س ج ف، ف س ج، ج ف س، ف ج س kullanımdadırlar.

**سجف**:
**السَّجفانِ**: **الحجلة** kapısının iki perdesi; ve her **بالٍ** (kapı) onu örten iki perdeyle örtülür, ikisinin arasında yarılmıştır; her yarık **سَجفٌ**dur. Yine **الخِباء**’ın iki **سَجف**’ı (perdesi) de böyledir. Kapının arkasına **سَجفاً** adı verildi. **السَّجفُ** ve **التَّسّجيفُ**: iki **السَّجفَّين**’i salıvermek (aşağı bırakmak). **الفرزدق** dedi ki:
رقدن عليهن الحِجالُ المُسَجَّفُ

**الحجال**’ı, lafzın müzekker kılınması üzerine müfred müzekkerin sıfatıyla niteledi; çünkü **الحجال** **الحِمارِ** lafzı üzerinedir. Şu hâlde lafzı birin lafzına benzeyen her cemaat, onu birin sıfatıyla nitelemen caiz olur; nitekim “**جيسٌ** مُقبلٌ” dersin de “مُقبلونَ” demezsin; çünkü “**جَيش**” lafzı bir lafızdır; “**غّير**” ve benzeri gibi. **الفرزدق** dedi ki:
من السجف الحرَّى عليهم حضائر

Bir kavmi vasfeder: onlara bir kıtlık isabet etti de davarları helâk oldu; böylece leşleri, etraflarında ölüler olarak, **حسرى** (bitkin) kaldı. **حسرى** ise **الحسير**’in cemaatidir; o da yorgun düşmüş olandır. Bunu lafzın müzekker kılınması üzere zikretti; çünkü **الجيف** **العِنَبِ** lafzı üzerinedir.

**فسج**:
**قَلُوصٌ فاسِجَةٌ**: erkek deve onu acele ettirdi de, çiftleşme vaktine ulaşmadan önce onu aştı. Ve koyunda da söylenir; o **فُسُوجاً** **تفسُخُ** eder.

**جفس**: **الجِفسُ** **الجِبسِ**’te bir lugattır; o da **اللَّئيمُ**dur.

**فجس**:
**الفَجسُ** **التَّفجُّسِ**’tendir; o da büyüklük ve böbürlenmedir. **العجّاج** dedi ki:
خليفة ساس بغير فجسِ

Fiil “**تفعيل**” üzerinedir. **الأعشى** dedi ki:
يكاد يصرعها لولا تَفَجُّسهـا		إذا تقومُ إلى جاراتها، الكسلُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجَفاسةُ: الاتِّخامُ. وقد جَفِسَ بالكسر يَجْفَسُ جَفَساً.

##### Türkçe

**الجَفاسةُ**: yağlanma. Ve (fiil) **جَفِسَ** (kesre ile) **يَجْفَسُ** **جَفَساً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س ف
جفس ، سجف ، فجس ، فسج : مستعملة .
جفس : ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : إذا اتخم الرَّجُلُ قيل : جَفِسَ الرجل جَفَساً ، فهو جَفِسٌ .
وفي ( النوادر ) : فلانٌ جِفْسٌ ، وجَفِسٌ ، أي ضَخْمٌ جَافٍ .
سجف : قال الليث : السِّجفَانِ : سترا باب الحَجَلَةِ ، وكل باب يَسْتُرُهُ سِتْرانِ مَشْقُوقٌ
بينهما فكل شقَ منهما : سَجْفٌ ، وكذلك : سِجْفَا الخِبَاءِ .
والسَّجْفُ والتَّسْجيفُ : إرخاء السِّجَفين .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : السِّجفانِ : اللذان على الباب .
يقال منه : بيت مُسَجَّفٌ .
وقال الفرزدق :
رَقَدْنَ عليهنَّ الحِجَالُ المسجَّفُ
فجس : قال الليث : الفَجْسُ ، والتّفَجُّسُ : عظمة وتطاول ، وأنشد :
عَسْرَاءُ حين تَرَدّى من تَفَجُّسِهَا
وفي كِوَارَتِها من بَغْيِهَا مَيَلُ
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : فَجَسَ يَفْجُسُ فَجْساً ، وتفجَّسَ تَفَجُّساً ، وهو التّكَبُّرُ .
وقال ابن الأعرابي : أفجَسَ الرجُلُ إذا افتخر بالبَاطِلِ .
فسج : ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الفَاسِجُ والفَاثِجُ : العظيمة من الإبل .
قال : وبعض العرب يقول : هما الحامل ، وأنشد :
تخدي بنا كل خنوف فَاسِجِ
وقال النضر : الفَاسِجُ : التي حَمَلَتْ فزمَّت بأنفها واستكبرت .
وقال أبو عمرٍ و : هي السريعة الشَّابَّةُ .
وقال الليث : هي التي أعجَلَهَا الفَحْلُ فَضَرَبَها قبل وقت المَضْرِبِ ، وقد فَسَجَتْ فُسُوجاً .
ويقال في الشاء ، وهو في النُّوق أعرفُ عند العرب .

##### Türkçe

ج س ف
**جفس** ، **سجف** ، **فجس** ، **فسج** : kullanımdadır.

**جفس** : (Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den) : Erkek tıka basa doyduğunda: **جَفِسَ** adam **جَفَساً** denir; o da **جَفِسٌ**’tir.
Ve (en-Nevâdir)’de: Falan **جِفْسٌ** ve **جَفِسٌ**’tir; yani iri, kaba.

**سجف** : Leys dedi: **السِّجفَانِ**: **الحَجَلَةِ** kapısının iki perdesidir; ve her kapı ki onu aralarında yarık bulunan iki perde örter; o ikisinden her bir yarık: **سَجْفٌ**’tur; aynı şekilde: **سِجْفَا الخِبَاءِ**.
Ve **السَّجْفُ** ve **التَّسْجيفُ**: **السِّجَفين**’i salıvermek (aşağı bırakmak).
(Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den): **السِّجفانِ**: kapı üzerindeki iki şeydir.
Ondan denir: **بيت مُسَجَّفٌ**.
Ve el-Ferezdak dedi:
رَقَدْنَ عليهنَّ الحِجَالُ المسجَّفُ

**فجس** : Leys dedi: **الفَجْسُ** ve **التّفَجُّسُ**: büyüklük ve uzanıp yükselme; ve şu beyti delil getirdi:
عَسْرَاءُ حين تَرَدّى من تَفَجُّسِهَا
وفي كِوَارَتِها من بَغْيِهَا مَيَلُ
(Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den): **فَجَسَ** **يَفْجُسُ** **فَجْساً**; ve **تفجَّسَ** **تَفَجُّساً**; bu, **التّكَبُّرُ**’dür.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **أفجَسَ** olur; bâtıl ile övündüğü zaman.

**فسج** : (Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den): **الفَاسِجُ** ve **الفَاثِجُ**: develerden iri olan.
Dedi: Arapların bazısı der ki: ikisi de gebe olandır; ve şu beyti delil getirdi:
تخدي بنا كل خنوف فَاسِجِ
En-Nadr dedi: **الفَاسِجُ**: hamile kalan, sonra burnunu yukarı kaldırıp kibirlenen.
Ebû Amr dedi: o, hızlı genç olandır.
Leys dedi: o, erkeğin onu **المَضْرِبِ** vaktinden önce acele ettirip vurduğu (aştığı) dişidir; ve **فَسَجَتْ** **فُسُوجاً**.
Ve koyun hakkında da söylenir; fakat **النُّوق** hakkında Araplar katında daha bilinir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جَفِسَ من الطعام يَجْفَسُ جَفَساً: اتَّخَمَ، وهو جَفِسٌ؛ وجَفِسَتْ نَفْسُه: خَبُثَتْ منه. والجِفْسُ والجَفِيسُ: اللئيم من الناس مع ضَعْفٍ وفَدامَةٍ، وحكى الفارسي جَيْفَسٌ وجِيَفْسٌ مثل بَيْطر وَبِيَطْر، والأَعرف بالحاء. وفي النوادر: فلان جِفْسٌ وجَفِسٌ أَي ضخم جافٍ. والجَفاسَةُ: الاتِّخامُ.

##### Türkçe

**جَفِسَ** yemekten **يَجْفَسُ** **جَفَساً**: tıka basa yedi; ve o **جَفِسٌ**’tir;

ve **جَفِسَتْ نَفْسُه**: ondan dolayı kötüleşti. Ve **الجِفْسُ** ile **الجَفِيسُ**: insanlar arasından, zayıflık ve hantallık ile birlikte alçak (kimse). El-Fârisî **جَيْفَسٌ** ve **جِيَفْسٌ** (şeklini) **بَيْطر** ve **بِيَطْر** gibi nakletti; ve daha bilinen (okunuş) **بالحاء** iledir. Ve **النوادر**’de: falan **جِفْسٌ** ve **جَفِسٌ**, yani iri, kaba (kimse). Ve **الجَفاسَةُ**: tıka basa yeme.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جفس من الطعام، كفرح، جفسا، محركة، وجفاسة، كسحابة: اتخم، وهو جفس. والجفس، بالكسر، وككتف: الضعيف الفدم، لغة في الجبس، قاله ابن دريد. الجفس: اللئيم، كالجفيس، كما مر عن ابن عباد. ومما يستدرك عليه: جفست نفسه منه: خبثت. وحكى الفارسي: رجل جيفس وجيفس مثل بيطر وبيطر: ضعيف فدم، ويروى بالحاء، كما سيأتي. وفي النوادر: فلان جفس وجفس، أي ضخم جاف. وجفاساء: رجل من بلعنبر كان قد ابتلي ببطنه.

##### Türkçe

**جفس** yiyecekten, **كفرح** gibi, **جفسا** (harekeli), ve **وجفاسة** ve **كسحابة**: tıka basa doydu; ve o **جفس**tir. Ve **الجفس** (kesre ile) ve **وككتف**: zayıf, kaba; **الجبس** hakkında bir dildir; bunu İbn Düreyd söyledi. **الجفس**: alçak (kimse), **كالجفيس** gibi; İbn Abbâd’dan geçtiği üzere. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **جفست نفسه منه**: kötüleşti. Ve el-Fârisî nakletti: **رجل جيفس وجيفس** tıpkı **بيطر وبيطر** gibi: zayıf, kaba; ve **بالحاء** ile rivayet olunur; ileride geleceği üzere. Ve **النوادر**’de: falan **جفس وجفس**tir; yani iri, kaba. Ve **وجفاساء**: Bel‘anber’den bir adamdır; karnıyla imtihan olunmuştu.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَفِسَ
جَفِسَ A ( n. ac. جَفَس 4 ,  جَفَاْسَة 22t ),
a.  Suffered from indigestion.

جَفِس
جَفِس 5 ,  جَفِيْس 25 ,
a.  Vile, ignoble; degenerate.

##### Türkçe

جَفِسَ
**جَفِسَ** A (isim-aksiyon: **جَفَس** 4, **جَفَاْسَة** 22t),
a. Hazımsızlıktan muzdarip oldu.

جَفِس
**جَفِس** 5, **جَفِيْس** 25,
a. Aşağılık, soysuz; yozlaşmış.
