# جفس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%81%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جفس

باب الجيم والسين والفاء معهما
س ج ف، ف س ج، ج ف س، ف ج س مستعملات
سجف:
السَّجفانِ: سِترا باب الحجلة، وكلُّ بالٍ يستُرُهُ سِترانِ مسقُوقٌ بينهما فكلُّ شقٍّ سَجفٌ، وكذلك سَجفا الخِباء، وسُمّي خلف الباب سَجفاً والسَّجفُ والتَّسّجيفُ: إرخاء السَّجفَّين، قال الفرزدق:
رقدن عليهن الحِجالُ المُسَجَّفُ
نعت الحجال بنعت الذكر المفرد على تذكير اللفظ لأن الحجال على لفظ الحِمارِ، فكلُّ جماعةٍ يُشبهُ لفظها لفظ الواحد يجوز أن تنعتها بنعت الواحد، كما تقول: جيسٌ مُقبلٌ ولم تقل: مُقبلونَ، لأنَّ لفظ "جَيش" لفظ واحدٌ كما تقول: غّير ونحوه قال الفرزدق:
من السجف الحرَّى عليهم حضائر
يصفُ قوماً أصابتهم سنةٌ فهلكت نعمهم فجيفهم حسرى موتى حواليهم، وحسرى جماعة الحسير وهو المعيي، وذكر ذلك على تذكير اللفظ لأن الجيف على لفظ العِنَبِ.
فسج:
قَلُوصٌ فاسِجَةٌ: أعجلها الفحلُ فضربها قبل بلوغ وقت الضِّرابٍ، وقد يقال في الشّاءِ وهي تفسُخُ فُسُوجاً.
جفس: الجِفسُ لغةٌ في الجِبسِ، وهو اللَّئيمُ.
فجس:
الفَجسُ من التَّفجُّسِ وهو العظمة والتَّطاول، قال العجّاج:
خليفة ساس بغير فجسِ
والفعل على "تفعيل" قال الأعشى:
يكاد يصرعها لولا تَفَجُّسهـا		إذا تقومُ إلى جاراتها، الكسلُ

### Türkçe

باب **الجيم** و**السين** و**الفاء** معهما
س ج ف، ف س ج، ج ف س، ف ج س kullanımdadırlar.

**سجف**:
**السَّجفانِ**: **الحجلة** kapısının iki perdesi; ve her **بالٍ** (kapı) onu örten iki perdeyle örtülür, ikisinin arasında yarılmıştır; her yarık **سَجفٌ**dur. Yine **الخِباء**’ın iki **سَجف**’ı (perdesi) de böyledir. Kapının arkasına **سَجفاً** adı verildi. **السَّجفُ** ve **التَّسّجيفُ**: iki **السَّجفَّين**’i salıvermek (aşağı bırakmak). **الفرزدق** dedi ki:
رقدن عليهن الحِجالُ المُسَجَّفُ

**الحجال**’ı, lafzın müzekker kılınması üzerine müfred müzekkerin sıfatıyla niteledi; çünkü **الحجال** **الحِمارِ** lafzı üzerinedir. Şu hâlde lafzı birin lafzına benzeyen her cemaat, onu birin sıfatıyla nitelemen caiz olur; nitekim “**جيسٌ** مُقبلٌ” dersin de “مُقبلونَ” demezsin; çünkü “**جَيش**” lafzı bir lafızdır; “**غّير**” ve benzeri gibi. **الفرزدق** dedi ki:
من السجف الحرَّى عليهم حضائر

Bir kavmi vasfeder: onlara bir kıtlık isabet etti de davarları helâk oldu; böylece leşleri, etraflarında ölüler olarak, **حسرى** (bitkin) kaldı. **حسرى** ise **الحسير**’in cemaatidir; o da yorgun düşmüş olandır. Bunu lafzın müzekker kılınması üzere zikretti; çünkü **الجيف** **العِنَبِ** lafzı üzerinedir.

**فسج**:
**قَلُوصٌ فاسِجَةٌ**: erkek deve onu acele ettirdi de, çiftleşme vaktine ulaşmadan önce onu aştı. Ve koyunda da söylenir; o **فُسُوجاً** **تفسُخُ** eder.

**جفس**: **الجِفسُ** **الجِبسِ**’te bir lugattır; o da **اللَّئيمُ**dur.

**فجس**:
**الفَجسُ** **التَّفجُّسِ**’tendir; o da büyüklük ve böbürlenmedir. **العجّاج** dedi ki:
خليفة ساس بغير فجسِ

Fiil “**تفعيل**” üzerinedir. **الأعشى** dedi ki:
يكاد يصرعها لولا تَفَجُّسهـا		إذا تقومُ إلى جاراتها، الكسلُ
