# جلب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جلب

جلبه يجلبه، بالكسر، ويجلبه بالضم، جلبا وجلبا محركة واجتلبه: ساقه من موضع إلى آخر وجلبت الشيء إلى نفسي واجتلبته بمعنى، واجتلب الشاعر، إذا استوق الشعر من غيره واستمده قال جرير:
  ألم تعلم مسرحي القوافي                      فلا عيا بهن ولا اجتلابا أي لا أعيا بالقوافي ولا أجتلبهن ممن سواي، بل لي غنى بما لدي منها فجلب هو أي الشيء وانجلب واستجلبه أي الشيء: طلب أن يجلب له أو يجلبه إليه.

  والجلب، محركة قال شيخنا: والموجود بخط المصنف في أصله الأخير: الجلبة، بهاء التأنيث، وهو الصواب، وجوز بعضهم الوجهين، انتهى، زاد في لسان العرب: وكذا الأجلاب: هم الذين يجلبون الإبل والغنم للبيع.
 والجلب أيضا: ما جلب من خيل وغيرها كالإبل والغنم والمتاع والسبي، ومثله قال الليث: الجلب: ما جلبه القوم من غنم أو سبي، والفعل يجلبون، ويقال: جلبت الشيء جلبا، والمجلوب أيضا جلب، وفي المثل  النفاض يقطر الجلب  أي أنه إذا نفض القوم أي نفدت أزوادهم قطروا إبلهم للبيع، كالجليبة قال شيخنا، قال ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة: الجليبة تطلق على الخلق الذي يتكلفه الشخص ويستجلبه، ولم يتعرض له المؤلف، والجلوبة، وسيأتي ما يتعلق بها ج أجلاب.
 والجلب: الأصوات، وقيل اختلاط الصوت كالجلبة، محركة، وبه تعلم أن تصويب المؤلف في أول المادة في الجلبة وهم وقد جلبوا يجلبون بالكسر ويجلبون بالضم، وأجلبوا، من باب الإفعال، وجلبوا، بالتشديد، وهما فعلان من الجلب بمعنى الصياح وجماعة الناس.
 وفي الحديث المشهور والمخرج في الموطإ وغيره من كتب الصحاح قوله صلى الله عليه وسلم  لا جلب ولا جنب  محركة فيهما، قال أهلث الغريب: الجلب أن يتخلف الفرس في السباق فيحرك وراءه الشيء يستحث به، فيسبق، والجنب: أن يجنب مع الفرس الذي يسابق به فرس آخر فيرسل، حتى إذا دنا تحول راكبه على الفرس المجنوب فأخذ السبق، وقيل: الجلب: هو أن يرسل في الحلبة فتجتمع له جماعة تصيح به ليرد، بالبناء للمفعول، عن وجهه،.
 والجنب: أن يجنب فرس جام فيرسل من دون الميطان، وهو الموضع الذي ترسل فيه الخيل.

  أوهو أي الجلب: أن لا تجلب الصدقة إلى المياه ولا إلى الأمصار، ولكن يتصدق بها في مراعيها، وفي الصحاح: والجلب الذي ورد النهي عنه هو أن لا يأتي المصدق القوم في مياههم لأخذ الصدقات، ولكن يأمرهم بجلب نعمهم إليه، وهو المراد من قول المؤلف: أو أن ينزل العامل موضعا ثم يرسل من يجلب بالكسر والضم إليه الأموال من أماكنها ليأخذ صدقتها، وقيل الجلب: هو إذا ركب فرسا وقاد خلفه آخر يستحثه، وذلك في الرهان، وقيل: هو إذا صاح به من خلفه واستحثه للسبق، أو هو: أن يركب فرسه رجلا فإذا قرب من الغاية يتبع الرجل فرسه فيركض خلفه ويزجره ويجلب عليه ويصيح به، وهو ضرب من الخديعة، فالمؤلف ذكر في معنى الحديث ثلاثة أقوال، وأخصر منها قول أبي عبيد: الجلب في شيئين: يكون في سباق الخيل، وهو أن يتبع الرجل فرسه فيزجره فيجلب عليه أو يصيح حثا له، ففي ذلك معونة للفرس على الجري، فنهي عن ذلك، والآخر أن يقدم المصدق على أهل الزكاة فينزل موضعا ثم يرسل إليهم من يجلب إليه الأموال من أماكنها، فنهي عن ذلك، وأمر أن يأخذ صدقاتهم في أماكنهم، وعلى مياههم، وبأفنيتهم، وقد ذكر القولان في كلام المصنف، وقال شيخنا: قال عياض في المشارق، وتبعه تلميذه ابن قرقول في المطالع: فسره مالك في السباق، وكلام الزمخشري في الفائق، وابن الأثير في النهاية، والهروي في غريبيه يرجع إلى ما ذكرنا من الأقوال.
 وجلب لأهله يجلب: كسب وطلب واحتال، كأجلب، عن اللحياني.
 وجلب على الفرس يجلب جلبا: زجره، وهي قليلة، كجلب بالتشديد وأجلب، وهما مستعملان وقيل: هو إذا ركب فرسا وقاد خلفه آخر يستحثه، وذلك في الرهان، وقد تقدم في معنى الحديث.
 وعبد جليب أي مجلوب، والجليب: الذي يجلب من بلد إلى غيره: ج جلبى وجلباء كقتلى وقتلاء، وقال اللحياني: امرأة جليب، من نسوة جلبى وجلائب قال قيس بن الخطيم:
  فليت سويدا راء من فر منهـم                      ومن خر إذ يحدونهم كالجلائب والجلوبة ما يجلب للبيع، وفي التهذيب: ما جلب للبيع نحو الناب والفحل والقلوص، فأما كرام الإبل الفحولة التي تنتسل فليست من الجلوبة، ويقال لصاحب الإبل: هل لك في إبلك جلوبة? يعني شيئا جلبه للبيع، وفي حديث سالم  قدم أعرابي بجلوبة، فنزل على طلحة، فقال طلحة: نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم أن يبيع حاضر لباد  قال: الجلوبة، بالفتح: ما يجلب للبيع من كل شيء، والجمع الجلائب، وقيل: الجلائب: الإبل التي تجلب إلى الرجل النازل على الماء ليس له ما يحتمل عليه، فيحملونه عليها قال: والمراد في الحديث الأول كأنه أراد أن يبيعها له طلحة، قال ابن الأثير: كذا جاء في كتاب أبي موسى في حرف الجيم قال: والذي قرأناه في سنن أبي داوود بحلوبة وهي الناقة التي تحلب، وقيل: الجلوبة: ذكور الإبل، أو التي يحمل عليها متاع القوم، الجمع والواحد فيه سواء ويقال للمنتج: أأجلبت أم أحلبت? أي أولدت إبلك جلوبة أم ولدت حلوبة، وهي الإناث، وسيأتي قريبا.
 ورعد مجلب كمحدث مصوت، وغيث مجلب كذلك قال:

  خفاهن من أنفاقهن كـأنـمـا                      خفاهن ودق من عشي مجلب وفي الأساس: وذا مما يجلب الإخوان، ولكل قضاء جالب، ولكل در حالب، انتهى، وفي لسان العرب وقول صخر الغي:
  بحية قفر في وجـار مـقـيمة                      تنمى بها سوق المنى والجوالب أراد ساقتها جوالب القدر، واحدتها: جالبة.
 ويقال: امرأة جلابة ومجلبة كمحدثة وجلبانة بكسر الجيم واللام وتشديد الموحدة، وبضم الجيم أيضا، كما نقله الصاغاني وجلبنانة بقلب إحدى الباءين نونا وجلبنانة بضمهما وكذا تكلابة، أي مصوتة صخابة مهذارة أي كثيرة الكلام سيئة الخلق صاحبة جلبة ومكالبة، وقول شيخنا بعد قوله مصوتة: وما بعده تطويل قد يستغنى عنه، مما يقضي منه العجب، فإن كلا من الأوصاف قائم بالذات في الغالب. وقيل: الجلبانة من النساء: الجافية الغليظة، قال ابن منظور: وعامة هذه اللغات عن الفارسي، وأنشد لحميد بن ثور، وقد تقدم في جرب أيضا:
  جلبنانة ورهاء تخصي حمارهابفي من بغى خيرا إليها الجلامد قال: وأما يعقوب فإنه روى جلبانة، قال ابن جني: ليست لام جلبانة بدلا من راء جربانة، يدلك على ذلك وجودك لكل واحد منهما أصلا ومتصرفا واشتقاقا صحيحا، فأما جلبانة فمن الجلبة والصياح لأنها الصخابة، وأما جربانة فمن: جرب الأمور وتصرف فيها، ألا تراهم قالوا: تخصي حمارها? فإذا بلغت المرأة من البذلة والحنكة إلى خصاء عيرها فناهيك بها في التجربة والدربة، وهذا وقت الصخب والضجر، لأنه ضد الحياء والخفر ورجل جلبان، بضم الجيم واللام وتشديد الموحدة وجلبان، بفتحهما مع تشديد الموحدة: ذو جلبة أي صياح.
 وجلب الدم وأجلب: يبس رواه اللحياني.
 وجلب الرجل الرجل يجلبه، إذا توعده بشر أو جمع الجمع، كأجلب، في الكل مما ذكر، وفي التنزيل  وأجلب عليهم بخيلك ورجلك  ، أي اجمع عليهم وتوعدهم بالشر، وقد قرىء  واجلب  .
 وجلب على فرسه، كأجلب: صاح به من خلفه واستحثه للسبق، قال شيخنا: وهو مضروب عليه في النسخة التي بخط المصنف، وضربه صواب، لأنه تقدم في كلامه: جلب على الفرس إذا زجره، قلت: وفيه تأمل.
 وقد جلب الجرح: برأ يجلب بالكسر ويجلب بالضم في الكل مما ذكر، وأجلب الجرح: مثله، كذا في لسان العرب، وعن الأصمعي: إذا علت القرحة جلدة البرء قيل: جلب، وقروح جوالب وجلب، أي كسكر وأنشد:
  عافاك ربي من قروح جلب وفي الأساس: وجلب الجروح: قشورها.
 وجلب كسمع يجلب: اجتمع ومنه في حديث العقبة  إنكم تبايعون محمدا على أن تحاربوا العرب والعجم مجلبة  أي مجتمعين على الحرب، ومنهم من رواه بالتحتية بدل الموحدة، وسيأتي.
 والجلبة بالضم هي القشرة التي تعلو الجرح عند البرء ومنه قولهم: طارت جلبة الجرح.
 والجلبة: القطعة من الغيم يقال: ما في السماء جلبة أي غيم يطبقها، عن ابن الأعرابي وأنشد:
  إذا ما السماء لم تكن غير جلبةكجلدة بيت العنكبوت تنيرها

  ومعنى تنيرها، أي كأنها تنسجها بنير. والجلبة في الجبل: الحجارة تراكم بعضها على بعضها. فلم يبق فيها طريق للدواب تأخذ فيه، قاله الليث، والجلبة أيضا: القطعة المتفرقة ليست بمتصلة من الكلإ، والجلبة: السنة الشديدة، والجلبة: العضاه بكسر العين المهملة المخضرة الغليظة عودها، والصلبة شوكها وقيل: الجلبة: شدة الزمان مثل الكلبة: يقال: أصابتنا جلبة الزمان، وكلبة الزبمان، قال أوس بن مغراء التميمي:
  لا يسمحون إذا ما جلبة أزمت                      وليس جارهم فيها بمختـار والجلبة: شدة الجوع وقيل: الجلبة: الشدة والجهد والجوع قال مالك بن عويمر بن عثمان بن حنيش الهذلي وهو المتنخل، ويروى لأبي ذؤيب والصحيح الأول:
  كأنما بين لـحـييه ولـبـتـه                      من جلبة الجوع جيار وإرزيز قال ابن بري: الجيار: حرارة من غيظ يكون في الصدر، والإرزيز: الرعدة.
 والجوالب: الآفات والشدائد، وفي الأساس: ومن المجاز: جلبته جوالب الدهر.
 والجلبة: جلدة تجعلث على القتب، والجلبة: حديدة تكون في الرحل، والجلبة: حديدة صغيرة يرقع بها القدح، والجلبة: العوذة تخرز عليها جلدة، وجمعها الجلب، قاله الليث، وأنشد لعلقمة بن عبدة يصف فرسا:
  بغـوج لـبـانـه يتـم بـريمــه                      شعلى نفث راق خشية العين مجلب والمجلب: الذي يجعل العوذة في جلد ثم يخيط عليها فيعلقها على الفرس، والخيط الذي تعقد عليه العوذة يسمى بريما والجلبة من السكين: التي تضم النصابض على الحديدة، والجلبة: الروبة بالضم هي خميرة اللبن تصب على الحليب ليتروب، والجلبة: البقعة، يقال: إنه لفي جلبة صدق، أي في بقعة صدق، والجلبة: بقلة، جمعها الجلب.
 والجلب بالفتح: الجناية على الإنسان، وقد جلب عليه كنصر: جنى.
 والجلب، بالكسر وبالضم. كذا في لسان العرب: الرحل بما فيه، أو جلب الرحل: غطاؤه. قاله ثعلب، وجلبث الرحل وجلبه: عيدانه، قال العجاج - وشبه بعيره بثور وحشي رائح وقد أصابه المطر: عاليت أنساعي وجلب الكور
  على سراة رائح ممطور قال ابن بري: والمشهور في رجزه:
  بل خلت أعلاقي وجلب كوري أعلاق: جمع علق، وهو النفيس من كل شيء، والأنساع: الحبال، واحدها: نسع، والسراة: الظهر، وأراد بالرائح الممطور الثور الوحشي.
 وجلب الرحل وجلبه: أحناؤه، وقيل: جلبه وجلبه: أحناؤه، وقيل: جلبه وجلبه خشبه بلا أنساع وأداة ويوجد في بعض النسخ: خشبة بالرفع، وهو خطأ.
 والجلب بالضم ويكسر: السحاب الذي لا ماء فيه وقيل: سحاب رقيق لا ماء فيه، وقيل: سحاب رقيق لا ماء فيه، أو هو السحاب المعترض تراه كأنه جبل قال تأبط شرا:
  ولست بجلب جلب لـيل وقـرة                      ولا بصفا صلد عن الخير معزل يقول: لست برجل لا نفع فيه، ومع ذلك فيه أذى، كذلك السحاب الذي فيه ريح وقر ولا مطر فيه، والجمع أجلاب.
 والجلب بالضم: سواد الليل قال جران العود:

  نظرت وصحبتي بخنيصرات                      وجلب الليل يطرده النهـار والجلب: ع من منازل حاج صنعاء، على طريق تهامةن بين الجون وجازان.
 والجلباب، كسرداب، والجلباب كسنمار مثل به سيبويه ولم يفسره أحد، قال السيرافي: وأظنه يعني الجلباب، وهو يذكر ويؤنث: القميص مطلقا، وخصه بعضهم بالمشتمل على البدن كله، وفسره الجوهري بالملحفة قاله شيخنا، والذي في لسان العرب: الجلباب: ثوب أوسع من الخمار دون الرداء، تغطي به المرأة رأسها وصدرها، وقيل: هو ثوب واسع للمرأة دون الملحفة، وقيل: هو الملحفة، قالت جنوب أخت عمرو ذي الكلب ترثيه:
  تمشي النسور إليه وهي لاهـية                      مشي العذارى عليهن الجلابيب أي أن النسور آمنة منه لا تفرقه لكونه ميتا، فهي تمشي إليه مشي العذارى، وأول المرثية:
  كل امرىء بطوال العيش مكذوب                      وكل من غالب الأيام مغـلـوب وقال تعالى:  يدنين عليهن من جلابيبهن  ، وقيل: هو ما تغطي به المرأة أو هو ما تغطي به ثيابها من فوق، كالملحفة، أو هو الخمار كذا في المحكم، ونقله ابن السكيت عن العامرية، وقيل هو الإزار، قاله ابن الأعرابي، وقد جاء ذكره في حديث أم عطية، وقيل: جلبابها: ملاءتها تشتمل بها، وقال الخفاجي في العناية: قيل: هو في الأصل الملحفة ثم استعير لغيرها من الثياب، ونقل الحافظ ابن حجر في المقدمة عن النضر: الجلباب: ثوب أقصر من الخمار وأعرض منه، وهو المقنعة، قاله شيخنا، والجمع جلابيب، وقد تجلببت، قال يصف الشيب:
  حتى اكتسى الرأس قناعا أشهبا
  أكره جلباب لمن تجـلـبـبـا وقال آخر:
  مجلبب من سواد الليل جلبابا والمصدر: الجلببة، ولم تدغم لأنها ملحقة بدحرجة، وجلببه إياه فتجلبب، قال ابن جني: جعل الخليل باء جلبب الأولى كواو جهور ودهور، وجعل يونس الثانية كياء سلقيت وجعبيت: وكان أبو علي يحتج لكون الثاني هو الزائد باقعنسس واسحنكك، ووجه الدلالة من ذلك أن نون افعنلل بابها إذا وقعت في ذوات الأربعة أن تكون بين أصلين نحو احرنجم واخرنطم واقعنسس، ملحق بذلك، فيجب أن يحتذى به طريق ما ألحق بمثاله، فلتكن السين الأولى أصلا، كما أن الطاء المقابلة لها من اخرنطم أصل، وإذا كانت السين الأولى من اقعنسس أصلا كانت الثانية الزائدة من غير ارتياب ولا شبهة، كذا في لسان العرب، وأشار لمثله الإمام أبو جعفر اللبلي في بغية الآمال، والحسام الشريفي في شرح الشافية، وفي حديث علي رضي الله عنه  من أحبنا أهل البيت فليعد للفقر جلبابا  قال الأزهري: أي ليزهد في الدنيا وليصبر على الفقر والقلة، كنى به عن الصبر لأنه يستر الفقر كما يستر الجلباب البدن، وقيل غير ذلك من الوجوه التي ذكرت في كتاب استدراك الغلط لأبي عبيد القاسم بن سلام. والجلباب: الملك.
 والجلنباة كحبنطاة: المرأة السمينة ويقال: ناقة جلنباة، أي سمينة صلبة، قال الطرماح:
  كأن لم تخد بالوصل يا هند بينناجلنباة أسفار كجندلة الصمد

  والجلاب، كزنار. وسقط الضبط من نسخة شيخنا فقال: أطلقه، وكان الأولى ضبطه. وقع في حديث عائشة رضي الله عنها:  كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا اغتسل من الجنابة دعا بشيء مثل الجلاب فأخذ بكفه فبدأ بشق رأسه الأيمن ثم الأيسر  قال أبو منصور: أراد بالجلاب ماء الورد، وهو فارسي معرب وقال بعض أصحاب المعاني والحديث، كأبي عبيد وغيره إنما هو الحلاب بكسر الحاء المهملة لا الجلاب، وهو ما يحلب فيه لبن الغنم كالمحلب سواء، فصحف فقال جلاب، يعني أنه كان يغتسل من الجنابة في ذلك الحلاب، وقيل: أريد به: الطيب أو إناء الطيب، وتفصيله في شرح البخاري للحافظ ابن حجر رحمه الله تعالى.
 والجلاب: ة بالرهى نواحي ديار بكر، واسم نهر مدينة حران، سمي باسم هذه القرية.
 وأبو الحسن علي بن محمد بن محمد بن الطيب الجلابي عالم مؤرخ، سمع الكثير من أبي بكر الخطيب، وله ذيل تاريخ واسط توفي سنة 534 وابنه محمد صاحب ذاك الجزء مات سنة 543.
 وقد أجلب قتبه محركة، أي غشاه بالجلبة، وقيل غشاه بالجلد الرطب فطيرا ثم تركه عليه حتى يبس، وفي التهذيب: الإجلاب: أن تأخذ قطعة قد فتلبسها رأس القتب فتيبس عليه، قال النابغة الجعدي:
  أمر ونحي من صلبه                      كتنحية القتب المجلب وأجلب فلانا: أعانه، وأجلب القوم عليه: تجمعوا وتألبوا، مثل أحلبوا، بالحاء المهملة قال الكميت:
  على تلك إجرياي وهي ضريبتي                      ولو أجلبوا طرا علي وأحلبـوا وأجلب: جعل العوذة في الجلبة فهو مجلب، وقد تقدم بيانه آنفا، وتقدم أيضا قول علقمة بن عبدة، ومن رواه مجلب بفتح اللام أراد أن على العوذة جلبة.
 وأجلب الرجل إذا نتجت ناقته سقبا، وأجلب: ولدت إبله ذكورا لأنه يجلب أولادها فتباع، وأحلب بالحاء، إذا نتجت إناثا، ويدعو الرجل على صاحبه فيقول: أجلبت ولا أحلبت، أي كان نتاج إبلك ذكورا لا إناثا ليذهب لبنه.
 وجليب كسكيت: ع قال شيخنا، قال الصاغاني: أخشى أن يكون تصحيف حليت، أي بالحاء المهملة والفوقية في آخره، لأنه المشهور، وإن كان في وزنه خلاف كما سيأتي، ونقله المقدسي، وسلمه، ولم يذكره في المراصد.
 قلت: ونقله الصاغاني في التكملة عن ابن دريد، ولم يذكر فيه تصحيفا، ولعله في غير هذا الكتاب.

  والجلبان بضم الجيم واللام وتشديد الموحدة، وهو الخلر كسكر: وهو نبت يشبه الماش، الواحدة: جلبانة. وفي التهذيب: هو حب أغبر أكدر على لون الماش إلا أنه أشد كدرة منه، وأعظم جرما، يطبخ، ويخفف، وفي حديث مالك  تؤخذ الزكاة من الجلبان  هو بالتخفيف: حب كالماش، والجلبان من القطاني معروف، قال أبو حنيفة: لم أسمعه من الأعراب إلا بالتشديد، وما أكثر من يخففه، قال: ولعل التخفيف لغة، والجلبان، بالوجهين كالجراب من الأدم يوضع فيه السيف مغمودا ويطرح فيه الراكب سوطه وأداته يعلقه من آخرة الكور أو في واسطته، واشتقاقه من الجلبة وهي الجلدة التي تجعل فوق القتب أو هو قراب الغمد الذي يغمد فيه السيف، وقد روى البراء بن عازب رضي الله عنه أنه قال: لما صالح رسول الله صلى الله عليه وسلم المشركين بالحديبية صالحهم على أن يدخل هو وأصحابه من قابل ثلاثة أيام ولا يدخلونها إلا بجلبان السلاح. وفي رواية فسألته: ما جلبان السلاح? قال: القراب بما فيه، قال أبو منصور: القراب: هو الغمد الذي يغمد فيه السيف، ففي عبارة المؤلف تسامح، وفي لسان العرب: ورواه القتيبي بالضم والتشديد قال: أوعية السلاح بما فيها، قال: ولا أراه سمي به إلا بجفائه، ولذلك قيل للمرأة الغليظة الجافية: جلبانة، وفي بعض الروايات:  ولا يدخلها إلا بجلبان السلاح  ، السيف والقوس ونحوهما، يريد ما يحتاج إليه في إظهاره والقتال به إلى معاناة، لا كالرماح فإنها مظهرة يمكن تعجيل الأذى بها، وإنما اشترطوا ذلك ليكون علما وأمارة للسلم، إذ كان دخولهم صلحا، انتهى، ونقل شيخنا عن ابن الجوزي: جلبان بكسر الجيم واللام وتشديد الموحدة أيضا، ونقله الجلال في الدر النثير، وقد أغفله الجماهير.
 والينجلب على صيغة المضارع: خرزة للتأخيذ أي يؤخذ بها الرجال، أو هي للرجوع بعد الفرار، وقد ذكرها الأزهري في الرباعي فقال: ومن خرزات الأعراب: الينجلب، وهو للرجوع بعد الفرار، وللعطف بعد البغض، وحكى اللحياني عن العامرية: إنهن يقلن:
  أخذته بالينجـلـب
  فلا يرم ولا يغـب
  ولا يزل عند الطنب قلت: وحكى ابن الأعرابي، قال: تقول العرب.

  أعيذه بالينجلـب
  إن يقم وإن يغب والتجليب: المنع، يقال: جلبته عن كذا وكذا تجليبا، أي منعته. والتجليب: أن تؤخذ صوفة فتلقى على خلف بالكسر الناقة فتطلى بطين أو نحوه كالعجين لئلا ينهزه، وفي نسخة لسان العرب: لئلا ينهزها الفصيل، يقال: جلب ضرع حلوبتك.
 والتجلب: التماس المرعى ما كان رطبا، هكذا روي بالجيم.
 والدائرة المجتلبة، ويقال: دائرة المجتلب من دوائر العروض، سميت لكثرة أبحرها لأن الجلب معناه الجمع أو لأن أبحرها مجتلبة أي مستمدة ومستوقة. وقد تقدم.
 وجليبيب مصغرا كقنيديل، وفي نسخة شيخنا جلبيب مكبرا كقنديل، ولذا قال: وهذا غريب، ولعله تصحف على المصنف، وإنما تصحف على ابن أخت خالته، فإنه هكذا في نسخنا وأصولنا المصححة مصغرا: صحابي، وفي عبارة بعضهم أنصاري ذكره الحافظ بن حجر في الإصابة وابن فهد في المعجم وابن عبد البر في الاستيعاب، جاء ذكره في صحيح مسلم.

  وذكر شيخنا في آخر هذه المادة تتمة ذكر فيها أمورا أغفلها المصنف فذكر منها المثل المشهور الذي ذكره الزمخشري والميداني:  جلبت جلبة ثم أمسكت  قالوا: ويروى بالمهملة أي السحابة ترعد ثم لا تمطر، يضرب للجبان يتوعد ثم يسكت، ومنها أن البكري في شرح أمالي القالي قال: جلخ جلب: لعبة لصبيان العرب.
 ثم ذكر: رعد مجلب، وما في السماء جلبة، أي غيم يطبقها، والينجلب، وأنت خبير بأن هذا الذي ذكره وأمثاله مذكور في كلام المؤلف نصا وإشارة فكيف يكون من الزيادات? فتأمل.

### Türkçe

**جلبه** **يجلبه**; kesre ile; ve zamme ile **يجلبه**; **جلبا** ve harekeli **جلبا**; ve **اجتلبه**: onu bir yerden başka bir yere sevk etti. Ve “şeyi kendime **جلبت**” ve “onu **اجتلبت**” aynı mânâdadır. Ve şair **اجتلب** eder; başkasından şiiri istemiş ve ondan yardım almış olduğu zaman. Cerîr dedi ki:
  “Kafiyeleri akıtışımı bilmedin mi;
  ne onlarda acze düşerim ne de **اجتلابا** (yaparım).”
Yani: kafiyelerde acze düşmem ve onları benden başkasından **أجتلب** etmem; bilakis bende bulunan onlardan bana yeter. Şu hâlde o, yani şey, **جلب** oldu; ve **انجلب** oldu. Ve “şeyi **استجلبه**”: kendisine getirtilmesini yahut onu kendisine getirmeyi talep etti.

Ve **الجلب**, harekeli. Şeyhimiz dedi ki: Müellifin kendi aslının son nüshasında hattıyla mevcut olan: dişilik **هاء**’sı ile **الجلبة**’dir; ve doğru olan budur. Bazıları iki vechi de câiz gördü; bitti. Lisânü’l-ʿArab’da artırdı: Kezâ **الأجلاب**: onlar, satmak için deve ve koyun getirenlerdir.
Ve **الجلب** ayrıca: at ve başkası gibi, deve ve koyun ve eşya ve esirden getirilen şeydir. Bunun benzerini Leys dedi: **الجلب**: kavmin koyundan yahut esirden getirdiği şeydir; fiil: **يجلبون**. Ve denir: “şeyi **جلبت** **جلبا**.” Ve **المجلوب** da **جلب**’dir. Ve meselde: “**النفاض** **يقطر** **الجلب**” yani: kavim **نفض** ettiği vakit, yani azıkları tükendiği vakit, satmak için develerini damlatırlar; Şeyhimiz dedi ki: **الجليبة** gibi. İbn Ebî’l-Hadîd, Nehcü’l-Belâğa şerhinde dedi: **الجليبة** kişinin kendini zorlayarak edindiği ve kendine celbettirdiği huy üzerine ıtlak olunur; müellif ona temas etmedi. Ve **الجلوبة**; ve ona dair olan, **ج** **أجلاب**’da gelecektir.
Ve **الجلب**: seslerdir; ve denildi: sesin karışmasıdır; harekeli **الجلبة** gibi. Bununla bilirsin ki müellifin maddenin başında **الجلبة** hakkında tashihi vehimdir. Ve “onlar **جلبوا** ederler”: kesre ile **يجلبون**; ve zamme ile **يجلبون**; ve **أجلبوا**, **الإفعال** bâbından; ve **جلبوا**, teşdîd ile; ikisi de, bağırma ve insan topluluğu mânâsındaki **الجلب**’den iki fiildir.
Ve meşhur hadiste, Muvattaʾ ve sahih kitaplarının başkalarında çıkarılmış olan, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: “harekeli olarak ikisinde de: **لا جلب ولا جنب**.” Garîb ehli dedi: **الجلب**: atın yarışta geride kalmasıdır; arkasında onunla teşvik ettiği bir şeyi hareket ettirir; böylece öne geçer. Ve **الجنب**: yarıştığı atla beraber başka bir atı yanına almasıdır; onu salar; nihayet yaklaştığı zaman binicisi yanına alınmış ata geçer de birinciliği alır. Ve denildi: **الجلب**: meydanda salınmasıdır; böylece ona bir cemaat toplanır, onu geri döndürsün diye onunla bağırır; mef‘ûl için bina ile: yüzünden.
Ve **الجنب**: huysuz bir atı yanına almasıdır; onu **الميطان**’dan aşağıdan salar; o, atların salındığı yerdir.

Yahut o, yani **الجلب**: sadakanın sulara ve şehirlere getirilmemesidir; fakat otlaklarında onunla sadaka verilmesidir. Ve **الصحاح**’ta: hakkında nehiy vârid olan **الجلب**: sadaka memurunun sadakaları almak için kavme sularında gelmemesidir; fakat onların hayvanlarını kendisine getirmelerini emretmesidir. Ve bu, müellifin sözünden muraddır: yahut âmilin bir yere inmesi, sonra kesre ve zamme ile **يجلب** eden kimseyi, malları yerlerinden kendisine getirtsin diye göndermesidir; böylece sadakasını alır. Ve denildi: **الجلب**: bir ata binip arkasında bir başkasını sürmesidir; onu teşvik eder; bu, bahis (yarış) içindedir. Ve denildi: o, arkasından onunla bağırması ve onu birincilik için teşvik etmesidir. Yahut o: bir adamın onun atına binmesidir; nihayet hedefe yaklaştığı zaman adam atını takip eder; arkasında koşturur, onu sürer, ona **يجلب** eder ve onunla bağırır; bu, hileden bir türdür. Böylece müellif hadisin mânâsında üç kavli zikretti. Ve bunlardan daha muhtasar olanı Ebû ʿUbeyd’in sözüdür: **الجلب** iki şeydedir: biri at yarışında olur; o da adamın atını takip edip onu sürmesi; ona **يجلب** etmesi yahut onu teşvik için onunla bağırmasıdır; bunda ata koşmada yardım vardır; bundan nehiy olundu. Diğeri: sadaka memurunun zekât ehline gelmesi; bir yere inmesi; sonra malları yerlerinden kendisine getirsin diye onlara birini göndermesidir; bundan nehiy olundu; ve sadakalarını yerlerinde, sularında ve avlularında alması emredildi. Müellifin sözünde iki kavli de zikretti. Şeyhimiz dedi: ʿIyâḍ, **المشارق**’ta dedi; ve talebesi İbn Kurkûl, **المطالع**’da ona tâbi oldu: Mâlik onu yarışta tefsir etti. Zemahşerî’nin **الفائق**’teki sözü, İbnü’l-Esîr’in **النهاية**’daki sözü ve Herevî’nin iki **غريب**’indeki sözü, bizim zikrettiğimiz kavillere döner.
Ve “ehli için **جلب** eder, **يجلب**”: kazandı, talep etti ve hile yaptı; Lihyânî’den; **أجلب** gibi.
Ve “ata karşı **جلب** eder, **يجلب** **جلبا**”: onu sürdü; bu azdır; teşdîd ile **جلب** gibi ve **أجلب**; ikisi de kullanılmıştır. Ve denildi: o, bir ata binip arkasında bir başkasını sürmesidir; onu teşvik eder; bu, bahis içindedir; hadisin mânâsında geçti.
Ve “**عبد جليب**”: yani getirilmiş. Ve **الجليب**: bir beldeden başkasına getirilen kimsedir: çoğulu **جلبى** ve **جلباء**, **قتلى** ve **قتلاء** gibi. Lihyânî dedi: “**امرأة جليب**”, **نسوة جلبى** ve **جلائب**’dendir. Kays b. el-Hatîm dedi ki:
  “Keşke Süveyd, onlardan kaçanı görseydi,
  ve onları sürerken düşeni, **كالجلائب** gibi.”
Ve **الجلوبة**: satmak için getirilen şeydir. Ve **التهذيب**’te: satmak için getirilen şey; **الناب** ve **الفحل** ve **القلوص** gibi. Fakat nesil veren erkek deve sürülerinin kıymetlileri **الجلوبة**’dan değildir. Ve deve sahibine denir: “Develerinde **جلوبة** var mı?” yani satmak için getirdiği bir şey. Ve Sâlim hadîsinde: “Bir bedevî **بجلوبة** ile geldi; Talha’nın yanına indi. Talha dedi: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ‘şehirli, bedevî için satmasın’ diye nehiy etti.” Dedi ki: **الجلوبة**, fetha ile: her şeyden satmak için getirilen şeydir; çoğulu **الجلائب**’dir. Ve denildi: **الجلائب**: su başına inmiş adama getirilen develerdir; onun üzerinde taşıyacağı yoktur; onu onların üzerine yüklerler. Dedi ki: birinci hadiste murad, sanki Talha’nın onu onun için satmasını istemişti. İbnü’l-Esîr dedi: Ebû Mûsâ’nın kitabında **الجيم** harfinde böyle geldi. Dedi ki: Bizim Ebû Dâvûd’un Sünen’inde okuduğumuz ise **بحلوبة**’dir; o, sağılan dişi devedir. Ve denildi: **الجلوبة**: deve erkekleridir; yahut kavmin eşyasının yüklendiği develerdir; onda cem‘ ve müfred birdir. Ve doğurana denir: “**أأجلبت** أم **أحلبت**?” yani: develerin **جلوبة** mı doğurdu, yoksa **حلوبة** mı doğurdu? ki o, dişilerdir; ve yakında gelecektir.
Ve “**رعد مجلب**” **محدث** gibi: ses çıkaran. Ve “**غيث مجلب**” de böyledir. Dedi ki:
  “Onları deliklerinden gizledi; sanki
  onları gizleyen, **مجلب** bir akşamdan bir çisintidir.”
Ve **الأساس**’ta: “Bu, kardeşleri **يجلب** eden şeydendir; her hükmün bir **جالب**’i vardır; her kederin bir **حالب**’i vardır”; bitti. Ve Lisânü’l-ʿArab’da, Sakhr el-Gayy’ın sözü:
  “Issız bir yerde bir yuvada yerleşmiş bir yılan;
  onunla ümit pazarı ve **الجوالب** büyür.”
İstedi: onu, kazanların **جوالب**’i sevk etti; onun bir tanesi: **جالبة**’dir.
Ve denir: “**امرأة جلابة**” ve “**مجلبة**” **محدثة** gibi; ve “**جلبانة**” **الجيم** ve **اللام**’ın kesresiyle ve **الموحدة**’nın teşdîdiyle; ve **الجيم**’in zammıyla da; Sâgânî’nin naklettiği üzere. Ve “**جلبنانة**”: iki **الباء**’dan birini **نون**’a çevirerek. Ve “**جلبنانة**”: ikisini zamme ile. Ve keza “**تكلابة**”: yani ses çıkaran, gürültücü, geveze; yani çok konuşan, kötü huylu; **جلبة** ve **مكالبة** sahibi. Şeyhimizin “ses çıkaran” sözünden sonra dediği: “ondan sonrası, vazgeçilebilecek bir uzatmadır”; bundan hayret gerekir; zira vasıfların her biri çoğunlukla zâtta kâimdir. Ve denildi: kadınlardan **الجلبانة**: kaba, katı olandır. İbn Manzûr dedi: Bu lugatların çoğu Fârisî’dendir. Ve Humeyd b. Sevr’den inşâd etti; **جرب**’da da geçti:
  “**جلبنانة** ve gevşek; eşeğini hadım eder;
  ona hayır isteyen kimseye taşlar yeter.”
Dedi ki: Ya‘kūb ise **جلبانة** rivayet etti. İbn Cinnî dedi: **جلبانة**’nın **لام**’ı, **جربانة**’nın **راء**’sından bedel değildir; buna delil, her birinin aslını, tasarrufunu ve sahih iştikakını bulmandır. **جلبانة** ise **الجلبة** ve bağırmadan gelir; çünkü o gürültücüdür. **جربانة** ise: işleri tecrübe etmek ve onlarda tasarruftan gelir. Görmez misin, “eşeğini hadım eder” dediler? Kadın, bayağılık ve kurnazlıkta eşeğini hadım etmeye varırsa, tecrübe ve alıştırmada sana yeter. Bu, gürültü ve bıkkınlık vaktidir; çünkü o, hayâ ve edep zıddıdır. Ve “**رجل جلبان**”: **الجيم** ve **اللام** zammıyla ve **الموحدة**’nın teşdîdiyle; ve “**جلبان**”: ikisini fetha ile, **الموحدة**’nın teşdîdiyle: **جلبة** sahibi, yani bağırma sahibi.
Ve “kanı **جلب** etti” ve “**أجلب**”: kurudu; Lihyânî rivayet etti.
Ve “adam, adamı **جلب** eder, **يجلبه**”: ona kötülükle tehdit ettiği yahut topluluğu topladığı zaman; zikredilenlerin hepsinde **أجلب** gibi. Ve tenzîlde: “**وأجلب عليهم بخيلك ورجلك**”: yani onların üzerine topla ve onları kötülükle tehdit et. Ve “**واجلب**” diye de okunmuştur.
Ve “atına karşı **جلب** etti”, **أجلب** gibi: arkasından onunla bağırdı ve onu birincilik için teşvik etti. Şeyhimiz dedi: Bu, müellifin hattıyla olan nüshada üstü çizilmiştir; ve çizmesi doğrudur; çünkü sözünde daha önce geçti: “ata karşı **جلب** etti” onu sürdüğü zaman. Dedim: bunda düşünme vardır.
Ve yara **جلب** etti: iyileşti; zikredilenlerin hepsinde kesre ile **يجلب** ve zamme ile **يجلب**. Ve “yara **أجلب** etti”: onun gibidir. Lisânü’l-ʿArab’da böyledir. Asmaʿî’den: yara üzerine iyileşme derisi yükseldiği zaman “**جلب**” denir. Ve “**قروح جوالب**” ve “**جلب**”: yani **سكر** gibi. Ve inşâd etti:
  “Rabbim seni **قروح جلب**’den âfiyet versin.”
Ve **الأساس**’ta: “yaraların **جلب**’i: onların kabuklarıdır.”
Ve “**جلب**” **سمع** gibi, **يجلب**: toplandı. Ondan, **العقبة** hadîsinde: “Siz, Arap ve Acemle savaşmanız üzere, toplu hâlde, Muhammed’e biat ediyorsunuz: **مجلبة**.” yani savaş üzere toplanmış olarak. Ve onlardan kimisi onu, **الموحدة** yerine **التحتية** ile rivayet etti; ve gelecektir.
Ve **الجلبة** zamme ile: iyileşme sırasında yaranın üzerine çıkan kabuktur. Ondan onların sözü: “yaranın **جلبة**’si uçtu.”
Ve **الجلبة**: buluttan bir parçadır. Denir: “Gökte **جلبة** yoktur”; yani onu kaplayan bir bulut. İbnü’l-Aʿrâbî’den. Ve inşâd etti:
  “Gök, **جلبة**’den başka bir şey olmadığında,
  örümcek evinin derisi gibi; onu parlatır.”

Ve **تنيرها**’nın mânâsı: yani sanki onu bir **نير** ile dokuyormuş gibidir. Ve dağdaki **الجلبة**: taşların bazısının bazısı üzerine yığılmasıdır. Böylece içinde binek hayvanlarının tutacağı bir yol kalmaz; bunu Leys söylemiştir. Ve **الجلبة** ayrıca: otlaktan bütüne bitişik olmayan dağınık parça. Ve **الجلبة**: şiddetli yıl. Ve **الجلبة**: **العضاه**; **العين**’in (ihmâl edilmiş) kesriyle; yeşil, dalı kalın olan; ve dikeni serttir. Ve denildi ki: **الجلبة**: zamanın şiddeti; **الكلبة** gibi. Denilir: Bize zamanın **جلبة**’si isabet etti; ve zamanın **كلبة**’si. Evs b. Mağrâ et-Temîmî dedi:
  İzin vermezler, ne zaman ki bir **جلبة** sıkıştırsa,
  Ve komşuları onda seçme (serbest) değildir.

Ve **الجلبة**: şiddetli açlık. Ve denildi ki: **الجلبة**: şiddet ve çaba ve açlık. Mâlik b. Uveymir b. Osman b. Huneyş el-Hüzelî—ki o el-Mütenahhil’dir—dedi; Ebû Züeyb’den de rivayet edilir; doğru olan birincisidir:
  Sanki iki çenesi ile gerdanı arasında
  Açlığın **جلبة**’sinden bir **جيار** ve bir **إرزيز** vardır.

İbn Berrî dedi: **الجيار**: göğüste olan bir öfkeden (kaynaklanan) hararettir; ve **الإرزيز**: titremedir.

Ve **الجوالب**: âfetler ve şiddetlerdir. Ve **الأساس**’ta: Mecazdan: Ona dehrin **جوالب**’i **جلبته**.

Ve **الجلبة**: **القتب** üzerine yapılan bir deridir. Ve **الجلبة**: **الرحل**’de bulunan bir demirdir. Ve **الجلبة**: kadehi yamamak için kullanılan küçük bir demirdir. Ve **الجلبة**: üzerine bir deri dikilen muska/üfürük (tâviz)dir. Çoğulu **الجلب**’dır; bunu Leys söylemiştir. Ve Alkame b. Abede’den, bir atı vasfederken, şu beyit okunmuştur:
  Göğsünün çıkıntısıyla, **بريم**’iyle tamam olur,
  Parlak; göz değmesinden korkan bir okuyucunun üflemesi; **مجلب**.

Ve **المجلب**: muskayı bir derinin içine koyup sonra üzerine dikip onu ata asandır. Ve muskayı üzerine bağladıkları ipliğe **بريما** denir. Ve bıçaktan **الجلبة**: sapı demire bitiştiren (parça)dır. Ve **الجلبة**: **الروبة**; **الضم** ile; o, sütün mayasıdır; sütü kestirmek için süte dökülür. Ve **الجلبة**: leke/yer parçası. Denilir: O, elbette bir **جلبة** doğruluk içindedir; yani bir doğruluk lekesi/yer parçası içindedir. Ve **الجلبة**: bir ottur; çoğulu **الجلب**’dır.

Ve fetha ile **الجلب**: insana karşı işlenen cinayettir; ve ona karşı—**نصر** gibi—**جلب** etti: cinayet işledi.

Ve **الجلب**, kesra ile ve damma ile. Lisânü’l-Arab’da böyledir: içindekilerle birlikte eyer; yahut eyerin **جلب**’i: onun örtüsü. Bunu Sa‘leb söylemiştir. Ve **جلبث** eyer ve onun **جلب**’i: onun ağaçlarıdır. A‘câc dedi—devesini, yağmurun isabet ettiği, akşamleyin dönen bir yaban öküzüne benzetti:
  Yular kayışlarımı ve **الكور**’un **جلب**’ini yükselttim
  Yağmura tutulmuş, akşamleyin dönenin sırtı üzerine.

İbn Berrî dedi: Onun recezinde meşhur olan:
  Bilakis, askılarımı ve **كوري**’min **جلب**’ini boş bıraktım.

**أعلاق**: **علق**’ın çoğuludur; o, her şeyin kıymetlisidir. Ve **الأنساع**: iplerdir; tekili: **نسع**. Ve **السراة**: sırttır. Ve yağmura tutulmuş akşamleyin dönen ile yaban öküzünü kastetti.

Ve eyerin **جلب**’i ve **جلب**’i: onun kavisleridir. Ve denildi ki: onun **جلب**’i ve **جلب**’i: onun kavisleridir. Ve denildi ki: onun **جلب**’i ve **جلب**’i: kayışlar ve alet olmaksızın onun ağacıdır. Ve bazı nüshalarda: **خشبة** merfû‘ olarak bulunur; o hatadır.

Ve damma ile—ve kesra ile de olur—**الجلب**: içinde su olmayan buluttur. Ve denildi ki: içinde su olmayan ince bulut. Ve denildi ki: içinde su olmayan ince bulut; yahut o, karşıdan gelen buluttur; onu sanki bir dağmış gibi görürsün. Teebbete Şerran dedi:
  Ne gecenin ve soğuğun **جلب**’i gibi (biriyim),
  Ne de hayırdan uzaklaştırılmış sert bir kaya gibi.

Der ki: Fayda olmayan bir adam değilim; bununla beraber onda eziyet vardır; tıpkı içinde rüzgâr ve soğuk olup yağmur olmayan bulut gibi. Çoğulu **أجلاب**’dır.

Ve damma ile **الجلب**: gecenin karalığıdır. Cerân el-‘Ûd dedi:

  Baktım; arkadaşlarım Huneysırât’ta iken,
  Ve gecenin **جلب**’ini gündüz kovar.

Ve **الجلب**: San‘â hacılarının menzillerinden bir yer adıdır; Tihâme yolu üzerinde, **الجون** ile **جازان** arasında.

Ve **الجلباب**, **سرداب** vezninde; ve **الجلباب** **سنمار** gibi; Sîbeveyh onunla misal getirdi ve onu kimse açıklamadı. Sîrâfî dedi: Ve zannederim ki **الجلباب**’ı kastediyor. Ve o, müzekker de müennes de olur: mutlak olarak gömlek. Ve bazısı onu, bütün bedeni kuşatanla tahsis etti. Ve Cevherî onu **الملحفة** ile tefsir etti; bunu şeyhimiz söyledi. Ve Lisânü’l-Arab’da olan: **الجلباب**: **الخمار**’dan daha geniş, **الرداء**’dan daha dar bir elbisedir; kadın onunla başını ve göğsünü örter. Ve denildi ki: o, kadın için **الملحفة**’dan daha dar geniş bir elbisedir. Ve denildi ki: o, **الملحفة**’dır. Cenûb, Amr Zî’l-Kelb’in kız kardeşi, ona mersiye söylerken dedi:
  Kartallar ona, oyalanmış oldukları hâlde yürürler;
  Üzerlerinde **الجلابيب** olan bakirelerin yürüyüşü gibi.

Yani kartallar ondan emindir; ölü olduğu için ondan korkmaz; böylece ona, bakirelerin yürüyüşü gibi yürürler. Mersiyenin başı:
  Her kişi, uzun ömürle yalanlanmıştır,
  Ve günlere galip gelen herkes mağlup edilmiştir.

Ve Yüce Allah dedi: **يدنين عليهن من جلابيبهن**. Ve denildi ki: o, kadının örttüğü şeydir; yahut o, elbiselerinin üstünden örttüğü şeydir; **الملحفة** gibi. Yahut o, **الخمار**’dır; **المحكم**’de böyledir; ve İbnü’s-Sikkît onu el-Âmiriyye’den nakletti. Ve denildi ki o, **الإزار**’dır; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve Ümmü Atıyye hadîsinde onun zikri gelmiştir. Ve denildi ki: onun **جلباب**’ı: onun büründüğü örtüsüdür. Ve Hufâcî **العناية**’de dedi: Denildi ki: o, aslında **الملحفة**’dır; sonra ondan başka elbiselere istiâre edildi. Ve Hâfız İbn Hacer mukaddimede Nadr’dan nakletti: **الجلباب**: **الخمار**’dan daha kısa ve ondan daha geniş bir elbisedir; o, **المقنعة**’dır. Bunu şeyhimiz söyledi. Çoğulu **جلابيب**’dir. Ve **تجلببت**. Ak saçlılığı vasfederken dedi:
  Nihayet baş, kül rengi bir örtü giydi;
  **تجلببا** olan için bir **جلباب**’ı kerih görürüm.

Ve bir başkası dedi:
  Gecenin karalığından bir **جلباب** ile **مجلبب**.

Ve mastar: **الجلببة**’dir. **دحرجة**’ye ilhaklı olduğu için idğam edilmedi. Ve ona onu **جلببه** etti de o **تجلبب** etti. İbn Cinnî dedi: Halîl, **جلبب**’in birinci **باء**’ını **جهور** ve **دهور**’daki **واو** gibi yaptı; ve Yûnus ikincisini **سلقيت** ve **جعبيت**’teki **ياء** gibi yaptı. Ebû Alî, ikincinin zâid oluşuna **اقعنسس** ve **اسحنكك** ile delil getirirdi. Bunun delâlet yönü: **افعنلل**’in **نون**’u, dört harflilerde vâki olduğunda, iki aslın arasında olmaktır; **احرنجم** ve **اخرنطم** ve **اقعنسس** gibi; buna ilhaklıdır. Öyleyse, misaline ilhak edilenin yolu üzere ona uyulması gerekir. Öyleyse birinci **سين** asıl olsun; nitekim ona mukabil olan **طاء**, **اخرنطم**’dan asıldır. Ve **اقعنسس**’in birinci **سين**’i asıl olunca, ikinci zâid olur; hiçbir tereddüt ve şüphe olmaksızın. Lisânü’l-Arab’da böyledir. Ve bunun benzerine, İmam Ebû Ca‘fer el-Leblî **بغية الآمال**’de, ve el-Hussâm eş-Şerîfî **شرح الشافية**’de işaret etti.

Ve Ali رضى الله عنه hadîsinde: **من أحبنا أهل البيت فليعد للفقر جلبابا**. Ezherî dedi: Yani dünyada zühd etsin ve fakirliğe ve azlığa sabretsin. Onunla sabırdan kinaye yaptı; çünkü **الجلباب** bedeni örttüğü gibi sabır da fakirliği örter. Ve denildi ki: Ebû Ubeyd el-Kâsım b. Sellâm’ın **استدراك الغلط** kitabında zikredilen vecihlerden başka (bir vecih). Ve **الجلباب**: hükümdarlık.

Ve **الجلنباة** **حبنطاة** gibi: şişman kadındır. Ve denilir: **ناقة جلنباة**; yani şişman, sert. Tırmâh dedi:
  Sanki aramızda, ey Hind, vuslatla sürülmemiş gibi:
  Yolculuklar sahibi bir **جلنباة**; sert kayanın bir taş parçası gibi.

Ve **الجلاب**; **زنار** gibi. Zabıt, şeyhimizin nüshasından düştü; şöyle dedi: “Onu mutlak bırak.” Hâlbuki onu zabıtlamak daha evlâ idi. Âişe رضي الله عنها hadîsinde vâki oldu: “Peygamber صلى الله عليه وسلم cünüplükten yıkandığı zaman **الجلاب** gibi bir şey çağırırdı; sonra avucuyla aldı; başının sağ yarığıyla başladı, sonra sol(la).” Ebû Mansûr dedi: **الجلاب** ile muradı gül suyudur; o, Arapçalaştırılmış Farsçadır. Maânî ve hadîs ashabından bazıları, Ebû Ubeyd ve başkaları gibi, “O ancak **الحلاب**dır; **الحاء** المهملة kesresiyle; **الجلاب** değil. O, koyun sütü sağılan şeydir; **المحلب** gibi, eşittir.” dediler. Böylece tashîf edildi de **جلاب** denildi; yani o, cünüplükten o **الحلاب** içinde yıkanıyordu. Ve denildi ki: Onunla murad: koku yahut koku kabıdır. Bunun tafsîli, Hâfız İbn Hacer رحمه الله تعالى’nin Buhârî şerhinde(dir).

Ve **الجلاب**: **ة**; **الرهى**’da, Diyâr-ı Bekr tarafları. Ve Harrân şehrinin nehrinin adıdır; bu köyün adıyla adlandırıldı.

Ve Ebû’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Muhammed b. et-Tayyib **الجلابي**; âlim, müverrih. Ebû Bekr el-Hatîb’den çokça işitti. Ve onun, Târîh-i Vâsıt’ın zeyli vardır. 534 senesinde vefat etti; ve o cüz’ün sahibi olan oğlu Muhammed 543 senesinde öldü.

Ve muharrik olarak **قتبه**’sini **أجلب** etti; yani onu **الجلبة** ile örttü. Ve denildi ki: onu yaş deriyle örttü; sonra onu üzerinde bıraktı, ta ki kuruyuncaya kadar. Ve **التهذيب**’de: **الإجلاب**: bir parça almandır; sonra onu **القتب**’in başına giydirirsin; böylece onun üzerinde kurur. Nâbiga el-Ca‘dî dedi:

أمر ونحي من صلبه                      كتنحية القتب المجلب

Ve falanı **أجلب** etti: ona yardım etti. Ve kavim onun üzerine **أجلب** etti: toplandılar ve birleştiler; **أحلبوا** gibi; **الحاء** المهملة ile. el-Kumeyt dedi:

على تلك إجرياي وهي ضريبتي                      ولو أجلبوا طرا علي وأحلبـوا

Ve **أجلب**: **الجلبة** içinde **العوذة**’yi yaptı; o hâlde o **مجلب**tir. Onun beyanı az önce geçti. Ve ayrıca Alkame b. Abde’nin sözü de geçti. Ve onu **مجلب** olarak **اللام**’ın fethasıyla rivayet eden, murad etti ki **العوذة** üzerinde **جلبة** vardır.

Ve adam, devesi bir yavru doğurduğu zaman **أجلب** eder. Ve **أجلب**: develeri erkek doğurdu; çünkü onun yavrularını getirir de satılır. Ve **أحلب** **الحاء** ile: dişiler doğurduğu zaman. Ve adam, arkadaşına beddua eder de şöyle der: “**أجلبت** ve **لا أحلبت**”; yani develerinin doğumu erkekler oldu, dişiler değil; sütü gitsin diye.

Ve **جليب**; **سكيت** gibi: **ع**. Şeyhimiz dedi; es-Sağânî dedi: “Korkarım ki bu, **حليت**’in tashîfidir; yani **الحاء** المهملة ile ve sonunda **الفوقية** ile; çünkü meşhur olan odur. Her ne kadar vezninde ihtilâf varsa da, ileride geleceği üzere.” el-Makdisî onu nakletti ve onu kabul etti; ve onu **المراصد**’da zikretmedi.

Dedim: es-Sağânî onu **التكملة**’de İbn Düreyd’den nakletti; onda bir tashîf zikretmedi. Belki de bu kitabın dışında(dır).

Ve **الجلبان**; **الجيم** ve **اللام**’ın zammıyla ve **الموحدة**’nın teşdîdiyle; o, **الخلر**’dır; **سكر** gibi: **الماش**’a benzeyen bir bitkidir. Tekili: **جلبانة**. Ve **التهذيب**’de: o, **الماش** rengi üzere, tozlu, bulanık bir habbedir; ancak ondan daha şiddetli bulanıktır ve daha büyük cisimlidir; pişirilir ve hafifletilir. Ve Mâlik hadîsinde: “Zekât **الجلبان**’dan alınır.” O, tahfîf iledir: **الماش** gibi bir habbe. Ve **الجلبان** baklagillerden ma‘lûmdur. Ebû Hanîfe dedi: “Onu bedevîlerden ancak teşdîd ile işittim; onu tahfîf eden ne çoktur!” Dedi: “Belki tahfîf bir lugattır.” Ve **الجلبان**, iki vecihle; **الأدم**’den bir **جراب** gibi; içine kınında kılıç konur; binekli, kamçısını ve âletini içine atar; onu **الكور**’un arkasından yahut ortasından asar. Ve onun iştikakı **الجلبة**’dendir; o da **القتب**’in üstüne yapılan deri parçasıdır. Yahut o, kılıcın içine sokulduğu kının kılıfıdır. Ve Berâ b. Âzib رضي الله عنه rivayet etti ki şöyle dedi: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم Hudeybiye’de müşriklerle sulh yaptığı zaman, onlarla şu üzere sulh yaptı: O ve ashabı gelecek yıl üç gün girecekler; ve oraya ancak silâhın **جلبان**’ı ile girecekler.” Bir rivayette: Ona sordum: “Silâhın **جلبان**’ı nedir?” Dedi: “İçindekisiyle birlikte **القراب**.” Ebû Mansûr dedi: **القراب**: kılıcın içine sokulduğu **الغمد**’dir. Öyleyse müellifin ibaresinde müsamaha vardır. Ve **لسان العرب**’da: Kuteybî onu zamme ve teşdîd ile rivayet etti; dedi: “İçindekileriyle birlikte silâh kapları.” Dedi: “Onunla adlandırıldığını ancak kabalığından dolayı görmüyorum; bu yüzden kaba, katı kadına **جلبانة** denildi.” Ve bazı rivayetlerde: “Oraya ancak silâhın **جلبان**’ı ile girer.”; kılıç, yay ve benzerleri. Murad: onu ortaya çıkarmak ve onunla savaşmak için uğraşmaya ihtiyaç duyulan şey; mızraklar gibi değil; çünkü onlar açıktır, onlarla eziyet çabucak yapılabilir. Onlar bunu ancak, girişleri sulh olduğundan, sulha bir alâmet ve işaret olsun diye şart koştular. Bitti. Şeyhimiz, İbnü’l-Cevzî’den nakletti: **جلبان**; **الجيم** ve **اللام**’ın kesresiyle ve **الموحدة**’nın teşdîdiyle de. Celâl onu **الدر النثير**’de nakletti. Cumhûr onu gözden kaçırdı.

Ve muzâri‘ sîgası üzere **الينجلب**: **التأخيذ** için bir boncuktur; yani onunla erkekler alınır. Yahut o, kaçıştan sonra geri dönmek içindir. el-Ezherî onu rubâ‘îde zikretti de şöyle dedi: “Bedevîlerin boncuklarından: **الينجلب**; o, kaçıştan sonra geri dönmek içindir ve buğzdan sonra meyletmek içindir.” el-Lihyânî, Âmiriyye’den hikâye etti: “Onlar şöyle derler:”

أخذته بالينجـلـب
فلا يرم ولا يغـب
ولا يزل عند الطنب

Dedim: İbnü’l-A‘râbî hikâye etti; dedi: Araplar şöyle der:

أعيذه بالينجلـب
إن يقم وإن يغب

Ve **التجليب**: men‘dir. Denilir: “Onu şundan şundan **تجليبا** **جلبته**”; yani onu men‘ ettim. Ve **التجليب**: bir yün parçası alınır; sonra kesre ile **خلف** üzerine, deveye atılır; sonra çamur yahut hamur gibi bir şeyle sıvanır; ta ki onu dürtmesin. **لسان العرب** nüshasında: “ta ki yavru onu dürtmesin.” Denilir: “Sağmalının memesini **جلب** et.”

Ve **التجلب**: yaş olan otlağı aramaktır; böylece **الجيم** ile rivayet edildi.

Ve **الدائرة المجتلبة**; ve denilir: arûz dâirelerinden **دائرة المجتلب**. Çok denizleri olduğundan adlandırıldı; çünkü **الجلب**’in mânâsı toplamaktır. Yahut onun denizleri **مجتلبة**’dir; yani istimdâd edilmiş ve sevk olunmuş. Ve geçti.

Ve küçültme olarak **جليبيب**; **قنيديل** gibi. Şeyhimizin nüshasında **جلبيب** büyütme olarak; **قنديل** gibi. Bu yüzden dedi: “Bu gariptir.” Ve belki musannife tashîf edildi. Ancak, onun teyze oğluna tashîf edildi; çünkü bizim nüshalarımızda ve tashih edilmiş asıllarımızda böylece küçültme olarak(tır): sahâbî. Bazılarının ibaresinde: ensârî. Hâfız İbn Hacer onu **الإصابة**’da, İbn Fehd **المعجم**’de, İbn Abdilberr **الاستيعاب**’da zikretti. Onun zikri Sahîh-i Müslim’de geldi.

Ve şeyhimiz bu maddenin sonunda bir zeyl zikretti; onda musannifin ihmal ettiği şeyleri zikretti. Onlardan: Zemahşerî ve Meydânî’nin zikrettiği meşhur mesel: “**جلبت جلبة ثم أمسكت**.” Dediler: “Ve **المهملة** ile rivayet edilir”; yani bulut gök gürler de sonra yağmur yağdırmaz. Tehdit eder sonra susan korkak için darb-ı meseldir. Ve onlardan: el-Bekrî, **أمالي القالي** şerhinde dedi: “**جلخ جلب**: Arap çocukları için bir oyundur.” Sonra zikretti: “**رعد مجلب**; ve gökte **جلبة** yoktur”; yani onu kaplayan bulut. Ve **الينجلب**. Ve sen bilirsin ki onun zikrettiği bu ve benzerleri, müellifin كلامında nass ve işaret olarak zikredilmiştir; öyleyse nasıl ziyâdelerden olur? Öyleyse düşün.
