# جلا — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D8%A7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جلا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: جلا

الجَليُّ: نقيض الخفيّ. والجَلِيَّةُ: الخبر اليقين. والجالية: الذين جَلَوْا عن أوطانهم. يقال: استُعمِل فلانٌ على الجالِيَةِ، أي على جزية أهل الذمّة. والجَلاءُ بالفتح والمد: الأمر الجَليُّ. تقول منه: جَلا لي الخبر، أي وَضَح. وقول زهير:
فإنّ الحقَّ مَقْطَعُهُ ثلاثٌ		يمينٌ أو نِفارٌ أو جلاَءُ
يريد الإِقرارُ. والجَلاءُ أيضاً: الخروج من البلد. وقد جَلَوْا عن أوطانهم، وجَلَوْتُهُمْ أنا، يتعدَّى ولا يتعدَّى. ويقال أيضاً أَجْلَوْا عن البلد، وأَجْلَيْتُهُمْ أنا، كلاهما بالألف. وأَجْلَوا عن القتيل لا غير، أي انفرجوا عنه. وجَلَوْتُ، أي أوضحتُ وكشفتُ. وجَلَوْتُ بصري بالكُحْلِ. وجَلَوْتُ همِّي عنّي، أي أذهبته. وجَلَوْتُ السيف جِلاءً بالكسر، أي صقَلتُ. وجَلَوْتُ العروس جلاءً أيضاً، عن أبي نصر، وجِلْوَةً، واجْتَلَيْتُها بمعنىً، إذا نظرتَ إليها مَجْلُوَّةً. والجِلاءُ أيضاً: كُحلٌ. وجَلاها زوجها وصيفاً، أي أعطاها. يقال ما جِلْوَتُها بالكسر? فيقال: كذا وكذا. ويقال: ما جِلاءُ فلان? أي بأيِّ شيء يخاطَب من الأسماء والألقاب فيُعَظَّم به. واجْتَلَيْتُ العمامة عن رأسي، إذا رفعتَها مع طيّها عن جَبِينك. والجَلاءُ: انحسار الشَعر عن مقدَّم الرأس، مثل الجَلَةِ. يقال منه: رجلٌ أجْلى بيِّن الجَلاء. والمَجالي: مَقادمُ الرأس، وهي مواضع الصلَع. قال الفرّاء: الواحدُ مَجْلىً. واشتقاقه من الجَلا، وهو ابتداء الصَلَع إذا ذهبَ شَعر رأسِه إلى نِصفه. والسماء جَلْواءُ، أي مُصْحِيَةٌ، مثل جَهْواء. وجَلِّى ببصره تَجْلِيَةً، إذا رمى به كما ينظر الصَّقر إلى الصيد. ويقال أيضاً: جَلَّى الشيء، أي كشفه. وهو يُجَلِّي عن نفسه، أي يعبِّر عن ضميره. وانْجَلى عنه الهمُّ، أي انكشفَ. وتَجَلَّى الشيء، أي تكشَّف. قال الأصمعي: جَالَيْتُهُ بالأمر وجالَحْتُهُ، إذا جاهرتَه به. وأنشد:
مُجالَحَة ليس المُجالاةُ كالدَمَس.
وتجالَيْنا، أي انكشفتْ حالُ كلِّ واحدٍ منا لصاحبه.

### Türkçe

**الجَليُّ**: gizlinin zıddı. **الجَلِيَّةُ**: kesin haber. **الجالية**: yurtlarından **جَلَوْا** edenler. Denir: falan kimse **الجالِيَةِ** üzerine kullanıldı; yani zimmî ehlinin cizyesi üzerine. **الجَلاءُ** (fetha ve med ile): **الجَليُّ** iş. Ondan dersin: **جَلا** bana haber; yani açık oldu. Züheyr’in sözü:
فإنّ الحقَّ مَقْطَعُهُ ثلاثٌ		يمينٌ أو نِفارٌ أو جلاَءُ
**الإِقرارُ**u kasteder. **الجَلاءُ** ayrıca: beldeden çıkış. Yurtlarından **جَلَوْا** ettiler; ben de onları **جَلَوْتُ** ettim; geçişli de olur geçişsiz de. Ayrıca denir: beldeden **أَجْلَوْا** ettiler; ben de onları **أَجْلَيْتُ** ettim; ikisi de elif iledir. Ve **أَجْلَوا** yalnızca maktulden olur; yani ondan ayrıldılar. Ve **جَلَوْتُ**: yani açıkladım ve ortaya çıkardım. Ve gözümü **جَلَوْتُ** ettim sürme ile. Ve kederimi benden **جَلَوْتُ** ettim; yani onu giderdim. Ve kılıcı **جِلاءً** (kesra ile) **جَلَوْتُ** ettim; yani parlattım. Ve gelini de **جلاءً** **جَلَوْتُ** ettim; Ebû Nasr’dan; ve **جِلْوَةً**; ve aynı mânâ ile onu **اجْتَلَيْتُ** ettim; ona **مَجْلُوَّةً** olarak baktığın zaman. **الجِلاءُ** ayrıca: sürme. Kocası ona **وصيفاً** **جَلاها** etti; yani verdi. Denir: onun **جِلْوَتُها** (kesra ile) nedir? denir ki: şöyle şöyle. Ve denir: falanın **جِلاءُ**u nedir? yani hangi şey ile isimlerden ve lakaplardan hitap olunur da onunla yüceltilir. Ve sarığı başımdan **اجْتَلَيْتُ** ettim; onu, katlı hâliyle, alnından kaldırdığın zaman. **الجَلاءُ**: başın ön tarafından saçın çekilmesi; **الجَلَةِ** gibi. Ondan denir: **أجْلى** adam, apaçık **الجَلاء** sahibi. **المَجالي**: başın ön kısımlarıdır; kellik yerleridir. Ferrâ dedi: tekili **مَجْلىً**dır. Onun türeyişi **الجَلا**dandır; o, kellik başlangıcıdır; başının saçı yarısına doğru gittiği zaman. Ve gök **جَلْواءُ**dur; yani açık (bulutsuz)dır; **جَهْواء** gibi. Ve bakışıyla **جَلِّى** etti, **تَجْلِيَةً**; onunla attığı zaman, doğanın avına baktığı gibi. Ve ayrıca denir: şeyi **جَلَّى** etti; yani onu açığa çıkardı. Ve o, kendisinden **يُجَلِّي** eder; yani içindekini ifade eder. Ve ondan keder **انْجَلى** etti; yani açıldı. Ve şey **تَجَلَّى** etti; yani açığa çıktı. Asmaî dedi: işte onunla **جَالَيْتُهُ** ettim ve onunla **جالَحْتُهُ** ettim; onu onunla açıktan söylediğin zaman. Ve okudu:
مُجالَحَة ليس المُجالاةُ كالدَمَس.
Ve **تجالَيْنا** ettik; yani her birimizin hâli, arkadaşına açığa çıktı.
