# جلخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جلخ

جلخ السيل الوادي، كمنع، يجلخه جلخا: قطع أجرافه، وملأه. وهو سيل جلاخ، كغراب وجراف، أي كثير. والجلاح، بالحاء غير معجمة: الجراف. وجلخ به: صرعه. وجلخ بطنه سحجه. وجلخ جاريته: نكحها، وهو نوع من النكاح، وقيل الجلخ إخراجها والدعس إدخالها. وجلخ الشيء: مده. وجلخ فلانا بالسيف: بضع من لحمه بضعة وروى عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: أخذني جبريل وميكائيل فصعدا بي فإذا بنهرين جلواخين، فقلت: ما هذان النهران? قال جبريل سقيا أهل الدنيا، جلواخين، أي واسعين، قاله ابن الأثير. والجلواخ، بالكسر: الوادي الواسع الضخم الممتلىء العميق. وأنشد أبو عمرو:
  ألا ليت شعري هل أبيتن ليلة                      بأبطح جلواخ بأسفله نخـل والجلواخ: التلعة التي تعظم حتى تصير نصف الوادي أو ثلثيه. ومجالخ كمساكن: واد بتهامة. وعن ابن الأنباري: اجلخ الشيخ اجلخاخا، إذا ضعف وفتر عظامه وأعضاؤه، وقيل: سقط فلا ينبعث ولا يتحرك. وأنشد:
  لاخير في الشيخ إذا ما اجلخا                      واطلخ ماء عينـه ولـخـا وقال أبو العباس: جخ وجخي واجلخ في السجود: فتح عضديه عن جنبيه وجافاهما عنهما. واجلنخى، كاسلنقى: تقوض وبرك ولم ينبعث. والجلاخ، كغراب: علم لشاعر. ومما يستدرك عليه: الجلواخ: ما بان من الطريق ووضح وجلوخ اسم. واستدرك شيخنا هنا: جلخ جلب بكسرهما، من شرح أمالي القالي لأبي عبيد البكري، ومنهم من ضبطه بالحاء المهملة.

### Türkçe

**جلخ** sel vadiyi, **منع** gibi, **يجلخه** onu **جلخا** (olarak): onun kenarlarını kesti ve onu doldurdu. Ve o, **جلاخ** bir seldir, **غراب** ve **جراف** gibi; yani çok. Ve **الجلاح**, **الحاء** ile, noktasız: **الجراف**. Ve onunla **جلخ** etti: onu yere serdi. Ve karnını **جلخ** etti: onu sıyırdı. Ve cariyesini **جلخ** etti: onunla cinsel ilişkiye girdi; ve o, nikâhın bir türüdür; ve denildi ki: **الجلخ** onu dışarı çıkarmaktır, **الدعس** ise onu içeri sokmaktır. Ve şeyi **جلخ** etti: onu uzattı. Ve falanı kılıçla **جلخ** etti: etinden bir parça kesti, bir parça. Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet olundu ki o dedi: “Beni Cebrâil ve Mîkâil aldı da benimle yükseldiler; bir de baktım ki iki **جلواخين** nehir; dedim: ‘Bu iki nehir nedir?’ Cebrâil dedi: ‘Dünya ehlinin sulaması; **جلواخين**,’ yani geniş; bunu İbnü’l-Esîr söyledi.” Ve **الجلواخ**, kesre ile: geniş, iri, dolu, derin vadi. Ebû Amr inşâd etti:
  Bilseydim keşke, bir geceyi geçirir miyim                      aşağısında hurma bulunan **جلواخ** bir **أبطح**’ta

Ve **الجلواخ**: büyüyüp vadinin yarısı yahut üçte ikisi oluncaya kadar büyüyen dere yatağı. Ve **مجالخ** **مساكن** gibi: Tihâme’de bir vadi. Ve İbnü’l-Enbârî’den: ihtiyar **اجلخ** etti **اجلخاخا**, kemikleri ve uzuvları zayıflayıp gevşediği zaman; ve denildi ki: düştü de ne doğrulur ne hareket eder. Ve inşâd etti:
  İhtiyarda hayır yoktur, ne zaman ki **اجلخا** ederse                      ve gözünün suyu **اطلخ** olur ve **ولخا**

Ve Ebû’l-Abbâs dedi: Secdede **جخ** ve **جخي** ve **اجلخ**: iki kolunu iki yanından açtı ve ikisini onlardan uzaklaştırdı. Ve **اجلنخى**, **اسلنقى** gibi: çöktü ve diz çöktü ve doğrulmadı. Ve **الجلاخ**, **غراب** gibi: bir şairin özel adıdır. Ve ona ek olarak (istidrâk olarak): **الجلواخ**: yoldan görünen ve açıklığa kavuşan şey; ve **جلوخ** bir isimdir. Şeyhimiz burada istidrâk etti: **جلخ جلب** (ikisi de kesre ile), Ebû Ubeyd el-Bekrî’nin Ebû Ali el-Kâlî’nin **أمالي**’sinin şerhinden; ve onlardan kimi onu noktasız **الحاء** ile ضبط etti.
