# جفل (ج-ف-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%81%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ف - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم واللام والفاء معهما
ل ف ج، ج ل ف، ل ج ف، ف ل ج، ف ج ل، ج ف ل مستعملات
لفج:
المُلفجُ، قال رؤية:
أحسابُهم في العُسرِ والإلفاجِ
شِيبت بعذبٍ طيِّبِ المِـزاج
جلف:
الجَلفُ أخفى من الجَرف وأشد استئصالاَ، تقول: جَلَفُ ظُفره عن إصبعه.
ورجلٌ جاف في خِلقته وأخلاقه.
ورجلٌ مُجَلَّفٌ: قد جَلَّفه الدَّهر إذا أتى على ماله، ومُجَرَّفٌ أيضاً.
والجَلائفُ: السِّنون القحطة، واحدتها جَليفة.
والجِلفُ من النَّخل: الذكر الذي يلقح بطلعه ويقال له: الفُحالُ.
والجِلفُ: كل ظرفٍ ووعاءٍ.
لجف:
اللَّجفُ: الحفرُ في جنبِ الكناس ونحوه، والاسم: اللَّجَفُ.
واللَّجافُ: ما أشرفَ على الغار من صخرةٍ أو غيره ناتئٍ من الجبل، وربَّما جُعلَ ذلك فوق الباب.
واللَّجفُ أيضاً: مَلجأُ السَّيلِ وهو مَحبِسُه.
فلج:
الفَلَجُ: الماء الجاري من العين ونَحوه، وعين فَلَجٌ، ماء فَلَجٌ، قال العجّاج:
تذكَّرا عَيناً رَواءً فَلَجا
والفَلَجُ في الأسنان: تباعدُ ما بين الثَّنايا والرَّباعيات، وصاحبهُ أفلجُ، فإن تُكُلِّفَ فهو التَّفليجُ.
وأما الفرقُ فسعةٌ ما بين الثَّنيَّتين خاضَّةً.
والفَلَجُ في الرِّجلين: تباعد ما بين القدمين آجِراً.
وفَلاليجُ السَّواد: قُراها الواحدةُ فَلُّوجَةٌ.
والفالِجُ: الحمل ذو السَّنامين الضَّخم، من المكرانيّةِ. والفالِجُ: مِكيال ضخمٌ.
وفَلَجتُ الشَّيءَ: قسمته.
والفالِجُ في القِمار: القامِرُ.
والفالِجُ: رِيحٌ تأخذ الإنسان، يرتعشُ منها، وصاحبهُ مَفلُوجٌ.
والفُلجُ: الظََّّفر بمن تُخاصِمهُ.
وفَلَجَت حُجَّتكَ، وفلجت على صاحبِك.
وأمرٌ مُفلَّجٌ: ليس بمستقيمٍ.
والأفلجُ: الذي في يديه اعوجاجُ، والأفحَجُ: الذي في رجليهِ اعوِجاجُ.
والفَليجةُ: الشُّقَّةُ من بُيُوتِ الأعراب، قال:
تشتَّى غير مُشتمِلٍ بثـوبِ		سوى خَلِّ الفليجةِ بالخِلال
وفلجتُ الجِزيةَ القارئ، يقلح الكتب أي يكتبها، قال ابن مُقبل:
توضَّحنَ في علياء قفرٍ كأنها		صَحائِفُ فَلُّوجٍ تعرضنَ تاليا
فجل:
الفُجلُ: أرومة نباتٍ يكون لآكله جُشاءٌ خبيثٌ، وإياه عنى بقوله: وهو مُجهّز السفينة يهجو رجلاً:
أشبهُ شيءٍ بجُشاءِ الفَجلِ
ثِقلاَ على ثقلٍ وأيُّ ثِقلِ
جفل:
جَفَلتُ اللَّحمَ عن العظم، والشَّحمَ عن الجِلدِ، والطِّينَ عن الأرضِ.
والرِّيحُ تَجفِلُ السَّحاب الخفيف من الجَهام، أي تستخفُّه فتمضي به، واسمٌ ذلك السَّحابِ الجَفلُ.
وقال قائلٌ: إني لآتي البحر فأجده قد جَفلَ سمكاً كثيراً، أي ألقاهُ على السّاحلِ.
والجُفالُ من السَّحابِ ومن الكلاءِ: ما جفَّ وانطرد للرِّيحِ.
والجُفال والجُفُولُ: سرعة عَدوِ، وجَفَل الظَّليمُ، وأجفَلَ أجودُ، قال:
إذا الحرُّ جفَّل صِيرانها
وانجفل اللَّيلُ والظِّلُّ: ذهب، وانجفل القوم انجِفالاً، إذا هربوا بسرعةٍ، وانجفلتِ الشجرةُ إذا هبَّت بها ريحٌ شديدة فقعرتها والجُفالةُ من الناس: جماعةٌ جاءوا أو ذهبوا.
والجُفالُ: الشَّعرُ الكثير، قال ذو الرُمَّة:
على المَتنين مُنسدِلاً جُفالا
والجُفالُ من الصُّوفِ: ما طال وحسن ودقَّ.
يقالُ: عليه جُفالةٌ من الصُّوفِ.
والإجفيلُ: الجَبانُ. وجَفَّلَ الفَزَع الإبل تجفيلاً، فَجَفَلَت جُفُولاً، إذا شَرَدَت نادَّ، وجَفلتِ النَّعامةُ

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte
**ل ف ج**، **ج ل ف**، **ل ج ف**، **ف ل ج**، **ف ج ل**، **ج ف ل** kullanılagelenlerdir.

**لفج**:
**المُلفجُ**، Ru’ye dedi:
Ahşapları onların darlıkta ve **الإلفاجِ**’dedir
Tatlı, hoş **المِـزاج** ile ağartıldım

**جلف**:
**الجَلفُ** **الجَرف**’ten daha gizlidir ve daha şiddetli kökünden sökmedir; dersin ki: **جَلَفُ** tırnağını parmağından.
Ve bir adam, yaratılışında ve ahlâkında **جاف**’tır.
Ve bir adam **مُجَلَّفٌ**: zaman onu **جَلَّفه** (yani) malının üzerine geldiği zaman; ve **مُجَرَّفٌ** da.
Ve **الجَلائفُ**: kıtlık yıllarıdır; onun bir tanesi **جَليفة**’dir.
Ve hurmadan **الجِلفُ**: tal‘ıyla dölleyen erkek; ona **الفُحالُ** denir.
Ve **الجِلفُ**: her kap ve kap-kacak.

**لجف**:
**اللَّجفُ**: **الكناس**’ın yan tarafında ve benzerinde kazmadır; isim: **اللَّجَفُ**.
Ve **اللَّجافُ**: mağaranın üzerine taş yahut dağdan çıkıntı yapan başka bir şeyden yükselen şeydir; bazen bu kapının üstüne konulur.
Ve **اللَّجفُ** ayrıca: selin sığınağıdır; o, onun hapsediş yeridir.

**فلج**:
**الفَلَجُ**: pınardan ve benzerinden akan sudur; ve **عين فَلَجٌ** (bir pınar falac), **ماء فَلَجٌ** (bir su falac). A‘câc dedi:
Hatırladılar bir pınarı, bol suyu, **فَلَجا**
Ve dişlerde **الفَلَجُ**: **الثَّنايا** ile **الرَّباعيات** arasının ayrık olmasıdır; sahibi **أفلجُ**’dir; eğer zorla yaptırılırsa o **التَّفليجُ**’dir.
أما **الفرقُ** ise: özellikle iki **الثَّنيَّتين** arasının genişliğidir.
Ve iki ayakta **الفَلَجُ**: iki ayak arasının ayrık olmasıdır, **آجِراً**.
Ve **فَلاليجُ السَّواد**: onun köyleridir; bir tanesi **فَلُّوجَةٌ**’dir.
Ve **الفالِجُ**: iki hörgüçlü iri yük hayvanıdır; **المكرانيّةِ**’dendir. Ve **الفالِجُ**: iri bir ölçektir.
Ve **فَلَجتُ** şeyi: onu böldüm.
Ve kumarda **الفالِجُ**: kumar oynayıp kazanan kimsedir.
Ve **الفالِجُ**: insana tutan bir rüzgârdır; ondan titrer; sahibi **مَفلُوجٌ**’dur.
Ve **الفُلجُ**: çekiştiğin kimseye karşı zaferdir.
Ve **فَلَجَت** hüccetin; ve arkadaşına karşı **فلجت**.
Ve **أمرٌ مُفلَّجٌ**: düzgün değildir.
Ve **الأفلجُ**: ellerinde eğrilik olan kimsedir; ve **الأفحَجُ**: ayaklarında eğrilik olan kimsedir.
Ve **الفَليجةُ**: bedevîlerin evlerinden bir bölmedir. Dedi:
Kışı geçirir, bir elbiseye bürünmeksizin,
Sadece **الفليجة**’nin yarığını kazıklarla (tutarak).
Ve **فلجتُ الجِزيةَ القارئ**: kitapları **يقلح** eder, yani onları yazar. İbn Mukbil dedi:
Issız bir yerin yüksekliğinde belirginleştiler; sanki onlar
Okuyan birine arz olunan **فَلُّوج** sahifeleridir

**فجل**:
**الفُجلُ**: yiyenine kötü bir geğirti olan bir bitkinin köküdür; ve onunla şu sözünde kastetti: o, gemiyi donatan iken bir adamı hicvediyor:
En çok benzeyen şey **الفَجل**’in geğirtisine
Ağırlık üstüne ağırlık; ne ağırlık!

**جفل**:
**جَفَلتُ** eti kemikten, yağı deriden, çamuru yerden ayırdım.
Ve rüzgâr, **تَجفِلُ** hafif bulutu **الجَهام**’dan; yani onu hafif görür de onunla gider; o bulutun adı **الجَفلُ**’dür.
Ve bir söyleyen dedi: Ben denize gelirim de onu çok balık **جَفلَ** etmiş bulurum; yani onu sahile atmıştır.
Ve buluttan ve ottan **الجُفالُ**: kuruyup rüzgâra sürüklenen şeydir.
Ve **الجُفال** ve **الجُفُولُ**: koşunun süratidir; ve devekuşu erkeği **جَفَل** etti; ve **أجفَلَ** daha iyi koşandır. Dedi:
Sıcak onun yavrularını **جفَّل** edince
Ve gece ve gölge **انجفل** etti: gitti. Ve kavim **انجفالاً** **انجفل** etti; hızlıca kaçtıkları zaman. Ve ağaç, şiddetli bir rüzgâr onunla estiğinde ve onu kökünden söktüğünde **انجفلت** olur. Ve insanlardan **الجُفالةُ**: gelen yahut giden bir topluluktur.
Ve **الجُفالُ**: çok saçtır. Zü’r-Rumme dedi:
İki sırtın üzerinde salınmış, **جُفالا**
Ve yünden **الجُفالُ**: uzayan, güzelleşen ve incelen şeydir.
Denir ki: onun üzerinde yünden bir **جُفالةٌ** vardır.
Ve **الإجفيلُ**: korkaktır. Ve korku develeri **تجفيلاً** **جَفَّلَ** etti; böylece **جُفُولاً** **فَجَفَلَت**; ürküp kaçtıkları zaman. Ve devekuşu **جَفلتِ** …

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجَفْلُ: السحابُ الذي قد هَراقَ ماءه ثم انْجَفَلْ.
والجُفالُ بالضم: الصوف الكثير.
قال ذو الرمة يصف شعر المرأة:
وأَسْوَدَ كالأساوِدِ مُسْبِكَـرَّاًعلى المَتْنَيْنِ مُنْسَدِلاً جفالا
ولا يوصف بالجُفالِ إلاّ وفيه كثرةٌ.
والجُفالُ أيضاً: ما نفاه السيلُ.
وجُفالَةُ القِدر: ما أخذتَه من رأسها بالمِغرفة.
وأخذتُ جُفْلَةً من صوفٍ، أي جُزَّةً، قال أبو زيد: يقال دعوتهم الجَفَلى والأَجْفَلى. والأصمعيُّ لم يعرف الأجْفَلى. وهو أن تدعوَ الناس إلى طعامكَ عامَّةً.
وقال الفراء: جاء القومُ أَجْفَلَةً وأَزْفَلَةً، أي جماعةً. وجاءوا بأَجْفَلَتِهِمْ وأَزْفَلَتِهِمْ، أي بجماعتهم.
وقال بعضهم: االأَجْفَلى والأَزْفَلى: الجماعةُ من كلِّ شيء.
وجَفَلَ، أي أسرعَ. والجَافِلُ: المنزعجُ.
والإجْفيلُ: الجبانُ. وظليمٌ إجْفيلٌ. يهرُب من كلِّ شيءٍ.
وأَجْفَلَ القومُ، أي هرَبوا مسرِعين.
والجُفالَةُ من الناس: الجماعةُ.
وأجْفَلَتِ الريحُ فهي مُجْفِلٌ، أي أسرعتْ، وجافِلَةٌ أيضاً.
وأجْفَلَتِ الريحُ بالتراب، أي أذهبَتْهُ وطَيَّرَتْه.
وانْجَفَلَ القومُ، أي انقلعوا كلُّهم فمضَوا.

##### Türkçe

**الجَفْلُ**: suyunu dökmüş, sonra dağılmış olan bulut(lar)dır.

**الجُفالُ** (ötre ile): çok yün.

Zü’r-Rumme, kadının saçını vasfederek dedi ki:
Ve siyah, yılanlar gibi; iki omuz üzerinde dökülmüş, sarkmış **جفالا**

**الجُفالِ** ile ancak onda çokluk varken vasfedilir.

**الجُفالُ** ayrıca: selin sürükleyip attığı şey.

**وجُفالَةُ القِدر**: kepçeyle onun üstünden aldığın şey.

Bir yünden bir **جُفْلَةً** aldım; yani bir **جُزَّةً**. Ebû Zeyd dedi ki: “Onları **الجَفَلى** ve **الأَجْفَلى** (diye) davet ettim” denir. el-Asma‘î **الأجْفَلى**’yı bilmedi. Bu, insanları yemeğine genel olarak davet etmendir.

el-Ferrâ dedi ki: Kavim **أَجْفَلَةً** ve **أَزْفَلَةً** geldi; yani topluluk hâlinde. Ve **بأَجْفَلَتِهِمْ** ve **بأَزْفَلَتِهِمْ** ile geldiler; yani topluluklarıyla.

Bazıları dedi ki: **االأَجْفَلى** ve **الأَزْفَلى**: her şeyden olan topluluk.

**وجَفَلَ**: yani hızlandı. **والجَافِلُ**: ürkmüş olan.

**والإجْفيلُ**: korkak. Ve bir devekuşu **إجْفيلٌ**; her şeyden kaçar.

**وأَجْفَلَ القومُ**: yani hızla kaçtılar.

İnsanlardan **الجُفالَةُ**: topluluk.

Rüzgâr **وأجْفَلَتِ**; o hâlde o **مُجْفِلٌ**dür; yani hızlandı; ve ayrıca **جافِلَةٌ**.

Rüzgâr toprağı **وأجْفَلَتِ**; yani onu götürdü ve uçurdu.

Kavim **وانْجَفَلَ**: yani hepsi birden sökülüp ayrıldılar da gittiler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ل ف
جلف ، جفل ، لجف ، لفج ، فلج . فجل : مستعْملات .
لفج : سُئِلَ الحَسنُ عن الرَّجلُ يُدالِكُ أهْلَه ، قال : لا بَأْسَ به إذا كان مُلْفَجاً .
أبو عَبيد عن أبي عمرو : أَلفَجَ الرَّجُلُ ، فهو مُلْفَجٌ ، إذا كان ذَهَبَ مالُه .
وقال أبو عُبيد : المُلْفِجُ المُعْدِمُ الَّذي لا شَيْء له ، وأنشد :
أَحسابُكُم في العُسْرِ والألفاجِ
شِيَبتْ بَعذْبٍ طَيِّب المِزَاجِ
وأخبرني الإياديّ عن شمر عن ابن الأعرابيّ والمنذريّ عن ثعلب عنه أنه قال : كلامُ العرب كُلّه على ( أَفْعَل ) ، وهو ( مُفْعِل ) إلا في ثلاثةَ أحرف : ألْفَجَ فهو مُلْفَج ، وأَحْصَنَ فهو مُحْصَن ، وأَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ .
وقال أبو زيد : أَلْفَجَنِي إلى ذلك الاضْطِرار إلْفَاجاً ، ورجُلٌ مُلْفَجٌ ، تَضْطَره الحاجَةُ إلى من لَيْس لذلك بأَهْل .
وقال أبو عمرو : اللَّفْج الذُّلّ .
فجل : ثعلب عن ابن الأعْرابيّ : الفاجل الْقَامِر .
وقال اللّيث : الفُجْلُ أَرُومَةُ نباتٍ ، وإياه عَنَى بقوله : وهو مُجَهّز السَّفينة يهجو رَجلاً :
أَشْبَهُ شيءٍ بجُشَاءِ الفُجْلِ
ثِقْلاً على ثِقْلٍ وأيُّ ثِقْلِ
جلف : قال اللَّيث : الجَلفُ أَخْفَى من الجَرْف وأَشَدُّ استِئصالاً ، تقول : جَلَفْتُ ظُفْرَه عن إِصْبعه .
ورجُل مُجَلَّف ، قد جَلَّفه الدّهر أي أَتَى على ماله ، وهو أيضاً مُجَرَّف ، والجَلائِف السّنون ، واحدها جَليفة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَجْلَفَ الرّجل إذا نَحَّى الْجُلافَ عن رأْس الْجُنْبُخة ، والجُلاف : الطّين .
الحرَّانِيّ عن ابن السكّيت قال : الْجَلْفُ مصْدر جَلَفْت أي قَشَرْت ، يقال : جَلفْتُ الطِّينَ عن رَأْس الدَّنّ .
قال : والجِلْف : الأعْرابيُّ الْجافي ، والجِلْفُ : بَدَنُ الشَّاة بلا رَأْسٍ ولا قَوَائِم .
أخبرني المنذريّ عن أَبي الهيثمْ ، يقال للسَّنَةِ الشَّدِيدة التي تَضُرُّ بالأموال سَنَةٌ جالِفَة ، وقد جَلَفَتُهُم وزمان جالف وجارف .
قال : والْجِلْفُ في كلام العرب : الدَّنُّ وجمعه : جُلُوف . وأنشد :
بَيْتُ جُلُوفٍ طيِّبٌ ظِلُّهُ
فيه ظِباءٌ ودَواخِيلُ خُوصْ
الظّباء : جمع الظَّبْية ، وهي الْجُرَيِّبُ الصَّغير يكون وعاء للمسك والطِّيب .
قال : ويقال للرَّجُل إذا جَفَا : فلانٌ جِلْفٌ جَافٍ .
قال : وإذا كان المالُ لا سِمَنَ له ولا ظَهْر ولا بَطْن يَحْمل ، قيل : هو كالجِلْف .
وقال غيره : الجِلْفُ أَسْفَلُ الدَّنِّ إذا انكَسر .
وقال اللَّيث : الجِلْفُ : فُحَّالُ النَّخْلِ الذي يُلَقَّحُ بطَلَعة .
الأصمعيّ : طَعنَةُ جالفة إذا قشرت الجِلْدَ ولم تَدخُل الْجوف ، وخُبْزٌ مَجْلوف ، وهو الذي أَحْرَقه التَّنُّور فلَزِقَ به قُشُوره .
وأمَّا قول قَيْس بن الْخطيم يَصف امرأة :
كأنَّ لَبَّاتِها تَبَدَّدَها
هَزْلَى جَرادٍ أَجْوافُه جُلُف
فإن شبَّه الحُلِيَّ الذي على لبَّيتها ، بجرادٍ لا رُؤوس لها ، ولا قَوائم . وقال : الجُلُفُ جمع جَليف ، وهو الذي قُشِر .
وذهب ابنُ السّكّيت إلى المعنى الأوَّل ، قال : ويقال أصابَتْهُم جَليفَةٌ عظيمة : إذا اجْتَلَفَت أموالَهم ، وهم قوم مُجْتَلِفون .
أبو عُبيد : الْمُجَلَّفُ : الذي قد ذَهب ماله ، والْجَالِفَةُ : السنة التي تَذهَبُ بالمال ، وقال الفَرزدق :
مِن الْمال إلا مُسْحَتٌ أو مُجَلَّف
والجِلْف : الخُبز اليابس بلا أُدْم .
أخبرني محمد بن إسحاق السَّعْدِيّ قال : حدثنا يحيى بن أبي طالب قال : حدثنا أبو داود الطيالسيّ قال : أخبرنا حُرَيث بن السَّائب قال : حدثنا الحسَن قال : حدثنا حُمران بنُ أبان ، عن عثمان بن عَفّان قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( كلُّ شَيْءٍ سوى جِلْفِ الطّعام ، وظِلّ بيت ، وثَوب يَسْتُره فَضْل ) :
قال شمر ، قال ابنُ الأعرابيّ : الجِلْفَةُ والْقِرْفَةُ والجِلْفُ من الخُبْز : الغليظُ اليابس الذي ليس بمأْدوم ولا يابسِ لَيِّن كالْخَشب ونحوه . وأنشد :
القَفْرُ خَيْرٌ من مَبِيتٍ بِتُّه
بجُنوب زَخَّةَ عند آلِ مُعارِكِ
جاءوا بِجِلْفٍ من شعير يابس
بَيْني وبين غُلامهم ذي الْحارِكِ
لجف : قال الليث : اللَّجْفُ الحَفْرُ في جَنْب الكِناس ونحوه ، والاسم : اللَّجَف .
قال : واللَّجَفُ أيضاً : مَلْجأُ السَّيْل ، وهو مَحْبِسُه .
قال : واللِّجاف ما أشْرَفَ على الْغار من صَخْرة أو غير ذلك ناتٍ من الْجَبل ، وربما جُعِلَ كذلك فوق الباب .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : التَّلَجُّفُ الْحفْرُ في نواحي البئر .
وقال العجاج :
إذَا انْتَحى مُعْتَقِماً أو لَجَّفاً
قال : واللَّجَيفُ من السِّهام الذي نَصْلُه عَريض .
شكّ أبو عُبيد في اللَّجيف . قلت : وحُقَّ له أَن يَشُكَّ فيه ؛ لأنَّ الصواب فيه ( النَّجيفُ ) بالنُّون ، وهو من السِّهام العريض النّصْل ، وجَمْعه نُجفُ . ومنه قول أبي كبير الهُذَلي :
نُجفٌ بَذَلْتُ لها خَوَافِيَ ناهِضِ
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : اللَّجَفَ سُرَّةُ الْوادي ، قال ويقال : بِئْرُ فلان مُتَلّجِّفة .
وأنشد شمر :
لو أَنَّ سَلْمَى وَرَدَتْ ذَاتَ اللَّجَافْ
لَقَصَّرَتْ ذناذِنَ الثَّوْبِ الضَّافْ
وقال ابن شُميل : أَلْجافُ الرَّكيَّة : ما أَكل الماءُ من نواحي أَصْلها وإن لم يأْكلها وكانت مُسْتَوية الأسْفل فليس لها لِجْف .
وقال يونس : لَجَفَ .
ويقال : اللَّجَفُ ما حضر الماءُ من أعلى الرَّكيَّة وأَسْفِلها ، فصار مثل الغار .
فلج : قال الليث : الْفَلَجُ الماءُ الجارِي من العَين .
وقال العجاج :
تَذكَّرا عَيناً رَوَاءً فَلَجا
أي جَارية ، يقال : عَيْنٌ فَلَجٌ ، وماءُ فَلَجٌ .
وأنشدهُ أبو نصر :
تذكرا عينا رِوى وفلجا
الروى : الكثير .
وقال أبو عبيد : الْفَلَجُ النَّهْر .
وقال الأعشى :
فما فَلَجٌ يسْقى جَداولَ صَعْنَبَى
له مَشْرَعٌ سَهْلٌ إلى كلِّ مَوْردِ
وفي حديث عُمَر : أنَّه بَعثَ حُذَيفَة ، وعُثمان بن جُنيف ، إلى السّواد ، فَفَلجا الْجِزْيَة على أَهْله .
قال أبو عُبيد : قال الأصْمَعيّ قوله : فَلَجا ، يعني قَسَما الجزية عليهم .
قال : وأَصْلُ ذلك من الفِلْج ، وهو المكْيال الذي يُقال له الْفالِج .
قال : وأَصْلُه سُرْيانيُّ ، يقال له بالسُّريانية : فَالغاء ، فعرِّب ، فقيل : فالِجٌ وفلْجٌ .
وقال الْجَعْدِيُّ يَصِفُ الخَمر :
أُلْقِيَ فيها فِلْجانِ من مسْك دا
رِينَ وفِلْجٌ من فُلْفُلٍ ضَرِمِ
قال : وإنَّما سمَّى القِسْمة بالْفِلْج ؛ لأنَّ خراجَهم كان طعاماً .
قال أبو عُبيد : فهذا الْفِلْج ، فأما الفُلْجُ بضَمِّ الفاء ، فهو أن يَفْلُجَ الرَّجلُ أَصْحابَه ، يعلوهم ويفُوقُهُم ، يقال منه : فَلَجَ يَفْلُجُ فَلْجاً وفُلْجاً .
والفَلَجُ : تباعد ما بين الأسْنان ، ورجل أَفْلجَ ، إذا كان في أَسْنانه تَفَرُّق ، وهو التَّفْلِيج أيضاً .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : والأفْلَجُ الذي اعْوِجاجه في يديه فإذا كان في رِجْلَيه ، فهو أَفْجَج ، والفَلِيجَةُ : شُقَّةٌ من شُقَق الْخِباء . قال الأصمعيّ : ولا أَدْري أيْن تكون ؟
قال عُمر بن لَجأ :
تَمَشَّى غير مُشْتَمِل بثوْبٍ
سِوَى خَلِّ الفَلِيجَة بالخِلالِ
وقال الأصمعيّ : فَلَجَ فلانٌ على فُلان ، وقد أَفْلَجَهُ الله عليه فُلْجاً وفُلوجاً ، والمَفْلوجُ : صاحِبُ الفَالج ، وقد فُلِجَ .
وقال : الْفَلَج : الْفَحج في السَّاقين ، والْفَلَجُ في الثَّنِيَّتَيْن .
قال : وأَصْلُ الْفَلج النِّصْفُ من كُلِّ شيء ، ومنه يقال : ضَرَبه الفَالِج ، ومنه قولهم : كُرٌّ بالفالج وهو نصْفُ الكُرِّ الكبير .
والْفَالِج : الْجَمل ذو السَّنامَيْن ، والجميع الفَوَالج .
شَمِر : فَلَجْتُ المال بينهم ، أي قَسَمْته ، وقال أبو دُوَاد :
فَفَريق يُفَلِّجُ اللَّحْمَ نِيئاً
وفَريقٌ لطابخيه قُتَارُ
ويقال : هو يَفْلُجُ الأمر أي يَنْظُر فيه ، ويَقْسِمُه ويُدَبِّرُه . وقال ابن طُفيل :
تَوَضَّحْن في عَلياءِ قَفْرٍ كأَنَّها
مهارِيقُ فَلُّوجٍ يُعارِضْن تَاليا
قال خالدُ بن جَنْبَةَ : الفَلُّوجُ الكاتِب .
ثعلب عن ابن الأعرابي : فَلَجَ سَهْمُه وأَفْلَج ، وهو الفُلْجُ والفَلْجُ قال : والفَلْجُ والْفُلْجُ : الْقَمَر والفَلْجُ . الْقَسْمُ . وفَلْج : اسم بَلَد . قُلت : ومنه قيل لِطَريقٍ يَأْخُذُ من طريق البصرة إلى اليمامة ، طريقُ بطن فَلْج ، وقال الشاعر :
وإن الذي حانَتْ بفلج دِماؤُهم
هُمُ الْقَومُ كُلُّ القومِ يا أُمَّ خالِدِ
وقال الليث : فَلالِيج السَّوَاد قُراها ، الواحدة فَلُّوجة ، قال : وأَمْرٌ مُفَلَّجٌ : ليس بمُسْتَقيمٍ على جهته ، والفَلَجُ : تبَاعُد ما بين الثَّنايا والرَّباعيات خِلْقَةً ، فإن تُكُلِّفَ فهو التَّفْليج ، قال : والفَلَجُ : تباعُد الْقَدَمين أُخُراً .
وقال أبو زيد : يقال للرجل إذا وَقَع في أَمْرٍ قد كان عنه بمَعزل : كنت عن هذا الأمْر فَالِجَ بنَ خَلاَوة يا فَتى .
أبو عُبيد : عن الأصمعي : أنا منه فالجُ ابن خَلاَوة أي أنا بَرِيءٌ منه ، ومثله لا نَاقَةَ لي فيها ولا جَمل وقد قاله أبو زيد ، رواه شِمر لابن هانىء عنه .
جفل : قال الليث : الْجَفْلُ : السَّفينَةُ ، والجُفول السُّفُن . قلت : لم أسمع الْجَفْل بهذا المعْنى لِغَير الليث ، والْجفْلُ : السَّحابُ الذي قد هَراقَ ماءَه ، فخفَّ رَوَاحه .
وقال الليث جَفَلَتُ اللَّحْمَ من الْعظم ، والشَّحْمَ عن الجلْد ، والطِّينَ عن الأرض .
قلت : والمعروف بهذا المعنى جَلَفْتُ ، وكأَنَّ الْجَفلَ مَقْلوبٌ بمنزلة جَذَبْتُ وجَبَذْتُ .
وقال الليث : الرِّيحُ يجفِلُ السَّحابَ الخفيف من الْجَهام ، أي تَسْتَخفُّه فَتَمْضي به ، واسم ذلك السَّحاب : الْجَفْلُ .
قال ويقال : إنِّي لآتي البحر فأَجده قد جَفَل سَمَكاً كثيراً ، أي ألقاهُ على السَّاحل .
وفي الحديث أنَّ البَحر جَفَل سمكاً ، أي ألقاه ورمى به . وقال ابن شُميل : جَفَلْتُ المتاعَ بعضَه على بعض ، أي رميته بعضه على بعض .
وقال أبو زيد : سَحَيْتُ الطيرَ وجَفَلته إذا جَرَفْتَه .
وفي حديث أبي قَتَادة : أنه كانَ مع النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) في سَفَر ، فَنَعَسَ على ظَهْر بَعيره حتى كادَ يَنْجفل فدعَمتْه ، معنى قوله : يَنْجَفل ، أي يَنْقَلب .
وقال أبو النجم يصف إبِلاً :
يَجْفِلُها كلُّ سنامٍ مِجْفَلِ
لَأْياً بِلَأْيٍ في الْمراغ الْمُسهِلِ
يريد : يَقْلِبُها سَنامُها من ثِقلِه إذا تمرَّغت ، ثم أَرادَت الاستواء ، قَلَبَها ثِقْلُ أَسْنِمَتِها .
والجُفول : سُرْعَةُ الذَّهابِ والنُّدودُ في الأَرْض ، يقال : جَفَلت الإبل جُفولاً ، إذا شَرَدَت نادَّة ، وجَفَلت النَّعامَةُ ، ورجلٌ إجْفِيل ، إذا كان نَفوراً جباناً وجَفَّلَ الفزعُ الإبِلَ تجفيلاً ، فجفلت جُفولاً . وقال : إذا الحرُّ جَفَّلَ صِيرَانَها . وانْجَفَل القوم انجفالاً ، إِذا هَربوا بسُرعة . وانْجَفَلت الشَّجرة ، إذا هَبَّت بها ريح شَديدة فَقَعَرتْها .
والْجُفَالُ من الشَّعْر : المجتمِعُ الكَثِير ، وقال ذو الرمة يصف شَعر امرأة :
وأسْودَ كالأَسَاوِدِ مُسْبَكِرّاً
على الْمَتْنَيْن مُنْسَدِلاً جُفَالاً
وقال أبو عُبيد : الْجِفْلُ : تَصْليعُ الْفيل . وقد قاله الكسائيّ ، وقد جَفَل الفيلُ يَجْفِلُ ، إذا رَاثَ ، قال : وشَعْرٌ جُفَالٌ أي مُنْتَفِشٌ ، ويقال لِرَغْوة القِدر : جُفَال .
ورُوِي عن رؤْبة أنَّه كان يَقْرأ : ( فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءً ) ( الرعد : 17 ) .
وفي كلام الأعراب ، فيما حُكِيَ عن البهائم : أن الضّائِنَةَ قالت : أُجَرُّ جُفَالاً ، وأُحْلَبُ كُثَباً ثُفَالاً ، ولم تَرَ مِثْلي مالاً :
وقال أبو زيد : يقال : إِنه لجافِلُ الشَّعر ، إذا شَعِثَ وَتَنصَّبَ شَعْرُه تَنَصُّباً ، قد جَفَلَ شَعْرُه يَجْفِلُ جُفُولاً .
وقال الليث : جَفَلَ الظَّليم ، وأَجْفَل ، إذا شَرَدَ فَذَهَبَ ، وما أَدْري ما الَّذي جَفَّلها ؟ أَي نَفَّرها ، قال : والجَفَّالَةُ من الناس : جماعَةٌ ذَهَبوا وجاؤوا .

##### Türkçe

ج ل ف
**جلف** ، **جفل** ، **لجف** ، **لفج** ، **فلج** . **فجل** : kullanılagelenlerdir.

**لفج** : **الحَسن**’e, adamın ehliyle ovuşması hakkında soruldu; dedi ki: **مُلْفَجاً** olduğu zaman onda bir beis yoktur.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Adam **أَلفَجَ** eder; o da **مُلْفَجٌ**’dur; malı gittiği zaman.
Ebû Ubeyd dedi: **المُلْفِجُ**; hiçbir şeyi olmayan yoksul kimsedir. Ve inşad etti:
أَحسابُكُم في العُسْرِ والألفاجِ
شِيَبتْ بَعذْبٍ طَيِّب المِزَاجِ

Ve bana el-İyâdî, Şemr’den, İbnü’l-A‘râbî’den; el-Münzirî de Sa‘leb’den, ondan haber verdi ki şöyle dedi: Arapların sözü bütünüyle (**أَفْعَل**) üzerinedir; o da (**مُفْعِل**)’dir; ancak üç harfte: **أَلْفَجَ**; o hâlde **مُلْفَج**; ve **أَحْصَنَ**; o hâlde **مُحْصَن**; ve **أَسْهَبَ**; o hâlde **مُسْهَبٌ**.
Ebû Zeyd dedi: Beni o zarurete **إلْفَاجاً** ile **أَلْفَجَنِي** etti; ve **مُلْفَجٌ** bir adam: ihtiyacı onu, buna ehil olmayan kimseye mecbur eder.
Ebû Amr dedi: **اللَّفْج** zillet(tir).

**فجل** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفاجل** kumarbazdır.
Leys dedi: **الفُجْلُ** bir bitkinin kök-aslıdır; ve onun sözüyle kastettiği odur: o, gemiyi donatmış iken bir adamı hicvederek:
أَشْبَهُ شيءٍ بجُشَاءِ الفُجْلِ
ثِقْلاً على ثِقْلٍ وأيُّ ثِقْلِ

**جلف** : Leys dedi: **الجَلفُ** **الجَرْف**’ten daha gizlidir ve daha şiddetli kökünden sökmedir; dersin ki: tırnağını parmağından **جَلَفْتُ**.
Ve **مُجَلَّف** bir adam: dehr onu **جَلَّفه** etti; yani malının üzerine geldi; o aynı zamanda **مُجَرَّف**’tir. Ve **الجَلائِف** yıllardır; tekili **جَليفة**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أَجْلَفَ** etti; **الْجُلافَ**’ı **الْجُنْبُخة** başından uzaklaştırdığı zaman. Ve **الجُلاف**: çamurdur.
el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi ki: **الْجَلْفُ**; **جَلَفْت**’in masdarıdır; yani “soydum”; denir: küpün başından çamuru **جَلفْتُ**.
Dedi: ve **الجِلْف**: kaba Arap(î)dir. Ve **الجِلْفُ**: başsız ve ayaksız koyun gövdesidir.
Bana el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi: mallara zarar veren şiddetli yıla **سَنَةٌ جالِفَة** denir; ve onları **جَلَفَتُهُم**; ve **زمان جالف** ve **جارف** (denir).
Dedi: ve **الْجِلْفُ** Arapların sözünde: küptür; çoğulu: **جُلُوف**. Ve inşad etti:
بَيْتُ جُلُوفٍ طيِّبٌ ظِلُّهُ
فيه ظِباءٌ ودَواخِيلُ خُوصْ

**الظّباء**: **الظَّبْية**’nin çoğuludur; o da küçük **الْجُرَيِّب**’dir; misk ve güzel koku için kap olur.
Dedi: ve adam kaba davrandığı zaman ona denir: filan **جِلْفٌ** **جَافٍ**.
Dedi: ve malın ne semeni, ne sırtı, ne de taşıyacak karnı olduğu zaman denir: o, **الجِلْف** gibidir.
Başkası dedi: **الجِلْفُ**; küpün alt tarafıdır; kırıldığı zaman.
Leys dedi: **الجِلْفُ**; bir tomurcukla aşılanan hurma erkeğidir.
el-Asma‘î: **طَعنَةُ جالفة**; deriyi soyduğu ve içe girmediği zaman. Ve **خُبْزٌ مَجْلوف**: tandırın yaktığı, kabukları ona yapışan ekmektir.
Kays b. el-Hatîm’in, bir kadını vasfederken sözüne gelince:
كأنَّ لَبَّاتِها تَبَدَّدَها
هَزْلَى جَرادٍ أَجْوافُه جُلُف

O, lebbe’si üzerindeki süsü, başları ve ayakları olmayan çekirgeye benzetmiştir. Ve dedi: **الجُلُفُ**; **جَليف**’in çoğuludur; o da soyulmuş olandır.
İbnü’s-Sikkît birinci manaya gitti; dedi: ve denir: onlara büyük bir **جَليفَةٌ** isabet etti; mallarını **اجْتَلَفَت** ettiği zaman; ve onlar **مُجْتَلِفون** bir kavimdir.
Ebû Ubeyd: **الْمُجَلَّفُ**; malı gitmiş olandır. Ve **الْجَالِفَةُ**: malı götüren yıldır. Ve el-Ferazdak dedi:
مِن الْمال إلا مُسْحَتٌ أو مُجَلَّف

Ve **الجِلْف**: katıksız kuru ekmektir.
Bana Muhammed b. İshâk es-Sa‘dî haber verdi; dedi: bize Yahyâ b. Ebî Tâlib tahdis etti; dedi: bize Ebû Dâvûd et-Tayâlisî tahdis etti; dedi: bize Hureys b. es-Sâib haber verdi; dedi: bize el-Hasen tahdis etti; dedi: bize Humrân b. Ebân, Osman b. Affân’dan: dedi ki: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: (**كلُّ شَيْءٍ سوى جِلْفِ الطّعام ، وظِلّ بيت ، وثَوب يَسْتُره فَضْل**) :

Şemr dedi; İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجِلْفَةُ** ve **الْقِرْفَةُ** ve ekmekten **الجِلْفُ**: katı, kuru; katıksız; ve odun ve benzeri gibi yumuşak kuru olmayan. Ve inşad etti:
القَفْرُ خَيْرٌ من مَبِيتٍ بِتُّه
بجُنوب زَخَّةَ عند آلِ مُعارِكِ
جاءوا بِجِلْفٍ من شعير يابس
بَيْني وبين غُلامهم ذي الْحارِكِ

**لجف** : Leys dedi: **اللَّجْفُ**; inin ve benzerinin yan tarafında kazmadır; isim: **اللَّجَف**.
Dedi: ve **اللَّجَفُ** ayrıca: selin sığınağıdır; o da onun hapsidir.
Dedi: ve **اللِّجاف**; mağaranın üzerine yükselen, dağdan çıkıntı yapan kaya veya başka şeydir; bazen kapının üstüne de böyle yapılır.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **التَّلَجُّفُ**; kuyunun çevrelerinde kazmadır.
el-Accecc dedi:
إذَا انْتَحى مُعْتَقِماً أو لَجَّفاً

Dedi: ve **اللَّجَيفُ**; okların, ucu geniş olanıdır.
Ebû Ubeyd **اللَّجيف** hakkında şüphe etti. Dedim: onda şüphe etmesi yerindedir; çünkü doğrusu onda (**النَّجيفُ**) **النون** ile olandır; o, ucu geniş oklar(dan)dır; çoğulu **نُجفُ**. Ve ondan Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
نُجفٌ بَذَلْتُ لها خَوَافِيَ ناهِضِ

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **اللَّجَفَ**; vadinin göbeğidir. Dedi: ve denir: filanın kuyusu **مُتَلّجِّفة**.
Şemr inşad etti:
لو أَنَّ سَلْمَى وَرَدَتْ ذَاتَ اللَّجَافْ
لَقَصَّرَتْ ذناذِنَ الثَّوْبِ الضَّافْ

İbn Şümeyl dedi: **أَلْجافُ الرَّكيَّة**: suyun, aslının yanlarından yediği şeydir; eğer yememişse ve altı düz ise onun **لِجْف**’i yoktur.
Yûnus dedi: **لَجَفَ**.
Ve denir: **اللَّجَفُ**; suyun, kuyunun üstünden ve altından hazır bulunduğu şeydir; böylece mağara gibi olur.

**فلج** : Leys dedi: **الْفَلَجُ**; kaynaktan akan sudur.
el-Accecc dedi:
تَذكَّرا عَيناً رَوَاءً فَلَجا

Yani: akan; denir: **عَيْنٌ فَلَجٌ** ve **ماءُ فَلَجٌ**.
Ebû Nasr onu inşad etti:
تذكرا عينا رِوى وفلجا

**الروى**: çok olandır.
Ebû Ubeyd dedi: **الْفَلَجُ** nehirdir.
el-A‘şâ dedi:
فما فَلَجٌ يسْقى جَداولَ صَعْنَبَى
له مَشْرَعٌ سَهْلٌ إلى كلِّ مَوْردِ

Ömer’in hadisinde: o, Huzeyfe’yi ve Osman b. Huneyf’i Sevâd’a gönderdi; sonra onun halkı üzerine cizyeyi **فَفَلجا** ettiler.
Ebû Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi: onun sözü **فَلَجا**; yani cizyeyi onların üzerine paylaştırdılar.
Dedi: bunun aslı **الفِلْج**’dendir; o, **الْفالِج** denilen ölçektir.
Dedi: aslı Süryânîdir; Süryânîce ona **فَالغاء** denir; sonra Arapçalaştırıldı; **فالِجٌ** ve **فلْجٌ** denildi.
el-Ca‘dî, şarabı vasfederek dedi:
أُلْقِيَ فيها فِلْجانِ من مسْك دا
رِينَ وفِلْجٌ من فُلْفُلٍ ضَرِمِ

Dedi: taksime **الْفِلْج** adını ancak şu sebeple verdi: onların haracı yiyecekti.
Ebû Ubeyd dedi: işte bu **الْفِلْج**’dir. Ama **الفُلْجُ** (fâ’nın zammıyla) ise, adamın arkadaşlarını **يَفْلُجَ** etmesidir; onların üstüne çıkar ve onları geçer; ondan denir: **فَلَجَ يَفْلُجُ فَلْجاً وفُلْجاً**.
Ve **الفَلَجُ**: dişler arasının uzak olmasıdır. Ve **أَفْلجَ** bir adam: dişlerinde ayrıklık olduğu zaman; o, **التَّفْلِيج** de(’dir).
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: ve **الأفْلَجُ**; eğriliği ellerinde olan kimsedir; eğer ayaklarında olursa o **أَفْجَج**’dir. Ve **الفَلِيجَةُ**: çadır parçalarından bir parçadır. el-Asma‘î dedi: nerede olur, bilmiyorum.
Ömer b. Lecâ dedi:
تَمَشَّى غير مُشْتَمِل بثوْبٍ
سِوَى خَلِّ الفَلِيجَة بالخِلالِ

el-Asma‘î dedi: filan, filana karşı **فَلَجَ** etti; ve Allah onu onun üzerine **أَفْلَجَهُ** etti; **فُلْجاً** ve **فُلوجاً**. Ve **المَفْلوجُ**: **الفَالج** sahibi; ve **فُلِجَ** edilmiştir.
Dedi: **الْفَلَج**: bacaklarda **الْفَحج**’dır; ve **الْفَلَجُ** iki ön dişte(dir).
Dedi: **الْفَلج**’in aslı, her şeyin yarısıdır; ondan denir: ona **الفَالِج** vurdu. Ve ondan onların sözü: **كُرٌّ بالفالج**; o, büyük **الكُرّ**’ün yarısıdır.
Ve **الْفَالِج**: iki hörgüçlü devedir; çoğulu **الفَوَالج**.
Şemr: malı aralarında **فَلَجْتُ**; yani onu böldüm. Ebû Duvâd dedi:
فَفَريق يُفَلِّجُ اللَّحْمَ نِيئاً
وفَريقٌ لطابخيه قُتَارُ

Ve denir: o, işi **يَفْلُجُ** eder; yani onda bakar, onu böler ve tedbir eder. İbn Tufeyl dedi:
تَوَضَّحْن في عَلياءِ قَفْرٍ كأَنَّها
مهارِيقُ فَلُّوجٍ يُعارِضْن تَاليا

Hâlid b. Cenbe dedi: **الفَلُّوجُ** kâtibdir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: oku **فَلَجَ** etti ve **أَفْلَج**; o, **الفُلْجُ** ve **الفَلْجُ**’dür. Dedi: ve **الفَلْجُ** ve **الْفُلْجُ**: **الْقَمَر** ve **الفَلْجُ**. **الْقَسْمُ**. Ve **فَلْج**: bir beldenin adıdır. Dedim: ondan, Basra yolundan Yemâme’ye giden bir yola **طريقُ بطن فَلْج** denildi. Şair dedi:
وإن الذي حانَتْ بفلج دِماؤُهم
هُمُ الْقَومُ كُلُّ القومِ يا أُمَّ خالِدِ

Leys dedi: **فَلالِيج السَّوَاد**; onun köyleridir; tekili **فَلُّوجة**. Dedi: ve **أَمْرٌ مُفَلَّجٌ**: kendi yönü üzere düzgün olmayan iştir. Ve **الفَلَجُ**: yaratılıştan, iki ön ve dört yan dişler arasının uzak olmasıdır; eğer zorlanırsa o **التَّفْليج**’dir. Dedi: ve **الفَلَجُ**: iki ayağın arkaya doğru ayrık olmasıdır.
Ebû Zeyd dedi: adam, kendisinden uzak olduğu bir işe düştüğü zaman ona denir: bu işten sen **فَالِجَ بنَ خَلاَوة** idin, ey delikanlı.
Ebû Ubeyd: el-Asma‘î’den: ben ondan **فالجُ ابن خَلاَوة**’yım; yani ben ondan beriyim. Ve benzeri: “onda benim ne deve(м) var ne de deve”; Ebû Zeyd bunu söylemiştir; Şemr onu İbn Hânî’den, ondan rivayet etti.

**جفل** : Leys dedi: **الْجَفْلُ** gemidir; **الجُفول** gemilerdir. Dedim: bu manada **الْجَفْل**’i Leys’ten başkasından işitmedim. Ve **الْجفْلُ**: suyunu boşaltmış bulut; böylece gidişi hafiflemiştir.
Leys dedi: eti kemikten, yağı deriden, çamuru yerden **جَفَلَتُ**.
Dedim: bu manada bilinen **جَلَفْتُ**’tür; sanki **الْجَفل** ters çevrilmiş olup **جَذَبْتُ** ve **جَبَذْتُ** menzilesindedir.
Leys dedi: rüzgâr, **الْجَهام**’dan hafif bulutu **يجفِلُ** eder; yani onu hafif sayar da onunla gider. O bulutun adı: **الْجَفْلُ**.
Dedi: ve denir: ben denize gelirim de onu çok balık **جَفَل** etmiş bulurum; yani onu sahile atmıştır.
Hadiste: deniz balık **جَفَل** etti; yani onu attı ve onunla fırlattı. İbn Şümeyl dedi: eşyayı bir kısmını bir kısmı üzerine **جَفَلْتُ**; yani bir kısmını bir kısmı üzerine attım.
Ebû Zeyd dedi: kuşu **سَحَيْتُ** ettim ve onu **جَفَلته** ettim; onu **جَرَفْتَه** ettiğim zaman.
Ebû Katâde hadîsinde: o, bir seferde Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ile beraberdi; devesinin üstünde uyukladı; neredeyse **يَنْجفل** olacaktı; ben onu dayadım. Onun sözü **يَنْجَفل**’in manası: yani devrilir.
Ebû’n-Necm, develeri vasfederek dedi:
يَجْفِلُها كلُّ سنامٍ مِجْفَلِ
لَأْياً بِلَأْيٍ في الْمراغ الْمُسهِلِ

İster: hörgücü, yuvarlandıkları zaman, sonra doğrulmak istedikleri vakit, ağırlığından onları çevirir; onların hörgüçlerinin ağırlığı onları çevirir.
Ve **الجُفول**: hızlı gitme ve yerde ürküp kaçmadır; denir: develer **جَفَلت** **جُفولاً**; ürküp kaçtıkları zaman. Ve devekuşu **جَفَلت**. Ve **إجْفِيل** bir adam: ürkek korkak olduğu zaman. Ve korku develeri **جَفَّلَ** etti, **تجفيلاً**; böylece **جفلت** **جُفولاً**. Dedi: “sıcak onların **صِيرَانَها**’sını **جَفَّلَ** ettiği zaman.” Ve kavim **انْجَفَل** etti **انجفالاً**; hızlıca kaçtıkları zaman. Ve ağaç **انْجَفَلت**; şiddetli bir rüzgâr onunla esti de onu kökünden söktüğü zaman.
Ve **الْجُفَالُ** saçtan: toplanmış çok olandır. Zû’r-Rumme, bir kadının saçını vasfederek dedi:
وأسْودَ كالأَسَاوِدِ مُسْبَكِرّاً
على الْمَتْنَيْن مُنْسَدِلاً جُفَالاً

Ebû Ubeyd dedi: **الْجِفْلُ**: filin dışkılamasıdır. el-Kisâî de bunu söylemiştir. Fil **جَفَل** eder **يَجْفِلُ**; dışkıladığı zaman. Dedi: ve **شَعْرٌ جُفَالٌ**; yani kabarmış. Ve tencerenin köpüğüne **جُفَال** denir.
Rü’be’den rivayet edildi ki o şöyle okurdu: (**فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءً**) (الرعد: 17).
Arapların sözünde, hayvanlardan hikâye olunan şeyde: koyun dedi ki: **أُجَرُّ جُفَالاً**; ve **أُحْلَبُ كُثَباً ثُفَالاً**; ve benim gibi mal görmedin.
Ebû Zeyd dedi: denir: o, saçın **جافِلُ**’idir; saçı dağınık olup saçı dikildiği zaman; saçı **جَفَلَ** etti **يَجْفِلُ** **جُفُولاً**.
Leys dedi: devekuşu erkeği **جَفَلَ** etti ve **أَجْفَل**; ürküp kaçtığı zaman. Ve bilmiyorum, onu ne **جَفَّلها** etti? yani onu ürküttü. Dedi: ve insanlardan **الجَفَّالَةُ**: gidip gelen bir topluluktur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والفاء وما يثلثهما في الثلاثي)
(جفل) الجيم والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء، وقد يكون بعضُه مجتمعاً في ذَهاب أو فِرار. فالجفْل: السَّحاب الذي هَرَاقَ ماءَه. وذلك أنّه إذا هَرَاقه انجفَلَ([1]) ومَرّ. وريحٌ مُجْفِلٌ وجافِلَةٌ، أي سريعةُ المَرّ. والجُفال: ما نفاه السَّيلُ من غثائِه. ورُوي عن رؤبةَ الشّاعر أنّه كان يقرأ: ﴿فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَالاً([2])﴾ [الرعد 17]. ويقال انجفَلَ الناسُ إذا ذَهَبوا. والجَفَلَى: أن تدعُوَ النّاسَ إلى طعامك عامّةً، وهي خلاف النَّقَرَى. قال طَرَفة:
نحنُ في المَشتاةِ ندعُو الجَفَلَى  *** لا تَرى الآدِبَ فينا يَنْتَقِرْ([3])وظليمٌ إجْفِيلٌ: يَهْرُبُ من كلِّ شيء؛ وذلك أنّه يجمع نَفْسَه إذا هَرَب ويجفُِل وبه سُمِّي الجَبانُ إجْفِيلاً. ويقال لِلَّيل إذا وَلّى وأدبر انجفَلَ([4]).
قال الخليل: الجُفَالة من الناس الجماعةُ جاؤوا أو ذَهَبوا. ويقال أخذ جُفْلَةً من صُوفٍ، أي جُزَّة منه. والجُفَال: الشعر المجتمع الكثير. قال ذو الرمة:
* على المتْنَيْنِ مُنْسَدِلاً جُفَالا([5]) *
(جفن) الجيم والفاء والنون أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يُطِيفُ بشيءٍ ويَحْوِيه. فالجَفنُ جَفْنُ العين. والجَفْن جفن السَّيْف([6]).وجَفْن: مكان ([7]). وسمِّي الكَرْم جَفْناً لأنه يَدُورُ على ما يَعْلَق به. وذلك مُشاهَدٌ.
(جفو) الجيم والفاء والحرف المعتل يدلُّ على أصلٍ واحد: نبوّ الشيء عن الشيء. من ذلك جفَوْتُ الرّجُلَ أجْفُوه، وهو ظاهر الجِفْوة أي الجَفَاء. وجَفَا السَّرْجُ عن ظهر الفَرَس وأجفيته أنا. وكذلك كلُّ شيءٍ إذا لم يَلْزَم [شيئاً] يقال جَفَا عنه يَجفُو. قال أبو النَّجم يصف راعِياً:
صُلْبُ العصا جافٍ عن التغَزُّلِ *** كالصَّقرِ يَجْفُو عن طِرَادِ الدُّخَّلِ
يقول: لا يُحسِن مُغازَلة النساء، يجفُو عنهن كما يَجْفُو الصّقْر عن طراد الدُّخَّل، وهو ابن تَمْرة. والجَفاء: خلاف البِرّ([8]). والجُفَاء: ما نفاه السَّيل، ومنه اشتقاق الجَفَاء.
وقد اطّرد هذا الباب حتى في المهموز، فإنه يقال جَفأتُ الرجلَ إذا صرَعْتَه فضربتَ به الأرض. واجتفَأْتُ البقْلَةَ إذا أنت اقتلعتها من الأرض. وأجْفَأَتِ القِدْرُ بزَبَدها إذا ألْقَتْه، إجْفاءً. ومنه قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "ما لم تصطبِحُوا أو تغتبِقُوا أو تجْتَفِئوا بها بَقْلاً"، في رواية من يرويها بالجيم.
ومن هذا الباب تجَفَّأَت البلادُ، إذا ذَهب خَيْرُها. وأنشد:
*ولما رأت أنَّ البلادَ تجفَّأَتْ *** تشكّتْ إلينا عَيْشَها أمُّ حَنْبَلِ([9])أي أُكِل بَقْلُها.
(جفر) الجيم والفاء والراء أصلان: أحَدهما نعت شيءٍ أجوف، والثاني تَرْك الشيء.
فالأوّل الجَفْر: البئر التي لم تُطْوَ. ومما حمل عليه الجَفْر من وَلَد الشاة ما جَفَرَ جَنْبَاهُ إذا اتَّسعا، ويكون الجَفرَ حتى يُجذِع([10]). وغُلامٌ جَفْرٌ من هذا. والجَفِيرُ كالكِنانَة، إلا أنه أوسع منها، يكون فيه نُشّابٌ كثير. وفرسٌ مُجْفَر، إذا كان عظيم الجُفْرَة، وهي وسطه.
وأما الأصل الثاني فقولهم أجْفَرْت الشيء قطعتُه، وأجْفَرَني مَن كان يزُورُني.
وأجْفَرْتُ الشيءَ الذي كنت أستعمله، أي تركته. ومن ذلك جَفَرَ الفحلُ عن الضِّراب، إذا امتنع وترك. وقال:
وقد لاحَ للساري سُهَيْلٌ كأنّه *** قَريعُ هِجانٍ يَتْبَعُ الشَّوْلَ جافِرُ([11])(جفز) الجيم والفاء والزاء لا يصلح أن يكون كلاماً إلا كالذي يأتي به ابنُ دريد، من أنّ الجَفْزَ السرعة([12]). وما أدري ما أقول. وكذلك قوله في الجِفْس وأنّه لغة في الجِبْس([13]). وكذلك الجَفْس وهو الجمع([14]).
---------------------
([1]) في الأصل: "الجفل".
([2]) من الآية 17 في سورة الرعد. وقراءة رؤبة هذه من القراءات الشاذة؛ نبه عليها ابن خالويه في كتابه 66، قال:" فيذهب جفالاً باللام رؤبة بن العجاج. قال أبو حاتم: ولا يقرأ بقراءته لأنه كان يأكل الفأر". وانظر لأكل رؤبة الجرذان، ما في الحيوان (4: 44/ 5: 253/ 6: 385).
([3]) ديوان طرفة 68 والمجمل واللسان.
([4]) في الأصل: "الجفل".
([5]) صدره كما في ديوانه 435 واللسان (جفل) .
* وأسحم كالأساود مسبكرا *
          وفي اللسان: "وأسود" بدل "وأسحم".
([6]) في الأصل: "الشيء"، تحريف.
([7]) أنشد ياقوت لمحمد بن عبد الله النميري:
طربت وهاجتك المنازل من جفن *** ألا ربما يعتادك الشوق بالحزن
([8]) في الأصل: "الشر"، صوابه في المجمل واللسان.
([9]) البيت في المجمل.
([10]) أجذع: صار جذعاً، وهو الذي أتى عليه الحول. وفي الأصل: "يخدع" محرف.
([11]) البيت لذي الرمة في ديوانه 243 وفي اللسان (جفر): "وقد عارض الشعرى سهيل".
([12]) نص الجمهرة (2: 90): "والجفز السرعة في المشي لغة يمانية لا أدري ما صحتها".
([13]) في الجمهرة (2: 93): "الجفس لغة في الجبس، وهو الضعيف الفدم".
([14]) نص الجمهرة (2: 96): جفشت الشيء أجفشه جفشا، إذا جمعته. لغة يمانية".

ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** و**الفاء** وما يثلثهما في الثلاثي)
(**جفل**) **الجيم** ve**الفاء** ve**اللام** tek bir asıldır; o da şeyin toplanmasıdır; onun bir kısmı, gidiş yahut kaçış içinde toplanmış olabilir. Artık **الجفْل**: suyunu dökmüş olan buluttur. Bu, şundandır ki o onu döktüğü zaman **انجفَلَ** ve geçti. Ve **ريحٌ مُجْفِلٌ** ve **جافِلَةٌ**; yani geçişi hızlı. Ve **الجُفال**: selin köpüğünden sürdüğü şeydir. Ve şair Rü’be’den rivayet olundu ki o şöyle okurdu: ﴿فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ **جُفَالاً**﴾ [الرعد 17]. Ve denir: insanlar **انجفَلَ** etti, gittiği zaman. Ve **الجَفَلَى**: insanları yemeğine umumî olarak çağırmandır; ve o, **النَّقَرَى**’nın zıddıdır. Tarafe dedi:
نحنُ في المَشتاةِ ندعُو **الجَفَلَى**  *** لا تَرى الآدِبَ فينا يَنْتَقِرْ
Ve **وظليمٌ إجْفِيلٌ**: her şeyden kaçar; bu, şundandır ki o kaçtığı zaman nefsini toplar ve **يجفُِل**; ve bununla korkak **إجْفِيلاً** diye adlandırıldı. Ve gece için, dönüp gittiği ve geri çekildiği zaman, **انجفَلَ** denir.
Halîl dedi: insanlardan **الجُفَالة**: gelmiş yahut gitmiş olan topluluktur. Ve denir: yünden bir **جُفْلَةً** aldı; yani ondan bir kırpıntı. Ve **الجُفَال**: toplanmış çok kıllardır. Zü’r-Rumme dedi:
* على المتْنَيْنِ مُنْسَدِلاً **جُفَالا** *

(**جفن**) **الجيم** ve**الفاء** ve**النون** tek bir asıldır; o, bir şeyi kuşatan ve onu içine alan bir şeydir. Artık **الجَفنُ**: gözün **جَفْنُ**’udur. Ve **الجَفْن**: kılıcın **جفن**’idir. Ve **جَفْن**: bir yerdir. Ve asma **جَفْناً** diye adlandırıldı; çünkü o, tutunduğu şeyin etrafında döner. Ve bu görülendir.

(**جفو**) **الجيم** ve**الفاء** ve illetli harf tek bir asla delâlet eder: şeyin şeyden uzak durması. Bundan: adamı **جفَوْتُ**; onu **أجْفُوه**; ve o, **الجِفْوة**’nin, yani **الجَفَاء**’nın açığıdır. Ve eyer, atın sırtından **جَفَا** etti; ve ben onu **أجفيته**. Ve bunun gibi her şey, bir şeye yapışmadığı zaman, ondan **جَفَا** etti, **يَجفُو** denir. Ebû’n-Necm, bir çobanı vasfederek dedi:
صُلْبُ العصا جافٍ عن التغَزُّلِ *** كالصَّقرِ يَجْفُو عن طِرَادِ الدُّخَّلِ
Der ki: kadınlarla flört etmeyi iyi yapmaz; onlardan uzak durur; tıpkı şahinin **طِرَادِ الدُّخَّلِ**’den uzak durması gibi; ve o, Temre’nin oğludur. Ve **الجَفاء**: **البِرّ**’in zıddıdır. Ve **الجُفَاء**: selin sürdüğü şeydir; ve ondan **الجَفَاء**’nın اشتقاق’ı.
Ve bu bab, hemzeli olanda bile düzenli olarak yürümüştür; zira denir: adamı **جَفأتُ** ettim; onu yere çarparak devirdiğin zaman. Ve yeşilliği **اجتفَأْتُ** ettim; onu yerden söküp çıkardığın zaman. Ve tencere köpüğüyle **أجْفَأَتِ**; onu attığı zaman; **إجْفاءً** olarak. Ve ondan, sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem’in sözü: "ما لم تصطبِحُوا أو تغتبِقُوا أو تجْتَفِئوا بها بَقْلاً"، onu **الجيم** ile rivayet edenin rivayetinde.
Ve bu babdandır: beldeler **تجَفَّأَت**; hayrı gittiği zaman. Ve inşad etti:
*ولما رأت أنَّ البلادَ تجفَّأَتْ *** تشكّتْ إلينا عَيْشَها أمُّ حَنْبَلِ*
Yani: onun otu yenildi.

(**جفر**) **الجيم** ve**الفاء** ve**الراء** iki asıldır: birincisi içi boş bir şeyin sıfatı, ikincisi şeyin terkidir.
Birincisi: **الجَفْر**: örülmemiş kuyudur. Ve bunun üzerine حمل olunan şeylerden: koyunun yavrusundan **الجَفْر**; yanları genişlediği zaman **جَفَرَ جَنْبَاهُ**. Ve **الجَفرَ** olur; ta ki **يُجذِع** oluncaya kadar. Ve bundan bir **غُلامٌ جَفْرٌ**. Ve **الجَفِيرُ**: **الكِنانَة** gibidir; ancak ondan daha geniştir; içinde çok ok bulunur. Ve **فرسٌ مُجْفَر**: büyük **الجُفْرَة**’li olduğu zaman; ve o, onun ortasıdır.
İkinci asla gelince: onların sözü: şeyi **أجْفَرْت**; onu kestim. Ve beni, beni ziyaret eden kimse **أجْفَرَني**.
Ve kullandığım şeyi **أجْفَرْتُ**; yani onu terk ettim. Ve bundan: aygır, çiftleşmeden **جَفَرَ** etti; kaçındığı ve terk ettiği zaman. Ve dedi:
وقد لاحَ للساري سُهَيْلٌ كأنّه *** قَريعُ هِجانٍ يَتْبَعُ الشَّوْلَ جافِرُ

(**جفز**) **الجيم** ve**الفاء** ve**الزاء**, ancak İbn Düreyd’in getirdiği gibi bir söz olmaya elverişlidir: **الجَفْزَ** sürattir. Ne diyeceğimi bilmiyorum. Ve yine onun **الجِفْس** hakkında sözü ve onun **الجِبْس**’te bir dil olduğu. Ve yine **الجَفْس**; ve o, toplamadır.
---------------------
([1]) Asılda: "الجفل".
([2]) Ra‘d sûresi 17. âyettendir. Rü’be’nin bu kıraati şâz kıraatlerdendir; İbn Hâlaveyh, Kitâb’ında 66’da buna dikkat çekti; dedi ki: "فيذهب جفالاً باللام رؤبة بن العجاج. قال أبو حاتم: ولا يقرأ بقراءته لأنه كان يأكل الفأر". Ve Rü’be’nin sıçan yemesi hakkında, el-Hayavân’da (4: 44/ 5: 253/ 6: 385) olana bak.
([3]) Tarafe divanı 68 ve el-Mücmel ve el-Lisân.
([4]) Asılda: "الجفل".
([5]) Sadrı, divanında 435 ve el-Lisân (**جفل**)’de olduğu gibidir.
* وأسحم كالأساود مسبكرا *
Ve el-Lisân’da: "وأسود" "وأسحم" yerine.
([6]) Asılda: "الشيء"; tahrif.
([7]) Yâkût, Muhammed b. Abdullah en-Nümeyrî için inşad etti:
طربت وهاجتك المنازل من **جفن** *** ألا ربما يعتادك الشوق بالحزن
([8]) Asılda: "الشر"; doğrusu el-Mücmel ve el-Lisân’dadır.
([9]) Beyit el-Mücmel’dedir.
([10]) **أجذع**: **جذعاً** oldu; ve o, üzerinden bir yıl geçen kimsedir. Asılda: "يخدع" tahrif edilmiştir.
([11]) Beyit Zü’r-Rumme’nindir; divanında 243 ve el-Lisân (**جفر**)’de: "وقد عارض الشعرى سهيل".
([12]) el-Cemhere metni (2: 90): "والجفز السرعة في المشي لغة يمانية لا أدري ما صحتها".
([13]) el-Cemhere’de (2: 93): "الجفس لغة في الجبس، وهو الضعيف الفدم".
([14]) el-Cemhere metni (2: 96): **جفشت** şeyi **أجفشه** **جفشا**; onu topladığın zaman. Yemenî bir dildir".

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ف ل
جفـل القـوم وأجفلـوا وانجفلـوا وتجفلـوا‏:‏ أسرعوا في الهزيمة والهرب وأتوهم فجفلوهم عن مراكزهم وجفل القناص الوحش عن مراعيها‏.‏
ووقعت في الناس جفلـة إذا خافـوا فانجفلـوا‏.‏
ورجل أجفيل‏:‏ جبان فرور وظليم إجفيل‏.‏
وهم يدعون الجفلى وهي الدعوة العامة يجفلون إليها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ريح جافل وجافلة وجفول‏:‏ سريعة الهبوب‏.‏
وأجفل الغيـم‏:‏ أقشـع وانجفـل الليـل والظـل‏:‏ ذهـب‏.‏
وانجفـل الخبـز فـي التنـور‏:‏ لـم يلتـزق بسطحـه فسقـط‏.‏
وإنه لجافل الشعر وقد جفل شعره إذا ثار شعثاً وتنصب‏.‏
وتجفل الديك‏:‏ تنفش عرفه‏.‏

##### Türkçe

ج ف ل
**جفـل** kavim ve **أجفلـوا** ve **انجفلـوا** ve **تجفلـوا**: bozgun ve kaçışta süratlendiler; ve onları (korkuttular), böylece onları mevzilerinden **جفلوهم**; ve avcı, vahşi hayvanı otlaklarından **جفل** etti.
Ve insanlar içinde bir **جفلـة** vuku buldu; korktukları zaman, böylece **انجفلـوا**.
Ve **أجفيل** bir adam: korkak, çok kaçan; ve **إجفيل** bir devekuşu.
Ve onlar **الجفلى**yı çağırırlar; o, genel davettir; ona doğru **يجفلون**.
Ve mecazdan: **جافل** ve **جافلة** ve **جفول** bir rüzgâr: esişi süratlidir.
Ve bulut **أجفل** etti: dağılıp gitti; ve gece ve gölge **انجفـل** etti: gitti.
Ve ekmek tandırda **انجفـل** etti: yüzeyine yapışmadı, böylece düştü.
Ve şüphesiz o, saç(ı) **جافل**dir; ve saçı **جفل** ettiğinde: dağınık olarak kabardı ve dikildi.
Ve horoz **تجفل** etti: ibibini kabarttı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جَفَل اللحمَ عن العظم والشَّحْمَ عن الجِلْد والطَّيْرَ عن الأَرض يَجْفِلُه جَفْلاً وجَفَّله، كِلاهما: قَشَرَه؛ قال الأَزهري: والمعروف بهذا المعنى جَلَفت وكأَنَّ الجَفْل مقلوب. وجَفَل الطيرَ عن المكان: طَرَدَها. الليث: الجَفْل السَّفينة، والجفُول السُّفُن؛ قال الأَزهري: لم أَسمعه لغيره. وجَفَلَت الريحُ السحابَ تَجْفِله جَفْلاً: اسْتَخَفَّتْه وهو الجَفْل، وقيل: الجَفْل من السحاب الذي قد هَراقَ ماءَه فخفَّ رُواقه ثم انْجَفَل ومَضى. وأَجْفَلَت الريحُ الترابَ أَي أَذهبته وطَيَّرَته؛ وأَنشد الأَصمعي لمزاحم العقيلي:
وَهابٍ، كجُثْمان الحَمامَة، أَجْفَلَتْ
به ريحُ تَرْج والصَّبا كلَّ مُجْفَل
الليث: الريحُ تَجْفِل السحاب أَي تَسْتَخِفُّه فَتَمْضي فيه، واسم ذلك السحاب الجَفْل. وريحٌ جَفُول: تَجْفِل السحابَ. وريح مُجْفِل وجافلة: سريعة، وقد جَفَلَت وأَجْفَلَت. الليث: جَفَل الظَّليمُ وأَجْفَل إِذا شَرَد فذهب. وما أَدري ما الذي جَفَّلَها أَي نَفَّرها. وجَفَل الظَّليمُ يَجْفُل ويَجْفِلُ جُفُولاً وأَجْفَل: ذهب في الأَرض وأَسرع، وأَجفله هو، والجافل المنزعج؛ قال أَبو الرُّبَيْس التَّغْلَبي
(* قوله «التغلبي» كذا
في الأصل بالمثناة والمعجمة، وسبق مثله في ترجمة ربس: وأنه من شعراء تغلب، وفي القاموس: الثعلبي، قال شارحه من بني ثعلبة بن سعد، كذا قاله الصاغاني وذكره ابن الكلبي وغيره وهو الصواب وما في اللسان تصحيف) واسمه عبَّاد بن طَهْفه بن مازِن، وثَعْلَبة هو ابن مازن:
مُراجِعُ نَجْدٍ بَعْدَ فَرْكٍ وبِغْضَةٍ،
مُطَلِّقُ بُصْرَى أَصْمَعُ القَلْبِ جافِلُه
قال ابن سيده: وأَما ابن جني فقال أَجفل الظَّليمُ وجَفَلَته الريحُ، جاءت هذه القضية معكوسة مخالفة للعادة، وذلك أَنك تجد فيها فَعَلَ متعدياً وأَفْعَل غير متعدٍّ، قال: وعلة ذلك عندي أَنه جعل تَعَدِّي فَعَلْت وجمود أَفعلت كالعوض لفَعَلْت من غلبة أَفْعَلْت لها على التعدي، نحو جلس وأَجلسته ونهض وأَنهضته، كما جعل قلب الياء واواً في التَّقْوى والدَّعْوى والثّنْوى والفَتْوى عوضاً للواو من كثرة دخول الياء عليها، وكما جعل لزوم الضرب الأَول من المنسرح لمفتعلن، وحظر مجيئه تامّاً أَو مخبوناً، بل توبعت فيه الحركات الثلاث البتة تعويضاً للضرب من كثرة السواكن فيه نحو مفعولن ومفعولان ومستفعلان، ونحو ذلك مما التقى في آخره من الضرب ساكنان. وفي الحديث: ما يلي رجل شيئاً من أُمور المسلمين إِلا جيء به فيُجْفَل على شَفير جهنم. والجُفُول: سرعة الذهاب والنُّدود في الأَرض. يقال: جَفَلَت الإِبل جُفُولاً إِذا شَرَدَت نادَّة، وجَفَلَت النَّعامةُ. والإِجْفِيل: الجَبان. وظليمٌ إِجْفِيل: يَهْرُب من كل شيء؛ قال ابن بري: شاهده ثول ابن مقبل في صفة الظَّليم:
بالمَنْكِبَيْن سُخام الرِّيش إِجْفِيل
قال: ومثله للراعي:
يَراعَةً إِجْفِيلا
وأَجْفَل القومُ أَي هربوا مسرعين. ورجل إِجْفِيل: نَفُورٌ جَبان يَهْرُب من كل شيء فَرَقاً، وقيل: هو الجَبان من كل شيء. وأَجْفَل القومُ: انقلعوا كُلُّهم فَمَضوْا؛ قال أَبو كبير:
لا يُجْفِلون عن المُضافِ، ولو رَأَوْا
أُولَى الوَعاوِعِ كالغُطاط المُقْبل
وانْجَفَل القوم انْجِفالاً إِذا هربوا بسرعة وانقلعوا كُلُّهم ومَضَوْا. وفي الحديث: لما قدِمَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، المدينة انْجَفَل الناسُ قِبَله أَي ذهبوا مسرعين نحوه. وانْجَفَلَتِ الشجرةُ إِذا هَبّت بها ريح شديدة فقَعَرَتْها. وانجفل الظلُّ: ذهب. والجُفالة: الجماعة من الناس ذهبوا أَو جاؤوا. ودَعاهم الجَفَلَى والأَجْفَلَى أَي بجماعتهم، والأَصمعي لم يعرف الأَجْفَلَى، وهو أَن تدعو الناس إِلى طعامك عامَّة، قال طرفة:
نحن في المَشْتاةِ نَدْعُو الجَفَلَى،
لا تَرَى الآدِبَ فينا يَنْتَقِر
قال الأَخفش: دعي فلان في النَّقَرَى لا في الجَفَلَى والأَجْفَلَى أَي دُعي في الخاصة لا في العامة، وقال الفراء: جاء القوم أَجْفَلة وأَزْفَلة أَي جماعة، وجاؤوا بأَجْفَلَتهم وأَزْفَلَتهم أَي بجماعتهم، وقال بعضهم: الأَجْفَلَى والأَزْفَلَى الجماعة من كل شيء. وجَفَل الشعرُ يَجْفِلُ جُفولاً: شَعِثَ. وجُمَّة جَفُول: عظيمة. وشَعَر جُفال: كثير. والجُفال، بالضم: الصُّوف الكثير. وأَخذت جُفْلة من صوف أَي جُزَّة، وهو اسم مفعول مثل قوله تعالى: إِلا من اغترف غُرْفة. والجُفال من الشعر: المجتمع الكثير؛ وقال ذو الرمة يصف شعر امرأَة:
وأَسْوَد كالأَساوِدِ مُسْبَكِرّاً،
على المَتْنَيْنِ، مُنسَدِلاً جُفَالا
قال ابن بري: قوله وأَسود معطوف على منصوب قبل البيت وهو: تُريكَ بياض لَبَّتها ووَجْهاً
كقَرْن الشمس، أَفْتَق ثم زالا
ولا يوصف بالجُفَال إِلا في كثرة. وفي صفة الدجال: أَنه جُفال الشعر أَي كثيره. وشَعَر جُفال أَي منتفش. ويقال: إِنه لَجافِل الشَّعَر إِذا شَعِثَ وتَنَصَّب شَعَره تَنَصُّباً، وقد جَفَل شعره يَجْفِل جُفُولاً. وفي الحديث: أَن رجلاً قال للنبي، صلى الله عليه وسلم، يوم حنين: رأَيت قوماً جافلة جِبَاهُهم يقتلون الناس؛ الجافل: القائمُ الشَّعَر المُنْتَفِشُه، وقيل: الجافل المنزعج، أَي منزعجةً جِباهُهم كما يَعْرض للصبيان. وجَزَّ جَفِيلَ الغنم وجُفالها أَي صوفَها؛ عن اللحياني؛ ومنه قول العرب فيما تضعه على لسان الضائنة: أُوَلَّد رُخالاً، وأُحْلَب كُثَباً ثِقالاً، وأُجَزُّ جُفالاً، ولم تَرَ مِثْلي مالاً؛ قوله جُفالاً أَي أُجَزّ بِمَرَّة واحدة، وذلك أَن الضائنة إِذا جُزَّت فليس يسقط من صوفها إِلى الأَرض شيء حتى يُجَزّ كله ويسقط أَجمع. والجُفال من الزَّبَد كالجُفاء، وكان رؤبة يقرأُ: فأَما الزَّبَد فيذهب جُفالاً، لأَنه لم يكن من لغته جَفأَتِ القِدْرُ ولا جَفَأَ السَّيل. والجُفالة: الزَّبَد الذي يعلو اللبن إِذا حُلِب، وقال اللحياني: هي رَغْوة اللبن، ولم يَخُصَّ وقت الحَلْب. ويقال لرَغْوة القِدْر جُفال. والجُفال: ما نفاه السيل. وجُفالة القِدْر: ما أَخذته من رأْسها بالمِغْرَفة. وضَرَبَة ضَرْبَةً فَجَفَله أَي صَرَعَه وأَلقاه إِلى الأَرض. وفي حديث أَبي قتادة: كان مع النبي، صلى الله عليه وسلم، في سفر فَنَعَس رسول الله، صلى الله عليه وسلم، على راحلته حتى كاد يَنْجَفِل عنها أَي ينقلب ويسقط عنها؛ قال أَبو النجم يصف إِبلاً: يَجْفلُها كُلُّ سَنامٍ مُجْفِل،
لأَياً بِلأْيٍ في المَراغِ المُسْهِل
يريد: يَقْلِبها سَنامها من ثِقَله، إِذا تمرَّغت ثم أَرادت الاستواء قَلَبها ثِقَلُ أَسْنِمتها؛ وقال في المحكم: معناه أَن يصرعها سَنامُها لعِظَمه كأَنه أَراد سنام منها مجفل، وبالَغَ بِكُلّ كما تقول أَنت عالم كُلُّ عالم. وفي حديث الحسن: أَنه ذكر النار فأَجْفَل مَغْشيّاً عليه أَي خرَّ إِلى الأَرض. وفي حديث عمر: أَن رجلاً يهوديّاً حَمَل امرأَة مسلمة على حِمار، فلما خرج من المدينة جَفَلَها ثم تَجَثَّمها لينكحها، فأُتِيَ به عمر فقتله، أَي أَلقاها إِلى الأَرض وعلاها. وفي حديث ابن عباس: سأَله رجل فقال آتِي البحر فأَجدُه قد جَفل سَمَكاً كثيراً، فقال: كُلْ ما لم تَرَ شيئاً طافياً، أَي أَلقاه وَرَمى به إِلى البَرِّ والساحل. والجَفُول: المرأَة الكبيرة العجوز؛ قال:
سَتَلْقى جَفُولاً أَو فَتاةً كأَنَّها،
إِذا نُضِيَت عنها الثِّيابُ، غَرِير
أَي ظَبْيٌ غَرِير. والجَفْل: لُغَة في الجَثْل، وهو ضَرب من النمل سُودٌ كِبار. والجَفْل والجِفْل: خِثْيُ الفيل، وجمعه أَجْفَال؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد ابن بري لجرير:
قَبَح الإِله بَني خَضافِ ونِسْوَةً،
بات الخَزِيرُ لَهُنَّ كالأَجْفال
والجَفْل: تَصْلِيع الفيل وهو سَلْحُه. وقد جَفَل الفِيلُ إِذا بات يَجْفِل.
وجَيْفَل: من أَسماء ذي القِعدة. قال ابن سيده: أُراها عادِيَّة. والجُفُول: اسم موضع؛ قال الراعي:
تَرَوَّحْنَ من حَزْمِ الجُفُول، فأَصْبَحَتْ
هِضابُ شَرَوْرَى دُونَها والمُضَيَّحُ

##### Türkçe

**جَفَل** eti kemikten ve yağı deriden ve kuşu yerden (ayırıp) soydu/çekip çıkardı;
onu **يَجْفِلُه** **جَفْلاً** ve **جَفَّله** (şeklinde yapar); ikisi de: onu soydu demektir; el-Ezherî dedi ki: bu mânâ ile bilinen **جَلَفت**’tir; sanki **الجَفْل** ters çevrilmiş (kalb edilmiş)tir. Ve **جَفَل** kuşu mekândan: onu kovdu. el-Leys: **الجَفْل** gemidir, **الجفُول** gemilerdir; el-Ezherî dedi ki: onu ondan başkasından işitmedim. Ve rüzgâr bulutu **جَفَلَت**; onu **تَجْفِله** **جَفْلاً**: onu hafif buldu; o da **الجَفْل**’dür; ve denildi ki: buluttan **الجَفْل**, suyunu dökmüş olup saçaklığı hafifleyen, sonra **انْجَفَل** edip giden (bulut)tur. Ve rüzgâr toprağı **أَجْفَلَت**: yani onu götürdü ve uçurdu; el-Asma‘î, Muzâhim el-‘Ukaylî’den (şu beyti) okudu:

وَهابٍ، كجُثْمان الحَمامَة، أَجْفَلَتْ
به ريحُ تَرْج والصَّبا كلَّ مُجْفَل

el-Leys: rüzgâr bulutu **تَجْفِل** eder; yani onu hafif bulur da onun içinde gider; o bulutun adı **الجَفْل**’dür. Ve **ريحٌ جَفُول**: bulutu **تَجْفِل** eder. Ve **ريح مُجْفِل** ve **جافلة**: hızlıdır; ve (rüzgâr) **جَفَلَت** ve **أَجْفَلَت**. el-Leys: devekuşu erkeği **جَفَل** etti ve **أَجْفَل** etti; kaçıp gittiği zaman. Ve bilmiyorum onu ne **جَفَّلَها** etti; yani onu ürküttü. Ve devekuşu erkeği **جَفَل** eder; **يَجْفُل** ve **يَجْفِلُ**; **جُفُولاً** ve **أَجْفَل**: yerde gitti ve hızlandı; onu (başkası) **أَجفله** etti; ve **الجافل**: ürküp sıçrayan; Ebû’r-Rubeys et-Taglibî dedi:

(* “التغلبي” sözü: asılda ikili (harf) ve noktalı (harf) ile böyledir; benzeri “ربس” maddesinde geçti: ve onun Tağlib şairlerinden olduğu; “القاموس”ta: “الثعلبي”; şârihi dedi ki: Sa‘d b. Sa‘lebe b. Sa‘d’dan; Sâğânî böyle dedi ve İbnü’l-Kelbî ve başkaları onu zikretti; doğru olan budur; “اللسان”daki tashîftir) ve onun adı: ‘Abbâd b. Tahfe b. Mâzin’dir; ve Sa‘lebe, Mâzin’in oğludur:

مُراجِعُ نَجْدٍ بَعْدَ فَرْكٍ وبِغْضَةٍ،
مُطَلِّقُ بُصْرَى أَصْمَعُ القَلْبِ جافِلُه

İbn Sîde dedi ki: İbn Cinnî’ye gelince, o dedi ki: devekuşu erkeği **أَجفل** eder ve rüzgâr onu **جَفَلَته** eder; bu mesele alışılmışın tersine, ters çevrilmiş olarak gelmiştir; çünkü onda **فَعَلَ**’ı geçişli, **أَفْعَل**’ı geçişsiz bulursun; dedi ki: bunun sebebi bence şudur: **فَعَلْت**’in geçişliliğini ve **أَفعلت**’in donukluğunu, **أَفْعَلْت**’in ona (yani **فَعَلْت**’e) geçişlilikte galip gelmesinden dolayı **فَعَلْت** için bir bedel gibi kıldı; **جلس** ve **أَجلسته** ve **نهض** ve **أَنهضته** gibi; ve tıpkı **التَّقْوى** ve **الدَّعْوى** ve **الثّنْوى** ve **الفَتْوى**’da yâ’yı vâv’a çevirmeyi, vâv’a bedel kılması gibi; yâ’nın ona çokça girmesinden dolayı; ve tıpkı **المنسرح**’ın birinci darbının **مفتعلن** için lüzumlu kılınması ve onun tam yahut mahbûn olarak gelmesinin yasaklanması gibi; bilakis onda üç hareke ardı ardına mutlaka takip ettirildi; darbda sâkinlerin çokluğundan dolayı darb için bir tazmin olarak; **مفعولن** ve **مفعولان** ve **مستفعلان** gibi; ve bunun gibi, sonunda darbda iki sâkinin buluştuğu şeyler.

Ve hadiste: Müslümanların işlerinden bir şeyin başına bir adam geçmez ki, ancak o getirilir de cehennemin kenarı üzerine **يُجْفَل** edilir. Ve **الجُفُول**: gitmenin sürati ve yerde kaçıp uzaklaşmadır. Denir: develer **جَفَلَت**; **جُفُولاً**; kaçıp ürkekçe dağıldıkları zaman; ve devekuşu dişisi **جَفَلَت**.

Ve **الإِجْفِيل**: korkak. Ve **ظليمٌ إِجْفِيل**: her şeyden kaçar; İbn Berî dedi ki: onun şahidi, devekuşu erkeğinin vasfında Sevr b. Mukbil’dir:

بالمَنْكِبَيْن سُخام الرِّيش إِجْفِيل

Dedi ki: ve onun benzeri Râ‘î’nindir:

يَراعَةً إِجْفِيلا

Ve kavim **أَجْفَل** etti: yani hızla kaçtılar. Ve **رجل إِجْفِيل**: ürkek, korkak; her şeyden korkudan kaçar; ve denildi ki: her şeyden korkak olandır. Ve kavim **أَجْفَل** etti: hepsi sökülüp ayrıldılar da gittiler; Ebû Kebîr dedi ki:

لا يُجْفِلون عن المُضافِ، ولو رَأَوْا
أُولَى الوَعاوِعِ كالغُطاط المُقْبل

Ve kavim **انْجَفَل** etti; **انْجِفالاً**: hızla kaçtıkları ve hepsi sökülüp ayrılıp gittikleri zaman. Ve hadiste: Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, Medine’ye geldiğinde insanlar onun önüne doğru **انْجَفَل** ettiler; yani ona doğru hızla gittiler. Ve ağaç **انْجَفَلَت**: şiddetli bir rüzgâr onunla esti de onu kökünden söktüğü zaman. Ve gölge **انجفل** etti: gitti. Ve **الجُفالة**: insanlardan bir topluluk; gittiler yahut geldiler. Ve onları **الجَفَلَى** ve **الأَجْفَلَى** ile çağırdı; yani topluca; el-Asma‘î **الأَجْفَلَى**’yı tanımadı; o, insanları yemeğine genel olarak çağırmandır; Tarafe dedi ki:

نحن في المَشْتاةِ نَدْعُو الجَفَلَى،
لا تَرَى الآدِبَ فينا يَنْتَقِر

el-Ahfeş dedi ki: falan kimse **النَّقَرَى**’da çağrıldı, **الجَفَلَى** ve **الأَجْفَلَى**’da değil; yani özelde çağrıldı, genelde değil. Ve el-Ferrâ dedi ki: kavim **أَجْفَلة** ve **أَزْفَلة** olarak geldi; yani topluluk; ve **بأَجْفَلَتهم** ve **أَزْفَلَتهم** ile geldiler; yani topluluklarıyla; ve bazıları dedi ki: **الأَجْفَلَى** ve **الأَزْفَلَى** her şeyden bir topluluktur. Ve saç **جَفَل** etti; **يَجْفِلُ**; **جُفولاً**: dağınık oldu. Ve **جُمَّة جَفُول**: büyük. Ve **شَعَر جُفال**: çok. Ve **الجُفال** (ötre ile): çok yün. Ve yünden bir **جُفْلة** aldım; yani bir kırkım; ve o, “mef‘ûl ismi”dir; Yüce Allah’ın sözü gibi: **إِلا من اغترف غُرْفة**. Ve saçtan **الجُفال**: toplanmış çok (saç); Zû’r-Rumme bir kadının saçını vasfederek dedi ki:

وأَسْوَد كالأَساوِدِ مُسْبَكِرّاً،
على المَتْنَيْنِ، مُنسَدِلاً جُفَالا

İbn Berî dedi ki: “**وأَسود**” sözü, beyitten önceki mansûba atfedilmiştir; o da şudur:

تُريكَ بياض لَبَّتها ووَجْهاً
كقَرْن الشمس، أَفْتَق ثم زالا

Ve **الجُفَال** ile ancak çoklukta vasfedilir. Ve Deccâl’in vasfında: onun **جُفال الشعر** olduğu; yani saçı çok. Ve **شَعَر جُفال**: yani kabarmış. Ve denir: o, **لَجافِل الشَّعَر**’dır; saçı dağınık olup saçı dik dik dikildiği zaman; ve saçı **جَفَل** etti; **يَجْفِل**; **جُفُولاً**. Ve hadiste: bir adam, Huneyn günü Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: alınları **جافلة** olan bir kavim gördüm; insanları öldürüyorlardı; **الجافل**: saçı dik duran, kabarmış olan; ve denildi ki: **الجافل** ürküp sıçrayan; yani alınları, çocuklara arız olan şey gibi, ürkekçe (idi). Ve koyunun **جَفِيلَ**ini ve **جُفال**ını kırktı; yani yününü; Lihyânî’den; ve ondan, Arapların koyunun dili üzerine koydukları söz: “kuzular doğururum, ağır yığınlar sağılırım, **جُفالاً** kırkılırım, benim gibisi mal görmedi”; onun **جُفالاً** sözü: yani bir defada kırkılırım; çünkü koyun kırkıldığında yününden yere hiçbir şey düşmez; ta ki hepsi kırkılıp bütünüyle düşene kadar. Ve köpükten **الجُفال**, **الجُفاء** gibidir; ve Rü’be okurdu: “فأَما الزَّبَد فيذهب **جُفالاً**”; çünkü onun lehçesinden “**جَفأَتِ القِدْرُ**” da “**جَفَأَ السَّيل**” de değildi. Ve **الجُفالة**: süt sağılınca sütün üstüne çıkan köpük; Lihyânî dedi ki: o, sütün köpüğüdür; sağım vaktini tahsis etmedi. Ve tencerenin köpüğüne **جُفال** denir. Ve **الجُفال**: selin sürükleyip attığı şey. Ve tencerenin **جُفالة**si: onun başından kepçeyle aldığın şey. Ve bir vuruşla vurdu da onu **فَجَفَله** etti; yani onu yere serdi ve onu yere attı. Ve Ebû Katâde hadîsinde: Peygamber’le, sallallahu aleyhi ve sellem, bir yolculukta idi; Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, bineği üzerinde uyukladı; neredeyse ondan **يَنْجَفِل** olacaktı; yani ondan devrilip düşecekti; Ebû’n-Necm develeri vasfederek dedi ki:

يَجْفلُها كُلُّ سَنامٍ مُجْفِل،
لأَياً بِلأْيٍ في المَراغِ المُسْهِل

İster: hörgücü, ağırlığından onları devirir; yuvarlandıktan sonra doğrulmak istediğinde, hörgüçlerinin ağırlığı onları devirir; ve “المحكم”de dedi ki: mânâsı, hörgücünün büyüklüğünden onu yere sermesidir; sanki “onlardan bir hörgüç **مجفل**” demek istedi; ve “**كُلّ**” ile mübalağa etti; senin “sen âlimsin, her âlim” demen gibi. Ve Hasan hadîsinde: onun ateşi zikrettiği, sonra baygın olarak **أَجْفَل** ettiği; yani yere yıkıldığı. Ve Ömer hadîsinde: bir Yahudi adamın bir Müslüman kadını eşek üzerine bindirdiği; Medine’den çıkınca onu **جَفَلَها** etti, sonra onun üzerine çöktü ki onunla cinsel ilişkiye girsin; Ömer’e getirildi de onu öldürdü; yani onu yere attı ve onun üzerine çıktı. Ve İbn Abbâs hadîsinde: bir adam ona sordu da dedi ki: denize geliyorum da onu çok balık **جَفل** etmiş buluyorum; dedi ki: yüzeyde yüzen bir şey görmedikçe ye; yani onu atmış ve onunla karaya ve sahile fırlatmıştır.

Ve **الجَفُول**: büyük yaşlı kadın; dedi ki:

سَتَلْقى جَفُولاً أَو فَتاةً كأَنَّها،
إِذا نُضِيَت عنها الثِّيابُ، غَرِير

Yani: **ظَبْيٌ غَرِير**. Ve **الجَفْل**: **الجَثْل**’de bir lugattır; o, karıncanın bir türüdür; büyük siyah (karınca). Ve **الجَفْل** ve **الجِفْل**: filin dışkısı; çoğulu **أَجْفَال**; İbnü’l-A‘râbî’den; ve İbn Berî, Cerîr’den (şu beyti) okudu:

قَبَح الإِله بَني خَضافِ ونِسْوَةً،
بات الخَزِيرُ لَهُنَّ كالأَجْفال

Ve **الجَفْل**: filin dışkılamasıdır; o, onun pisliğidir. Ve fil **جَفَل** etti: geceleyip **يَجْفِل** ettiği zaman.

Ve **جَيْفَل**: Zilkade’nin adlarındandır. İbn Sîde dedi ki: onu âdî (alışılmış olmayan) görüyorum.

Ve **الجُفُول**: bir yer adıdır; Râ‘î dedi ki:

تَرَوَّحْنَ من حَزْمِ الجُفُول، فأَصْبَحَتْ
هِضابُ شَرَوْرَى دُونَها والمُضَيَّحُ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ف ل * * جَفَلَ * أسرع وبابه جلس و * الجَافِلُ * المنزعج و * أجْفَلَ * القوم هربوا مسرعين

##### Türkçe

* ج ف ل * * **جَفَلَ** * hızlandı; ve babı **جلس**’tir. Ve * **الجَافِلُ** * ürken. Ve * **أجْفَلَ** * kavim hızla kaçarak kaçtılar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جفله يجفله جفلا: قشره كما يقشر اللحم عن العظم، والشحم عن الجلد، عن أبي زيد، وكأنه مقلوب جلفه. قال: سحا الطين وجفله: إذ ا جرفه عن الأرض كجفله فيهما تجفيلا. قال أبو عمرو: جفل الفيل جفلا: إذا راث، وروثه: الجفل، بالكسر. قال غيره: ويفتح، ج: أجفال. جفل اللحم عن العظم: نحاه وهو في معنى القشر الذي ذكر. جفل البحر السمك: ألقاه على الساحل ومنه حديث ابن عباس رضي الله عنهما:  أن رجلا قال له: آتى البحر فأجده قد جفل سمكا كثيرا، فقال: كل ما لم تر شيئا طافيا  . من المجاز: جفلت الريح السحاب: أي ضربته واستخفته وأسرعت به. جفلت الريح الظليم: حركته وطردته. من المجاز: جفل الشعر جفولا: أي شعث وثار، فهو جافل. جفل فلانا يجفله جفلا: صرعه. جفل الظليم جفولا: أسرع في مشيه وذهب في الأرض، كأجفل عن ابن دريد، وذلك إذا نشر جناحيه وارمد في عدوه. وأجفلته أنا هكهذا في النسخ، والذي في العباب: وجفلته أنا، مثل أكب هو، وكببته أنا، وهذا هو الصحيح، والذي في نسخ الكتاب خطأ، وكونه نادرا قد تقدمت الإشارة إليه في ك - ب - ب وفي ق - ش - ع وفي ش - ر - ق وفي ع - ر - ض فتأمل ذلك. من المجاز: ريح جفول كصبور تجفل السحاب أي تسرع به. ريح جافلة ومجفل كمحسن: أي سريعة الهبوب وقد جفلت وأجفلت أي أسرعت، قال مزاحم العقيلي:
  وهاب كجثمان الحمامة أجفلت                      به ريح ترج والصبا كل مجفل والإجفيل، كإزميل: الجبان يفزع من كل شيء، قال الراعي:
  وغدوا بصكهم وأحدب أسأرت                      منه السياط يراعة إجـفـيلا الإجفيل: الظليم ينفر من كل شيء يراه ويهرب منه كالجفل، بالفتح. يقال: ظليم جفل. الإجفيل: القوس البعيدة السهم. أيضا: المرأة المسنة. من المجاز: انجفل الظل: إذا ذهب، انجفل القوم: أي انقلعوا وانهزموا بسرعة فمضوا، كأجفلوا وقيل: أسرعوا في الهزيمة والهرب. والجفالة، بالضم وضبطه الصاغاني بالفتح والتشديد: الجماعة من الناس، في إسراع مشي. الجفالة، بالضم: ما أخذته من رأس القدر بالمغرفة. أيضا: ما نفاه السيل من الغثاء. قال أبو زيد: دعاهم الجفلى، محركة، والأجفلى: أي دعاهم إلى طعامه بجماعتهم وعامتهم قال طرفة:
  نحن في المشتاة ندعو الجفلى                      لا ترى الآدب فينا ينتـقـر

  وقال الأخفش: يقال: دعي فلان في النقرى لا في الجفلى والأجفلى: أي دعي في الخاصة لا في العامة. قال بعضهم: الأجفلى والأزفلى: الجماعة من كل شيء. والجفل بالفتح: السحاب الذي قد هراق ماءه ومضى جافلا. الجفل: النمل السود الكبار لغة في الجثل بالمثلثة، وقد ذكر في موضعه. الجفل بالضم: جمع الجفول من الرياح وهي المسرعة. جمع الجفول من النساء وهي الكبيرة في السن، كما سيأتي قريبا. قال الفراء: جاءوا أجفلة وأزفلة: أي جماعة وبأجفلتهم وأزفلتهم: أي بجماعتهم. يقال: جمة جفول، كصبور: أي: عظيمة. وهي أي الجفول: المرأة الكبيرة الطاعنة في السن. جفول بالضم: ع. الجفال، كغراب: رغوة اللبن. أيضا: الكثير من كل شيء، ومنه الحديث، في وصف الدجال:  جفال الشعر  ولا يوصف بالجفال إلا وفيه كثرة. أو من الصوف خاصة. وقال ابن دريد: كلام العرب، عن الضائنة: أجز جفالا، وأولد رخالا، وأحلب كثبا ثقالا، ولن ترى مثلي مالا. وقال: غيره: وذلك أن صوفها لا يسقط إلى الأرض منه شيء حتى يجز كله، قال ذو الرمة:
  وأسحم كالأساود مسبكـرا                      على المتنين منسدرا جفالا كالجفيل كأمير. الجفال: ما نفاه السيل من الغثاء، وهو الجفاء، قال ابن دريد: وكان رؤبة بن العجاج يقرأ:  فأما الزبد فيذهب جفالا  ويقول: تجفله الريح، قال أبو حاتم: هذا من جهل رؤبة بالقرآن. وجفلة من الصوف، بالضم: أي: جزة منه. الجفلة بالفتح: الكثيرة الورق من الشجر. والجفل: نمل سود كبار، لغة في الجثل، وهذا قد تقدم بعينه، فهو تكرار. الجفل: السفينة لأن الريح تجفلها. ج: جفول. وجيفل، كصيقل: اسم جاهلي لذي القعدة. قال ابن عباد: تجفل الديك: إذا نفش برائله وهو مجاز. الجفيل كأمير: ما يقطع من الزرع إذا غمر الأرض كثر. والجافل: المنزعج قال أبو الربيس الثعلبي:
  مراجع نجد بعد فرك وبـغـضة                      مطلق بصرى أصمع القلب جافله جافل: فرس كان البني ذبيان نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: جفل المتاع بعضه على بعض: ألقاه، عن ابن دريد. والجافل: المسرع. والجفال، كسحاب: ما نفاه السيل من الغثاء، روى ذلك عن رؤبة، في قوله تعالى:  فأما الزبد فيذهب جفالا  . وجفلة من صوف، بالفتح: أي جزة منه، وهي اسم مفعول، كقوله تعالى:  إلا من اغترف غرفة بيده  . وسنام مجفل، كمنبر: ثقيل، قال أبو النجم:
  يجفلها كل سنام مـجـفـل
  لأيا بلأي في المراغ المسهل أي يقلبها سنامها من ثقله: أي إذا تمرغت ثم أرادت القيام قلبها ثقل سنامها فلا تنهض. والمجفل: المولي الذاهب النافر، وكل شيء هرب من شيء فقد أجفل عنه. والتجفيل: التفزيع. ويقال: ما أدري ما الذي جفلها: أي: نفرها، قال:
  إذا الحر جفل صيرانها ويقال: أتوهم فجفلوهم عن مراكزهم. وجفل القناص الوحش. ووقعت في الناس جفلة، بالفتح: إذا خافوا. وانجفل الليل: أدبر وولى، وهو مجاز. وأجفل الغيم: أقشع. وتجفلوا: أسرعوا في الهزيمة والهرب. وانجفلت الشجرة: إذا هبت بها ريح شديدة فقعرتها. وانجفل: انقلب، ومنه حديث أبي قتادة رضي الله عنه:  فنعس على راحلته حتى كاد ينجفل فدعمته  أي ينقلب. والجفلان: الفزع النفور.

##### Türkçe

**جفله** **يجفله** **جفلا**: Onu soydu; tıpkı etin kemikten, içyağın deriden soyulduğu gibi; Ebû Zeyd’den. Sanki **جلفه**’nin ters çevrilmişidir. Dedi: Çamuru sıyırdı ve **جفله**: yani onu yerden kazıyıp aldı; ikisinde de **تجفيلا** olarak, tıpkı **جرفه** gibi. Ebû Amr dedi: Fil **جفل** **جفلا**: yani dışkıladığı zaman; onun dışkısı: **الجفل**’dir, kesre ile. Başkası dedi: Ve fetha ile de olur; çoğulu: **أجفال**. **جفل** eti kemikten: onu uzaklaştırdı; ve bu, zikredilen soyma manasındadır. Deniz balığı **جفل**: onu sahile attı; bundan İbn Abbâs (Allah ikisinden de razı olsun) hadisi: Bir adam ona dedi ki: “Denize geliyorum da onu çokça balık **جفل** etmiş buluyorum.” O dedi: “Yüzen bir şey görmediğin her şeyi ye.” Mecazdan: Rüzgâr bulutu **جفلت**: yani ona vurdu, onu hafife aldı ve onunla hızlandı. Rüzgâr devekuşunu **جفلت**: onu hareket ettirdi ve sürdü. Mecazdan: Saç **جفل** **جفولا**: yani dağınık oldu ve kabardı; o hâlde o **جافل**’dir. Birini **جفل** **يجفله** **جفلا**: onu yere serdi. Devekuşu **جفل** **جفولا**: yürüyüşünde hızlandı ve yeryüzünde gitti; İbn Düreyd’den olarak **أجفل** gibi; bu, iki kanadını açıp koşusunda hızlandığı zamandır. Ve “Ben onu **أجفلته**” böyledir nüshalarda; **العباب**’da olan ise: “Ve ben onu **جفلته**”; tıpkı “o **أكب** oldu” ve “ben onu **كببته**” gibi; doğru olan budur. Kitabın nüshalarındaki ise hatadır; onun nadir oluşuna işaret daha önce **ك - ب - ب**’de, **ق - ش - ع**’da, **ش - ر - ق**’da ve **ع - ر - ض**’da geçti; bunu düşün.

Mecazdan: **ريح جفول** ( **صبور** gibi): bulutu **تجفل** eder; yani onu hızlandırır. **ريح جافلة** ve **مجفل** ( **محسن** gibi): yani esişi hızlıdır; ve **جفلت** ve **أجفلت**: yani hızlandı. Müzâhim el-Ukaylî dedi:
  وهاب كجثمان الحمامة أجفلت                      به ريح ترج والصبا كل مجفل

Ve **الإجفيل** ( **إزميل** gibi): her şeyden korkup ürken korkak. er-Râî dedi:
  وغدوا بصكهم وأحدب أسأرت                      منه السياط يراعة إجـفـيلا

**الإجفيل**: gördüğü her şeyden ürken ve ondan kaçan devekuşu; **الجفل** gibi, fetha ile. Denir: **ظليم جفل**. **الإجفيل**: oku uzak olan yay. Ayrıca: yaşlı kadın.

Mecazdan: **انجفل** gölge: gittiği zaman. **انجفل** kavim: yani sökülüp ayrıldılar ve hızla bozguna uğrayıp gittiler; **أجفلوا** gibi. Ve denildi: bozgunda ve kaçışta hızlandılar. Ve **الجفالة**; damme ile; Sâgânî onu fetha ve şeddeli olarak ضبط etti: insanlardan topluluk; yürüyüşte hız içinde. **الجفالة**, damme ile: kepçeyle tencerenin üstünden aldığın şey. Ayrıca: selin süpürüp attığı köpük-çerçöp. Ebû Zeyd dedi: Onları **الجفلى**’ya çağırdı; harekeli; ve **الأجفلى**: yani onları yemeğine, toplulukları ve umumlarıyla çağırdı. Tarafe dedi:
  نحن في المشتاة ندعو الجفلى                      لا ترى الآدب فينا ينتـقـر

Ve el-Ahfeş dedi: Denir ki: Falan kimse **النقرى**’da çağrıldı, **الجفلى**’da değil. Ve **الأجفلى**: yani hususîde çağrıldı, umumîde değil. Bazıları dedi: **الأجفلى** ve **الأزفلى**: her şeyden topluluk. Ve **الجفل** fetha ile: suyunu dökmüş ve **جافلا** olarak geçmiş bulut. **الجفل**: büyük siyah karıncalar; **الجثل**’de (üç noktalı ile) bir lehçedir; yerinde zikredilmiştir. **الجفل** damme ile: rüzgârlardan **الجفول**’ün çoğulu; onlar hızlı olanlardır. Kadınlardan **الجفول**’ün çoğulu; o, yaşça büyük olandır; az sonra geleceği gibi. el-Ferrâ dedi: **أجفلة** ve **أزفلة** olarak geldiler: yani topluluk. Ve **بأجفلتهم** ve **بأزفلتهم**: yani topluluklarıyla. Denir: **جمة جفول** ( **صبور** gibi): yani büyük. Ve o, yani **الجفول**: yaşlılığa saplanmış büyük kadın. **جفول** damme ile: ع. **الجفال** ( **غراب** gibi): sütün köpüğü. Ayrıca: her şeyden çok olan; bundan hadis, Deccâl’in vasfında: **جفال الشعر**; ve **الجفال** ile ancak onda çokluk varken vasfedilir. Yahut özellikle yünden. İbn Düreyd dedi: Arapların sözü; koyun hakkında: “**أجز جفالا** (çokça kırkarım), **وأولد رخالا** (kuzular doğurturum), **وأحلب كثبا ثقالا** (ağır yığınlar sağarım), ve benim gibi mal görmeyeceksin.” Dedi: Başkası: Bunun sebebi, yününün ondan hiçbir şey yere düşmemesidir; hepsi kırkılıncaya kadar. Zü’r-Rumme dedi:
  وأسحم كالأساود مسبكـرا                      على المتنين منسدرا جفالا

**الجفيل** gibi ( **أمير** gibi). **الجفال**: selin süpürüp attığı köpük-çerçöp; o, **الجفاء**’dır. İbn Düreyd dedi: Rü’be b. el-Accâc okurdu: **فأما الزبد فيذهب جفالا** ve derdi: “Rüzgâr onu **تجفله** eder.” Ebû Hâtim dedi: Bu, Rü’be’nin Kur’an’ı bilmeyişindendir. Ve **جفلة** yünden, damme ile: yani ondan bir kırkım. **الجفلة** fetha ile: ağaçtan yaprağı çok olan. Ve **الجفل**: büyük siyah karıncalar; **الجثل**’de bir lehçe; bu aynen daha önce geçti; o hâlde tekrardır. **الجفل**: gemi; çünkü rüzgâr onu **تجفل** eder. Çoğulu: **جفول**. Ve **جيفل** ( **صيقل** gibi): Zilkade’nin câhiliye adı. İbn Abbâd dedi: Horoz **تجفل** eder: yani tüylerini kabarttığı zaman; bu mecazdır. **الجفيل** ( **أمير** gibi): yer kaplayıp çokça olduğunda ekinden kesilen şey. Ve **الجافل**: ürken/sarsılan. Ebû’r-Rubeys es-Sa‘lebî dedi:
  مراجع نجد بعد فرك وبـغـضة                      مطلق بصرى أصمع القلب جافله

**جافل**: Benî Zübyân’ın bir atı idi; Sâgânî nakletti.

Ve üzerinde istidrâk edilenlerdendir: Eşyayı **جفل**; bir kısmını bir kısmının üstüne: onu attı; İbn Düreyd’den. Ve **الجافل**: hızlı olan. Ve **الجفال** ( **سحاب** gibi): selin süpürüp attığı köpük-çerçöp; bunu Rü’be’den, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında rivayet etti: **فأما الزبد فيذهب جفالا**. Ve **جفلة** yünden, fetha ile: yani ondan bir kırkım; o, ism-i mef‘ûldür; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **إلا من اغترف غرفة بيده**. Ve **سنام مجفل** ( **منبر** gibi): ağır. Ebû’n-Necm dedi:
  يجفلها كل سنام مـجـفـل
  لأيا بلأي في المراغ المسهل

Yani hörgücü, ağırlığından onu çevirir: yani yuvarlandıktan sonra kalkmak istediğinde, hörgücünün ağırlığı onu çevirir de kalkamaz. Ve **المجفل**: yüz çevirip giden, kaçıp ürken; her kim bir şeyden kaçarsa ondan **أجفل** etmiştir. Ve **التجفيل**: korkutma. Ve denir: Onu neyin **جفلها** ettiğini bilmiyorum: yani onu ürküttü. Dedi:
  إذا الحر جفل صيرانها

Ve denilir: “Onları vehme düşürdüler de onları mevzilerinden **جفلوهم** ettiler.” Ve avcı vahşi hayvanı **جفل** eder. Ve insanlar içinde **جفلة** (fetha ile) vuku buldu: korktukları zaman. Ve gece **انجفل** etti: geri döndü ve gitti; bu mecazdır. Ve bulut **أجفل** etti: dağılıp açıldı. Ve **تجفلوا**: bozgunda ve kaçışta hızlandılar. Ve ağaç **انجفلت**: şiddetli bir rüzgâr onunla estiğinde onu kökünden söktüğü zaman. Ve **انجفل**: devrildi; bundan Ebû Katâde (Allah ondan razı olsun) hadisi: “Binitinin üzerinde uyukladı; neredeyse **ينجفل** olacaktı; ben de onu destekledim”; yani devrilecek. Ve **الجفلان**: korku, ürküp kaçma.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَفَلَ
1 جَفَلَ جفل , (S, Msb, K,) aor. جَفِلَ and جَفُلَ , inf. n. جَفْلٌ (Msb) and جُفُولٌ, (Msb, K,) He (a camel) took fright, or shied, and fled, or ran away at random; or became refractory, and went away at random; or ran away, or broke loose, and went hither and thither by reason of his sprightliness: and ↓ اجفل he (a bird) took fright, and flew away; or became scared away: (Msb:) or the former, he (an ostrich, K) hastened, or sped, (S, K,) in his pace, (TA,) and went away in the land, or country; as also ↓ اجفل; (IDrd, K;) both, said of an ostrich, mean he spread his wings, running; (Ham p. 555;) or spread his wings, and ran quickly, or went away at random and swiftly: (TA:) or جَفَلَتِ النَّعَامَةُ means the ostrich fled: (Msb:) and عَنْهُ ↓ اجفل, said of anything, he fled from it: (TA, Ham p. 555:) and جَفَلُوا, aor. جَفُلَ , inf. n. جَفْلٌ; (Msb;) and ↓ اجفلوا (S, Msb) and ↓ انجفلوا and ↓ تجفّلوا; (Msb;) they (a company of men) fled quickly; (S, Msb;) or the second (K) and third (S, K) signify they became displaced, (S, K, TA,) and quickly defeated, (TA,) and went away; (S, K, TA;) or these two and the fourth, (TA,) or all the four, (Har p. 373,) they hastened in defeat and flight: (TA, and Har ubi suprà:) and جَفَلَتِ الرِّيحُ, (K,) and ↓ اجفلت, (S, K,) the wind was swift (S, K, TA) in blowing. (TA.) ― -b2- جَفَلَ, inf. n. جُفُولٌ, (tropical:) It (hair) became shaggy, or dishevelled, and frouzy, or altered in smell, in consequence of its being seldom dressed; or dusty and matted, by reason of its being seldom anointed; (K, TA;) and became raised and spread. (TA.) -A2- جَفَلَ is also trans., signifying He made a bird to take fright, and fly away; or he scared it away: its quasi-pass. is ↓ اجفل [explained above]; the reverse of the rule commonly obtaining: (Msb:) or the former verb, as in the O; not the latter, as in the K; he made a male ostrich to hasten, or speed, in his pace, and to go away in the land, or country; or made him to spread his wings, and run quickly, or go away at random and swiftly: (TA:) and ↓ جفّل he, or it, made an animal, or animals, to take fright, and flee, or run away at random; or scared away it, or them: (TA:) [and, app., he frightened; تَجْفِيلٌ being also said in the TA to be syn. with تَفْرِيعٌ, which, I think, is evidently a mistranscription for تَفْزِيعٌ.] You say, القَنَّاصُ الوَحْشَ ↓ جفّل [The sportsman scared away the wild animals]. (TA.) And عَنْ مَرَاكِزِهِمْ ↓ أَتَوْهُمْ فَجَفَّلُوهُمْ [They came to them, and scared them, or frightened them, or made them to flee, away from their stations]. (TA.) And جَفَلَتِ الرِّيحُ الظَّلِيمَ The wind put in motion the male ostrich, and drove him away, or along: (K:) and [in like manner] السَّفِينَةَ [(assumed tropical:) the ship]. (TA.) And جَفَلَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ (tropical:) The wind smote the clouds, and put them into a state of commotion, (K, TA,) and made them to speed along. (TA.) And الرِّيحُ تَجْفِلُ الجَهَامَ (assumed tropical:) The wind carries away the rainless clouds. (Mgh. [See also 4.]) Whence, app., (Mgh,) جَفَلَ البَحْرُ سَمَكًا (assumed tropical:) The sea cast fish upon the shore; (Lth, Mgh, K;) a verb like ضَرَبَ; occurring in a trad., in which it is erroneously said to be أَجْفَلَ. (Mgh.) ― -b2- Also, (K,) aor. جَفِلَ , inf. n. جَفْلٌ, (TA,) He prostrated a man; threw him down upon the ground. (K.) You say, طَعَنَهُ فَجَفَلَهُ, meaning He thrust him, or pierced him, [with a spear or the like,] and displaced and prostrated him. (Mgh.) ― -b3- He threw goods one upon another. (IDrd, Msb, TA.) ― -b4- He, or it, overturned, or turned upside-down. (TA.) ― -b5- Also, aor. جَفِلَ , (K,) inf. n. جَفْلٌ, (TA,) He peeled, pared, stripped, or scraped off, a thing; (AZ, K, TA;) as, for instance, flesh from the bone, and fat from the skin; (AZ, TA;) and so ↓ جفّل, (K,) inf. n. تَجْفِيلٌ: (TA:) he removed flesh from the bone: (K:) app. formed by transposition from جَلَفَ. (TA.) ― -b6- Also, (Msb, K,) aor. جَفُلَ , (Msb,) or جَفِلَ , (K,) He swept away mud (Msb, K, TA) from the ground; (TA;) and so ↓ جفّل. (K.) [It seems that Golius found, in a copy of the K, التِّبْنَ erroneously put for الطِّينَ; and حَرَقَهُ for جَرَفَهُ; for he has explained the former verb as meaning “ combussit stramen. ”]

2 جَفَّلَ see 1, in five places.

4 أَجْفَلَ see 1, in six places. ― -b2- You say also, أَجْفَلَتِ الرِّيحُ بِالتُّرَابِ (assumed tropical:) The wind carried away the dust; made it to fly away. (S.) And اجفل الغَيْمُ The clouds, or mist, became removed, or cleared off. (TA.)

5 تَجَفَّلَ see 1. ― -b2- You say of a cock, تجفّل, meaning نَفَشَ بُرَائِلَهُ [i. e., (assumed tropical:) He ruffled the feathers around his neck]. (Ibn-' Abbلd, K, TA.)

7 اـِنْجَفَلَ see 1. ― -b2- انجفل also signifies (tropical:) It went away, or departed; said of the shade, (K, TA,) and of the night. (TA.) ― -b3- He, or it, became overturned, or turned upside-down. (TA.) ― -b4- انجفلتِ الشَّجَرَةُ The tree, blown upon by a violent wind, became uprooted. (TA.)

جَفْلٌ
جَفْلٌ جفل : see اجْفِيلٌ. It is an inf. n. used as an epithet; and means A people, or party, fleeing quickly; as also ↓ جَفَالَةٌ. (Msb.) ― -b2- Also A cloud that has poured forth its mater and gone away (S, K) quickly; (S;) because it is then lighter and quicker. (Har p. 373.) ― -b3- A ship; (K;) because the wind drives it along (تَجْفِلُهَا): (TA:) pl. جُفُولٌ. (K.) -A2- Ants: black ants: (K:) large black ants: (TA:) a dial. var. of جَثْلٌ. (K.)

وَقَعَتْ فِى النَّاسِ جَفْلَةٌ
وَقَعَتْ فِى النَّاسِ جَفْلَةٌ وقعت في الناس جفله وقعت في الناس جفلة [Fear fell upon the people;] the people feared. (TA.) -A2- جَفْلَةٌ شَجَرَةٌ A leafy tree; a tree having many leaves. (K.) -A3- See also what next follows.

جُفْلَةٌ
جُفْلَةٌ جفل جفله جفلة (S, K) and ↓ جَفْلَةٌ (TA [there said in one place to be بالفتح, but this is most probably a mistranscription for بالضمّ,]) A fleece of wool: (S, K) [a word used in the sense of ] a pass. part. n., like غُرْفَة in the phrase اِغْتَرَفَ غُرْفَةً. (S.)

دَعَوْتُهُمُ الجَفَلَى
دَعَوْتُهُمُ الجَفَلَى دعوتهم الجفلى دعوتهم الجفلي , (AZ, S, Msb, * K, *) and ↓ الأَجْفَلَى, (AZ, S, K, *) which latter was unknown to As, (S,) I invited them to my feast, or food, (AZ, S, Msb, K, *) in common, (AZ, S, Msb,) without distinction, (Msb,) or with their company and commonalty. (K.) And دُعِىَ فُلَانٌ فِى النَّقَرَى لَا فِى الجَفَلَى, (Akh, S, Msb, *) and ↓ الأَجْفَلَى, Such a one was invited among the distinguished persons, not among the commonalty. (Akh, S.) And دَعْوَةٌ جَفَلَى A general invitation; contr. of دَعْوَةٌ نَقَرَى. (Msb.) And جَآءَ القَوْمُ, ↓ أَجْفَلَةً, and أَزْفَلَةً, (Fr, S, K, *) The people came in a company; (Fr, S;) and ↓ بِأَجْفَلَتِهِمْ, and أَزْفَلَتِهِمْ, with their company. (Fr, S, K.) Accord. to some, (S,) ↓ أَجْفَلَى signifies A collection, or an assemblage, of any things; (S, K;) as also أَزْفَلَى: (S:) and ↓ جُفَّالَةٌ, (S, Sgh, TA,) or ↓ جُفَالَةٌ, (K,) a company, or an assembly, (S, Sgh, K,) of men, (S, TA,) going along quickly. (TA.)

جَفْلَانُ
جَفْلَانُ جفلان , or جَفْلَانٌ, [whether with or without tenween is not shown,] Fearful; wont, or apt, to take fright and flee, or run away at random. (TA.) [See also جَفَّالٌ.]

جَفَالٌ
جَفَالٌ جفال : see what next follows.

جُفَالٌ
جُفَالٌ جفال What is cast forth by a torrent, (S, K, TA,) of rubbish and scum, or of rotten leaves mixed with scum; (TA;) as also ↓ جَفَالٌ, like سَحَابٌ; (TA;) and ↓ جُفَالَةٌ. (K, * TA.) ― -b2- The froth of milk. (K.) -A2- Much (K) of anything: (TA:) or of wool; as also ↓ جَفِيلٌ: (K:) or much wool. (S.) The ewe is represented as saying, أُوَلَّدُ رُخَالًا وَأُجَزُّ جُفَالًا وَأُحْلَبُ كُثَبًا ثِقَالًا وَلَمْ تَرَ مِثْلِى مَالًا [I am delivered of lambs, and I am shorn of much wool, and I am milked of heavy bowlfuls, and thou hast not seen cattle the like of me]: by أُجَزُّ جُفَالًا is meant I am shorn [of much wool] at once; for nought of her wool falls to the ground until all of it is shorn. (S.) جفال is applied, by Dhu-r-Rummeh, as an epithet to hair; [meaning Much, or abundant;] and it is not applied as an epithet to anything save what is much, or abundant. (S.) Ed-Dejjلl [or Antichrist] is described, in a trad., as جُفَالُ الشَّعَرِ Having much hair: (TA:) and الرَّأْسِ ↓ جَافِلُ [also] has this meaning. (Ham p. 469.)

جَفُولٌ
جَفُولٌ جفول A wind (رِيح) that smites the clouds, and puts them into a state of commotion; (K;) or that makes them to speed along: (TA:) a swift wind; (TA;) as also ↓ جَافِلَةٌ and ↓ مُجْفِلٌ: (S, K:) pl. of the first, (i. e., of جفول,) جُفْلٌ. (K.) ― -b2- Great, or large: so in the phrase جُمَّةٌ جَفُولٌ [A great, or large, quantity of hair extending beyond the ears]. (K.) ― -b3- An aged woman; (K, * TA;) as also ↓ اـِجْفِيلٌ: (K:) pl. of the former as above. (K.)

جَفِيلٌ
جَفِيلٌ جفيل : see جُفَالٌ.

جَفَالَةٌ
جَفَالَةٌ جفال جفاله جفالة : see جَفْلٌ.

جُفَالَةٌ
جُفَالَةٌ جفال جفاله جفالة : see الجَفَلَى: ― -b2- and جُفَالٌ. ― -b3- Also الجُفَالَةُ, (K,) or جُفَالَةُ القِدْرِ, (S,) What one takes from the head [of the contents] of the cookingpot with the ladle. (S, K.)

جَفَّالٌ
جَفَّالٌ جفال an intensive epithet from جَفَلَ in the first of the senses explained above; i.e., A camel that takes fright, or shies, and flees, &c., much, or often. (Msb.) [See also جَفْلَانُ.]

جُفَّالَةٌ
جُفَّالَةٌ جفال جفاله جفالة : see الجَفَلَى.

جَافِلٌ
جَافِلٌ جافل part. n. of جَفَلَ in the first of the senses explained above: (Msb:) [and in other senses.] ― -b2- Hastening, or speeding. (TA.) See جَفُولٌ. ― -b3- Disquieted, disturbed, agitated, or flurried. (S, K, TA.) ― -b4- See also جُفَالٌ.

جَيْفَلٌ
جَيْفَلٌ جيفل a name of [The month] ذُو القَعْدَةِ, (K, TA,) in the time of paganism. (TA.)

أَجْفَلَةٌ
أَجْفَلَةٌ ذ : see الجَفَلَى, in two places.

أَجْفَلَى
أَجْفَلَى ذ : see الجَفَلَى, in three places.

اـِجْفِيلٌ
اـِجْفِيلٌ اجفيل Cowardly, or a coward, (S, K, TA,) that is frightened at everything. (TA.) A heostrich (S, K) that takes fright, (K,) and flees from everything (S, K, TA) that he sees; (TA;) as also ↓ جَفْلٌ. (K.) ― -b2- A bow of which the arrow goes far. (K.) ― -b3- See also جَفُولٌ.

مُجْفِلٌ
مُجْفِلٌ مجفل Turning away, or going back, or retreating; going away. (TA.) ― -b2- See also جَفُولٌ.

مِجْفَلٌ
مِجْفَلٌ مجفل applied to a camel's hump, Heavy: [properly, an instrument of overturning:] applied as an epithet to a camel's hump that is so heavy as to overturn the animal when, after rolling on the ground, he desires to rise. (TA.)

##### Türkçe

**جَفَلَ**
1 **جَفَلَ** جفل, (S, Msb, K,) muzârîsi **جَفِلَ** ve **جَفُلَ**, mastarı **جَفْلٌ** (Msb) ve **جُفُولٌ**, (Msb, K,) O (bir deve) ürktü yahut sıçradı ve kaçtı, yahut rastgele koşup gitti; yahut huysuzlaştı ve rastgele gidip gitti; yahut kaçtı, yahut çözüldü ve çevikliğinden dolayı oraya buraya gidip geldi: ve ↓ **اجفل** o (bir kuş) ürktü ve uçup gitti; yahut ürkütülüp uzaklaştırıldı: (Msb:) yahut birincisi, o (bir devekuşu, K) yürüyüşünde (TA,) acele etti yahut hızlandı, (S, K,) ve arazide yahut memlekette gidip gitti; bunun gibi ↓ **اجفل** de; (IDrd, K;) ikisi de, devekuşu hakkında söylenince, “kanatlarını açarak koştu” demektir; (Ham p. 555;) yahut kanatlarını açtı ve hızlıca koştu, yahut rastgele ve süratle gidip gitti: (TA:) yahut **جَفَلَتِ النَّعَامَةُ** devekuşu kaçtı demektir: (Msb:) ve **عَنْهُ** ↓ **اجفل**, herhangi bir şey hakkında söylenince, ondan kaçtı: (TA, Ham p. 555:) ve **جَفَلُوا**, muzârîsi **جَفُلَ**, mastarı **جَفْلٌ**; (Msb;) ve ↓ **اجفلوا** (S, Msb) ve ↓ **انجفلوا** ve ↓ **تجفّلوا**; (Msb;) onlar (bir topluluk erkek) çabucak kaçtılar; (S, Msb;) yahut ikincisi (K) ve üçüncüsü (S, K) “yerinden oynatıldılar”, (S, K, TA,) ve çabucak bozguna uğratıldılar, (TA,) ve gidip gittiler; (S, K, TA;) yahut bu ikisi ve dördüncüsü, (TA,) yahut dördünün hepsi, (Har p. 373,) bozgunda ve kaçışta acele ettiler: (TA, ve Har ubi suprà:) ve **جَفَلَتِ الرِّيحُ**, (K,) ve ↓ **اجفلت**, (S, K,) rüzgâr esişinde süratli oldu. (TA.) ― -b2- **جَفَلَ**, mastarı **جُفُولٌ**, (mecaz:) O (saç) seyrek taranmaktan dolayı kabalaştı yahut dağınık oldu ve keçeleşmiş oldu, yahut kokusu değişti; yahut seyrek yağlanmaktan dolayı tozlandı ve keçeleşti; (K, TA;) ve kabarıp yayıldı. (TA.) -A2- **جَفَلَ** ayrıca müteaddîdir; “bir kuşu ürkütüp uçurdu; yahut onu ürkütüp uzaklaştırdı” demektir: bunun şibh-i meçhûlü ↓ **اجفل**’dir [yukarıda açıklanmıştır]; umumî kaidenin tersidir: (Msb:) yahut birinci fiil, O’daki gibi; ikincisi değil, K’daki gibi; “erkek devekuşunu yürüyüşünde acele ettirdi yahut hızlandırdı ve arazide yahut memlekette gidip gitmesini sağladı; yahut ona kanatlarını açtırdı ve hızlıca koşturdu, yahut rastgele ve süratle gidip gitmesini sağladı” demektir: (TA:) ve ↓ **جفّل** o, yahut o (şey), bir hayvanı yahut hayvanları ürküttü ve kaçırdı, yahut rastgele koşturdu; yahut onu yahut onları ürkütüp uzaklaştırdı: (TA:) [ve görünüşe göre, “korkuttu”; zira **تَجْفِيلٌ**’in TA’da ayrıca **تَفْرِيعٌ** ile eş anlamlı olduğu söylenmiştir; ki bunun, bana göre, açıkça **تَفْزِيعٌ** için bir yanlış yazım olduğu bellidir.] Sen dersin ki, **القَنَّاصُ الوَحْشَ** ↓ **جفّل** [Avcı, yaban hayvanlarını ürkütüp uzaklaştırdı]. (TA.) Ve **عَنْ مَرَاكِزِهِمْ** ↓ **أَتَوْهُمْ فَجَفَّلُوهُمْ** [Onlara geldiler de onları mevzilerinden ürküttüler yahut korkuttular yahut kaçırdılar]. (TA.) Ve **جَفَلَتِ الرِّيحُ الظَّلِيمَ** Rüzgâr erkek devekuşunu harekete geçirdi ve onu uzaklaştırdı yahut sürükledi: (K:) ve [aynı şekilde] **السَّفِينَةَ** [(varsayılan mecaz:) gemiyi]. (TA.) Ve **جَفَلَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ** (mecaz:) Rüzgâr bulutlara vurdu ve onları çalkantı hâline soktu, (K, TA,) ve onları süratle sevk etti. (TA.) Ve **الرِّيحُ تَجْفِلُ الجَهَامَ** (varsayılan mecaz:) Rüzgâr yağmursuz bulutları sürükleyip götürür. (Mgh. [Bkz. ayrıca 4.]) Buradan, görünüşe göre, (Mgh,) **جَفَلَ البَحْرُ سَمَكًا** (varsayılan mecaz:) Deniz kıyıya balık attı; (Lth, Mgh, K;) **ضَرَبَ** gibi bir fiildir; bir rivayette vârid olmuştur; onda bunun **أَجْفَلَ** olduğu yanlışlıkla söylenmiştir. (Mgh.) ― -b2- Ayrıca, (K,) muzârîsi **جَفِلَ**, mastarı **جَفْلٌ**, (TA,) O, bir adamı yüzüstü yere serdi; onu yere attı. (K.) Sen dersin ki, **طَعَنَهُ فَجَفَلَهُ**, yani O, onu (mızrak yahut benzeriyle) dürttü yahut deldi ve yerinden oynatıp yere serdi. (Mgh.) ― -b3- O, eşyayı birini diğerinin üstüne attı. (IDrd, Msb, TA.) ― -b4- O, yahut o (şey), devirdi yahut altüst etti. (TA.) ― -b5- Ayrıca, muzârîsi **جَفِلَ**, (K,) mastarı **جَفْلٌ**, (TA,) O, bir şeyi soydu, yonttu, sıyırdı yahut kazıdı; (AZ, K, TA;) meselâ eti kemikten ve yağı deriden; (AZ, TA;) ve bunun gibi ↓ **جفّل**, (K,) mastarı **تَجْفِيلٌ**: (TA:) o, kemikten eti ayırdı: (K:) görünüşe göre **جَلَفَ**’dan yer değiştirme ile yapılmıştır. (TA.) ― -b6- Ayrıca, (Msb, K,) muzârîsi **جَفُلَ**, (Msb,) yahut **جَفِلَ**, (K,) O, yerden çamuru (Msb, K, TA) süpürüp götürdü; (TA;) ve bunun gibi ↓ **جفّل**. (K.) [Görünüşe göre Golius, K’nın bir nüshasında **التِّبْنَ**’in yanlışlıkla **الطِّينَ** yerine konduğunu; ve **حَرَقَهُ**’nun **جَرَفَهُ** yerine konduğunu bulmuştur; zira o, birinci fiili “combussit stramen” diye açıklamıştır.]

2 **جَفَّلَ**: 1’e bak, beş yerde.

4 **أَجْفَلَ**: 1’e bak, altı yerde. ― -b2- Sen ayrıca dersin ki, **أَجْفَلَتِ الرِّيحُ بِالتُّرَابِ** (varsayılan mecaz:) Rüzgâr tozu sürükleyip götürdü; onu uçurdu. (S.) Ve **اجفل الغَيْمُ** Bulutlar yahut sis uzaklaştı yahut dağılıp gitti. (TA.)

5 **تَجَفَّلَ**: 1’e bak. ― -b2- Sen bir horoz hakkında **تجفّل** dersin; yani **نَفَشَ بُرَائِلَهُ** [yani (varsayılan mecaz:) boynunun etrafındaki tüyleri kabarttı]. (Ibn-' Abbلd, K, TA.)

7 **اـِنْجَفَلَ**: 1’e bak. ― -b2- **انجفل** ayrıca (mecaz:) “gidip gitti yahut ayrıldı” demektir; gölge hakkında, (K, TA,) ve gece hakkında söylenir. (TA.) ― -b3- O, yahut o (şey), devrilmiş yahut altüst olmuş oldu. (TA.) ― -b4- **انجفلتِ الشَّجَرَةُ** Şiddetli rüzgârın vurduğu ağaç kökünden sökülmüş oldu. (TA.)

**جَفْلٌ**
**جَفْلٌ** جفل: **اجْفِيلٌ**’e bak. O, sıfat olarak kullanılan bir mastardır; ve “çabucak kaçan bir kavim yahut zümre” demektir; bunun gibi ↓ **جَفَالَةٌ**. (Msb.) ― -b2- Ayrıca “suyunu boşaltıp çabucak gidip giden bir bulut”tur; (S, K) (S;) çünkü o vakit daha hafif ve daha süratlidir. (Har p. 373.) ― -b3- Bir gemi; (K;) çünkü rüzgâr onu sürükler ( **تَجْفِلُهَا** ): (TA:) çoğulu **جُفُولٌ**. (K.) -A2- Karıncalar: siyah karıncalar: (K:) iri siyah karıncalar: (TA:) **جَثْلٌ**’ün bir lehçe varyantıdır. (K.)

**وَقَعَتْ فِى النَّاسِ جَفْلَةٌ**
**وَقَعَتْ فِى النَّاسِ جَفْلَةٌ** وقعت في الناس جفله وقعت في الناس جفلة: [Korku insanların içine düştü;] insanlar korktu. (TA.) -A2- **جَفْلَةٌ شَجَرَةٌ** Yapraklı bir ağaç; çok yapraklı bir ağaç. (K.) -A3- Ayrıca bir sonraki şeye de bak.

**جُفْلَةٌ**
**جُفْلَةٌ** جفل جفله جفلة (S, K) ve ↓ **جَفْلَةٌ** (TA [orada bir yerde **بالفتح** olduğu söylenmiştir; fakat bu, büyük ihtimalle **بالضمّ** için bir yanlış yazımdır,]) Bir yün postu: (S, K) [şu mânada kullanılan] bir meçhûl ism-i mef‘ûl gibidir; **اِغْتَرَفَ غُرْفَةً** ibaresindeki **غُرْفَة** gibi. (S.)

**دَعَوْتُهُمُ الجَفَلَى**
**دَعَوْتُهُمُ الجَفَلَى** دعوتهم الجفلى دعوتهم الجفلي, (AZ, S, Msb, * K, *) ve ↓ **الأَجْفَلَى**, (AZ, S, K, *) ki bu ikincisi As’a meçhuldü, (S,) Ben onları ziyafetime yahut yemeğime, (AZ, S, Msb, K, *) umumî olarak, (AZ, S, Msb,) ayırım yapmaksızın, (Msb,) yahut toplulukları ve avamlarıyla birlikte davet ettim. (K.) Ve **دُعِىَ فُلَانٌ فِى النَّقَرَى لَا فِى الجَفَلَى**, (Akh, S, Msb, *) ve ↓ **الأَجْفَلَى**, Filân kimse seçkinler arasında davet edildi, avam arasında değil. (Akh, S.) Ve **دَعْوَةٌ جَفَلَى** Umumî bir davet; **دَعْوَةٌ نَقَرَى**’nın zıddı. (Msb.) Ve **جَآءَ القَوْمُ**, ↓ **أَجْفَلَةً**, ve **أَزْفَلَةً**, (Fr, S, K, *) Kavim bir topluluk hâlinde geldi; (Fr, S;) ve ↓ **بِأَجْفَلَتِهِمْ**, ve **أَزْفَلَتِهِمْ**, topluluklarıyla. (Fr, S, K.) Bazılarına göre, (S,) ↓ **أَجْفَلَى** herhangi şeylerin bir yığını yahut bir toplanması demektir; (S, K;) bunun gibi **أَزْفَلَى** da: (S:) ve ↓ **جُفَّالَةٌ**, (S, Sgh, TA,) yahut ↓ **جُفَالَةٌ**, (K,) bir topluluk yahut bir meclis, (S, Sgh, K,) erkeklerden, (S, TA,) hızlıca yürüyüp giden. (TA.)

**جَفْلَانُ**
**جَفْلَانُ** جفلان, yahut **جَفْلَانٌ**, [tenvinli mi tenvinsiz mi olduğu gösterilmemiştir,] Korkak; ürküp kaçmaya yahut rastgele koşup gitmeye alışkın yahut meyyal. (TA.) [Ayrıca **جَفَّالٌ**’a da bak.]

**جَفَالٌ**
**جَفَالٌ** جفال: bir sonraki şeye bak.

**جُفَالٌ**
**جُفَالٌ** جفال Selin attığı şey; (S, K, TA,) çerçöp ve köpük, yahut köpükle karışık çürük yapraklar; (TA;) bunun gibi ↓ **جَفَالٌ**, **سَحَابٌ** vezninde; (TA;) ve ↓ **جُفَالَةٌ**. (K, * TA.) ― -b2- Sütün köpüğü. (K.) -A2- Herhangi bir şeyin çoğu: (TA:) yahut yünün çoğu; bunun gibi ↓ **جَفِيلٌ**: (K:) yahut çok yün. (S.) Koyun şöyle söyler diye temsil edilir: **أُوَلَّدُ رُخَالًا وَأُجَزُّ جُفَالًا وَأُحْلَبُ كُثَبًا ثِقَالًا وَلَمْ تَرَ مِثْلِى مَالًا** [Ben kuzular doğururum, ve çok yün kırkılırım, ve ağır tas tas süt sağılırım, ve benim gibisini mal olarak görmedin]: **أُجَزُّ جُفَالًا** ile kastedilen, bir defada [çok yün] kırkılırım; zira onun yününden hiçbir şey yere düşmez, ta ki hepsi kırkılıncaya kadar. (S.) **جفال**, Zû’r-Rummeh tarafından saça sıfat olarak kullanılmıştır; [“çok, bol” mânasında;] ve o, çok yahut bol olandan başka hiçbir şeye sıfat olarak kullanılmaz. (S.) Deccâl, bir rivayette, **جُفَالُ الشَّعَرِ** diye vasfedilmiştir: “çok saçlı”: (TA:) ve **الرَّأْسِ** ↓ **جَافِلُ** [da] bu mânadadır. (Ham p. 469.)

**جَفُولٌ**
**جَفُولٌ** جفول Bulutlara vuran ve onları çalkantı hâline sokan bir rüzgâr ( **رِيح** ); (K;) yahut onları süratle sevk eden: (TA:) süratli bir rüzgâr; (TA;) bunun gibi ↓ **جَافِلَةٌ** ve ↓ **مُجْفِلٌ**: (S, K:) birincinin (yani **جفول**’ün) çoğulu **جُفْلٌ**. (K.) ― -b2- Büyük yahut iri: **جُمَّةٌ جَفُولٌ** ibaresinde böyledir [kulakları aşan büyük/iri bir saç yığını]. (K.) ― -b3- Yaşlı bir kadın; (K, * TA;) bunun gibi ↓ **اـِجْفِيلٌ**: (K:) birincinin çoğulu yukarıdaki gibidir. (K.)

**جَفِيلٌ**
**جَفِيلٌ** جفيل: **جُفَالٌ**’a bak.

**جَفَالَةٌ**
**جَفَالَةٌ** جفال جفاله جفالة: **جَفْلٌ**’e bak.

**جُفَالَةٌ**
**جُفَالَةٌ** جفال جفاله جفالة: **الجَفَلَى**’ya bak: ― -b2- ve **جُفَالٌ**’a. ― -b3- Ayrıca **الجُفَالَةُ**, (K,) yahut **جُفَالَةُ القِدْرِ**, (S,) kepçeyle tencerenin [içindekinin] üstünden alınan şey. (S, K.)

**جَفَّالٌ**
**جَفَّالٌ** جفال, yukarıda açıklanan mânaların birincisindeki **جَفَلَ**’dan mübalağa sıfatıdır; yani: Çokça yahut sıkça ürken, sıçrayan ve kaçan vb. bir deve. (Msb.) [Ayrıca **جَفْلَانُ**’a bak.]

**جُفَّالَةٌ**
**جُفَّالَةٌ** جفال جفاله جفالة: **الجَفَلَى**’ya bak.

**جَافِلٌ**
**جَافِلٌ** جافل, yukarıda açıklanan mânaların birincisindeki **جَفَلَ**’ın ism-i fâilidir: (Msb:) [ve diğer mânalarda da.] ― -b2- Acele eden yahut hızlanan. (TA.) **جَفُولٌ**’a bak. ― -b3- Huzursuz, rahatsız, çalkantılı yahut telaşlı. (S, K, TA.) ― -b4- Ayrıca **جُفَالٌ**’a bak.

**جَيْفَلٌ**
**جَيْفَلٌ** جيفل, câhiliye zamanında **ذُو القَعْدَةِ** [ayının] bir adıdır. (K, TA,) (TA.)

**أَجْفَلَةٌ**
**أَجْفَلَةٌ** ذ: **الجَفَلَى**’ya bak, iki yerde.

**أَجْفَلَى**
**أَجْفَلَى** ذ: **الجَفَلَى**’ya bak, üç yerde.

**اـِجْفِيلٌ**
**اـِجْفِيلٌ** اجفيل, korkak yahut bir korkak; (S, K, TA,) her şeyden ürken. (TA.) Her gördüğü şeyden ürken, (K,) ve her şeyden kaçan (S, K, TA) bir erkek devekuşu; (TA;) bunun gibi ↓ **جَفْلٌ**. (K.) ― -b2- Oku uzağa giden bir yay. (K.) ― -b3- Ayrıca **جَفُولٌ**’a bak.

**مُجْفِلٌ**
**مُجْفِلٌ** مجفل, yüz çeviren, geri dönen yahut geri çekilen; gidip giden. (TA.) ― -b2- Ayrıca **جَفُولٌ**’a bak.

**مِجْفَلٌ**
**مِجْفَلٌ** مجفل, devenin hörgücüne sıfat olarak: Ağır: [aslında, devirmeye yarayan bir âlet:] yerde yuvarlandıktan sonra kalkmak istediğinde hayvanı devirecek kadar ağır olan deve hörgücüne sıfat olarak kullanılır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَفَلَ
جَفَلَ I ,  U ( n. ac. جَفْل 1 ,  جُفُوْل 27 ),
a.  Took fright; ran or fled away.

b.  Scared, drove away.

c.  Threw down, overturned.

d.  Removed, carried away.

جَفِلَ
جَفِلَ A ( n. ac. جَفَل 4 ),
a.  see supra (a) .

جَفُلَ
جَفُلَ U ( n. ac. جُفُوْل 27 ),
a.  Was dishevelled, ruffled, matted ( hair ).

جَفَّلَ
جَفَّلَ II ,
a.  Frightened, scared away; put to flight.

أَجْفَلَ
أَجْفَلَ IV ,
a.  Drove away, scattered.

تَجَفَّلَ
تَجَفَّلَ V ,
a.  Started.

b.  Ran away.

اِنْجَفَلَ
اِنْجَفَلَ VII ,
a.  Was driven away.

b.  Was thrown down, overturned.

جَفْل
جَفْل 1 ,
a.  Fear, alarm.

b.  Start, starting.

c.  Flight.

جَاْفِل
جَاْفِل 21 ,
a.  Frightened, scared.

b.  Swift, fleet.

جَفُوْل
جَفُوْل 26 , ( pl. جُفْل 3 ),
a.  Gale, blast.

جُفُوْل
جُفُوْل 27 ,
a.  see 1 .

##### Türkçe

**جَفَلَ**
**جَفَلَ** I , U ( mastar: **جَفْل** 1 , **جُفُوْل** 27 ),
a. Ürktü; koştu yahut kaçıp gitti.

b. Korkuttu, uzaklaştırdı.

c. Aşağı attı, devirdi.

d. Giderdi, alıp götürdü.

**جَفِلَ**
**جَفِلَ** A ( mastar: **جَفَل** 4 ),
a. Yukarıya bak (a).

**جَفُلَ**
**جَفُلَ** U ( mastar: **جُفُوْل** 27 ),
a. Dağınık oldu, kabardı, keçeleşti (saç).

**جَفَّلَ**
**جَفَّلَ** II ,
a. Korkuttu, ürkütüp uzaklaştırdı; kaçırdı.

**أَجْفَلَ**
**أَجْفَلَ** IV ,
a. Uzaklaştırdı, dağıttı.

**تَجَفَّلَ**
**تَجَفَّلَ** V ,
a. Sıçradı.

b. Kaçıp gitti.

**اِنْجَفَلَ**
**اِنْجَفَلَ** VII ,
a. Uzaklaştırıldı.

b. Aşağı atıldı, devrildi.

**جَفْل**
**جَفْل** 1 ,
a. Korku, alarm.

b. Sıçrama, sıçrayış.

c. Kaçış.

**جَاْفِل**
**جَاْفِل** 21 ,
a. Korkmuş, ürkmüş.

b. Çevik, süratli.

**جَفُوْل**
**جَفُوْل** 26 , (çoğulu: **جُفْل** 3 ),
a. Fırtına, şiddetli rüzgâr.

**جُفُوْل**
**جُفُوْل** 27 ,
a. 1’e bak.
