# جلس (ج-ل-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Cel çul demektir

- Harfler: ج - ل - س
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمَجَالِسِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%B3%D9%90.md) | الْمَفَاعِلِ | Meclisler | 1 | 1 | [58:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/ayet/58:11.md) |

## Mücavir kökler — 12 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Fusha (sin, ha), Aralık demektir
2. [نشز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Tümsek yer demektir
3. [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Derc : “Derc” tomar demektir
4. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
5. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
6. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
7. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
8. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
9. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
10. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
11. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
12. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جلس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md), [ثوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A.md), [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) |
| Zıt Kök | [قام](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A7%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yataylıktan veya serbestlikten yükselip sert bir zemin üzerine doğrulup oturmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlim, istişare ve sohbet ortamlarında intizamla oturup başkasına yer açmak |
| Çekirdek Özet 3 | Mekânsal ve zihinsel ferahlık sağlayarak ortak istişare ve karar süreçlerine katılım |
| Kritik Hata Riski | Meclisi salt fiziksel bir oturma alanı sayıp ayetteki zihinsel ve ahlaki genişleme buyruğunu dar bir yer kapma meselesine indirgemek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جل | Açığa çıkma, kabarma, sertleşme ve büyüklük kazanma. Ortak ikili kökü paylaşan [جلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A8.md) (kabuk tutma, dıştan getirme), [جلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AF.md) (sertleşme, deri bağlama), [جلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%84.md) (büyük ve ulu olma) ve [جلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88.md) (açığa çıkarma, parıldama) köklerinde olduğu gibi yüzeyin belirginleşmesi veya yükselmesi esastır. | س | Çekirdekteki yükselme ve belirme hareketi, temas ve tutunma bildiren harfin eklenmesiyle sert ve belirli bir zemine doğrulup oturma ve karar kılma anlamına özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Gövdenin yataylıktan veya dağınıklıktan toparlanıp yukarıya doğru yükselmesi ve taşınması. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Belirli bir mekâna, hedefe veya meclis düzenine bilinçli bir istikametle yönelme. |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir zemine veya desteğe dayanarak sabitlenme, tutunma ve emniyet içinde karar kılma. |
| جلس |  | Dağınık ve yatar haldeki gövdenin toparlanarak yükselmesi, intizamlı bir istikamete yönelip sağlam bir zemine tutunarak oturması. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yatar veya uzanır vaziyetten kalkıp sert bir zemin üzerinde doğrulup oturmak; yüksek ve sert araziye (özellikle Necid yaylasına) çıkmak; iri, dik duruşlu ve sağlam yapılı binek devesi (nâka cels). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Huzelî şiirinde Necid yaylasına çıkışı anlatan şu beyitte hedef kök geçer: إذا ما جَلَسْنَا لا تزال تَنُوبنا / سُلَيمٌ لدى أبياتنا وهَوازِنُ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in Bilâl b. el-Hâris'e verdiği arazi beratına dair rivayette Necid'in yüksek arazisi anlamında geçer: أعطاهم مَعَادِنَ القَبَلِيَّة غَوْريَّها وجَلْسيَّها |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Ebû Dâvûd (el-Harâc).

### Sami etimolojik katman

Arap dilinde جلس kökü, arazinin yüksekliği ve sertliği ile insan bedeninin yatar veya rehavet halinden doğrularak zemin üzerine oturması arasındaki fiziki irtibata dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde genel oturma eylemi kök düzeyinde yaygın olarak y-š-b (İbranice yāšav, Ârâmîce ve Süryanice y-t-b) ile ifade edilirken, Arapçada جلس kökü genel oturmadan ziyade "doğrulma, yükselme ve sert zemine intizamla yerleşme" nüansıyla özgün bir semantik hat kurmuştur. İkili kök جل çekirdeğindeki kabarma, belirme ve yükselme hareketi, sibilant س ekinin getirdiği tutunma ve yerleşme vasfıyla birleşerek gövdenin bir dayanak üzerinde karar kılması anlamını üretmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جل kökünden genişleme | Sert ve yüksek arazi anlamındaki el-cels lafzından hareketle, rehavet ve uyku halinden yükselip zemine dayanarak oturma eylemine geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami alanı | Genel Sami kökü olan oturma fiillerinden ziyade, Arapça ve yakın lehçelerde fiziki kabarma ve yerleşme morfemleriyle özelleşmiş yapı. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan düzenli ses denkliğine sahip kesin bir kökdeş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جلس | Anlamlı | Doğrulup oturmak, yüksek araziye çıkmak | Yataylıktan kalkıp sert zeminde karar kılmak; hedef köktür. | Kur'an'da geçer |
| جسل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| لجس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| لسج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [سجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84.md) | Anlamlı | Yazmak, belgelemek, akıtıp dökmek | Yazılı belge, sicil veya suyun bolca dökülmesi. | Kur'an'da geçer |
| [سلج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AC.md) | Anlamlı | Yutmak, boğazdan kolayca geçirmek | Yiyeceğin kayarak boğazdan aşağıya inmesi. | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جلس | Merkez | Oturma, doğrulma, meclis | Yatar vaziyetten yükselerek oturmak, intizamla toplanmak | Gövdenin yükselerek bir zemin üzerinde toparlanması ve müzakereye hazır hale gelmesi |
| [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) | Komşu | Oturma, durağanlaşma | Ayaktayken aşağıya inip oturmak, hareketi terk etmek veya yerinde kalmak | [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) ayakta olanın çökmesi iken جلس yatanın doğrulmasıdır; ayrıca [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) atalet ve geride kalmayı da içerir |
| [ثوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Bir yerde yerleşme, konaklama | Bir mekânda uzun süreli veya kalıcı olarak ikamet etmek | Süreklilik ve yerleşiklik vurgulanır; bedensel duruştan ziyade ikamet esastır |
| [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) | Komşu | Bekleme, eğleşme, kalma | Bir süreci bekleyerek bir yerde zaman geçirmek | Zamansal gecikme ve duraklama ön plandadır; oturma biçimi şart değildir |
| [قام](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A7%D9%85.md) | Zıt | Doğrulma, ayağa kalkma | Oturmayı bırakıp bütünüyle dikey konuma gelmek, harekete geçmek | جلس oturma ve karar kılma haliyken [قام](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A7%D9%85.md) bütünüyle ayağa kalkış ve eylem halidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جلس | Oturmak, meclis kurmak | Rehavet halinden doğrulup oturmak, bir topluluk içinde yer almak | Kesin |
| Latince | sedere, consedere | Oturmak, bir araya toplanmak | Bedensel oturmayı ve toplantı halinde bulunmayı karşılar; kökteki yükselme nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to sit, to assemble | Oturmak, mecliste toplanmak | Oturma eylemini ve heyet halinde bulunmayı kapsar; doğrulma ve yer açma ahlakını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | sitzen, tagen | Oturmak, oturum yapmak | Oturma ve kurumsal toplantı fiillerini karşılar; fiziki sert zemine doğrulma çekirdeğini kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | s'asseoir, siéger | Oturmak, meclis yürütmek | Oturma durumunu ve kurul halinde toplanmayı ifade eder; yataylıktan yükselme boyutunu içermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَجَالِسِ | İlim, sohbet ve istişare meclisleri | İnananların bir araya geldiği istişare ve ilim ortamlarında birbirine yer açma, ferahlık sağlama ve edep bağlamı (Mücâdele [58:11](https://lisan.digital/tr/ayet/58:11.md)). |
| الْمَجَالِسِ | Savaş ve cihat safları | Müminlerin düşmana karşı saf tuttuğu ve karar aldığı harekât toplanma merkezleri (Mücâdele [58:11](https://lisan.digital/tr/ayet/58:11.md) bağlamında nakledilen alternatif vecih). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Müteşâbih sıfatlar ve mekân isnadı | Allah'a arş üzerine oturma isnat edilip edilemeyeceği meselesi; Ehl-i sünnet cülûsu cismaniyet çağrıştırdığı gerekçesiyle tenzih etmiş, istivâyı cülûstan ayrı tutmuştur. | Cismaniyet ve mekândan tenzih; tevil ve tefviz yoğunlaşması. |
| Fıkıh | Meclis adabı ve meclis muhayyerliği | Akit taraflarının toplantı halindeki irade beyanları ile mecliste başkasına yer açmanın vacip mi mendup mu olduğu meselesi. | Hukuki irade alanı ve toplumsal muaşeret kuralı. |
| Tefsir | Mücâdele suresi 11. ayetin tefsiri | Suffe ehline ve gazilere mecliste yer açılması, zihinsel ve mekânsal genişleme emrinin kapsamı. | İman kardeşliği, nezaket, meclis intizamı ve eşitlik. |
| Hadis | Yol kenarında oturma nehyi ve meclis adabı | Kamusal alanın işgal edilmemesi ve bir kimsenin yerinden kaldırılıp yerine oturulmaması prensipleri. | Kamusal nizamın korunması, birey hakları ve meclis ahlakı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cemaat ve uhuvvet nizamı | Meclis ferahlığı ve edebi | Birlik ve kapsayıcılık | İbadet ve müzakere alanlarında herkesin kardeşçe yer bulmasını sağlayarak dışlayıcılığı önler. | Kesin |
| İlmi | Tedris ve müzakere halkası | İlim meclisi | Bilgi paylaşımı ve serbest müzakere | Öğrenme ortamında hiyerarşik baskıyı kaldırıp zihinlerin ve mekânın ortak müzakereye açılmasını temin eder. | Güçlü |
| Siyasi | Şûra ve karar alma mekanizması | Şûra meclisi | Ortak akıl ve kolektif temsil | Toplumun her kesiminin karar mekanizmasına dâhil olmasını, tahakkümün yerini müzakerenin almasını sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Ticari akit ve pazar alanı | Akit meclisi | Karşılıklı rıza ve irade serbestisi | Tarafların hür iradeleriyle işlem yapmasını, meclis dağılıncaya kadar fesih veya teyit imkânının korunmasını sağlar. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durgun denge hali (statik kararlılık) ve faz boşluğu | Sistemin serbestlik derecesini koruyarak minimum potansiyel enerjili stabil bir konuma yerleşmesi ve elemanlar arasında itme olmaksızın hacim açılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal müzakere alanı (kamusal alan teorisi) | Bireylerin eşit statüde bir araya gelerek iletişimsel eylem yoluyla ortak kararlar ürettiği demokratik ve kapsayıcı meclis yapısı. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Meclis kavramını sadece fiziksel bir odaya veya bürokratik bir parlamentoya indirgemek; mecliste yer açmayı ise sadece bedenlerin sıkışması olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Müminlerin zihinlerini, kalplerini ve sosyal imkânlarını birbirine açması; istişare ve ilim zeminlerinde kibir gütmeden herkesin varlığına alan tanıması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki ahlaki ve içtimai genişleme ilkesi daraltılarak toplumsal dayanışma basit bir oturma düzeni protokolüne indirgenir; cemaat içi elitizm ve tekelcilik meşrulaştırılır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fertten topluma geçişte inşa ettiği medeni ahlakı, eşitlikçi kamusal müzakere adabını ve cemaat içi kaynaşmanın mekânsal-zihinsel genişleme şartını tek bir kök üzerinden ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mücâdele [58:11](https://lisan.digital/tr/ayet/58:11.md) başta olmak üzere, şûra, toplumsal adalet, müminlerin kardeşliği ve ortak istişare ortamlarını düzenleyen ayet gruplarının anlaşılmasında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Toplumsal hiyerarşi ve statü taassubunun meclislerde tekelleşme üretmesini engeller; dinin sadece bireysel ibadet değil, nezaket ve katılımcılık üzerine kurulu bir kamusal nizam kurduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Rehavet halinden yükselerek sert ve sabit bir zemin üzerine doğrulup oturmak, orada karar kılmak.
- Soyut anlam: İletişimsel, zihinsel ve içtimai alanda diğer fertlerin varlığına yer açarak ortak bir istişare ortamında istikrar bulmak.
- Sistematik karşılık: Sosyal sistemlerde dışlayıcı daralmayı engelleyip müzakere kapasitesini artıran katılımcı meclis nizamı.
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = \left( M \setminus \bigcup_{i=1}^n P_i \right) \cup \sum_{k=1}^{n+1} \Delta V_k \implies \Phi(C)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M$ mevcut meclis mekânını veya müzakere alanını, $P_i$ alanda halihazırda bulunan katılımcıların kapladığı hacmi temsil eder. $\Delta V_k$ her katılımcının fedakârlık ve edeple açtığı zihinsel ve mekânsal esneklik payını ifade eder. Bu genişleme sayesinde yeni bir unsurun ($n+1$) meclise dâhil olması sağlanır ve sonuçta toplumsal ahenk, ortak rıza ve kolektif istikrarı ifade eden $\Phi(C)$ fonksiyonu tahakkuk eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D8%B3/occurrences?meal=IK

### [Mücadele 58:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/ayet/58:11.md) — الْمَجَالِسِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَإِذَا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; size: Meclislerde yer açın, denilince; yer açın ki, Allah da size açsın. Kalkın, denince de kalkın ki, Allah içinizden iman etmiş olanları ve kendilerine ilim verilenleri derecelerle yükseltsin. Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Cel çul demektir. Ya sin’e dönüşmüş, sergiden yola çıkarak oturmak fiili üretilmiştir.
İnsanların üstüne oturduğu sert kaya demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسين واللاّم معهما
س ج ل، س ل ج، ج ل س مستعملات
سجل:
السَّجلُ: ملاكُ الدَّلِو، وأعكيته سَجلاً وسجلين، وأسجلتُه. والحَربُ سِجالٌ أي مرَّةٌ منها سجلٌ على هؤلاء ومرّةً على هؤلاء والمُساجَلةُ من الضُّروع: الطويل.
وخُصيةٌ سجيلةٌ أي مُسترخية الصَّفنِ.
والسِّجِلُّ: كتاب العهدة، ويجمعُ سِجِلاّتٍ.
والسِّجّيلُ: حجارةٌ كالمذر، وهو حجَر وطين، ويُفسَّر أنه مُعرَّبٌ دخيلٌ ويقال: هذا الشيء مسَّلُ للعامَّة أي مرسل من شاء أخذه أو أخذ منه.
والسَّجَنجلُ ثلاثي ألحق بالخماسي، وهو المرأة النَّقية.
سلج:
السُّلَّجُ نبات رخو من دقِّ الشَّجَر، والسُّلَّجان ضرب منه.
جلس:
ناقة جَلسٌ وجَمَلٌ جَلسٌ أي وثيق.
والجلسُ: ما ارتفع عن الغور من أرض نجدٍ، وتقول: أغارُوا وأجلسوا وغاروا وجلسوا.
وجَلَسَ يجلس جُلوساً، وهو حسن الجلسة.
والجَلسِيُّ: ما حول الحَدَقة، ويقال: ظاهر العين.
والجُلَّسانُ: دخيل، وهو بالفارسية كُلَّشان، وقال:
لنا جُلَّسانٌ عندها وينـفـسـجٌ		وسِيسَنبر والمرزجوشُ مُنمنما.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**السين** و**اللاّم** معهما
**س ج ل**، **س ل ج**، **ج ل س** مستعملات

**سجل**:
**السَّجلُ**: **الدَّلِو**’nun bağı; onu bir **سَجلاً** ve iki **سجلين** ile bağladım; ve onu bağladım. Ve savaş **سِجالٌ**’dır; yani ondan bir kere bunların lehine bir **سجلٌ**, bir kere de bunların lehine; ve **المُساجَلةُ** **الضُّروع**dan: uzun olan.
Ve **خُصيةٌ سجيلةٌ**: yani **الصَّفن**i gevşek.
Ve **السِّجِلُّ**: zimmet kitabı; **سِجِلاّتٍ** olarak çoğul yapılır.
Ve **السِّجّيلُ**: **المذر** gibi taşlar; o, taş ve çamurdur; ve onun Arapçalaştırılmış, yabancı bir alıntı olduğu şeklinde açıklanır; ve denilir: bu şey avam için **مسَّلُ**’dür; yani dileyenin onu alması veya ondan alması için salıverilmiş.
Ve **السَّجَنجلُ** üçlüdür, beşliye ilhak edilmiştir; ve o, arı kadın(dır).

**سلج**:
**السُّلَّجُ** ağaç kırpıntısından olan yumuşak bir bitkidir; ve **السُّلَّجان** ondan bir türdür.

**جلس**:
**ناقة جَلسٌ** ve **جَمَلٌ جَلسٌ**: yani sağlam.
Ve **الجلسُ**: Necd toprağından çukur yerden yükselen şey; ve dersin ki: **أغارُوا** ve **أجلسوا**; ve **غاروا** ve **جلسوا**.
Ve **جَلَسَ** **يجلس** **جُلوساً**; ve o, oturuşu güzel olandır.
Ve **الجَلسِيُّ**: **الحَدَقة** çevresindeki şey; ve denilir: gözün dışı.
Ve **الجُلَّسانُ**: yabancı (kelime), ve o Farsçada **كُلَّشان**’dır; ve dedi ki:
لنا **جُلَّسانٌ** عندها وينـفـسـجٌ		وسِيسَنبر والمرزجوشُ مُنمنما.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَلَسَ جلوساً. وأَجْلَسَهُ غيره. وقومٌ جلوسٌ.
والمَجْلِسُ: موضع الجُلوسِ. والمَجْلِسُ بفتح اللام: المصدر.
ورجلٌ جُلَسَةٌ، أي كثير الجُلوسِ.
والجِلْسَةُ بالكسر: الحال التي يكون عليها الجالسُ.
وجالسْتُهُ فهو جِلْسي وجَليسي: كما تقول: خِدْني وخَديني.
وتَجالَسوا في المَجالِسَ.
والجَلْسُ: الغليظ من الأرض. ومنه جَملٌ جَلْسٌ وناقةٌ جَلْسٌ، أي وثيقٌ جسيمٌ. وشجرةٌ جَلْسٌ وشَهْدٌ جلْسٌ، أي غليظٌ.
ويقال: امرأةٌ جَلْسٌ، للتي تَجْلِسُ في الفِناء ولا تَبرَح.

##### Türkçe

**جَلَسَ** **جلوساً**. Ve başkası onu **أَجْلَسَهُ**. Ve bir kavim **جلوسٌ**.

Ve **المَجْلِسُ**: **الجُلوسِ** yeri. Ve **المَجْلِسُ** lâmın fethasıyla: mastar.

Ve bir adam **جُلَسَةٌ**; yani **الجُلوسِ**u çok olan.

Ve **الجِلْسَةُ** kesre ile: oturanın üzerinde bulunduğu hâl.

Ve onunla **جالسْتُهُ**; artık o benim **جِلْسي**m ve **جَليسي**mdir: senin “**خِدْني** ve **خَديني**” demen gibi.

Ve **تَجالَسوا** **المَجالِسَ** içinde.

Ve **الجَلْسُ**: yerden kalın olan. Ondandır: **جَملٌ جَلْسٌ** ve **ناقةٌ جَلْسٌ**; yani sağlam, iri. Ve **شجرةٌ جَلْسٌ** ve **شَهْدٌ جلْسٌ**; yani kalın.

Ve denilir: **امرأةٌ جَلْسٌ**, avluda oturan ve ayrılmayan için.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س ل
جلس ، سجل ، سلج : ( مستعملة ) .
جلس : قال الليث : ناقة جَلْسٌ ، وجَمَلٌ جَلْسٌ : وَثيقٌ جَسِيمٌ :
وقال غَيْرُهُ : أصله جَلزٌ فقُلِبَتْ الزايُ سِيْناً كأنه جُلِزَ جَلزاً أي فُتل حتى اكتنز واشتد أَسْرُهُ .
وقالت طائفة : يُسَمَّى جَلْساً لطوله وارتفاعه ، والجَلْسُ : ما ارتفع عَنِ الغَوْرِ في بلاد نَجْدٍ .
وقال ابنُ السكيت : جَلَسَ القوم إذا أَتَوْا نَجْداً وهو الجَلْسُ .
وأنشد :
شِمَالَ مَنْ غَارَ به مُفْرِعاً
وعن يَمينِ الجَالسِ المُنجِدِ
وقال :
قل للفَرَزدَقِ والسُّفَاهَةُ كاسمِهَا
إن كُنتَ تَارِكَ ما أَمَرتُكَ فاجلِسِ
أي ائتِ نَجْداً .
وَجَبَلٌ جَلْسٌ إذا كان طويلاً ، وقال الهذلي :
أوفى يَظَلُّ على أقذافِ شَاهِقَةٍ
جَلسٍ يزل بها الخُطَّافُ والحَجَلُ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قال : الجِلْسُ بكسر الجيم : الفَدْمُ .
والجَلْسُ : البَقِيَّةُ من العسلِ تبقى في الإناء . وقال الطرماح :
وما جَلْسُ أبكارٍ أطاعَ لِسَرحِهَا
جَنَى ثَمَرٍ بالوادِيَيْنِ وُشُوعُ
ويقال : فُلانٌ جَليسِي ، وأنا جَليِسُهُ .
وهو حَسَنُ الجِلْسَةِ .
وقال الليث : الجُلَّسَانُ : دَخِيْلٌ ، وهو بالفارسية كُلَّشانُ وقال الأعشى :
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجٌ
وَسِيَنسَنْبرٌ والمَرزَجُوشُ مُنَمْنَمَا
سجل : ( ابن السكيت ) : السَّجلُ : ذكَرٌ ، وهو الدلو ملآن ماءً ، ولا يقال له وهو فارغ : سَجْلٌ ولا ذَنوبٌ ، وأنشد :
السَّجل والنُّطفَةُ والذَّنُوبُ
حتى ترى مَركُوَّهَا يَثُوبُ
وأنشد ابن الأعرابي :
أُرَجِّيّ نائلاً من سيب ربَ
له نُعمى وذمَّته سِجَالُ
قال الذَّمَّة : البئر القليلة الماء .
والسَّجْلُ : الدلو الملآن ، والمعنى قليله : كثير . ورواه الأصمعي :
. . . . . . . . وذمته سِجَالُ
أي عَهْدُهُ مُحكمٌ ، من قولك : سجَّل القاضي لفلان ماله أي استَوْثَقَ له به ، وقال أبو إسحاق في قول الله : ( حِجَارَةً مِّن سِجِّيلٍ ) ( الحجر : 74 ) ، قال الناس في ( سجيل ) أقوالاً .
وفي التفسير : أنها من : جِلَ وطين ، وقيل من جِلَ وحجارة .
وقال أهل اللغة هذا فارسيٌّ ، والعرب لا تعرف هذا ، والذي عندنا والله أعلم أنه إذا كان التفسير صحيحاً فهو فارسيٌّ أُعْرِبَ لأن الله قد ذكر هذه الحجارة في قصة قوم لوط فقال : ( مُّجْرِمِينَ لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِّن طِينٍ ) ( الذاريات : 33 ) . فقد بيَّن للعرب ما عُنِيَ بسِجِّيلٍ .
ومن كلام الفرس ما لا يُحصى مما قد أَعْرَبَتْهُ العربُ نحو : جاموسٍ ، وديباجٍ فلا أُنكر أن يكون هذا مما أُعرب .
وقال أبو عبيدة : ( من سِجِّيلٍ ) تأويله :
كثيرة شديدة .
وقيل : إن مثل ذلك قول ابن مُقبل :
وَرَجْلَةٍ يضرِبونَ البيَضَ عن عُرُضٍ
ضَرْباً تواصَت به الأبطالُ سِجِّينا
قال : وسِجِّينٌ وسجِّيلٌ بمعنى واحد .
وقال بعضهم : سِجِّيلُ من سَجَلْتُه أي أرسلتُه ، فكأنها مُرَسَلَةٌ عليهم .
ورُوي عن محمد بن عليَ أنه قال في قول الله جل وعز : ( للهتُكَذِّبَانِ هَلْ جَزَآءُ الإِحْسَانِ إِلاَّ ) ( الرحمن : 60 ) . قال هي مُسْجَلَةٌ للبَرِّ والفاجر .
وقوله مُسْجَلَةٌ أي مُرسَلةٌ لم يُشترطْ فيها بَرٌّ ولا فاجر .
يقول : فالإحسان إلى كلِّ أحدٍ جزاؤُه الإحسانُ ، وإن كان الذي يصطَنِعُ إليه فاجراً .
وقال أبو إسحاق : قال بعضهم : سِجِّيل من أسجَلتُ إذا أعطيتَ ، وجعله من السِّجْلِ .
وأنشد بيت اللَّهبيِّ :
من يُسَاجِلْنِي يُسَاجِل ماجِداً
يَمْلأُ الدِّلوَ إلى عقدِ الكَرَب
وقيل : من سِجِّيلٍ كقولك : من سجلَ أي ما كُتب لهم .
وهذا القول إذا فسِّر فهو أَبْيَنُها لأن في كتاب الله دليلاً عليه .
قال الله : ( الْعَالَمِينَ كَلاَّ إِنَّ كِتَابَ الْفُجَّارِ لَفِى ( ) سِجِّينٍ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سِجِّينٌ ( ) سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ ) ( المطففين : 7 ، 9 ) .
وسِجِّيلٌ في معنى سِجِّينٍ ، المعنى أنها حجارةٌ مما كتب الله أنه يعذِّبهُم بها ، وهذا أحسن ما مر فيها عندي .
وقال غيره : دَلْوٌ سَجِيْلَةٌ أي ضَخْمَةٌ .
وقال الراجز :
خُذها وأعطِ عَمَّكَ السَّجيله
إن لم يَكُن عَمُّك ذا حَلِيلَهْ
وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أمر بصَبِّ سَجْلٍ على بَوْل أعرابيَ ) . والسَّجْلُ : أعظمُ ما يكون من الدِّلاءِ ، وجمعه : سِجَالٌ .
قال لبيد :
يُحِيْلُونَ السِّجَالِ على السِّجَالِ
والمُسَاجَلَةُ : مأخوذةٌ من السَّجْلِ .
وفي حديث أبي سفيان : ( أن هِرَقْلاً سأله عن الحربِ بينه وبين النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال له : ( الحربُ بيننا سِجَالٌ ) ، ومعناه أنا نُدالُ عليه مرةً ، ويُدَالُ علينا أخرى ، وأصله أن المُسْتَقِيَيْنِ بسَجْلَينِ من البئر يكونُ لكلِّ واحد منهما سَجْلٌ أي دَلوٌ ملأى ماء ) .
وقال الليث : السَّجيلُ من الضُّروع : الطويل .
والخُصيَةُ السَّجيلةُ : المسترخيةُ الصَّفَنِ .
وقال الله : ( كَطَيِّ السجل للكتاب ) ( الأنبياء : 100 ) ، وقُرىء السِّجْلِ بإسكان الجيم وتخفيف اللام ، وجاء في التفسير أن السِّجِلَّ : الصحيفة التي فيها الكتاب .
وحُكي عن أبي زيد أنه روى عن بعضهم أنه قرأها : ( السِّجْلِ للكتاب ) بسكون الجيم .
قال : وقرأ بعض الأعراب : ( السَّجْل ) . . . بفتح السين .
وقيل : السِّجِلُّ : مَلَكٌ .
وقيل : السِّجِلُّ بلغة الحَبَش : الرَّجُلُ .
وعن أبي الجوزاء : أن السِّجِلَّ : كاتبٌ كان للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) وتمام الكلام للكتاب .
وقال ابن شميل : ضَرْعٌ أَسْجَلُ وهو الواسع الرِّخوُ المضطَرِب الذي يَضربُ رِجْلَيها من خلفِها ، ولا يكون إلا في ضُروع الشاءِ .
وانسَجلَ الماءُ انسِجالاً إذا انصبَّ .
وقال ذو الرمة :
وأردَفَتِ الذِّراعُ لها بعينٍ
سَجُومِ الماءِ فانْسَجَلَ انسِجَالاَ
سلج : من أمثال العرب : ( الأكل سَلَجَانٌ ، والقضاء ليّانٌ ) .
( أبو عبيد ) : عن الكسائي : سُلِجْتُ الطعامَ سَلْجاً ، وَسَرَطْتُهُ سَرْطاً إذا ابتلعتَهُ .
وقال أبو زيد : سَلِجَ يُسْلَجُ سَلْجاً وسَلَجَاناً .
وقال الليث : السُّلَّجُ : نَبَاتٌ رِخْوٌ من دقِّ الشجَرِ .
والسُّلَّجَانُ : ضَرْبٌ منه .
( أبو عبيد عن الأمويِّ ) : قال : إذا أكلتِ الإبل السُّلّجَ فاستطلقت عنه بطونُها قيل : سَلَجَتْ تسلُجُ .
وقال شمر : سَلِجَت تسلُجُ عندي أجود .
قال : والسُّلّجُ من الحَمْضِ لا يزالُ أخضرَ في القيظ والربيع ، وهي خوَّارة .
( قلت ) : نَبْتٌ مَنْبِتُهُ القِيْعَانُ ، وله ثَمَرٌ ، في أطرافه حِدَّة ، ويكون أخضَرَ في الربيع ثم يهيجُ فَيَصْفَرُّ ولا يُعدُّ من شجر الحَمْضِ .
وقال اللحياني يقال : تركته يتَزَلَّجُ النبيذَ ويستَلِجهُ أي يُلحُّ في شربه .
قال : وَيْستَلِجُهُ : يُدْخِلُهُ في سِلِّجَانه أي في حلقومه .
ويقال : رماه الله في سِلِّجانهِ أي في حلقومه .
قال : وقولهم : ( الأخذ سَلَجَان ، والقضاء ليَّان ) تأويله : تُحِبُّ أن تأخُذَ وتكرَهُ أنْ تَرُدَّ .
وقال أبو تراب قال بعض أعرابِ قَيْسٍ : سَلَجَ الفَصِيْلُ الناقةَ ومَلَجَها إذا رضعها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السَّلاَلِيجُ : الدُّلْبُ الطوالُ .
ويقال للسَّاجَةِ التي يُشَقُّ منها البابُ : السَّلِيجَةُ .
والسِّلَّجْنُ : الكَعْكُ ، وأنشد :
يأكلُ سِلَّجْناً بها وسُلَّجا
( قلت ) : ولم أسمع السِّلَّجن لغيره ، وكأن الواجر أراد : يأكل سِلَّجْناً ، ويرعى سُلَّجا .

##### Türkçe

ج س ل
**جلس** , **سجل** , **سلج** : (kullanılan).

**جلس** : el-Leys dedi: **ناقة جَلْسٌ** ve **جَمَلٌ جَلْسٌ**: sağlam, iri(cüsseli).
Başkası dedi: aslı **جَلزٌ**’dur; **الزاي** **سِيْناً**’a çevrilmiştir; sanki **جُلِزَ جَلزاً** (yani) büküldü de toplanıp sıkılaştı ve bağı kuvvetlendi.
Bir topluluk dedi: uzunluğu ve yüksekliği sebebiyle **جَلْساً** diye adlandırılır; **الجَلْسُ**: Necd beldelerinde çukur(ova)dan yükselen şeydir.
İbnü’s-Sikkît dedi: kavim **جَلَسَ** eder (yani) Necd’e geldiklerinde; o da **الجَلْسُ**’tur.
Şu beyit okundu:
**شِمَالَ مَنْ غَارَ به مُفْرِعاً**
**وعن يَمينِ الجَالسِ المُنجِدِ**
Ve dedi:
**قل للفَرَزدَقِ والسُّفَاهَةُ كاسمِهَا**
**إن كُنتَ تَارِكَ ما أَمَرتُكَ فاجلِسِ**
Yani: Necd’e gel.
Ve **جَبَلٌ جَلْسٌ**: uzun olduğunda. Hüzeli dedi:
**أوفى يَظَلُّ على أقذافِ شَاهِقَةٍ**
**جَلسٍ يزل بها الخُطَّافُ والحَجَلُ**
(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): dedi: **الجِلْسُ** (cîm’in kesresiyle): **الفَدْمُ**.
Ve **الجَلْسُ**: baldan, kapta kalan artıktır. Tırmâh dedi:
**وما جَلْسُ أبكارٍ أطاعَ لِسَرحِهَا**
**جَنَى ثَمَرٍ بالوادِيَيْنِ وُشُوعُ**
Ve denir: **فُلانٌ جَليسِي**, ve ben onun **جَليِسُهُ**’yum.
Ve o, **حَسَنُ الجِلْسَةِ**’dir.
El-Leys dedi: **الجُلَّسَانُ**: **دَخِيْلٌ**; Farsçada **كُلَّشانُ**’dur. A‘şâ dedi:
**لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجٌ**
**وَسِيَنسَنْبرٌ والمَرزَجُوشُ مُنَمْنَمَا**

**سجل** : (İbnü’s-Sikkît): **السَّجلُ**: erkek; o, su dolu kova(dır). Boş iken ona **سَجْلٌ** da **ذَنوبٌ** da denmez. Şu beyit okundu:
**السَّجل والنُّطفَةُ والذَّنُوبُ**
**حتى ترى مَركُوَّهَا يَثُوبُ**
İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
**أُرَجِّيّ نائلاً من سيب ربَ**
**له نُعمى وذمَّته سِجَالُ**
Dedi: **الذَّمَّة**: suyu az kuyu.
Ve **السَّجْلُ**: dolu kova; manası: azı: çok. Asma‘î şöyle rivayet etti:
. . . . . . . . **وذمته سِجَالُ**
Yani: ahdi sağlamdır; “**سجَّل** kadı falana malını” sözünden; yani onu onun için sağlamlaştırdı. Ebû İshâk, Allah’ın sözü hakkında: **( حِجَارَةً مِّن سِجِّيلٍ )** (el-Hicr: 74), dedi: insanlar **( سجيل )** hakkında sözler söylediler.
Tefsirde: onun **جِلَ** ve çamurdan olduğu; ve **جِلَ** ve taşlardan olduğu da söylendi.
Dil ehli dedi: bu Farsçadır; Araplar bunu bilmez. Bizde olan—Allah daha iyi bilir—şudur: eğer tefsir sahih ise o, Arapçalaştırılmış Farsçadır; çünkü Allah bu taşları Lût kavmi kıssasında zikredip şöyle dedi: **( مُّجْرِمِينَ لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِّن طِينٍ )** (ez-Zâriyât: 33). Böylece Araplara **سِجِّيلٍ** ile ne kastedildiğini açıklamıştır.
Farsların sözlerinden, Arapların Arapçalaştırdığı sayısız şey vardır; **جاموسٍ** ve **ديباجٍ** gibi; bunun da Arapçalaştırılmış olmasını inkâr etmem.
Ebû Ubeyde dedi: **( من سِجِّيلٍ )**’in te’vili:
çok, şiddetli.
Ve denildi: bunun benzeri İbn Mukbil’in sözü(dür):
**وَرَجْلَةٍ يضرِبونَ البيَضَ عن عُرُضٍ**
**ضَرْباً تواصَت به الأبطالُ سِجِّينا**
Dedi: **سِجِّينٌ** ve **سجِّيلٌ** bir mânâdadır.
Bazıları dedi: **سِجِّيلُ** “**سَجَلْتُه**”dendir; yani onu gönderdim; sanki onlar üzerine gönderilmiş(tir).
Muhammed b. Ali’den rivayet edildi: Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **( للهتُكَذِّبَانِ هَلْ جَزَآءُ الإِحْسَانِ إِلاَّ )** (er-Rahmân: 60). Dedi: o, iyilikli ve günahkâr için **مُسْجَلَةٌ**’dir.
Ve onun sözü **مُسْجَلَةٌ**: yani gönderilmiş; onda iyilikli ve günahkâr şart koşulmamıştır.
Der ki: her bir kimseye ihsanın karşılığı ihsandır; kendisine iyilik yapılan kimse günahkâr olsa bile.
Ebû İshâk dedi: bazıları dedi: **سِجِّيل** “**أسجَلتُ**”dendir; verdiğinde; ve onu **السِّجْلِ**’den kıldı.
Lehebî’nin beytini okudu:
**من يُسَاجِلْنِي يُسَاجِل ماجِداً**
**يَمْلأُ الدِّلوَ إلى عقدِ الكَرَب**
Ve denildi: **من سِجِّيلٍ**; “**من سجلَ**” (yani) onlar için yazılmış olandan, demen gibi.
Bu söz, tefsir edilirse, onların en açık olanıdır; çünkü Allah’ın kitabında ona bir delil vardır.
Allah dedi: **( الْعَالَمِينَ كَلاَّ إِنَّ كِتَابَ الْفُجَّارِ لَفِى ( ) سِجِّينٍ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سِجِّينٌ ( ) سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ )** (el-Mutaffifîn: 7, 9).
Ve **سِجِّيلٌ**, **سِجِّينٍ** mânâsındadır; mânâ: onların, Allah’ın kendilerini onunla azap edeceğini yazdığı şeyden taşlar olmasıdır; benim yanımda onda geçenlerin en güzeli budur.
Başkası dedi: **دَلْوٌ سَجِيْلَةٌ**: yani iri.
Râciz dedi:
**خُذها وأعطِ عَمَّكَ السَّجيله**
**إن لم يَكُن عَمُّك ذا حَلِيلَهْ**
Hadiste: Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) “bir bedevînin bevli üzerine bir **سَجْلٍ** dökülmesini emrettiği” (vardır). Ve **السَّجْلُ**: kovaların en büyüğü(dür); çoğulu: **سِجَالٌ**.
Lebîd dedi:
**يُحِيْلُونَ السِّجَالِ على السِّجَالِ**
Ve **المُسَاجَلَةُ**: **السَّجْلِ**’den alınmıştır.
Ebû Süfyân hadîsinde: “Hirakl’ın ona, kendisi ile Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) arasındaki savaş hakkında sorduğu; o da ona: **( الحربُ بيننا سِجَالٌ )** dediği” (vardır). Mânâsı: bir defa ona karşı üstünlük bize verilir, bir defa da bize karşı ona verilir. Aslı: kuyudan iki **سَجْلَينِ** ile su çeken iki kimse; her birinin bir **سَجْلٌ**’ü vardır; yani su dolu kova.
El-Leys dedi: memelerden **السَّجيلُ**: uzun olan.
Ve **الخُصيَةُ السَّجيلةُ**: **الصَّفَنِ**’i sarkık olan.
Allah dedi: **( كَطَيِّ السجل للكتاب )** (el-Enbiyâ: 100). Ve **السِّجْلِ** diye, cîm’i sükûnlu ve lâm’ı hafifletilmiş olarak okundu. Tefsirde geldi ki **السِّجِلَّ**: içinde yazı bulunan sahife.
Ebû Zeyd’den nakledildi: bazılarından rivayet etti ki onu şöyle okumuş: **( السِّجْلِ للكتاب )** cîm’in sükûnuyla.
Dedi: bazı bedevîler **( السَّجْل )** ... sîn’in fethasıyla okudu.
Ve denildi: **السِّجِلُّ**: bir melek.
Ve denildi: **السِّجِلُّ** Habeş dilinde: adam.
Ebû’l-Cevzâ’dan: **السِّجِلَّ**’in, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) bir kâtibi olduğu; sözün tamamının **للكتاب** olduğu (rivayet edildi).
İbn Şümeyl dedi: **ضَرْعٌ أَسْجَلُ**: geniş, yumuşak, çalkantılı; arka tarafından iki ayağına vurur; yalnız koyun memelerinde olur.
Ve su **انسَجلَ** eder **انسِجالاً**: aktığında.
Zü’r-Rumme dedi:
**وأردَفَتِ الذِّراعُ لها بعينٍ**
**سَجُومِ الماءِ فانْسَجَلَ انسِجَالاَ**

**سلج** : Arapların darb-ı mesellerinden: **( الأكل سَلَجَانٌ ، والقضاء ليّانٌ )**.
( Ebû Ubeyd ): Kisâî’den: **سُلِجْتُ الطعامَ سَلْجاً** ve **وَسَرَطْتُهُ سَرْطاً**: onu yuttuğunda.
Ebû Zeyd dedi: **سَلِجَ يُسْلَجُ سَلْجاً وسَلَجَاناً**.
El-Leys dedi: **السُّلَّجُ**: ağaç kırıntısından (çıkan) yumuşak bir bitki.
Ve **السُّلَّجَانُ**: ondan bir tür.
( Ebû Ubeyd, Ümeyyî’den ): dedi: develer **السُّلّجَ**’i yediklerinde ve ondan karınları çözüldüğünde “**سَلَجَتْ تسلُجُ**” denir.
Şemmer dedi: bence **سَلِجَت تسلُجُ** daha iyidir.
Dedi: ve **السُّلّجُ**, **الحَمْضِ**’dandır; yaz sıcağında ve baharda daima yeşil kalır; ve o, çok ses çıkaran(dır).
( Dedim ): bir bitkidir; yetiştiği yer **القِيْعَانُ**’dır; onun meyvesi vardır; uçlarında keskinlik vardır; baharda daha yeşil olur, sonra kuruyup sararır; ve **شجر الحَمْضِ**’dan sayılmaz.
Lihyânî dedi: denir: onu, şarabı **يتَزَلَّجُ** ve onu **يستَلِجهُ** hâlinde bıraktım; yani içmesinde ısrar eder.
Dedi: ve **وَيْستَلِجُهُ**: onu **سِلِّجَانه**’ine, yani gırtlağına sokar.
Ve denir: Allah onu **سِلِّجانهِ**’ine, yani gırtlağına atsın.
Dedi: onların sözü: **( الأخذ سَلَجَان ، والقضاء ليَّان )**’ın te’vili: almayı seversin ve geri vermekten hoşlanmazsın.
Ebû Turâb dedi: Kays’ın bazı bedevîleri dedi: **سَلَجَ الفَصِيْلُ الناقةَ** ve **مَلَجَها**: onu emdiğinde.
( Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **السَّلاَلِيجُ**: uzun **الدُّلْبُ**.
Ve kapının ondan yarıldığı **السَّاجَةِ**’ye: **السَّلِيجَةُ** denir.
Ve **السِّلَّجْنُ**: **الكَعْكُ**; ve şu beyit okundu:
**يأكلُ سِلَّجْناً بها وسُلَّجا**
( Dedim ): **السِّلَّجن**’i bundan başkası için işitmedim; sanki el-Vâcir şunu kastetti: **يأكل سِلَّجْناً** ve **يرعى سُلَّجا**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم واللام وما يثلثهما)
(جلم) الجيم واللام والميم أصلان: أحدهما القَطْع، والآخر جمْع الشيء.
فالأوّل جلَمْتُ السَّنَام قطعتُه. والجَلَم معروفٌ، وبه يُقطَع أو يجَزُّ.
والآخر قولهم: أخذت الشيء بجَلَمَتِه أي كلّه. وجَلمةُ الشاة([1]) مسلوخَتُها إذا ذهبَتْ منها أكارِعُها وفُصُولها. ويقال إنّ الجِلام الجِدَاءُ في قول الأعشى:
سَوَاهِمُ جُِذْعانُها كالجِلاَ *** مِ قَدْ أقْرَحَ القَوْدُ منها النُّسُورَا([2])وهذا لعلّه يصلح في الثاني، أو يكونُ شاذّاً.
 (جله) الجيم واللام والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انكشافِ الشيء. فالجَلَه انحسارُ الشَّعَْر عن جانِبَي الرَّأس. قال رؤبة:
لمّا رأتني خَلَقَ المُمَوَّهِ *** بَرَّاقَ أصْلادِ الجبينِ الأَجْلَهِ([3])وجَلْهتا الوادِي: ناحيتاه، إذا كانت فيهما صلابةٌ. وذلك مشتقّ من قولهم جَلَهتُ الحَصَى عن المكان، إذا نَحَّيْتَه.
(جلو) الجيم واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد، وقياسٌ مطّرد، وهو انكشاف الشيء وبروزُه. يقال جَلَوْتُ العروسَ جَلْوَةً وجَلاَءً([4])، وجَلَوْت السيف جَلاءً. وقال الكسائيّ: السماء جَلْواءُ أي مُصْحِية. ويقال تجلَّى الشيءُ، إذا انكشَفَ. ورُجلٌ أُجْلَى، إذا ذهب شَعَْر مقدّم رأسِه، وهو الجَلا. قال:
* مِنَ الجَلاَ ولائح القَتِيرِ([5]) *
ومن الباب: جَلاَ القومُ عن منازلهم جَلاءً، وأجْليْتُهمْ أنا إجْلاءً. ويقولون: هو ابن جلاَ، إذا كان لا يَخْفَى أمرُهُ لشُهرته. قال:
أنا ابنُ جَلاَ وطَلاّعُ الثَّنَايا  *** متى أضعِ العمامةَ تَعْرِفُوني([6])ويقال جلاَ القَومُ وأجْليْتُهم أنا، وجلَوْتُهم. قال أبو ذؤيب:
فلما جَلاها بالأُيَامِ تحيَّزَتْ *** ثُبَاتٍ عليها ذُلُّها واكتئابُها([7])(جلب) الجيم واللام والباء [أصلان]: أحدهما الإتيان بالشيء من موضعٍ إلى موضع، والآخر شيءٌ يغَشّي شيئاً.
فالأوّل قولهم جَلَبْت الشيءَ جلبا. قال:
أُتيح لـه من أرضِهِ وسمائه  *** وقد تَجلُِبُ الشيءَ البعيدَ الجوالِبُ([8])والجَلَب الذي نُهي عنه في الحديث: أن يَقْعُد السَّاعِي عن إتيان أرباب الأموال في مياههم لأخذ الصدقات، لكن يأمرُهم بجلب نَعَمهم، فيأخذ الصدقاتِ حينئذ. ويقال بل ذلك في المسابقة، أن يهيِّئ الرجل رجلاً يُجَلِّبُ على فرسه عند الجري فيكون أسرعَ لمن يُجَلَّبُ عليه([9]).
والأصل الثاني: الجُلْبة، جلدةٌ تُجعل على القَتَب. والجُلْبة القِشْرة على الجرْح إذا بَرَأَ. يقال جلَبَ الجُرْحُ وأجْلَبَ. وجُِلْبُ الرَّحْلِ عيدانُهُ([10])؛ فكأنه سمّي بذلك على القُرْب. والجُِلْب: سَحابٌ* يعترضُ رقيقٌ، وليس فيه ماءٌ([11]).
قال أبو عَمرو: الجُلبَة([12]) السحاب الذي كأنه جبل، وكذلك الجُِلْب. وأنشد:
ولستُ بجِلْب جِلْبِ ريحٍ وقِرَّةٍ *** ولا بصَفاً صَلْدٍ عن الخيرِ مَعْزِلِ([13])ومن هذا اشتقاق الجِلباب، وهو القميص، والجمع جلابيب. وأنشد:
تمشي النُّسورُ إليه وهي لاهية *** مَشْيَ العذَارَى عليهن الجلاليبُ([14])يقول: النسور في خلاءٍ ليس فيه شيءٌ يَذْعَرُها، فهي آمنةٌ لا تَعْجَل.
(جلج) الجيم واللام والجيم ليس أصلاً؛ لأنّ فيه كلمتين. قال ابن دريد: الجَلَج شبيه بالقَلَق ([15]). فإنْ كان صحيحاً فالجيم مبدلةٌ من القاف. والكلمة الأخرى الجَلَجَة الرأس؛ يقال على كلِّ جَلَجةٍ في القِسْمة كذا. وهذا ليس بشيءٍ، ولعله بعض ما يعرَّب من لغةٍ غير عربيّة.
(جلح) الجيم واللام والحاء أصلٌ واحد، وهو التجرُّد وانكشافُ الشيء عن الشيء. فالجَلَح ذهابُ شَعَْر مقدّم الرأس، ورجلٌ أجْلَح. والسّنُونَ المجاليحُ اللواتي تَذْهَب بالمال. والسيل الجُلاح: الشَّديدُ يجرِف كلَّ شيء، يذهبُ به. ويقال جَلَحَ المالُ الشّجَرَ يجْلَحُه جَلْحاً إذا أكَلَ أعلاه، فهو مجلوح. والأجلح من الهوادج الذي لا قُبَّة له. فهذا هو القياس المطرد.
وممّا يُحمَل عليه قولهم فلان مُجَلِّح، إذا صمَّم ومَضَى في الأمر مثل تجليح الذِّئب، وهذا لا يكون إلاّ بكشف قِناع الحياء. ومنه التجليح في السَّير، وهو الشديد؛ وذلك أنّه تجرُّدٌ له ([16]) وانكماشٌ فيه. وفيه النَّخْلة المِجْلاح التي لا تبالي القَحْط. والنَّاقةُ المجلاح التي تَدُِرّ في الشّتاء. وهو من الباب، كأنها صلبةٌ، صلبةُ الوجه، لا تبالي الشدّة.
(جلخ) الجيم واللام والخاء ليس أصلاً، ولا فيه عربيّةٌ صحيحة([17]). فإن كان شيءٌ فالخاء مبدلةٌ من حاءٍ. وقد مضى ذكره.
(جلد) الجيم واللام والدال أصلٌ واحد وهو يدلُّ على قوّةٍ وصلابة. فالجِلْدُ معروفٌ، وهو أقوى وأصلَبُ ممّا تحته من اللحم. والجَلَد صلابة الجِلد. والأجلاد: الجسم؛ يقال لجِسم الرّجُل أجلادُهُ وتجاليده. والمِجْلَد: جِلدٌ يكون مع النّادبة تضرِب [به] وجْهَها عند المناحة. قال:
خرجْنَ جريراتٍ وأبدَيْنَ مِجْلَداً *** وجالَتْ عليهن المكتَّبةُ الصُّفْرُ([18])والجَلَدُ فيه قولان: أحدهما أن يُسلخ جِلدُ البعير وغيرُه فيُلْبَسُهُ غَيرَه من الدّوابّ. قال:
* كأنَّه في جَلَدٍ مُرَفَّلِ([19]) *
والقول الثاني أن يُحشَى جِلد الحُِوار ثُماماً أو غيرَه، وتُعطَفَ عليه أمُّه فتَرأمَه. وقال العجّاج:
وقد أُراني للغَواني مِصْيَدا *** مُلاوَةً كأنَّ فَوقِي جَلَدَا([20])يقول: إنَّهنّ يرأمْنَني ويعطِفْن عليَّ كما تَرأمُ الناقة الجَلَد.
وكان ابنُ الأعرابيّ يقول: الجِلْد والجَلَد واحد، كما يقال شِبْه وشَبَه. وقال ابن السكيت: ليس هذا معروفاً. ويقال جَلَّدَ الرّجُلُ جزوره إذا نَزَع عنها جِلدَها. لا يقال سَلَخَ جَزوره. ويقال فرس مجلَّد إذا كان لا يجزع من ضرب السَّوط. ويقال ناقةٌ ذات مجلودٍ إذا كانت قويّةً. قال:
مِن اللَّواتي إذا لانَتْ عريكتُها *** يبقى لها بعدها آلٌ ومَجْلُودُ([21])ويقال إنّ الجَلَد من البُعْران([22]) الكبار لا صِـغارَ فيها. والجَلَد: الأرض الغليظة الصلبة. والجِلاد من الإبل تكون أقلَّ لبَناً من الخُور([23])، الواحدة جلدة.
(جلذ) الجيم واللام والذال يدلّ على ما يدلّ عليه ما قبله من القوّة. فالجِلْذَاءَةُ: الأرض الغليظة الصُّلبة. والجُلْذِيّة: الناقة القويّة السريعة. والجُلْذِيُّ: السَّير القويّ السريع. قال:
* لتَقْرُبِنَّ قَرَباً جُلْذيَّا([24]) *
وأمّا قول ابنِ مقْبِل:
ضرب النّواقيس فيه ما يفَرِّطه *** أيدِي الجَلاذِي وجُون ما يُعفِّينا([25])فإنه يذكر نصارى. والجَلاذِيّ قومه وخُدّامه. قال ابنُ الأعرابي: إنما سُمِّي جُلْذِيّاً لأنّه حَلَقَ *وسط رأسِه، فشبّه ذلك الموضعُ بالحجر الأملس، وهو الجُلْذِي.
قال ابن الأعرابيّ: ولم نزل نظُن أن الجُونَ الحمامُ في هذا البيت، ما يعفّين من الهدير، حتى حُدِّثْت عن بعض ولدِ ابن مُقبْل أنّ الجُون القناديل، سمِّيت بذلك لبياضِها. ما يعفِّين: ما يَنْطَفِين. وما يفرِّط هؤلاء الخُدّام في قرع النَّوَاقيس. ويقال اجلوَّذَ، إذ أسْرَع.
(جلس) الجيم واللام والسين كلمةٌ واحدة وأصل واحد، وهو الارتفاع في الشيء، يقال جَلَسَ الرجُل جُلوساً، وذلك يكون عن نَومٍ واضطجاع؛ وإذا كان قائماً كانت الحال التي تخالفها القُعود. يقال قام وقعد، وأخذه المُقِيمُ والمُقْعد. والجِلْسة: الحال التي يكون عليها الجالس، يقال جلس جِلْسةً حسنة. والجَلْسة المرّة الواحدة. ويقال جَلَس الرّجُل إذا أتَى نَجْداً؛ وهو قياس الباب، لأنّ نَجْداً خلاف الغور، وفيه ارتفاع. ويقال لنَجْدٍ: الجَلْس. ومنه الحديث: "أنّه أعطاهم مَعَادِنَ القَبَلِيَّة غَوْريَّها وجَلْسيَّها([26])". وقال الهذلي([27]):
إذا ما جَلَسْنَا لا تزال تَنُوبنا *** سُلَيمٌ لدى أبياتنا وهَوازِنُ([28])وقال آخر:
* وعن يمين الجالس المُنجِدِ([29]) *
وقال ([30]):
قُلْ للفرزْدَق والسَّفَاهةُ كاسْمِها *** إن كنتَ كارِهَ ما أمَرْتُكَ فاجْلِسِ([31])يريد ائت نجداً. قال أبو حاتم: قالت أمّ الهيثم: جَلَستِ الرّخَمة إذا جَثَمَتْ. والجلْس: الغلَظ من الأرض. ومن ذلك قولهم ناقةٌ جَلْس أي صُلبة شديدة. فهذا البابُ مطّردٌ كما تراه. فأمّا قول الأعشى:
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجً *** وَسِيسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما([32])
فيقال إنّه فارسيّ، وهو جُلْشَان([33])، نِثارُ الوَرْد.
(جلط) الجيم واللام والطاء أصلٌ على قِلّته مطّرد القياس، وهو تجرُّد الشّيء. يقال جلَطَ رأسه إذا حَلَقه، وجَلَط سَيفَه إذا سَلَّه.
(جلع) الجيم واللام والعين أصلٌ واحد، وهو قريبٌ من الذي قبله. يقال للمرأة القليلة الحياء جلِعَة، كأنها كشفَتْ قِناع الحياء. ويقال جَلِعَ فَمُ فلانٍ، إذا تقلَّصَتْ شفتُه وظهرتْ أسنانهُ.
قال الخليل: المُجالَعة: تنازُعُ القومِ عند شُرْبٍ أو قسمةٍ. قال:
* ولا فاحش عند الشَّرابِ مجالع([34]) *
(جلف) الجيم واللام والفاء أصلٌ واحدٌ يدلّ على القطع وعلى القَشْر. يقال جلَفَ الشّيءَ جَلْفاً، إذا استأصله؛ وهو أشدُّ من الجَرْف. ورجل مُجَلَّف جلَّفه الدّهرُ أتى على ماله. وهو قول الفرزدق:
وعَضُّ زمانٍ يابنَ مَرْوانَ لم يَدَعْ *** مِن المال إلاَّ مُسْحَتاً أوْ مُجَلَّفُ([35])والجِلْفَة: القِطعة من الشيء. والجِلْف المسلوخة بلا رأسٍ ولا قوائم- ولذلك يقولون هو جِلْفٌ جَافٍ- وسمِّي بذلك لأنَّ أطرافه مقطوعة.
(جلق) الجيم واللام والقاف ليس أصلاً ولا فَرعاً. وجِلَّق: بلد، وليس عربياً. قال:
لِلهِ دَرُّ عِصابةٍ نادمتُهم *** يوماً بِجِلَّقَ في الزَّمانِ الأوّلِ([36])
---------------------ـ
([1]) في الأصل: "الشيء"، صوابه في اللسان والمجمل.
([2]) في الأصل: "النور"، صوابه في ديوان الأعشى واللسان (جلم، نسر).
([3]) ديوان رؤبة 165 واللسان (صلد، جله، موه).
([4]) ضبطت في الأصل بفتح الجيم. ونص في القاموس أنها ككتاب، وبذلك ضبطت في اللسان ضبط قلم.
([5]) البيت في اللسان (جلا 185) برواية "مع الجلا" وهي الصواب. وهو من أرجوزة للعجاج في ديوانه 26 وأراجيز العرب 85. وقبل البيت:
* وهل يرد ما خلا تخبيري *
([6]) البيت لسحيم بن وثيل الرياحي، من قصيدة في الأصمعيات 73. وانظر الخزانة (1: 123) واللسان (جلا). وقد سبق في مادة (بنو) ص303. وقد نسبه في المجمل إلى القلاخ بن حزن.
([7]) في الأصل: "فلما جلوها" تحريف، صوابه في المجمل واللسان (جلا)، كما سبق إنشاده على الصواب الذي أثبت في مادة (أيم 166). وروي في الديوان 79: "فلما اجتلاها"، وقد نبه على هذه الرواية صاحب اللسان.
([8]) وكذا أنشده في المجمل بدون نسبة، ولم يروه في اللسان.
([9]) التجليب: أن يصيح به من خلفه ويستحثه للسبق.
([10]) بضم الجيم وكسرها. وفي المجمل: "وجلب الرحل عيدانه ضماً وكسراً".
([11]) في الأصل: "أو ليس فيه ماء"، صوابه من المجمل واللسان.
([12]) وكذا ورد في المجمل بهذا الضبط. وفي القاموس: "والجلبة بالضم القشرة تعلو الجرح عند البرء. والقطعة من الغيم".
([13]) البيت لتأبط شراً في اللسان (جلب).
([14]) البيت لجنوب أخت عمرو ذي الكلب ترثيه. انظر الحيوان (2: 185/ 6: 329).
([15]) نص الجمهرة (3: 188): "والجلج شبيه بالقلق زعموا".
([16]) في الأصل: "يتجرد له".
([17]) كذا. يريد كلمة عربية صحيحة.
([18]) البيت للفرزدق في ديوانه 217 واللسان (جرر) .
([19]) للعجاج يصف أسداً. انظر ديوانه 48 واللسان ( جلد). وقبله:
* وكل رئبال خضيب الكلكل *
([20]) ديوان العجاج 15 واللسان (جلد).
([21]) البيت في اللسان (جلد). وقد سبق في مادة (أول) ص161.
([22]) في الأصل: "من البعير".
([23]) في الأصل: "حور" تحريف. والخور: جمع خوارة غير قياس، وهي الغزيرة اللين.
([24]) البيت لابن ميادة. اللسان (جلد) والخزانة (4: 59). وأنشده في (هيا) بدون نسبة.
([25]) البيت في اللسان (جلذ).
([26]) وكذا النص في المجمل. لكن في معجم البلدان (رسم القبيلة): "هذا ما أعطى محمد رسول الله بلال بن الحارث، أعطاه معادن القبلية غوريها وجلسيها". وانظر الإصابة 730.
([27]) هو المعطل الهذلي. وقصيدة البيت التالي في مخطوطة الشنقيطي من الهذليين 108.
 ([28])في الأصل: "لدى أبياتها" صوابه من مخطوطة الشنقيطي للهذليين.
([29]) صدره كما في اللسان (جلس) ومعجم البلدان (الجلس):
* شمال من غار به مفرعا *
([30]) في الأصل: "وقال أخي" وكلمة "أخي" مقحمة. وفي المجمل "وقال" فقط.
([31]) نسب البيت في اللسان إلى عبد الله بن الزبير، أو مروان بن الحكم، وبهذه النسبة الأخيرة جاء في معجم البلدان.
([32]) ديوان الأعشى 200 واللسن (جلس). ورواية الديوان: "لنا جلسان عندها".
([33]) انظر معجم استينجاس 1094 والمعرب للجواليقي 105.
([34]) أنشد هذا الشطر في اللسان (جلع)، مع ضبط الروي بالكسر.
([35]) البيت من قصيدته المشهورة التي مطلعها:
عزفت بأعشاش وما كدت تعزف *** وأنكرت من حدراء ما كنت تعرف
          وفي الديوان 556: "أو مجرف" بالراء، ويبدو أنها صواب الرواية، لأن "مجلف" قد وردت في القصيدة قافية لبيت آخر، هو:
وحتى مشى الحادي البطيء يسوقها *** لها نحص دام ودأي مجلف
          وللنحويين كلام في هذا البيت. انظر الخزانة (2: 347) والإنصاف 121 ونزهة الألباء 14 والشعراء لابن قتيبة 299 طبع ليدن وشرح المفضليات للأنباري 395.
([36]) البيت لحسان في ديوانه 308 واللسان (جلق) والمعرب للجواليقي 101.
 ـ

##### Türkçe

(**باب الجيم واللام وما يثلثهما**)
(**جلم**) **الجيم** ve **اللام** ve **الميم** iki asıldır: birisi kesme, diğeri şeyin toplanmasıdır.
Birincisi: “**جلَمْتُ السَّنَام**” yani onu kestim. **الجَلَم** bilinen (bir şey)dir; onunla kesilir yahut kırpılır.
Diğeri onların sözü: “Şeyi **بجَلَمَتِه** aldım” yani onun tamamını. **جَلمةُ الشاة**([1]) onun derisi yüzülmüşü(dür); ondan **أكارِعُها** ve **فُصُولها** gidince. Ve denilir ki **الجِلام** **الجِدَاءُ**dur; A‘şâ’nın sözünde:
سَوَاهِمُ جُِذْعانُها كالجِلاَ *** مِ قَدْ أقْرَحَ القَوْدُ منها النُّسُورَا([2])
Bu, belki ikincide uygun düşer; yahut şâz olur.

 (**جله**) **الجيم** ve **اللام** ve **الهاء** tek asıldır; şeyin açığa çıkmasına delâlet eder. **الجَلَه**: saçın başın iki yanından çekilip geri gitmesidir. Ru’be dedi:
لمّا رأتني خَلَقَ المُمَوَّهِ *** بَرَّاقَ أصْلادِ الجبينِ الأَجْلَهِ([3])
“**جَلْهتا الوادِي**”: vadinin iki yanı; eğer ikisinde sertlik varsa. Bu, onların “**جَلَهتُ الحَصَى** عن المكان” sözünden türemiştir; yani onu uzaklaştırdığında.

(**جلو**) **الجيم** ve **اللام** ve illetli harf tek asıldır; ve sürekli bir kıyastır; o da şeyin açığa çıkması ve belirginleşmesidir. Denilir: “**جَلَوْتُ العروسَ** **جَلْوَةً** ve **جَلاَءً**([4])”; ve “**جَلَوْت السيف** **جَلاءً**.” Kisâî dedi: “**السماء جَلْواءُ**” yani açık (bulutsuz). Ve denilir: “**تجلَّى** الشيءُ” yani açığa çıktığında. Ve “**رُجلٌ أُجْلَى**”: başının ön tarafının saçı gidince; o da **الجَلا**dır. Dedi:
* مِنَ الجَلاَ ولائح القَتِيرِ([5]) *
Ve babdandır: “**جَلاَ القومُ** عن منازلهم **جَلاءً**”; ve “Ben onları **أجْليْتُهم** **إجْلاءً**.” Ve derler: “O **ابن جلاَ**dır”; şöhreti sebebiyle işi gizli kalmayan kimse için. Dedi:
أنا ابنُ جَلاَ وطَلاّعُ الثَّنَايا  *** متى أضعِ العمامةَ تَعْرِفُوني([6])
Ve denilir: “**جلاَ القَومُ** ve ben onları **أجْليْتُهم**; ve onları **جلَوْتُهم**.” Ebû Züeyb dedi:
فلما جَلاها بالأُيَامِ تحيَّزَتْ *** ثُبَاتٍ عليها ذُلُّها واكتئابُها([7])

(**جلب**) **الجيم** ve **اللام** ve **الباء** [iki asıl]: birisi bir şeyi bir yerden bir yere getirmektir; diğeri bir şeyi örten bir şeydir.
Birincisi onların sözü: “**جَلَبْت** الشيءَ **جلبا**.” Dedi:
أُتيح لـه من أرضِهِ وسمائه  *** وقد تَجلُِبُ الشيءَ البعيدَ الجوالِبُ([8])
Hadiste nehyedilen **الجَلَب**: zekât toplayanın, sadakaları almak için malların sahiplerine sularında gelmekten geri durmasıdır; fakat onlara hayvanlarını getirmelerini emreder; o vakit sadakaları alır. Ve denilir: bilakis bu, yarıştadır; kişinin, koşu sırasında atının yanında ona **يُجَلِّبُ** edecek bir adam hazırlaması; böylece üzerine **يُجَلَّبُ** edilene daha hızlı olur([9]).
İkinci asıl: **الجُلْبة**; **القَتَب** üzerine konulan bir deridir. Ve **الجُلْبة**: yara iyileşince onun üzerindeki kabuktur. Denilir: “**جلَبَ** الجُرْحُ ve **أجْلَبَ**.” Ve **جُِلْبُ الرَّحْلِ** onun çubuklarıdır([10]); sanki yakınlıktan dolayı bununla adlandırılmıştır. Ve **الجُِلْب**: ince, araya giren bir buluttur; onda su yoktur([11]).
Ebû ‘Amr dedi: **الجُلبَة**([12]) sanki dağ gibi olan buluttur; ve yine **الجُِلْب**. Ve şu beyti okudu:
ولستُ بجِلْب جِلْبِ ريحٍ وقِرَّةٍ *** ولا بصَفاً صَلْدٍ عن الخيرِ مَعْزِلِ([13])
Bundan **الجِلباب**ın اشتقاقı; o, gömlektir; çoğulu **جلابيب**. Ve şu beyti okudu:
تمشي النُّسورُ إليه وهي لاهية *** مَشْيَ العذَارَى عليهن الجلاليبُ([14])
Der ki: akbabalar, içinde onları ürkütecek bir şey olmayan bir boşluktadır; bu yüzden emindirler, acele etmezler.

(**جلج**) **الجيم** ve **اللام** ve **الجيم** asıl değildir; çünkü onda iki kelime vardır. İbn Düreyd dedi: **الجَلَج** **القَلَق**a benzer([15]). Eğer sahihse, **الجيم** **القاف**tan بدل edilmiştir. Diğer kelime: **الجَلَجَة** baş(tır); denilir: “Taksimde her **جَلَجة** için şöyle.” Bu bir şey değildir; belki Arapça olmayan bir dilden Arapçalaştırılanın bir kısmıdır.

(**جلح**) **الجيم** ve **اللام** ve **الحاء** tek asıldır; o da soyunma ve şeyin şeyden açığa çıkmasıdır. **الجَلَح**: başın ön tarafının saçının gitmesidir; ve adam **أجْلَح**tır. **السّنُونَ المجاليحُ**: malı götüren (yıllar)dır. Ve **السيل الجُلاح**: şiddetli (sel)dir; her şeyi süpürür, onunla götürür. Ve denilir: “**جَلَحَ** mal, ağacı **يجْلَحُه** **جَلْحاً**”; yani üstünü yediğinde; o da **مجلوح**tur. Ve **الأجلح**: mahfelerden kubbesi olmayan (tür)dür. İşte bu, sürekli kıyastır.
Ve buna hamledilen şeylerdendir: “Falan **مُجَلِّح**tır”; yani azmetti ve işte yürüdü; kurdun **تجليح**i gibi; bu ancak hayâ örtüsünü açmakla olur. Ve ondan: yürüyüşte **التجليح**; o şiddetli olandır; çünkü o, onun için bir soyunmadır([16]) ve onda bir büzülmedir. Ve onda: kıtlığa aldırmayan **النَّخْلة المِجْلاح**. Ve kışın süt veren **النَّاقةُ المجلاح**. O, babdandır; sanki o serttir; yüzü serttir; şiddete aldırmaz.

(**جلخ**) **الجيم** ve **اللام** ve **الخاء** asıl değildir; onda sahih bir Arapça yoktur([17]). Eğer bir şey varsa, **الخاء** **حاء**dan بدل edilmiştir. Onun zikri geçti.

(**جلد**) **الجيم** ve **اللام** ve **الدال** tek asıldır; o da kuvvet ve sertliğe delâlet eder. **الجِلْدُ** bilinen (şey)dir; o, altındaki etten daha kuvvetli ve daha serttir. **الجَلَد**: derinin sertliğidir. **الأجلاد**: beden; erkeğin bedenine **أجلادُهُ** ve **تجاليده** denilir. **المِجْلَد**: ağıt sırasında yüzüne vurduğu, ağıtçı kadınla birlikte bulunan bir deridir. Dedi:
خرجْنَ جريراتٍ وأبدَيْنَ مِجْلَداً *** وجالَتْ عليهن المكتَّبةُ الصُّفْرُ([18])
**الجَلَد** hakkında iki söz vardır: birincisi, devenin ve başkasının derisinin yüzülüp başka bir binek hayvana giydirilmesidir. Dedi:
* كأنَّه في جَلَدٍ مُرَفَّلِ([19]) *
İkinci söz: **الحُِوار**ın derisinin sonra **ثُماماً** yahut başkasını doldurmak; ve annesini ona döndürmek; böylece onu benimser. ‘Accâc dedi:
وقد أُراني للغَواني مِصْيَدا *** مُلاوَةً كأنَّ فَوقِي جَلَدَا([20])
Der ki: onlar beni benimser ve bana şefkat ederler; tıpkı devenin **الجَلَد**i benimsemesi gibi.
İbnü’l-A‘râbî derdi: **الجِلْد** ve **الجَلَد** birdir; tıpkı **شِبْه** ve **شَبَه** denildiği gibi. İbnü’s-Sikkît dedi: bu bilinen değildir. Ve denilir: adam, devesini **جَلَّدَ** etti; yani onun derisini çekip çıkardı. “Devesini **سَلَخَ** etti” denilmez. Ve denilir: **فرس مجلَّد**; eğer kamçı darbesinden sızlanmıyorsa. Ve denilir: **ناقةٌ ذات مجلودٍ**; eğer güçlü ise. Dedi:
مِن اللَّواتي إذا لانَتْ عريكتُها *** يبقى لها بعدها آلٌ ومَجْلُودُ([21])
Ve denilir ki **الجَلَد**: büyük **البُعْران**([22])dandır; onda küçükler yoktur. Ve **الجَلَد**: kalın sert topraktır. Ve **الجِلاد**: develerden (bir tür)dür; **الخُور**([23])dan daha az sütlü olur; tekili **جلدة**.

(**جلذ**) **الجيم** ve **اللام** ve **الذال**, kuvvet bakımından bir öncekinin delâlet ettiğine delâlet eder. **الجِلْذَاءَةُ**: kalın sert toprak. **الجُلْذِيّة**: güçlü hızlı deve. **الجُلْذِيُّ**: güçlü hızlı yürüyüş. Dedi:
* لتَقْرُبِنَّ قَرَباً جُلْذيَّا([24]) *
İbn Mukbil’in sözüne gelince:
ضرب النّواقيس فيه ما يفَرِّطه *** أيدِي الجَلاذِي وجُون ما يُعفِّينا([25])
O, Hristiyanları zikreder. **الجَلاذِيّ**: onun kavmi ve hizmetkârlarıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: ancak ona **جُلْذِيّاً** denildi; çünkü başının ortasını tıraş etti; böylece o yer, düz taş olan **الجُلْذِي**ye benzetildi.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Bu beyitte **الجُونَ**un güvercinler olduğunu zannetmeye devam ettik; ötüşten (bir şey) eksiltmezler; ta ki İbn Mukbil’in evladından bazısından bana rivayet edilinceye kadar: **الجُون** kandillerdir; beyazlıklarından dolayı böyle adlandırılmıştır. “**ما يعفِّين**”: sönmezler. Ve bu hizmetkârların çan çalmada gevşeklik göstermedikleri. Ve denilir: “**اجلوَّذَ**”; yani hızlandı.

(**جلس**) **الجيم** ve **اللام** ve **السين** tek kelimedir ve tek asıldır; o, şeyde yükselmektir. Denilir: adam **جَلَسَ** **جُلوساً**; bu, uykudan ve uzanmadan sonra olur. Eğer ayakta ise, ona muhalif olan hâl **القُعود**dur. Denilir: “**قام** ve **قعد**”; ve onu **المُقِيمُ** ve **المُقْعد** aldı. **الجِلْسة**: oturanın üzerinde bulunduğu hâldir; denilir: “Güzel bir **جِلْسةً** oturdu.” **الجَلْسة**: bir defadır. Ve denilir: adam **جَلَس** etti; yani **نَجْداً**ya geldi; bu, babın kıyasıdır; çünkü **نَجْداً**, **الغور**un zıddıdır; onda yükselme vardır. Ve **نَجْد**a **الجَلْس** denilir. Ondan hadis: “Onlara **مَعَادِنَ القَبَلِيَّة**nin **غَوْريَّها**sını ve **جَلْسيَّها**sını verdi([26]).” Hüzeylî([27]) dedi:
إذا ما جَلَسْنَا لا تزال تَنُوبنا *** سُلَيمٌ لدى أبياتنا وهَوازِنُ([28])
Ve bir başkası:
* وعن يمين الجالس المُنجِدِ([29]) *
Ve dedi([30]):
قُلْ للفرزْدَق والسَّفَاهةُ كاسْمِها *** إن كنتَ كارِهَ ما أمَرْتُكَ فاجْلِسِ([31])
“**نَجْداً**ya gel” demek ister. Ebû Hâtim dedi: Ümmü’l-Heysem dedi: **الرّخَمة** **جَلَستِ** etti; yani çöktü. Ve **الجلْس**: yerin kalınlığıdır. Bundan: “**ناقةٌ جَلْس**” yani sert, şiddetli (deve). İşte bu bab, gördüğün gibi süreklidir. A‘şâ’nın sözüne gelince:
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجً *** وَسِيسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما([32])
Denilir ki o Farsçadır; o **جُلْشَان**([33])dır; gül serpintisi.

(**جلط**) **الجيم** ve **اللام** ve **الطاء**, azlığına rağmen kıyası sürekli bir asıldır; o, şeyin soyunmasıdır. Denilir: başını **جلَطَ** etti; yani onu tıraş etti. Ve kılıcını **جَلَط** etti; yani onu kınından çekti.

(**جلع**) **الجيم** ve **اللام** ve **العين** tek asıldır; o, bir öncekine yakındır. Hayâsı az kadına **جلِعَة** denilir; sanki hayâ örtüsünü açmıştır. Ve denilir: “Falanın ağzı **جَلِعَ**”; yani dudağı büzüldü ve dişleri göründü.
Halîl dedi: **المُجالَعة**: bir içişte yahut taksimde kavmin çekişmesidir. Dedi:
* ولا فاحش عند الشَّرابِ مجالع([34]) *

(**جلف**) **الجيم** ve **اللام** ve **الفاء** tek asıldır; kesmeye ve soymaya delâlet eder. Denilir: şeyi **جلَفَ** etti **جَلْفاً**; yani onu kökünden kazıdı; o, **الجَرْف**ten daha şiddetlidir. Ve **رجل مُجَلَّف**: onu zaman **جلَّفه** etti; malına gelip geçti. Bu, Ferazdak’ın sözüdür:
وعَضُّ زمانٍ يابنَ مَرْوانَ لم يَدَعْ *** مِن المال إلاَّ مُسْحَتاً أوْ مُجَلَّفُ([35])
Ve **الجِلْفَة**: şeyden bir parçadır. Ve **الجِلْف**: başsız ve ayaksız yüzülmüş (hayvan)dır—bundan dolayı “o **جِلْفٌ جَافٍ**tır” derler—ve uçları kesik olduğu için bununla adlandırılmıştır.

(**جلق**) **الجيم** ve **اللام** ve **القاف** ne asıldır ne de fer‘dir. Ve **جِلَّق**: bir beldedir; Arapça değildir. Dedi:
لِلهِ دَرُّ عِصابةٍ نادمتُهم *** يوماً بِجِلَّقَ في الزَّمانِ الأوّلِ([36])

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل الجلس: الغليظ من الأرض، وسمي النجد جلسا لذلك، وروي (أنه عليه السلام أعطاهم معادن القبلية غوريها وجلسيها) (الحديث عن عوف المزني أن النبي صلى الله عليه وسلم أقطع بلال بن الحارث معادن القبلية جلسيها وغوريها وحيث يصلح الزرع من قدس، ولم يعطه حق مسلم، وكتب له النبي صلى الله عليه وسلم بذلك كتابا.
أخرجه أبو داود في باب إقطاع الأرضين بطريقين احدهما عن ابن عباس وهو حسنن والآخر عن عوف وهو ضعيف. راجع معالم السنن 3/41؛ وهو في المستدرك 3/17؛ ومعالم السنن 8/280.
ومعادن القبلية: من ناحية الفرع. قوله: غوريها وجلسيها يريد أنه أقطعه وهادها ورباها).
وجلس أصله أن يقصد بمقعده جلسا من الأرض، ثم جعل الجلوس لكل قعود، والمجلس: لكل موضع يقعد فيه الإنسان. قال الله تعالى: ﴿إذا قيل لكم تفسحوا في المجالس فافسحوا يفسح الله لكم﴾ [المجادلة/11]. *** جلو
- أصل الجلو: الكشف الظاهر، يقال: أجليت القوم عن منازلهم فجلوا عنها. أي: أبرزتهم عنها، ويقال: جلاه، نحو قول الشاعر:
*فلما جلاها بالأيام تحيزت**ثبات عليها ذلها واكتئابها*
(البيت لأبي ذؤيب الهذلي، وهو في ديوان الهذليين 1/79؛ والمجمل 1/193)
وقال الله عز وجل: ﴿ولولا أن كتب الله عليهم الجلاء لعذبهم في الدنيا﴾ [الحشر/3]، ومنه: جلا لي خبر، وخبر جلي، وقياس جلي (يسمى قياس العلة، وهو ما كانت العلة موجبة فيه للحكم، كقياس الضرب على التأفيف للوالدين في التحريم لعلة الإيذاء راجع شرح الورقات للمحلي ص 20)، ولم يسمع فيه جال. وجلوت العروس جلوة، وجلوت السيف جلاء، والسماء جلواء أي: مصحية، ورجل أجلى: انكشف بعض رأسه عن الشعر، والتجلي قد يكون بالذات نحو: ﴿والنهار إذا تجلى﴾ [الليل/2]، وقد يكون بالأمر والفعل، نحو: ﴿فلما تجلى ربه للجبل﴾ [الأعراف/143]. وقيل: فلان ابن جلا (اللسان: جلا) أي: مشهور، وأجلوا عن قتيل إجلاء.

##### Türkçe

- **أصل الجلس**: yerin kalın olanı; bu sebeple Necd’e **جلسا** adı verilmiştir. Ve rivayet edilmiştir: (O’nun -aleyhisselâm- onlara **معادن القبلية**’nin **غوريها**’sını ve **جلسيها**’sını verdiği) (hadis: Avf el-Müzenî’den: Peygamber صلى الله عليه وسلم Bilâl b. el-Hâris’e **معادن القبلية**’yi, onun **جلسيها**’sını ve **غوريها**’sını ve **قدس**’tan ekinin elverişli olduğu yeri iktâ etti; ve bir Müslümanın hakkını ona vermedi; ve Peygamber صلى الله عليه وسلم bununla ona bir yazı yazdı.
Ebû Dâvûd bunu, arazilerin iktâı babında iki yoldan çıkarmıştır; ikisinden biri İbn Abbâs’tan olup o hasendir, diğeri Avf’tan olup o zayıftır. **معالم السنن** 3/41’e müracaat et; ve o **المستدرك** 3/17’dedir; ve **معالم السنن** 8/280’dedir.
Ve **معادن القبلية**: el-Fer‘ cihetindendir. Onun sözü: **غوريها وجلسيها**; onunla, onun vadilerini ve tepelerini iktâ ettiğini kasteder).
Ve **جلس**’in aslı: oturağıyla yerden bir **جلسا**’yı kastetmektir; sonra **الجلوس** her oturuş için kılındı. Ve **المجلس**: insanın içinde oturduğu her yer içindir. Allah تعالى dedi: ﴿إذا قيل لكم تفسحوا في المجالس فافسحوا يفسح الله لكم﴾ [المجادلة/11]. *** **جلو**
- **أصل الجلو**: açık olan açığa çıkarma; denir ki: **أجليت القوم عن منازلهم فجلوا عنها**; yani: onları ondan dışarı çıkardım. Ve denir ki: **جلاه**; şairin sözü gibi:
*فلما جلاها بالأيام تحيزت**ثبات عليها ذلها واكتئابها*
(beyit Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir; ve **ديوان الهذليين** 1/79’da; ve **المجمل** 1/193’dedir)
Ve Allah عز وجل dedi: ﴿ولولا أن كتب الله عليهم الجلاء لعذبهم في الدنيا﴾ [الحشر/3]. Ve ondandır: **جلا لي خبر** ve **خبر جلي** ve **قياس جلي** (ona **قياس العلة** denir; ve o, illetin onda hükmü gerektirici olduğu şeydir; ebeveyne “öf” demeye kıyasla vurmanın, eziyet illeti sebebiyle haramlıkta kıyası gibi; **شرح الورقات**’a, el-Mahallî’nin, s. 20, müracaat et); ve onda **جال** işitilmemiştir. Ve **جلوت العروس جلوة**; ve **جلوت السيف جلاء**. Ve **السماء جلواء**; yani: açık. Ve **رجل أجلى**: başının bir kısmı saçtan açığa çıkmıştır. Ve **التجلي** zat ile olabilir; ﴿والنهار إذا تجلى﴾ [الليل/2] gibi. Ve iş ve fiil ile olabilir; ﴿فلما تجلى ربه للجبل﴾ [الأعراف/143] gibi. Ve denilmiştir: **فلان ابن جلا** (**اللسان**: **جلا**) yani: meşhur. Ve **أجلوا عن قتيل إجلاء**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ل س
هـو حسـن الجلسـة وهـذا جليسه وجلسه ومجالسه‏.‏
ولا تجالس من لا تجانس‏.‏
وتجالسوا فتآنسوا‏.‏
ورأيتهم مجلساً أي جالسين‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ لهم مجلس صهب السبال أذلة سواسيـة أحرارهـا وعبيدها ورآنـي قائمـاً فاستجلسنـي‏.‏
وجلـس القـوم‏:‏ أنجـدوا ورأيتهـم يعدون جالسين أي منجدين و ‏"‏ أعطى رسول الله صلى الله عليه وسلم بلال بن الحارث معادن القبلية‏:‏ جلسيّها وغوريّها ‏"‏ وقال دريد‏:‏ حرام عليها أن ترى في حياتها كمثل أبي جعد فغوري أو اجلسي وناقة جلس‏:‏ مشرفة‏.‏
وكأنه كسرى مع جلسائه في جلّسانه وهو قبة كانت له ينثر عليه من كوًى في أعلاها الورد تعريب ‏"‏ كلشان ‏"‏‏.‏
فأضحت على ماء العذيب وعينها كوقب الصفا جلسيها قد تغوّرا أي غار ما كان مرتفعا منها‏.‏
وجلست الرخمة‏:‏ جثمت‏.‏
وفلان جليس نفسه إذا كان من أهل العزلة‏.‏

##### Türkçe

ج ل س
O, **الجلسة**’nin güzelliğidir; ve bu, onun **جليس**’idir, ve **جلسه**’si ve **مجالسه**’si(dir).
Ve, uyuşmayan kimseyle **تجالس** etme.
Ve **تجالسوا**; böylece **تآنسوا**.
Ve onları **مجلساً** gördüm; yani **جالسين**.
Zü’r-Rumme dedi:
Onların bir **مجلس**’i vardır: bıyıkları sarımsı-kızıl, zelil; hürleri ve köleleri eşit.
Ve beni ayakta gördü de beni **فاستجلسني**.
Ve **جلس القوم**: **أنجدوا**; ve onları **جالسين** olarak koşar hâlde gördüm; yani **منجدين**. Ve: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم Bilâl b. el-Hâris’e el-Kabliyye madenlerini verdi: onun **جلسيّها**’sını ve **غوريّها**’sını.” Ve Düreyd dedi:
Ona haramdır, hayatında Ebû Ca‘d gibi birini görmesi; artık **فغوري** yahut **اجلسي**.
Ve **ناقة جلس**: yüksekçe (müşrif).
Ve sanki o, Kisrâ’dır; **جلسائه**’siyle birlikte **جلّسانه**’sında; o, kendisine ait bir kubbeydi; üst tarafındaki pencerelerden üzerine gül serpilirdi; **كلشان**’ın ta‘rîbidir.
Derken **ماء العذيب** üzerinde sabahladı; ve gözü, safâ kayasının oyuğu gibi; onun **جلسيها**’sı artık **قد تغوّرا**; yani ondan yüksek olan şey çukurlaştı.
Ve **جلست الرخمة**: çöktü (yere yapıştı).
Ve falan, eğer inziva ehli ise, **جليس نفسه**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجُلُوسُ: القُعود. جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً، فهو جالس من قوم جُلُوسٍ وجُلاَّس، وأَجْلَسَه غيره. والجِلْسَةُ: الهيئة التي تَجْلِسُ عليها، بالكسر، على ما يطرد عليه هذا النحو، وفي الصحاح: الجِلْسَةُ الحال التي يكون عليها الجالس، وهو حَسَنُ الجِلْسَة. والمَجْلَسُ، بفتح اللام، المصدر، والمَجلِس: موضع الجُلُوس، وهو من الظروف غير المُتَعَدِّي إِليها الفعلُ بغير في، قال سيبويه: لا تقول هو مَجْلِسُ زيد. وقوله تعالى: يا أَيها الذين آمنوا إِذا قيل لكم تَفَسَّحوا في المَجْلِس؛ قيل: يعني به مَجْلِسَ النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، وقرئَ: في المجالس، وقيل: يعني بالمجالس مجالس الحرب، كما قال تعالى: مقاعد للقتال. ورجل جُلَسَة مثال هُمَزَة أَي كثير الجُلوس. وقال اللحياني: هو المَجْلِسُ والمَجْلِسَةُ؛ يقال: ارْزُنْ في مَجْلِسِك ومَجْلِسَتِك. والمَجْلِسُ: جماعة الجُلُوس؛ أَنشد ثعلب:
لهم مَجْلِسٌ صُهْبُ السِّبال أَذلَّةٌ،
سَواسِيَةٌ أَحْرارُها وعَبِيدُها
وفي الحديث: وإِن مَجْلِس بني عوف ينظرون إِليه؛ أَي أَهل المجْلِس على حذُ المضاف. يقال: داري تنظر إِلى داره إذا كانت تقابلها، وقد جالَسَه مُجالَسَةً وجِلاساً. وذكر بعض الأَعراب رجلاً فقال: كريمُ النِّحاسِ طَيِّبُ الجِلاسِ.
والجِلْسُ والجَلِيسُ والجِلِّيسُ: المُجالِسُ، وهم الجُلَساءُ والجُلاَّسُ، وقيل: الجِلْسُ يقع على الواحد والجمع والمذكر والمؤَنث. ابن سيده: وحكى اللحياني أََن المَجْلِسَ والجَلْسَ ليشهدون بكذا وكذا، يريد أَهلَ المَجْلس، قال: وهذا ليس بشيء إِنما على ما حكاه ثعلب من أَن المَجْلِس الجماعة من الجُلُوس، وهذا أَشبه بالكلام لقوله الجَلْس الذي هو لا محالة اسم لجمع فاعل في قياس قول سيبويه أَو جمع له في قياس قول الأَخفش. ويقال: فلان جَلِيسِي وأَنا جَلِيسُه وفلانة جَلِيسَتي، وجالَسْتُه فهو جِلْسي وجَلِيسي، كما تقول خِدْني وخَديني، وتَجالَسُوا في المَجالِسِ. وجَلَسَ الشيءُ: أَقام؛ قال أَبو حنيفة: الوَرْسُ يزرع سَنة فَيَجْلِسُ عَشْرَ سنين أَي يقيم في الأَرض ولا يتعطل، ولم يفسر يتعطل.
والجُلَّسانُ: نِثار الوَردِ في المَجْلِس. والجُلَّسانُ: الورد الأَبيض. والجُلَّسانُ: ضرب من الرَّيّحان؛ وبه فسر قول الأَعشى: لها جُلَّسانٌ عندها وبَنَفْسَجٌ،
وسِيْسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما
وآسٌ وخِيْرِيٌّ ومَروٌ وسَوْسَنٌ
يُصَبِّحُنا في كلِّ دَجْنٍ تَغَيَّما
وقال الليث: الجُلَّسانُ دَخِيلٌ، وهو بالفارسية كُلَّشان. غيره: والجُلَّسانُ ورد ينتف ورقه وينثر عليهم. قال: واسم الورد بالفارسية جُلْ، وقول الجوهري: هو معرب كُلْشان هو نثار الورد. وقال الأَخفش: الجُلَّسانُ قبة ينثر عليها الورد والريحان. والمَرْزَجُوش: هو المَردَقوش وهو بالفارسية أُذن الفأْرة، فَمَرْزُ فأْرة وجوش أُذنها، فيصير في اللفظ فأْرة أُذن بتقديم المضاف إِليه على المضاف، وذلك مطرد في اللغة الفارسية، وكذلك دُوغْ باجْ للمَضِيرَة، فدوغ لبن حامض وباج لون، أَي لون اللبن، ومثله سِكْباج، فسك خلّ وباج لون، يريد لون الخل. والمنمنم: المصفرّ الورق، والهاس في عندها يعود على خمر ذكرها قبل البيت؛ وقول الشاعر:
فإِن تَكُ أَشْطانُ النَّوى اخْتَلَفَتْ بنا،
كما اختَلَفَ ابْنا جالِسٍ وسَمِيرِ
قال: ابنا جالس وسمير طريقان يخالف كل واحد منهما صاحبه. وجَلَسَتِ الرَّخَمَةُ: جَثَمَتْ. والجَلْسُ: الجبل. وجَبَل جَلْسٌ إِذا كان طويلاً؛ قال الهذلي:
أَوْفى يَظَلُّ على أَقْذافِ شاهِقَةٍ،
جَلْسٍ يَزِلُّ بها الخُطَّافُ والحَجَلُ
والجَلْسُ: الغليظ من الأَرض، ومنه جمل جَلْسٌ وناقة جَلْسٌُّ أَي وثيقٌ جسيم. وشجرة جَلْسٌ وشُهْدٌ أَي غليظ. وفي حديث النساءِ: بِزَوْلَةٍ وجَلْسِ. ويقال: امرأَة جَلْسٌ للتي تجلس في الفِناء ولا تبرح؛ قالت الخَنْساء:
أَمّا لَياليَ كنتُ جارِيةً،
فَحُفِفْتُ بالرٍُّقَباء والجَلْسِ
حتى إِذا ما الخِدْرُ أَبْرَزَني،
نُبِذَ الرِّجالُ بِزَوْلَةٍ جَلْسِ
وبِجارَةٍ شَوْهاءَ تَرْقُبُني،
وهَمٍ يَخِرُّ كمَنْبَذِ الحِلْسِ
قال ابن بري: الشعر لحُمَيْدِ بنِ ثَوْرٍ، قال: وليس للخنساء كما ذكر الجوهري، وكان حُمَيْدٌ خاطب امرأَة فقالت له: ما طَمِعَ أَحدٌ فيّ قط، وذكرت أَسبابَ اليَأْسِ منها فقالت: أَما حين كنتُ بِكْراً فكنت محفوفة بمن يَرْقُبُني ويحفظني محبوسةً في منزلي لا أُتْرَكُ أَخْرُجُ منه، وأَما حين تزوَّجت وبرز وجهي فإِنه نُبِذَ الرجالُ الذين يريدون أَن يروني بامرأَة زَوْلَةٍ فَطِنَةٍ، تعني نفسها، ثم قالت: ورُمِيَ الرجالُ أَيضاً بامرأَة شوهاء أَي حديدة البصر ترقبني وتحفظني ولي حَمٌ في البيت لا يبرح كالحِلْسِ الذي يكون للبعير تحت البرذعة أَي هو ملازم للبيت كما يلزم الحِلْسُ برذعة البعير، يقال: هو حِلْسُ بيته إِذا كان لا يبرح منه. والجَلْسُ: الصخرة العظيمة الشديدة. والجَلْسُ: ما ارتفع عن الغَوْرِ، وزاد الأَزهري فخصص: في بلاد نَجْدٍ. ابن سيده: الجَلْسُ نَجْدٌ سميت بذلك. وجَلَسَ القومُ يَجْلِسونَ جَلْساً: أَتوا الجَلْسَ، وفي التهذيب: أَتوا نَجْداً؛ قال الشاعر:
شِمالَ مَنْ غارَ بهِ مُفْرِعاً،
وعن يَمينِ الجالِسِ المُنْجدِ
وقال عبد اللَّه بن الزبير:
قُلْ للفَرَزْدَقِ والسَّفاهَةُ كاسْمِها:
إِن كنتَ تارِكَ ما أَمَرْتُكَ فاجْلِسِ
أَي ائْتِ نَجْداً؛ قال ابن بري: البيت لمَرْوان ابن الحَكَمِ وكان مروان وقت ولايته المدينة دفع إِلى الفرزدق صحيفة يوصلها إِلى بعض عماله وأَوهمه أَن فيها عطية، وكان فيها مثل ما في صحيفة المتلمس، فلما خرج عن المدينة كتب إِليه مروان هذا البيت:
ودَعِ المدينةَ إِنَّها مَحْرُوسَةٌ،
واقْصِدْ لأَيْلَةَ أَو لبيتِ المَقْدِسِ
أَلْقِ الصحيفةَ يا فَرَزْدَقُ، إِنها
نَكْراءُ، مِثلُ صَحِيفَةِ المُتَلَمِّسِ
وإِنما فعل ذلك خوفاً من الفرزدق أَن يفتح الصحيفة فيدري ما فيها فيتسلط عليه بالهجاء. وجَلَسَ السحابُ: أَتى نَجْداً أَيضاً؛ قال ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّة:
ثم انتهى بَصَري، وأَصْبَحَ جالِساً
منه لنَجْدٍ طائِفٌ مُتَغَرِّبُ
وعداه باللام لأَنه في معنى عامداً له. وناقة جَلْسٌ: شديدة مَشْرِفَة شبهت بالصخرة، والجمع أَجْلاسٌ؛ قال ابن مقبل:
فأَجْمَعُ أَجْلاساً شِداداً يَسُوقُها
إِليَّ، إِذا راحَ الرِّعاءُ، رِعائِيا
والكثير جِلاسٌ، وجَمَلٌ جَلْسٌ كذلك، والجمع جِلاسٌ. وقال اللحياني: كل عظيم من الإِبل والرجال جَلْسٌ. وناقة جَلْسٌ وجَمَلٌ جَلْسٌ: وثيق جسيم، قيل: أَصله جَلْزٌ فقلبت الزاي سيناً كأَنه جُلِزَ جَلْزاً أَي فتل حتى اكْتَنَزَ واشتد أَسْرُه؛ وقالت طائفة: يُسَمَّى جَلْساً لطوله وارتفاعه. وفي الحديث: أَنه أَقطع بلال بن الحرث مَعادِنَ الجَبَلِيَّة غَوريَّها وجَلْسِيَّها؛ الجَلْسُ: كل مرتفع من الأَرض؛ والمشهور في الحديث: معادِنَ القَبَلِيَّة، بالقاف، وهي ناحية قرب المدينة، وقيل: هي من ناحية الفُرْعِ. وقِدْحٌ جَلْسٌ: طويلٌ، خلاف نِكْس؛ قال الهذلي: كَمَتْنِ الذئبِ لا نِكْسٌ قَصِيرٌ
فأُغْرِقَه، ولا جَلْسٌ عَمُوجُ
ويروى غَمُوجٌ، وكل ذلك مذكور في موضعه.
والجِلْسِيُّ: ما حول الحَدَقَة، وقيل: ظاهر العين؛ قال الشماخ. فأَضْحَتْ على ماءِ العُذَيْبِ، وعَيْنُها
كَوَقْبِ الصَّفا، جِلْسِيُّها قد تَغَوَّرا
ابن الأَعرابي: الجِلْسُ الفَدْمُ، والجَلْسُ البقية من العسل تبقى في الإِناء. ابن سيده: والجَلْسُ العسل، وقيل: هو الشديد منه؛ قال الطِّرماح:وما جَلْسُ أَبكارٍ أَطاعَ لسَرْحِها
جَنى ثَمَرٍ، بالوادِيَيْنِ، وَشُوعُ
قال أَبو حنيفة: ويروى وُشُوعُ، وهي الضُّرُوبُ. وقد سمت جُلاساً وجَلاَّساً؛ قال سيبويه عن الخليل: هو مشتق، واللَّه أَعلم.

##### Türkçe

**الجُلُوسُ**: oturma. **جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً**: oturdu, oturur, oturuş olarak; o, **جالس**tir; bir kavimden **جُلُوسٍ** ve **جُلاَّس**(tır). Ve başkası onu **أَجْلَسَه** (oturttu). **الجِلْسَةُ**: üzerine oturduğun heyet/biçim; kesre ile; bu babın üzerinde düzenli gittiği üzere. Ve **الصحاح**’ta: **الجِلْسَةُ** oturanın üzerinde bulunduğu hâldir; ve o, **حَسَنُ الجِلْسَة**(dir). Ve **المَجْلَسُ**, **اللام**’ın fethiyle, mastardır; ve **المَجلِس**: **الجُلُوس** yeri; ve o, fiilin **في** olmaksızın kendisine geçmediği zarf(lar)dandır. Sîbeveyh dedi: “**هو مَجْلِسُ زيد** demezsin.” Ve Yüce sözü: “Ey iman edenler, size **المَجْلِس**’te genişleyin denildiği zaman…”; denildi ki: bununla Nebî’nin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **مَجْلِس**’i kastedilir. Ve “**في المجالس**” diye de okunmuştur. Ve denildi ki: **بالمجالس** ile savaş meclisleri kastedilir; nitekim Yüce Allah dedi: “savaş için oturaklar/yerler.” Ve bir adam **جُلَسَة** (dır), **هُمَزَة** misali; yani çok oturan. Lihyânî dedi: o, **المَجْلِسُ** ve **المَجْلِسَةُ**’dir; denir: “**ارْزُنْ في مَجْلِسِك ومَجْلِسَتِك**.” Ve **المَجْلِسُ**: oturanlar topluluğu; Sa‘leb inşâd etti:
لهم مَجْلِسٌ صُهْبُ السِّبال أَذلَّةٌ،
سَواسِيَةٌ أَحْرارُها وعَبِيدُها

Hadiste: “Ve şüphesiz Benî ‘Avf’un **مَجْلِس**’i ona bakıyorlardı”; yani muzâfın hazfi üzere **المَجْلِس** ehli. Denir: “evim onun evine bakar” — onu karşılıyorsa. Ve onunla **مُجالَسَةً** ve **جِلاساً** olarak oturdu. Ve bazı bedevîler bir adamı andı da dedi: “**كريمُ النِّحاسِ طَيِّبُ الجِلاسِ**.”

**الجِلْسُ** ve **الجَلِيسُ** ve **الجِلِّيسُ**: birlikte oturan; ve onlar **الجُلَساءُ** ve **الجُلاَّسُ**(tır). Ve denildi ki: **الجِلْسُ** tekil, çoğul, müzekker ve müennese vâki olur. İbn Sîde: Lihyânî’nin, “**المَجْلِسَ** ve **الجَلْسَ** şuna şuna şahitlik ederler” diye hikâye ettiğini nakletti; **المَجْلس** ehlini kasteder. Dedi: bu bir şey değildir; ancak Sa‘leb’in hikâye ettiği üzere: **المَجْلِس** oturanlardan olan topluluktur. Ve bu, söz bakımından daha benzer(dir); **الجَلْس** sözü sebebiyle ki o, Sîbeveyh’in kıyasındaki “fâil cem‘i” için mutlaka bir isimdir; yahut Ahfeş’in kıyasındaki onun cem‘idir.

Ve denilir: “falanca **جَلِيسِي** ve ben onun **جَلِيسُه**’yim; ve falanca kadın **جَلِيسَتي**.” Ve onunla oturdum: **جالَسْتُه**; o da benim **جِلْسي** ve **جَلِيسي**’mdir; nitekim “**خِدْني** ve **خَديني**” dersin. Ve **تَجالَسُوا في المَجالِسِ**. Ve **جَلَسَ الشيءُ**: ikamet etti; Ebû Hanîfe dedi: **الوَرْسُ** bir yıl ekilir, sonra on yıl **فَيَجْلِسُ**; yani yerde ikamet eder ve boşa çıkmaz; “boşa çıkmak”ı açıklamadı.

**الجُلَّسانُ**: mecliste gülün saçıntısı. **الجُلَّسانُ**: beyaz gül. **الجُلَّسانُ**: reyhândan bir tür; ve bununla A‘şâ’nın sözü tefsir edildi:
لها جُلَّسانٌ عندها وبَنَفْسَجٌ،
وسِيْسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما
وآسٌ وخِيْرِيٌّ ومَروٌ وسَوْسَنٌ
يُصَبِّحُنا في كلِّ دَجْنٍ تَغَيَّما

Leys dedi: **الجُلَّسانُ** dâhildir; ve o, Farsçada **كُلَّشان**(dır). Başkası: **الجُلَّسانُ** yaprakları koparılıp (insanların) üzerine saçılan güldür. Dedi: gülün adı Farsçada **جُلْ**’dür. Ve Cevherî’nin sözü: o, mu‘arreb **كُلْشان**’dır; o, gül saçıntısıdır. Ahfeş dedi: **الجُلَّسانُ** üzerine gül ve reyhan saçılan kubbedir. **المَرْزَجُوش**: o, **المَردَقوش**’tur; ve o, Farsçada “**أُذن الفأْرة**”dir; böylece **فَمَرْزُ** “fare”, **وجوش** “onun kulağı”dır; böylece lafızda “**فأْرة أُذن**” olur; muzâfun ileyhin muzâfa takdimiyle; ve bu, Fars dilinde düzenlidir. Yine **دُوغْ باجْ** (da) **المَضِيرَة** içindir: **فدوغ** ekşi süt, **وباج** renk; yani sütün rengi. Ve bunun benzeri **سِكْباج**: **فسك** sirke, **وباج** renk; sirkenin rengini kasteder. Ve **المنمنم**: yaprağı sararmış olan. Ve “**الهاس**” (zamiri) “**عندها**”da, beyitten önce zikrettiği şaraba döner. Ve şairin sözü:
فإِن تَكُ أَشْطانُ النَّوى اخْتَلَفَتْ بنا،
كما اختَلَفَ ابْنا جالِسٍ وسَمِيرِ

Dedi: **ابنا جالس وسمير** birbirine muhalif iki yoldur; her biri ötekine muhalefet eder. Ve **جَلَسَتِ الرَّخَمَةُ**: çöktü. **الجَلْسُ**: dağ. Ve uzun olursa “**جَبَل جَلْسٌ**”; Hüzeylî dedi:
أَوْفى يَظَلُّ على أَقْذافِ شاهِقَةٍ،
جَلْسٍ يَزِلُّ بها الخُطَّافُ والحَجَلُ

Ve **الجَلْسُ**: yerin kalın/sert olanı; bundan “**جمل جَلْسٌ**” ve “**ناقة جَلْسٌ**”; yani sağlam, iri. Ve “**شجرة جَلْسٌ**” ve “**شُهْدٌ**”; yani kalın. Kadınlar hadîsinde: “**بِزَوْلَةٍ وجَلْسِ**.” Ve denilir: avluda oturup ayrılmayan kadına “**امرأَة جَلْسٌ**”; Hansâ dedi:
أَمّا لَياليَ كنتُ جارِيةً،
فَحُفِفْتُ بالرٍُّقَباء والجَلْسِ
حتى إِذا ما الخِدْرُ أَبْرَزَني،
نُبِذَ الرِّجالُ بِزَوْلَةٍ جَلْسِ
وبِجارَةٍ شَوْهاءَ تَرْقُبُني،
وهَمٍ يَخِرُّ كمَنْبَذِ الحِلْسِ

İbn Berrî dedi: şiir Humeyd b. Sevr’ündür; Cevherî’nin zikrettiği gibi Hansâ’nın değildir. Humeyd bir kadına talip olmuştu; kadın ona dedi ki: “hiç kimse bende asla tama‘ etmedi”; ve ondan ümitsizliğin sebeplerini zikretti de dedi ki: “Bekâr iken beni gözetleyen ve koruyan kimselerle çevriliydim; evimde hapsedilmiş olarak; ondan çıkmama bırakılmazdım. Evlenip yüzüm açığa çıkınca, beni görmek isteyen erkekler, zeki bir **زَوْلَةٍ** kadınla — kendisini kastediyor — defedildi.” Sonra dedi: “Erkekler ayrıca **شوهاء** bir kadınla da atıldı”; yani keskin bakışlı; beni gözetler ve korur. Ve evde bir **حَمٌ**’ım var; **الحِلْسِ** gibi ayrılmaz: yani evin lâzımıdır; nitekim **الحِلْسُ** devenin **برذعة**sına yapışık olur. Denir: “o, **حِلْسُ بيته**”dir; evinden ayrılmıyorsa. **الجَلْسُ**: büyük, sert kaya. **الجَلْسُ**: **الغَوْرِ**’dan yükselen şey. Ezherî artırdı da tahsis etti: Necd beldelerinde. İbn Sîde: **الجَلْسُ** Necd’dir; bununla adlandırıldı. Ve “kavim **جَلَسَ** eder, **يَجْلِسونَ جَلْساً**”: **الجَلْسَ**’e geldiler. Ve **التهذيب**’de: Necd’e geldiler. Şair dedi:
شِمالَ مَنْ غارَ بهِ مُفْرِعاً،
وعن يَمينِ الجالِسِ المُنْجدِ

Ve Abdullah b. Zübeyr dedi:
قُلْ للفَرَزْدَقِ والسَّفاهَةُ كاسْمِها:
إِن كنتَ تارِكَ ما أَمَرْتُكَ فاجْلِسِ

Yani: Necd’e gel. İbn Berrî dedi: beyit Mervân b. Hakem’indir. Mervân, Medine valiliği vaktinde Ferazdak’a bir sahife verdi; onu âmillerinden birine ulaştıracaktı; ve onda bir atıyye varmış gibi ona vehmettirdi; oysa onda, Mutalammis’in sahifesinde olanın benzeri vardı. Medine’den çıkınca Mervân ona şu beyitleri yazdı:
ودَعِ المدينةَ إِنَّها مَحْرُوسَةٌ،
واقْصِدْ لأَيْلَةَ أَو لبيتِ المَقْدِسِ
أَلْقِ الصحيفةَ يا فَرَزْدَقُ، إِنها
نَكْراءُ، مِثلُ صَحِيفَةِ المُتَلَمِّسِ

Bunu ancak, Ferazdak’ın sahifeyi açıp içindekini bilmesi ve hicivle ona musallat olması korkusundan yaptı. Ve **جَلَسَ السحابُ**: Necd’e geldi, yine; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
ثم انتهى بَصَري، وأَصْبَحَ جالِساً
منه لنَجْدٍ طائِفٌ مُتَغَرِّبُ

Onu **اللام** ile geçişli kıldı; çünkü “ona yönelen” mânasındadır. Ve “**ناقة جَلْسٌ**”: sert, yüksek; kayaya benzetildi; cem‘i **أَجْلاسٌ**; İbn Mukbil dedi:
فأَجْمَعُ أَجْلاساً شِداداً يَسُوقُها
إِليَّ، إِذا راحَ الرِّعاءُ، رِعائِيا

Ve çoğu **جِلاسٌ**’tır. Ve “**جَمَلٌ جَلْسٌ**” da böyledir; cem‘i **جِلاسٌ**. Lihyânî dedi: develerden ve erkeklerden her büyük olan **جَلْسٌ**’tur. Ve “**ناقة جَلْسٌ**” ve “**جَمَلٌ جَلْسٌ**”: sağlam, iri. Denildi ki: aslı **جَلْزٌ** idi; **الزاي**’i **سين**’e çevrildi; sanki “**جُلِزَ جَلْزاً**” (dır); yani büküldü de sıkılaştı ve bağı kuvvetlendi. Bir topluluk dedi: uzunluğu ve yüksekliği sebebiyle **جَلْساً** diye adlandırılır. Hadiste: Bilâl b. Hâris’e **مَعادِنَ الجَبَلِيَّة**’nin çukur olanlarını ve **جَلْسِيَّها** olanlarını iktâ etti; **الجَلْسُ**: yerin her yüksek olanı. Ve hadiste meşhur olan: **معادِنَ القَبَلِيَّة**; **القاف** ile; o, Medine’ye yakın bir yöredir; ve denildi ki: **الفُرْعِ** tarafındandır. Ve “**قِدْحٌ جَلْسٌ**”: uzun; **نِكْس**’in zıddı. Hüzeylî dedi:
كَمَتْنِ الذئبِ لا نِكْسٌ قَصِيرٌ
فأُغْرِقَه، ولا جَلْسٌ عَمُوجُ

Ve “**غَمُوجٌ**” diye de rivayet edilir; bunların hepsi yerinde zikredilmiştir.

**الجِلْسِيُّ**: **الحَدَقَة**’nin çevresi; ve denildi ki: gözün dışı; Şemmâh dedi:
فأَضْحَتْ على ماءِ العُذَيْبِ، وعَيْنُها
كَوَقْبِ الصَّفا، جِلْسِيُّها قد تَغَوَّرا

İbnü’l-A‘râbî: **الجِلْسُ** **الفَدْمُ**’dur. Ve **الجَلْسُ**: kapta kalan bal artığı. İbn Sîde: ve **الجَلْسُ** baldır; ve denildi ki: onun sert/yoğun olanıdır. Tırmâh dedi:
وما جَلْسُ أَبكارٍ أَطاعَ لسَرْحِها
جَنى ثَمَرٍ، بالوادِيَيْنِ، وَشُوعُ

Ebû Hanîfe dedi: “**وُشُوعُ**” diye rivayet edilir; o, **الضُّرُوبُ**’dur. Ve **جُلاساً** ve **جَلاَّساً** diye adlandırıldı. Sîbeveyh, Halîl’den: o, türemiştir, diye nakletti; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ل س * * جَلَسَ * يجلس بالكسر * جُلُوسا * و * أَجلسهُ * غيره وقوم * جُلُوسٌ * و * المَجْلِسُ * بكسر اللام موضع الجلوس وبفتحها المصدر ورجل * جُلَسَةٌ * بوزن همزة أي كثير * الجُلُوس * و * الجِلْسَةُ * بالكسر الحالة التي يكون عليها * الجالِسُ * و * جالَسَهُ * فهو * جِلْسُهُ * و * جَلِيسُهُ * كما تقول خدنه وخدينه و * تَجالَسوا * في المجالس

##### Türkçe

* **ج ل س** * * **جَلَسَ** * **يجلس** kesre ile * **جُلُوسا** * ve * **أَجلسهُ** * başkası (onu) oturttu; ve bir kavim * **جُلُوسٌ** *; ve * **المَجْلِسُ** * lâm’ın kesresiyle oturma yeri, onun fethasıyla masdar; ve bir adam * **جُلَسَةٌ** * hemzenin vezninde, yani çok * **الجُلُوس** * (eden); ve * **الجِلْسَةُ** * kesre ile, * **الجالِسُ** *’in üzerinde bulunduğu hâl; ve * **جالَسَهُ** *; artık o, onun * **جِلْسُهُ** * ve * **جَلِيسُهُ** *’dur; senin “خدنه” ve “خدينه” dediğin gibi; ve * **تَجالَسوا** * meclislerde.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جلس يجلس جلوسا، بالضم، ومجلسا ، كمقعد، ومنه الحديث:  فإذا أبيتم إلا المجلس فأعطوا الطريق حقه  قال الأصبهاني في المفردات، وتبعه المصنف في البصائر: إن الجلوس إنما هو لمن كان مضطجعا، والقعود لمن كان قائما، باعتبار أن الجالس من كان يقصد الارتفاع، أي مكانا مرتفعا، وإنما هذا يتصور في المضطجع، والقاعد بخلافه، فيناسب القائم. وأجلسته يتعدى بالهمزة. والمجلس موضعه كالمجلسة، بالهاء، حكاهما اللحياني، قال: يقال: ارزن في مجلسك ومجلستك، ونقله الصاغاني عن الفراء وقال: هو كالمكان والمكانة، قال شيخنا وأغرب في الفرق من المجلس بكسر اللام: البيت، وبالفتح: موضع التكرمة المنهي عن الجلوس عليها بغير إذن، قال: ولا يظهر للفتح فيه وجه بل الصواب فيه بالكسر، لأنه اسم لما يجلس عليه. في الصحاح: الجلسة، بالكسر: الحالة التي يكون عليها الجالس، ويقال: هو حسن الجلسة، وقال غيره: الجلسة: الهيئة التي يجلس عليها، بالكسر، على ما يطرد عليه هذا النحو. الجلسة، كتؤدة: الرجل الكثير الجلوس. يقال: هذا جلسك، بالكسر، وجليسك، كأمير، كما تقول خدنك وخدينك، وجليسك، كسكيت، كما في نسختنا، وقد سقط من بعض الأصول، أي مجالسك، وقيل: الجلس: يقع على الواحد والجمع والمؤنث والمذكر، والجليس للمذكر، والأنثى جليسة. وجلاسك: جلساؤك الذين يجالسونك. والجلس، بالفتح: الغليظ من الأرض، هذا هو الأصل في المادة، ومنه سمي الجلوس، وهو أن يضع مقعده في جلس من الأرض، كما صرح به أرباب الاشتقاق، وذكر الفتح مستدرك. الجلس: الشديد من العسل، ويقال: شهد جلس: غليظ. الجلس: الغليظ من الشجر. الجلس: الناقة الوثيقة الجسم الشديدة المشرفة، شبهت بالصخرة، والجمع أجلاس، قال ابن مقبل:
  فأجمع أجلاسا شدادا يسوقها                      إلي إذا راح الرعاء رعائيا والكثير جلاس. وجمل جلس كذلك، والجمع جلاس وقال اللحياني: كل عظيم من الإبل والرجال جلس، وناقة جلس، وجمل جلس: وثيق جسيم، قيل: أصله جلز، فقلبت الزاي سينا، كأنه جلز جلزا، أي فتل حتى اكتنز واشتد أسره، وقالت طائفة: يسمى جلسا لطوله وارتفاعه. الجلس: بقية العسل تبقى في الإناء، قال الطرماح:
  وما جلس أبكار أطاع لسرحها                      جنى ثمر بالـواديين وشـوع الجلس: المرأة تجلس في الفناء لا تبرح، قال حميد بن ثور يخاطب امرأة، فقالت له: ما طمع أحد في قط، فذكرت أسباب اليأس منها، فقالت:
  أما ليالي كنـت جـارية                      فحففت بالرقباء والحبس
  حتى إذا ما الخدر أبرزني                      نبذ الرجال بزولة جلس
  وبجارة شوهاء ترقبنـي                      وحم يخر كمنبذ الحلـس

  الجلس: ما ارتفع من الغور، وزاد الأزهري: فخصص بلاد نجد، وفي المحكم: والجلس: نجد، سميت بذلك. حكى اللحياني: إن المجلس والجلس ليشهدون بكذا وكذا، يريد أهل المجلس، قال ابن سيده: وهذا ليس بشيء، إنما هو على ما حكاه ثعلب من أن المجلس: الجماعة من الجلوس، وهذا أشبه بالكلام، لقوله: الجلس الذي هو لا محالة اسم لجمع فاعل، في قياس قول سيبويه، أو جمع له، في قياس قول الأخفش. الجلس: الغدير، عن ابن عباد. الجلس: الوقت، هكذا في النسخ بالتاء المثناة، والصواب: الوقب، بالموحدة، كما في المحيط. الجلس: السهم الطويل، عن ابن عباد. قلت وهو خلاف النكس قال الهذلي:
  كمتن الذئب لا نكس قصير                      فأغرقه ولا جلس عموج الجلس: الخمر العتيق. الجلس: الجبل وقيل: وهو العالي الطويل، قال الهذلي:
  أدفى يظل على أقذاف شاهـقة                      جلس يزل بها الخطاف والحجل عن ابن الأعرابي: الجلس، بالكسر: الرجل الفدم الغبي. وبلا لام، جلس بن عامر بن ربيعة بن تدول بن الحارث بن بكر بن ثعلبة بن عقبة بن السكون، أبو قبيلة من السكون. والجلسي، بالكسر، وضبطه الصاغاني بالفتح ضبط القلم: ما حول الحدقة، وقيل: ظاهر العين، قال الشماخ:
  فأضحت على ماء العذيب وعينها                      كوقب الصفا جلسيها قد تغـورا الجلاس، كغراب: ابن عمرو الكندي، يروي زيد بن هلال بن قطبة الكندي عنه ، إن صح. الجلاس بن سويد بن الصامت بن خالد الأوسي: صحابيان. وفاته: الجلاس بن صلت اليربوعي له صحبة، روت عنه بنته أم منقذ في الوضوء. والجلسان، بتشديد اللام المفتوحة مع ضم الجيم: نثار الورد في المجلس، معرب كلشن، وقال الجوهري: كلشان، ومثله قول الليث، وكلاهما صحيح، وقيل: الجلسان: الورد الأبيض، وقيل: هو ضرب من الريحان، وبه فسر قول الأعشى:
  لنا جلسان عندها وبنـفـسـج                      وسيسنبر والمرزجوش منمنما
  وآس وخيري ومرو وسوسـن                      يصبحنا في كل دجن تغيمـا وقال الأخفش: الجلسان: قبة ينثر عليها الورد والريحان، ومثله لابن الجواليقي في المعرب، وفي كتاب السامي في الأسامي للميداني: الجلسان معرب كلشان هكذا ذكره مع الصفة والدكة وما يجري مجراهما، ومن سجعات الأساس: كأنه كسرى مع جلسائه في جلسانه، قال: وهي قبة كانت له ينثر عليه من كوة في أعلاها الورد. فإذا عرفت ذلك ظهر لك القصور في عبارة المصنف. ومجالس، بالضم: فرس كان لبني عقيل ، أو بني فقيم. قاله أبو الندى، هكذا ذكره الصاغاني هنا، وسيأتي أيضا في خ-ل-س مثل ذلك، فليتأمل. والقاضي الجليس، كأمير: لقب عبد العزيز بن الحسين بن عبد الله بن أحمد التميمي السعدي، عرف بابن الحباب، وهو لقب جده عبد الله، وإنما لقب بذلك لأنه كان يجالس الخليفة، وللقاضي الفاضل فيه مدائح كثيرة، وقد حدث هو وجماعة من أهل بيته، فأولهم: أخوه عبد الرحمن بن الحسين أبو القاسم، حدث عن محمد ابن أبي الذكر الصقلي، وابنه إبراهيم بن عبد الرحمن حدث عن السلفي، وعبد القوي بن عبد العزيز سمع من ابن رفاعة، وابن أخيه أبو الفضل أحمد بن محمد بن عبد العزيز، سمع السلفي، وغير هؤلاء. ومما يستدرك عليه: المجلس: الناس، حكاه شيخنا عن أبي علي القالي، وأنشد:

  نبئت أن النار بعـدك أوقـدت                      واستب بعدك يا كليب المجلس الشعر لمهلهل. قلت: وأحسن من هذا ما قاله ثعلب: إن المجلس جماعة الجلوس، وأنشد:
  لهم مجلس صهب السبال أذلة                      سواسية أحرارها وعبيدهـا وفي الحديث:  وإن مجلس بني عوف ينظرون إليه  ، أي أهل المجلس، على حذف المضاف. وفي الأساس: رأيتهم مجلسا، أي جالسين. وجالسه مجالسة وجلاسا. وذكر بعض الرجال فقال: كريم النحاس طيب الجلاس. وتجالسوا فتآنسوا، ولا تجالس من لا تجانس. وجلس الشيء: أقام، قال أبو حنيفة: الورس يزرع سنة فيجلس عشر سنين، أي يقيم في الأرض، ولا يتعطل. وابنا جالس وسمير: طريقان يخالف كل واحد منهما صاحبه، قال الشاعر:
  فإن تك أشطان النوى اختلفت بنا                      كما اختلف ابنا جالس وسمـير وهو مجاز. وجلست الرخمة: جثمت. عن أبي الهيثم وفلان جليس نفسه: يقال ذلك لمن كان من أهل العزلة، وهو مجاز، ذكره الزمخشري. والجلس: الصخرة العظيمة الشديدة، قيل: وبه شبهت الناقة. وجلس القوم يجلسون جلسا: أتوا الجلس، وفي التهذيب: أتوا نجدا، قال الشاعر، وهو العرجي:
  شمال من غار به مفرعا                      وعن يمين الجالس المنجد وقال مروان بن الحكم:
  قل للفرزدق والسفاهة كاسمهـا                      إن كنت تارك ما أمرتك فاجلس أي ائت نجدا، وأنشد الزمخشري لدريد:
  حرام عليها أن ترى في حياتـهـا                      كمثل أبي جعد فغوري أو اجلسي ورأيتهم يعدون جالسين، أي منجدين. وجلس السحاب: أتى نجدا، قال ساعدة بن جؤية:
  ثم انتهى بصري وأصبح جالسا                      منه لنجد طائق مـتـغـرب وعداه باللام لأنه في معنى عامدا له، وفي الحديث أنه أقطع بلال بن الحارث معادن القبلية غوريها وجلسيها. قلت: وهي في ناحية الفرع. وقدح جلس: طويل، خلاف نكس، وقد تقدم. وقد سموا جلاسا، ككتان. وفي الأساس: رآني قائما فاستجلسني. قلت: وهذا على خلاف ما ذكرناه من الفرق في أول المادة. وأبو الجلاس عقبة بن يسار الشامي، روى عن علي بن شماخ، على خلاف، وعنه عبد الوارث أبو سعيد، ذكره المزي في الكنى، وعلاثة بن الجلاس الحنظلي: فارس شاعر. وأجلسته في المكان: مكنته في الجلوس.

##### Türkçe

**جلس** oturur, oturur; **جلوسا**, **بالضم**, ve **مجلسا**, **كمقعد**; ve ondan hadis: “Artık eğer ille de **المجلس** (oturma yeri) (istiyorsanız), yola hakkını verin.” **قال الأصبهاني في المفردات، وتبعه المصنف في البصائر**: Şüphesiz **الجلوس** ancak uzanmış olan kimse içindir; **القعود** ise ayakta olan kimse içindir; şu itibarla ki **الجالس** (oturan), yükselmeyi kasteden kimsedir; yani yüksek bir yer( i ); ve bu ancak uzanmış olanda tasavvur edilir; **القاعد** ise bunun tersidir; böylece ayakta olana uygun düşer. Ve **أجلسته** hemze ile geçişli olur. Ve **المجلس** onun yeri, **كالمجلسة**, **بالهاء**; ikisini de **اللحياني** rivayet etti; dedi ki: “Denilir: ‘**ارزن** (ağır/yerleşik dur) **في مجلسك ومجلستك**’.” Ve **الصاغاني** bunu **الفراء**’dan nakletti ve dedi ki: O, **كالمكان والمكانة** gibidir. **قال شيخنا**: Ve **المجلس**’ten ( **اللام**’ın kesresiyle): ev; ve fethayla: izinsiz üzerine oturmanın yasaklandığı ikram yeri; diye farkta garipleşti. Dedi ki: Fethaya onda bir vech görünmez; bilakis doğrusu onda kesredir; çünkü o, üzerine oturulan şey için isimdir. **في الصحاح**: **الجلسة**, kesre ile: oturanın üzerinde bulunduğu hâl; ve denilir: “O, **حسن الجلسة** (oturuşu güzel)dir.” Başkası dedi ki: **الجلسة**: üzerine oturulan hey’et; kesre ile; bu babın üzerinde yürüdüğü şeye göre. **الجلسة**, **كتؤدة**: çok oturan adam. Denilir: “Bu, senin **جلسك**’indir,” kesre ile; ve **جليسك**, **كأمير**, tıpkı “**خدنك** ve **خدينك**” dediğin gibi; ve **جليسك**, **كسكيت**, nüshamızda olduğu üzere; bazı asıllardan düşmüştür; yani seninle oturan(ın). Ve denildi ki: **الجلس** tekil, çoğul, müennes ve müzekker üzerine vaki olur; **الجليس** müzekker içindir; müennes ise **جليسة**’dir. Ve **جلاسك**: senin **جلساؤك**’ın; seni oturtup yanında oturanlar. Ve **الجلس**, fetha ile: yerin kalın/sert olanı; bu, maddede asıl olan budur; ve ondan **الجلوس** isimlendirildi; o da, oturağını yerin **جلس**’ine koymasıdır; iştikak erbabı bunu açıkça söyledi; fethayı zikretmek müstedrektir.

**الجلس**: balın şiddetlisi/katısı; ve denilir: **شهد جلس**: kalın/katı. **الجلس**: ağacın kalın olanı. **الجلس**: gövdesi sağlam, şiddetli, yüksek yapılı deve; kayaya benzetildi; çoğulu **أجلاس**. **قال ابن مقبل**:
  فأجمع أجلاسا شدادا يسوقها                      إلي إذا راح الرعاء رعائيا
Ve çoğu **جلاس**’tır. Ve **جمل جلس** de böyledir; çoğulu **جلاس**. **وقال اللحياني**: Develerden ve adamlardan her büyük olan **جلس**’tir; ve **ناقة جلس** ve **جمل جلس**: sağlam, iri yapılıdır. Denildi ki: aslı **جلز**’dir; sonra **الزاي** **سينا**’ya çevrildi; sanki **جلز** **جلزا**; yani büküldü de dolgunlaştı ve bağı/kuvveti şiddetlendi. Bir taife dedi ki: uzunluğu ve yüksekliği sebebiyle **جلس** diye adlandırılır.

**الجلس**: kapta kalan bal artığı. **قال الطرماح**:
  وما جلس أبكار أطاع لسرحها                      جنى ثمر بالـواديين وشـوع

**الجلس**: avluda oturup ayrılmayan kadın. **قال حميد بن ثور** bir kadına hitap ederek; ona dedi ki: “Hiç kimse, asla, (bende) tama etmedi.” Böylece ondan ümitsizliğin sebeplerini zikretti; sonra dedi ki:
  أما ليالي كنـت جـارية                      فحففت بالرقباء والحبس
  حتى إذا ما الخدر أبرزني                      نبذ الرجال بزولة جلس
  وبجارة شوهاء ترقبنـي                      وحم يخر كمنبذ الحلـس

**الجلس**: **الغور**’dan yükselen şey. **وزاد الأزهري**: böylece **بلاد نجد**’i tahsis etti. **وفي المحكم**: ve **الجلس**: **نجد**’dir; bununla isimlendirildi. **حكى اللحياني**: “Şüphesiz **المجلس** ve **الجلس** falan ve filan ile şehadet ederler,” dedi; **أهل المجلس**’i kasteder. **قال ابن سيده**: Bu bir şey değildir; ancak **ثعلب**’in rivayet ettiği üzeredir: **المجلس**: **الجلوس**’tan bir cemaat; bu, söze daha benzer; onun sözü sebebiyle: **الجلس** ki o, kaçınılmaz olarak **جمع فاعل** için isimdir; **سيبويه**’nin kıyasınca; yahut onun cem’i; **الأخفش**’in kıyasınca.

**الجلس**: gölcük; **عن ابن عباد**. **الجلس**: vakit; nüshalarda böyle, **بالتاء المثناة**; doğrusu: **الوقب**, **بالموحدة**, **كما في المحيط**. **الجلس**: uzun ok; **عن ابن عباد**. Dedim: o, **النكس**’in hilafıdır. **قال الهذلي**:
  كمتن الذئب لا نكس قصير                      فأغرقه ولا جلس عموج

**الجلس**: eski şarap. **الجلس**: dağ; ve denildi ki: o, yüksek uzun olandır. **قال الهذلي**:
  أدفى يظل على أقذاف شاهـقة                      جلس يزل بها الخطاف والحجل

**عن ابن الأعرابي**: **الجلس**, kesre ile: kaba, ahmak adam. Ve **بلا لام**: **جلس بن عامر بن ربيعة بن تدول بن الحارث بن بكر بن ثعلبة بن عقبة بن السكون**; **أبو قبيلة** (kabile babası) **من السكون**’dan. Ve **الجلسي**, kesre ile; **الصاغاني** onu fetha ile, kalem ضبطuyla ضبط etti: gözbebeğinin çevresi; ve denildi ki: gözün dışı. **قال الشماخ**:
  فأضحت على ماء العذيب وعينها                      كوقب الصفا جلسيها قد تغـورا

**الجلاس**, **كغراب**: **ابن عمرو الكندي**; ondan **زيد بن هلال بن قطبة الكندي** rivayet eder; sahih ise. **الجلاس بن سويد بن الصامت بن خالد الأوسي**: iki sahabî. Ve vefatı: **الجلاس بن صلت اليربوعي**; onun sohbeti vardır; ondan kızı **أم منقذ** abdest hakkında rivayet etti.

**والجلسان**, açık **اللام**’ın şeddelenmesiyle, **الجيم**’in zammıyla: mecliste gül saçıntısı; **معرب كلشن**. **وقال الجوهري**: **كلشان**; ve **الليث**’in sözü de böyledir; ikisi de sahihtir. Ve denildi ki: **الجلسان**: beyaz gül; ve denildi ki: o, reyhanın bir türüdür; ve onunla **الأعشى**’nın sözü tefsir edildi:
  لنا جلسان عندها وبنـفـسـج                      وسيسنبر والمرزجوش منمنما
  وآس وخيري ومرو وسوسـن                      يصبحنا في كل دجن تغيمـا

**وقال الأخفش**: **الجلسان**: üzerine gül ve reyhan saçılan bir kubbe; **ابن الجواليقي**’nin **المعرب**’inde de böyledir. Ve **في كتاب السامي في الأسامي للميداني**: **الجلسان** muarreb **كلشان**’dır; onu sıfatla ve sedirle ve ikisinin benzerleriyle birlikte böyle zikretti. Ve **ومن سجعات الأساس**: “Sanki o, **كسرى**’dır; **جلسائه** ile **جلسانه**’sinde.” Dedi ki: O, onun için olan bir kubbedir; üst tarafındaki bir pencereden onun üzerine gül saçılır. Bunu bildiğinde, musannifin ibaresindeki kusur sana zahir olur.

Ve **مجالس**, zamm ile: **بني عقيل**’in, yahut **بني فقيم**’in bir atı idi. **قاله أبو الندى**. **هكذا ذكره الصاغاني هنا**; ve **خ-ل-س**’te bunun benzeri de gelecektir; öyleyse düşünülsün.

Ve **القاضي الجليس**, **كأمير**: **عبد العزيز بن الحسين بن عبد الله بن أحمد التميمي السعدي**’nin lakabıdır; **ابن الحباب** diye bilindi; bu, dedesi **عبد الله**’ın lakabıdır. Ancak bu lakapla lakaplandı; çünkü halife ile oturup sohbet ederdi. Ve **القاضي الفاضل**’in onda çok medihleri vardır. Ve o ve ehl-i beytinden bir cemaat hadis rivayet etti. Onların ilki: kardeşi **عبد الرحمن بن الحسين أبو القاسم**; **محمد ابن أبي الذكر الصقلي**’den rivayet etti. Ve oğlu **إبراهيم بن عبد الرحمن** **السلفي**’den rivayet etti. Ve **عبد القوي بن عبد العزيز** **ابن رفاعة**’dan işitti. Ve yeğeni **أبو الفضل أحمد بن محمد بن عبد العزيز** **السلفي**’yi işitti; ve bunlardan başkaları.

Ve ona müstedrek olan şeylerden: **المجلس**: insanlar; şeyhimiz bunu **أبي علي القالي**’den rivayet etti. Ve inşad etti:
  نبئت أن النار بعـدك أوقـدت                      واستب بعدك يا كليب المجلس
Şiir **لمهلهل**’indir. Dedim: Bundan daha güzel olan, **ثعلب**’in söylediğidir: **المجلس** oturanların cemaatidir. Ve inşad etti:
  لهم مجلس صهب السبال أذلة                      سواسية أحرارها وعبيدهـا

Ve hadiste: “Ve şüphesiz **مجلس بني عوف** ona bakıyorlar”; yani **أهل المجلس**; muzafın hazfi üzere. Ve **في الأساس**: “Onları **مجلسا** gördüm”; yani oturur hâlde. Ve onunla oturdu: **مجالسة** ve **جلاسا**. Ve bazı erkekleri zikretti de dedi ki: “Bakırı kerim, **طيب الجلاس** (oturuşu/sohbeti hoş).” Ve “Birbirinizle oturun da ünsiyet edin; ve kendinle uyuşmayanla oturma.” Ve **جلس الشيء**: ikamet etti. **قال أبو حنيفة**: **الورس** bir yıl ekilir de on yıl **فيجلس**; yani yerde ikamet eder; ve boşa çıkmaz.

Ve **ابنا جالس وسمير**: her biri diğerine muhalif olan iki yol. Şair dedi ki:
  فإن تك أشطان النوى اختلفت بنا                      كما اختلف ابنا جالس وسمـير
Ve o mecazdır.

Ve **جلست الرخمة**: çöktü. **عن أبي الهيثم**. Ve “Falan, **جليس نفسه**’dir”: bu, uzlet ehlinden olan kimse için söylenir; ve o mecazdır; **الزمخشري** onu zikretti.

Ve **الجلس**: büyük, sert kaya; denildi ki: deve onunla benzetildi. Ve **جلس القوم يجلسون جلسا**: **الجلس**’e geldiler. Ve **في التهذيب**: **نجدا**’ya geldiler. Şair dedi ki; o **العرجي**’dir:
  شمال من غار به مفرعا                      وعن يمين الجالس المنجد

Ve **وقال مروان بن الحكم**:
  قل للفرزدق والسفاهة كاسمهـا                      إن كنت تارك ما أمرتك فاجلس
Yani: **ائت نجدا**. Ve **الزمخشري** **دريد**’den inşad etti:
  حرام عليها أن ترى في حياتـهـا                      كمثل أبي جعد فغوري أو اجلسي

Ve onları **جالسين** sayar gördüm; yani **منجدين**. Ve **جلس السحاب**: **نجدا**’ya geldi. **قال ساعدة بن جؤية**:
  ثم انتهى بصري وأصبح جالسا                      منه لنجد طائق مـتـغـرب
Onu **باللام** ile geçişli kıldı; çünkü o, ona yönelen manasındadır. Ve hadiste: “Şüphesiz o, **بلال بن الحارث**’e **معادن القبلية**’yi ikta etti; onun **غوريها**’sını ve **جلسيها**’sını.” Dedim: o, **الفرع** tarafındadır.

Ve **قدح جلس**: uzun; **نكس**’in hilafı; ve geçti. Ve **جلاسا**, **ككتان**, diye isimlendirdiler. Ve **في الأساس**: “Beni ayakta gördü de beni **فاستجلسني** (oturttu).” Dedim: Bu, maddenin başında fark olarak zikrettiğimize aykırıdır.

Ve **أبو الجلاس عقبة بن يسار الشامي**; **علي بن شماخ**’tan rivayet etti; ihtilaf üzere. Ve ondan **عبد الوارث أبو سعيد** (rivayet etti). **المزي** onu **الكنى**’da zikretti. Ve **علاثة بن الجلاس الحنظلي**: süvari şair.

Ve **أجلسته في المكان**: onu oturmada mümkün kıldım.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَلَسَ
1 جَلَسَ جلس , (S, A, Msb, K,) aor. جَلِسَ , (A, K,) inf. n. جُلُوسٌ (S, A, Msb, K) and ↓ مَجْلَسٌ, (S, A, K,) He placed his seat, or posteriors, upon rugged [or rather elevated] ground, such as is termed جَلْسٌ: this is the primary signification: (TA:) [and hence,] He sat; i. q. قَعَدَ [when the latter is used in its largest sense]: (Msb, and so S and L and A and K in art. قعد:) you say, جَلَسَ مُتَرَبِّعًا and قَعَدَ مُتَرَبِّعًا [He sat cross-legged]: (Msb:) accord. to El-Fلrلbee and others, contr. of قَامَ; and thus it has a more common application than قَعَدَ [when the latter is used in its most proper and restricted sense]: (Msb:) but قَعَدَ also signifies the contr. of قَامَ: ('Orweh Ibn-Zubeyr, L in art. قعد:) properly speaking, جَلَسَ differs from قَعَدَ; the former signifying he sat up; or sat after sleeping, or prostration, (Msb,) or after lying on his side; (B, TA;) and the latter, he sat down; or sat after standing: (Msb, B, TA: and see other authorities to the same effect in art. قعد:) for جُلُوسٌ is a change of place from low to high, and قُعُودٌ is a change of place from high to low: and one says, جَلَسَ مُتَّكِئًا, but not قَعَدَ مُتَّكِئًا, meaning [He sat] leaning, or reclining, upon one side: (Msb:) but both these verbs sometimes signify he was, or became: and thus, [it is said,] جَلَسَ مُتَرَبِّعًا and فَعَدَ مُتَرَبِّعًا signify he was, or became, cross-legged: and جَلَسَ بَيْنَ شُعَبِهَا الأَرْبَعِ in like manner signifies he was, or became, [between her four limbs,] (El-Fلrلbee, Msb,) because the man, in this case, is resting upon his own four limbs. (Msb.) [جَلَسَ مَعَهُ and جَلَسَ اـِلَيْهِ, like خَلَا معه and خلا اليه, signify the same; i. e. He sat with him: or the latter, he sat by him; like “ assedit ei. ”] An instance of the inf. n. مَجْلَسٌ is found in a trad., in which it is said, فَاـِذَا أَتَيْتُمْ اـِلَى المَجْلِسِ فَأَعْطُوا الطَّرِيقَ حَقَّهُ [But when ye come to sitting, perform ye the duties relating to the road]. (TA.) [The trad. commences thus: اـِيَّاكُمْ وَالجُلُوسَ عَلَى الطُّرُقَاتِ Beware ye of sitting on the roads: and then, after the words before cited, (in which, however, in my copy of the Jلmi' es-Sagheer, instead of المجلس, I find المَجَالِسِ, which is pl. of المَجْلِسُ,) it is added that the duties thus alluded to are the lowering of the eyes, the putting away or aside what is hurtful or annoying, the returning of salutations, the enjoining of that which is good, and the forbidding of that which is evil.] ― -b2- جَلَسَتِ الرَّخَمَةُ (tropical:) The aquiline vulture lay upon its breast on the ground; syn. جَثَمَت: a saying applied to him who is of the seceders. (A, TA.) [See also قَعَدَ.] ― -b3- جَلَسَ also signifies (assumed tropical:) It (a thing, as, for instance, a plant,) remained, or continued. (AHn, TA.) ― -b4- Also, (aor. جَلِسَ , inf. n. جَلْسٌ, TA,) He came to الجَلْس, (TA,) or [the high country called] Nejd: (T, S, A, TA:) and in like manner said of a cloud; it came to Nejd. (TA.)

جالسهُ
3 جالسهُ جالس جالسه جالسة , inf. n. مُجَالَسَةٌ and جِلَاسٌ, [He sat with him.] (TA.) You say, لَا تُجَالِسْ مَنْ لَا تُجَانِسْ [Sit not with him with whom thou wilt not be congenial]. (A, TA.) And كَرِيمُ النِّحَاسِ طَيِّيبُ الجِلَاسِ [Generous in origin, or disposition; pleasant to sit with;] is said of a man. (TA.)

اجلسهُ
4 اجلسهُ أجلس أجلسه اجلسه اجلسة [He seated him; made him to sit: or he made him to sit up]: (S, K, TA:) he gave him place, or settled him, (مَكَّنَهُ,) in sitting. (TA.)

تجاسلوا
6 تجاسلوا تجاسلوا [They sat together; one with another;] (S, A, TA;) فِى المَجَالِسِ [in the sittingplaces]. (S.)

استجلسهُ
10 استجلسهُ استجلسه استجلسة [He asked him, or desired him, to sit: or to sit up.]. You say, رَآنِى قَائِمًا فَاسْتَجْلَسَنِى [He saw me standing, and he asked me, or desired me, to sit]: (A, TA:) but this is at variance with what we have mentioned in the beginning of the art., respecting the distinction [between جَلَسَ and قَعَدَ]. (TA.)

جَلْسٌ
جَلْسٌ جلس Rugged ground or land: (S, K:) this is the primary signification. (TA.) ― -b2- [Also, app., Elevated ground or land:] a place elevated and hard: or, as some say, a tract of land extending widely. (Ham p. 688.) ― -b3- [And hence,] الجَلْسُ What is elevated above the غَوْر [or low country]: (TA:) applied especially to the country of Nejd. (T, S, M, K.) -A2- [Persons sitting: or sitting up:] a quasi-pl. n., accord. to Sb, or a pl., accord. to Akh, of ↓ جَالِسٌ: said to be used as sing. and pl. and fem. and masc.; but this assertion is of no account: (ISd, L:) or the people of a مَجْلِس: (Lh, ISd, L, K:) [↓ جُلُوسٌ is also a pl. of ↓ جَالِسٌ; like as بُكِىٌّ, originally بُكُوىٌ, is of بَاكِ: or it is an inf. n. used as an epithet: see جَاثٍ:)] you say قَوْمٌ جُلُوسٌ [a company of men sitting: or sitting up]. (S.) [See also مَجْلِسٌ.] ― -b2- Also A woman who sits in the فِنَآء [or court of the house], not quitting it: (K:) or she who is of noble rank (K, TA) among her people. (TA.)

جِلْسٌ
جِلْسٌ جلس : see جَلِيسٌ, in two places.

جَلْسَةٌ
جَلْسَةٌ جلسه جلسة A single sitting: or sitting up. (Msb.)

جِلْسَةٌ
جِلْسَةٌ جلسه جلسة A mode or manner, (TA,) kind, (Msb,) or state, (S, A, Msb,) of sitting: or of sitting up. (S, * A, * Msb, K. *) You say, هُوَ حَسَنُ الجِلْسَةِ [He has a good mode, &c., of sitting]. (A, Msb, K.)

جُلَسَةٌ
جُلَسَةٌ جلسه جلسة A man (S) who sits much; sedentary. (S, K.)

جُلُوسٌ
جُلُوسٌ جلوس : see جَلْسٌ.

جَلِيسٌ
جَلِيسٌ جليس (S, A, Msb, K) and ↓ جِلِّيسٌ (TA, as found in a copy of the K, [but this is an intensive form,]) and ↓ جِلْسٌ (S, A, K) A companion with whom one sits: (A, Msb, K:) fem. of the first with ة: (TA:) and pl. [of the same] جُلَسَآءُ (A, K) and [irreg., being by rule pl. of جَالِسٌ,] جُلَّاسٌ. (K.) You say, ↓ هُوَ جِلْسِى and جَلِيسِى [He is my companion with whom I sit]; like as you say, هُوَ خِدْنِى and خَدِينِى. (S.)

جِلِّيسٌ
جِلِّيسٌ جليس : see جَلِيسٌ.

جَالِسٌ
جَالِسٌ جالس : see جَلْسٌ, in two places. ― -b2- Also A man, and a cloud, coming to [the high country called] Nejd. (TA.) You say, رَأَيْتُهُمْ يَعْدُونَ جَالِسِينَ I saw them running, coming to Nejd. (A, TA.)

مَجْلَسٌ
مَجْلَسٌ مجلس : see 1: ― -b2- and see مَجْلِسٌ.

مَجْلِسٌ
مَجْلِسٌ مجلس A sitting-place; (S, Msb, K;) as also ↓ with ة; (Fr, Lh, Sgh, K;) similar to مَكَانٌ and مَكَانَةٌ: (Sgh, TA:) [a place where persons sit together and converse; a sitting-room:] a thing upon which one sits: (MF:) some make a strange distinction between مَجْلِسٌ and ↓ مَجْلَسٌ, asserting the former to be applied to the chamber or house (بَيْت) [in which people sit]; and the latter, to a place of honour upon which it is forbidden to sit without permission; but the former is the only correct form of the two: (MF, TA:) pl. مَجَالِسُ. (S, Msb.) You say, اُرْزُنْ فِى مَجْلِسِكَ and ↓ مَجْلِسَتِكَ [Be thou grave] in thy sitting-place. (Fr, Sgh.) ― -b2- (tropical:) The people of a مَجْلِس; (Msb, TA;) elliptical, for أَهْلُ مَجْلِسٍ: (TA:) an assembly, or a company of men, sitting [together]: (Th, TA:) not well explained as being, with the article ال, syn. with النَّاسُ: (TA:) persons sitting, or sitting up. (A, TA.) [See also جَلْسٌ.] You say, اِنْفَضَّ المَجْلِسُ (assumed tropical:) [The assembly of persons sitting together broke up]. (Msb.) And رَأَيْتُهُمْ مَجْلِسًا I saw them sitting. (A, TA.) ― -b3- (assumed tropical:) An oration or a discourse, or an exhortation, (خُطْبَةٌ أَوْ عِظَةٌ,) delivered in a مَجْلِس; like مَقَامَةٌ. (Mtr, in the Preface to Har.) ― -b4- It is also used in the same manner as حَضْرَة and جَنَاب: you say مَجْلِسُ فُلَانٍ [meaning (assumed tropical:) The object of resort, with whom others sit and converse, such a one]; like حَضْرَةُ فُلَانٍ. (Kull p. 146.) [See arts. حضر and جنب. But this usage I believe to be post-classical.] ― -b5- [Also (assumed tropical:) A stool; meaning, an evacuation. So in medical books.]

مَجْلِسَةٌ
مَجْلِسَةٌ مجلس مجلسه مجلسة : see مَجْلِسٌ, in two places.

##### Türkçe

**جَلَسَ**
1 **جَلَسَ** (S, A, Msb, K,) muzârîsi **جَلِسَ** (A, K,) mastarı **جُلُوسٌ** (S, A, Msb, K) ve ↓ **مَجْلَسٌ** (S, A, K,) O, oturağını yahut kalçalarını, **جَلْسٌ** diye adlandırılan engebeli [daha doğrusu yüksekçe] bir yer üzerine koydu: bu, aslî anlamdır: (TA:) [ve buradan,] O oturdu; yani **قَعَدَ** ile aynı (ikincisi en geniş anlamında kullanıldığında): (Msb, ve كذلك S ve L ve A ve K, **قعد** maddesinde:) şöyle dersin: **جَلَسَ مُتَرَبِّعًا** ve **قَعَدَ مُتَرَبِّعًا** [bağdaş kurarak oturdu]: (Msb:) El-Fârâbî’ye ve başkalarına göre, **قَامَ**’ın zıddıdır; ve böylece, **قَعَدَ**’dan daha yaygın bir kullanıma sahiptir [ikincisi en asıl ve dar anlamında kullanıldığında]: (Msb:) fakat **قَعَدَ** da **قَامَ**’ın zıddı anlamına gelir: (‘Orweh İbn-Zubeyr, L, **قعد** maddesinde:) doğru konuşmak gerekirse, **جَلَسَ** ile **قَعَدَ** farklıdır; birincisi, o doğrularak oturdu; yahut uyuduktan sonra, yahut secdeden sonra, (Msb,) yahut yan üstü yatıştan sonra; (B, TA;) ikincisi ise, o oturdu (aşağıya oturdu); yahut ayakta durduktan sonra oturdu: (Msb, B, TA: ve aynı etkiye dair diğer otoriteler için **قعد** maddesine bak:) çünkü **جُلُوسٌ**, alçaktan yükseğe bir yer değişimidir; **قُعُودٌ** ise, yüksekten alçağa bir yer değişimidir: ve şöyle denir: **جَلَسَ مُتَّكِئًا**, fakat **قَعَدَ مُتَّكِئًا** denmez; yani [o,] bir yana yaslanarak yahut bir yan üzerine dayanarak oturdu: (Msb:) fakat bu iki fiil bazen “oldu” yahut “hâle geldi” anlamına da gelir: ve böylece, **جَلَسَ مُتَرَبِّعًا** ve **فَعَدَ مُتَرَبِّعًا**, o bağdaş kurar hâlde oldu yahut bağdaş kurar hâle geldi demektir: ve **جَلَسَ بَيْنَ شُعَبِهَا الأَرْبَعِ** de aynı şekilde, o [onun dört uzvu arasında] oldu yahut hâle geldi demektir; (El-Fârâbî, Msb,) çünkü bu durumda erkek, kendi dört uzvu üzerine dayanıp dinlenmektedir. (Msb.) [**جَلَسَ مَعَهُ** ve **جَلَسَ اـِلَيْهِ**, **خَلَا معه** ve **خلا اليه** gibi, aynı anlama gelir; yani O onunla oturdu: yahut ikincisi, O onun yanında oturdu; “assedit ei” gibi.] Mastar **مَجْلَسٌ**’a dair bir örnek bir hadiste bulunur; onda şöyle denir: **فَاـِذَا أَتَيْتُمْ اـِلَى المَجْلِسِ فَأَعْطُوا الطَّرِيقَ حَقَّهُ** [Ama oturmaya geldiğinizde, yolun hakkını veriniz]. (TA.) [Hadis şöyle başlar: **اـِيَّاكُمْ وَالجُلُوسَ عَلَى الطُّرُقَاتِ** Yollarda oturmaktan sakınınız: sonra, az önce zikredilen sözlerden sonra (benim Câmiʿu’ṣ-Ṣaġîr nüshamda ise **المجلس** yerine **المَجَالِسِ** buluyorum; bu, **المَجْلِسُ**’in çoğuludur) şunu ekler: burada kastedilen görevler, gözleri kısmak, eziyet vereni yahut rahatsız edeni kaldırıp gidermek, selâmları iade etmek, iyiliği emretmek ve kötülükten men etmektir.] ― -b2- **جَلَسَتِ الرَّخَمَةُ** (mecaz:) Akbaba, yerde göğsü üzerine yattı; eş anlamlısı **جَثَمَت**: ayrılanlardan olan kimse hakkında söylenen bir sözdür. (A, TA.) [**قَعَدَ**’a da bak.] ― -b3- **جَلَسَ** ayrıca (mecaz kabul edilerek) şu anlama gelir: O (bir şey; meselâ bir bitki) kaldı yahut devam etti. (AHn, TA.) ― -b4- Yine, (muzârîsi **جَلِسَ**, mastarı **جَلْسٌ**, TA,) O, **الجَلْس**’e geldi, (TA,) yahut [**نجد** diye adlandırılan yüksek ülkeye] Nejd’e geldi: (T, S, A, TA:) ve aynı şekilde bulut hakkında da söylenir; Nejd’e geldi. (TA.)

**جالسهُ**
3 **جالسهُ** (mastar: **مُجَالَسَةٌ** ve **جِلَاسٌ**) [O, onunla oturdu]. (TA.) Şöyle dersin: **لَا تُجَالِسْ مَنْ لَا تُجَانِسْ** [Uyuşmayacağın kimseyle oturma]. (A, TA.) Ve **كَرِيمُ النِّحَاسِ طَيِّيبُ الجِلَاسِ** [Aslı yahut tabiatı itibarıyla cömert; birlikte oturması hoş;] bir adam hakkında söylenir. (TA.)

**اجلسهُ**
4 **اجلسهُ** [O, onu oturttu; ona oturmasını sağladı: yahut onu doğrularak oturttu]: (S, K, TA:) oturuşta ona yer verdi yahut onu yerleştirdi (**مَكَّنَهُ**). (TA.)

**تجاسلوا**
6 **تجاسلوا** [Birbirleriyle birlikte oturdular;] (S, A, TA;) **فِى المَجَالِسِ** [oturma yerlerinde]. (S.)

**استجلسهُ**
10 **استجلسهُ** [Ondan oturmasını yahut doğrularak oturmasını istedi]. Şöyle dersin: **رَآنِى قَائِمًا فَاسْتَجْلَسَنِى** [Beni ayakta gördü de benden oturmamı istedi]: (A, TA:) fakat bu, maddenin başında zikrettiğimiz, [**جَلَسَ** ile **قَعَدَ** arasındaki] ayırıma dair olanla çelişmektedir. (TA.)

**جَلْسٌ**
**جَلْسٌ**: Engebeli yer yahut arazi: (S, K:) bu, aslî anlamdır. (TA.) ― -b2- [Yine, görünüşe göre, yüksek yer yahut arazi:] yüksek ve sert bir yer: yahut bazılarına göre, genişçe uzanan bir arazi parçası. (Ham p. 688.) ― -b3- [Ve buradan,] **الجَلْسُ**, **غَوْر**’un [yahut alçak ülkenin] üstünde olan şeydir: (TA:) özellikle Nejd ülkesine uygulanır. (T, S, M, K.) -A2- [Oturmakta olan kimseler; yahut doğrularak oturanlar:] Sb’ye göre bir tür çoğul isim, yahut Akh’a göre ↓ **جَالِسٌ**’in çoğulu; tekil ve çoğul ve müennes ve müzekker olarak kullanıldığı söylenir; fakat bu iddianın bir değeri yoktur: (ISd, L:) yahut bir **مَجْلِس**’in halkı: (Lh, ISd, L, K:) [↓ **جُلُوسٌ** da ↓ **جَالِسٌ**’in bir çoğuludur; tıpkı **بُكِىٌّ**’nin (aslında **بُكُوىٌ**) **بَاكِ**’ın çoğulu olması gibi: yahut bir mastardır, sıfat olarak kullanılmıştır: **جَاثٍ**’a bak:] şöyle dersin: **قَوْمٌ جُلُوسٌ** [oturan yahut doğrularak oturan bir topluluk]. (S.) [**مَجْلِسٌ**’e de bak.] ― -b2- Yine: **فِنَآء**’da [yahut evin avlusunda] oturan, orayı terk etmeyen kadın: (K:) yahut kavmi arasında soylu mertebede olan kadın. (K, TA) (TA.)

**جِلْسٌ**
**جِلْسٌ**: iki yerde **جَلِيسٌ**’e bak.

**جَلْسَةٌ**
**جَلْسَةٌ**: bir tek oturuş; yahut doğrularak oturuş. (Msb.)

**جِلْسَةٌ**
**جِلْسَةٌ**: oturmanın; yahut doğrularak oturmanın tarzı/biçimi, (TA,) türü, (Msb,) yahut hâli: (S, A, Msb,) (S, * A, * Msb, K. *) Şöyle dersin: **هُوَ حَسَنُ الجِلْسَةِ** [Onun oturuş tarzı vb. güzeldir]. (A, Msb, K.)

**جُلَسَةٌ**
**جُلَسَةٌ**: çok oturan adam; oturaklı. (S, K.)

**جُلُوسٌ**
**جُلُوسٌ**: **جَلْسٌ**’e bak.

**جَلِيسٌ**
**جَلِيسٌ** (S, A, Msb, K) ve ↓ **جِلِّيسٌ** (TA, K’nin bir nüshasında bulunduğu üzere, [fakat bu, mübalağa kalıbıdır,]) ve ↓ **جِلْسٌ** (S, A, K): birlikte oturulan arkadaş: (A, Msb, K:) birincisinin müennesi ة iledir: (TA:) ve bunun çoğulu **جُلَسَآءُ** (A, K) ve [kuralca **جَالِسٌ**’in çoğulu olması gerekirken düzensiz olarak] **جُلَّاسٌ**’dır. (K.) Şöyle dersin: ↓ **هُوَ جِلْسِى** ve **جَلِيسِى** [O, benim birlikte oturduğum arkadaşımdır]; tıpkı şöyle demen gibi: **هُوَ خِدْنِى** ve **خَدِينِى**. (S.)

**جِلِّيسٌ**
**جِلِّيسٌ**: **جَلِيسٌ**’e bak.

**جَالِسٌ**
**جَالِسٌ**: iki yerde **جَلْسٌ**’e bak. ― -b2- Yine: Nejd’e gelen adam ve bulut. (TA.) Şöyle dersin: **رَأَيْتُهُمْ يَعْدُونَ جَالِسِينَ** Onları koşuyor, Nejd’e geliyor hâlde gördüm. (A, TA.)

**مَجْلَسٌ**
**مَجْلَسٌ**: 1’e bak: ― -b2- ve **مَجْلِسٌ**’e bak.

**مَجْلِسٌ**
**مَجْلِسٌ**: oturma yeri; (S, Msb, K;) ve كذلك ↓ ة ile olanı; (Fr, Lh, Sgh, K;) **مَكَانٌ** ve **مَكَانَةٌ** gibidir: (Sgh, TA:) [insanların birlikte oturup konuştuğu yer; bir oturma odası:] kişinin üzerine oturduğu şey: (MF:) bazıları **مَجْلِسٌ** ile ↓ **مَجْلَسٌ** arasında garip bir ayırım yapar; birincisinin, insanların oturduğu oda yahut ev (**بَيْت**) için; ikincisinin ise, izinsiz oturmanın yasak olduğu bir şeref yeri için kullanıldığını ileri sürer; fakat ikisinden doğru olan yalnız birincisidir: (MF, TA:) çoğulu **مَجَالِسُ**. (S, Msb.) Şöyle dersin: **اُرْزُنْ فِى مَجْلِسِكَ** ve ↓ **مَجْلِسَتِكَ** [oturma yerinde ağırbaşlı ol]. (Fr, Sgh.) ― -b2- (mecaz:) bir **مَجْلِس**’in halkı; (Msb, TA;) hazfedilmiş olarak, **أَهْلُ مَجْلِسٍ** yerine: (TA:) [birlikte] oturan bir topluluk yahut bir erkekler cemaati: (Th, TA:) başındaki **ال** ile, **النَّاسُ** ile eş anlamlı diye açıklanması iyi değildir: (TA:) oturan yahut doğrularak oturan kimseler. (A, TA.) [**جَلْسٌ**’e de bak.] Şöyle dersin: **اِنْفَضَّ المَجْلِسُ** (mecaz kabul edilerek) [birlikte oturanlar meclisi dağıldı]. (Msb.) Ve **رَأَيْتُهُمْ مَجْلِسًا** Onları oturur hâlde gördüm. (A, TA.) ― -b3- (mecaz kabul edilerek:) bir **مَجْلِس**’te irad edilen hutbe yahut vaaz (**خُطْبَةٌ أَوْ عِظَةٌ**); **مَقَامَةٌ** gibi. (Mtr, Har’ın Mukaddimesinde.) ― -b4- Ayrıca **حَضْرَة** ve **جَنَاب** gibi de kullanılır: şöyle dersin: **مَجْلِسُ فُلَانٍ** [yani (mecaz kabul edilerek:) başkalarının kendisine gelip oturup konuştuğu kimse, falan]; **حَضْرَةُ فُلَانٍ** gibi. (Kull p. 146.) [**حضر** ve **جنب** maddelerine bak. Fakat bu kullanımı ben klasik sonrası sayıyorum.] ― -b5- [Yine (mecaz kabul edilerek:) tabure; yani, dışkılama. Tıp kitaplarında böyledir.]

**مَجْلِسَةٌ**
**مَجْلِسَةٌ**: iki yerde **مَجْلِسٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَلَسَ
جَلَسَ I ( n. ac. مَجْلَس 17 ,  جُلُوْس 27 ),
a.  Sat, sat down; was seated.

b.  [ Ila ], Gave audience to.

c.  Was placed upright, stood up.

d.  ( n. ac. جَلْس 1 ), Came to Nejd.

جَلَّسَ
جَلَّسَ II ,
a.  see IV .

b.  Placed upright, stood up.

جَاْلَسَ
جَاْلَسَ III ,
a.  Sat with.

أَجْلَسَ
أَجْلَسَ IV ,
a.  Made to sit down, seated.

تَجَلَّسَ
تَجَلَّسَ V ,
a.  Was settled ( affair ).

تَجَاْلَسَ
تَجَاْلَسَ VI ,
a.  Sat together; held a sitting.

اِسْتَجْلَسَ
اِسْتَجْلَسَ X ,
a.  Desired to be seated.

جَلْس
جَلْس 1 ,
a.  Upland, highland.

b.  [ art. ], Nejd.

جَلْسَة
جَلْسَة 1t ,
a.  Sitting; session.

جِلْسَة
جِلْسَة 2t ,
a.  Mode of sitting.

مَجْلَس
مَجْلَس 17 ,  مَجْلِس 18 , ( pl. مَجَاْلِسُ 44 ),
a.  Place of sitting; sitting room; divan, council-chamber; court; tribunal.

b.  Council.

c.  Sitting, session, audience.

جَاْلِس
جَاْلِس 21 ,
a.  Sitting, seated.

b.  Straight, upright.

جَلِيْس
جَلِيْس 25 , ( pl. جُلَسَآءُ 43 ),
a.  Companion, friend.

جُلُوْس
جُلُوْس 27 ,
a.  Sitting, session.

b.  Assembly.

جَالِيْش
جَالِيْش
a.  Standard-bearer.

b.  Spearman.

##### Türkçe

**جَلَسَ**
**جَلَسَ** I ( n. ac. **مَجْلَس** 17 ,  **جُلُوْس** 27 ),
a. Oturdu, oturup yerleşti; oturur hâlde bulundu.

b. [ Ila ], huzura kabul etti.

c. Dik olarak yerleştirildi, ayağa kalktı.

d. ( n. ac. **جَلْس** 1 ), Necd’e geldi.

**جَلَّسَ**
**جَلَّسَ** II ,
a. IV’e bak.

b. Dik olarak yerleştirdi, ayağa kaldırdı.

**جَاْلَسَ**
**جَاْلَسَ** III ,
a. İle oturdu.

**أَجْلَسَ**
**أَجْلَسَ** IV ,
a. Oturttu, oturur hâle getirdi.

**تَجَلَّسَ**
**تَجَلَّسَ** V ,
a. (İş) yerleşti.

**تَجَاْلَسَ**
**تَجَاْلَسَ** VI ,
a. Birlikte oturdular; bir oturum yaptılar.

**اِسْتَجْلَسَ**
**اِسْتَجْلَسَ** X ,
a. Oturtulmayı istedi.

**جَلْس**
**جَلْس** 1 ,
a. Yayla, yüksek arazi.

b. [ art. ], Necd.

**جَلْسَة**
**جَلْسَة** 1t ,
a. Oturma; oturum.

**جِلْسَة**
**جِلْسَة** 2t ,
a. Oturuş tarzı.

**مَجْلَس**
**مَجْلَس** 17 ,  **مَجْلِس** 18 , ( pl. **مَجَاْلِسُ** 44 ),
a. Oturma yeri; oturma odası; divan, meclis odası; mahkeme; yargı yeri.

b. Meclis.

c. Oturma, oturum, kabul.

**جَاْلِس**
**جَاْلِس** 21 ,
a. Oturan, oturur hâlde.

b. Düz, dik.

**جَلِيْس**
**جَلِيْس** 25 , ( pl. **جُلَسَآءُ** 43 ),
a. Yoldaş, dost.

**جُلُوْس**
**جُلُوْس** 27 ,
a. Oturma, oturum.

b. Toplantı.

**جَالِيْش**
**جَالِيْش**
a. Sancaktar.

b. Mızrakçı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جلس
جَلَسَ - يَجْلِسُ - مَجْلِس - مَجالِس

جَلَسَ - يَجْلِسُ + الكائن + في مقعد أو مكان أو مجلس + على كرسي أو أريكة: يقعد يقظاً للحوار والكلام: يستقر بثبات مريحاً جسده على مقعدته وإليتيه، على كرسي أو مقعد أو أريكة أو وسادة، واعياُ يقظاً للكلام والحوار مع آخر: يجتمع مع عدد من الأفراد في مكان خاص فيه مكان للراحة على كرسي أو مقعد لكل منهم (للجلوس)، بهدف الجدل والتشاور والائتمار في قضية
مَجْلِس: على وزن"مـَفـْعـِل" مصدر ميمي من " جَلَسَ - يَجْلِسُ ": اسم مكان منه: المكان الذي يجلس فيه عدد من الناس للحوار والكلام والتشاور: قاعة الاجتماعات
مَجَالِس: جمع " مَجْلِس "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أنواع حركة الجذع من أجزاء جسم البشر" وهي:
جَلَسَ - يَجْلِسُ، تَكِئَ - يَتْكَأُ، جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي)، ضَجَعَ - يَضْجَعُ، رَقَدَ - يَرْقُدُ، جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ)
المجالس
 	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قيل لكم تفسحوا في المجالس فافسحوا يفسح الله لكم وإذا قيل انشزوا فانشزوا يرفع الله الذين آمنوا منكم والذين أوتوا العلم درجات والله بما تعملون خبير(11)﴾ المجادلة
مختار الصحاح
● [جلس] ج ل س: جَلَسَ يجلس بالكسر جُلُوسا و أَجلسهُ غيره وقوم جُلُوسٌ و المَجْلِسُ بكسر اللام موضع الجلوس وبفتحها المصدر ورجل جُلَسَةٌ بوزن همزة أي كثير الجُلُوس و الجِلْسَةُ بالكسر الحالة التي يكون عليها الجالِسُ و جالَسَهُ فهو جِلْسُهُ و جَلِيسُهُ كما تقول خدنه وخدينه و تَجالَسوا في المجالس
معجم الفرائد القرآنبة
ج  ل  س
" الْمَجَالِسِ " فـي قوله تعالـى " إِذَا قِيـلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِـي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا" (11) المجادلة .
المجلس : موضع الجلوس.
الراغب
جلس
- أصل الجلس: الغليظ من الأرض، وسمي النجد جلسا لذلك، وروي (أنه عليه السلام أعطاهم معادن القبلية غوريها وجلسيها) (الحديث عن عوف المزني أن النبي صلى الله عليه وسلم أقطع بلال بن الحارث معادن القبلية جلسيها وغوريها وحيث يصلح الزرع من قدس، ولم يعطه حق مسلم، وكتب له النبي صلى الله عليه وسلم بذلك كتابا.
أخرجه أبو داود في باب إقطاع الأرضين بطريقين احدهما عن ابن عباس وهو حسنن والآخر عن عوف وهو ضعيف. راجع معالم السنن 3/41؛ وهو في المستدرك 3/17؛ ومعالم السنن 8/280.
ومعادن القبلية: من ناحية الفرع. قوله: غوريها وجلسيها يريد أنه أقطعه وهادها ورباها).
وجلس أصله أن يقصد بمقعده جلسا من الأرض، ثم جعل الجلوس لكل قعود، والمجلس: لكل موضع يقعد فيه الإنسان. قال الله تعالى: }إذا قيل لكم تفسحوا في المجالس فافسحوا يفسح الله لكم{ [المجادلة/11].
ملخص اللسان
1.     جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً الجُلُوسُ: القُعود.
2.     والجِلْسَةُ: الهيئة التي تَجْلِسُ  عليها،
3.      الجِلْسَةُ الحال  التي يكون عليها الجالس، وهو حَسَنُ الجِلْسَة.
4.     والمَجلِس: موضع الجُلُوس،
5.     يا  أَيها الذين آمنوا إِذا قيل لكم تَفَسَّحوا في المَجْلِس: يعني به  مَجْلِسَ النبي، صلى اللَّه عليه وسلم،
6.     ورجل جُلَسَة أَي كثير الجُلوس.
7. والمَجْلِسُ: جماعة الجُلُوس
8.      المَجْلِسَ والجَلْسَ ليشهدون بكذا وكذا، أَهلَ  المَجْلس،
9.     وجَلَسَ  الشيءُ: أَقام؛
10.                        وجَلَسَتِ  الرَّخَمَةُ: جَثَمَتْ.
11.                         والجَلْسُ: الجبل.
12.                        والجَلْسُ: الغليظ من الأَرض،
13.                        والجَلْسُ: ما ارتفع عن الغَوْرِ،
14.                        وجَلَسَ  القومُ يَجْلِسونَ جَلْساً: أَتوا الجَلْسَ،
15.                        والجُلَّسانُ: نِثار الوَردِ في المَجْلِس.
16.                        والجُلَّسانُ: الورد  الأَبيض.
17.                        والجُلَّسانُ: ضرب من الرَّيّحان؛
18.                        الجُلَّسانُ دَخِيلٌ،
19.                        والجُلَّسانُ ورد ينتف ورقه وينثر عليهم.
20.                        الجُلَّسانُ قبة  ينثر عليها الورد والريحان.
21.                        وجَبَل جَلْسٌ إِذا كان طويلاً؛
22.                        جمل جَلْسٌ وناقة جَلْسٌُّ أَي وثيقٌ  جسيم.
23.                        وشجرة جَلْسٌ وشُهْدٌ أَي غليظ.
24.                        امرأَة جَلْسٌ للتي تجلس في الفِناء ولا تبرح؛
25.                        والجَلْسُ:  الصخرة العظيمة الشديدة.
26.                        الجَلْسُ نَجْدٌ سميت بذلك.
27.                        وجَلَسَ السحابُ: أَتى نَجْداً ؛
28.                        وناقة جَلْسٌ: شديدة مَشْرِفَة  شبهت بالصخرة،
29.                        الجَلْسُ: كل مرتفع من الأَرض؛
30.                        وقِدْحٌ جَلْسٌ: طويلٌ، خلاف نِكْس؛
31.                        والجِلْسِيُّ: ما حول الحَدَقَة،
32.                        والجِلْسِيُّ: ظاهر العين؛
33.                         الجِلْسُ الفَدْمُ،
34.                        والجَلْسُ البقية من العسل تبقى في  الإِناء.
35.                        والجَلْسُ العسل،
لسان العرب
● - جلس: الجُلُوسُ: القُعود. جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً، فهو جالس من قوم  جُلُوسٍ وجُلاَّس، وأَجْلَسَه غيره. والجِلْسَةُ: الهيئة التي تَجْلِسُ  عليها، بالكسر، على ما يطرد عليه هذا النحو، وفي الصحاح: الجِلْسَةُ الحال  التي يكون عليها الجالس، وهو حَسَنُ الجِلْسَة. والمَجْلَسُ، بفتح اللام،  المصدر، والمَجلِس: موضع الجُلُوس، وهو من الظروف غير المُتَعَدِّي إِليها  الفعلُ بغير في، قال سيبويه: لا تقول هو مَجْلِسُ زيد. وقوله تعالى: يا  أَيها الذين آمنوا إِذا قيل لكم تَفَسَّحوا في المَجْلِس؛ قيل: يعني به  مَجْلِسَ النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، وقرئَ: في المجالس، وقيل: يعني  بالمجالس مجالس الحرب، كما قال تعالى: مقاعد للقتال. ورجل جُلَسَة مثال  هُمَزَة أَي كثير الجُلوس. وقال اللحياني: هو المَجْلِسُ والمَجْلِسَةُ؛  يقال: ارْزُنْ في مَجْلِسِك ومَجْلِسَتِك. والمَجْلِسُ: جماعة الجُلُوس؛  أَنشد ثعلب:  لهم مَجْلِسٌ صُهْبُ السِّبال أَذلَّةٌ،  سَواسِيَةٌ أَحْرارُها وعَبِيدُها  وفي الحديث: وإِن مَجْلِس بني عوف ينظرون إِليه؛ أَي أَهل المجْلِس على  حذُ المضاف. يقال: داري تنظر إِلى داره إذا كانت تقابلها، وقد جالَسَه  مُجالَسَةً وجِلاساً. وذكر بعض الأَعراب رجلاً فقال: كريمُ النِّحاسِ  طَيِّبُ الجِلاسِ.  والجِلْسُ والجَلِيسُ والجِلِّيسُ: المُجالِسُ، وهم الجُلَساءُ  والجُلاَّسُ، وقيل: الجِلْسُ يقع على الواحد والجمع والمذكر والمؤَنث. ابن سيده:  وحكى اللحياني أََن المَجْلِسَ والجَلْسَ ليشهدون بكذا وكذا، يريد أَهلَ  المَجْلس، قال: وهذا ليس بشيء إِنما على ما حكاه ثعلب من أَن المَجْلِس  الجماعة من الجُلُوس، وهذا أَشبه بالكلام لقوله الجَلْس الذي هو لا محالة  اسم لجمع فاعل في قياس قول سيبويه أَو جمع له في قياس قول الأَخفش.  ويقال: فلان جَلِيسِي وأَنا جَلِيسُه وفلانة جَلِيسَتي، وجالَسْتُه فهو جِلْسي  وجَلِيسي، كما تقول خِدْني وخَديني، وتَجالَسُوا في المَجالِسِ. وجَلَسَ  الشيءُ: أَقام؛ قال أَبو حنيفة: الوَرْسُ يزرع سَنة فَيَجْلِسُ عَشْرَ  سنين أَي يقيم في الأَرض ولا يتعطل، ولم يفسر يتعطل.  والجُلَّسانُ: نِثار الوَردِ في المَجْلِس. والجُلَّسانُ: الورد  الأَبيض. والجُلَّسانُ: ضرب من الرَّيّحان؛ وبه فسر قول الأَعشى:  لها جُلَّسانٌ عندها وبَنَفْسَجٌ،  وسِيْسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما  وآسٌ وخِيْرِيٌّ ومَروٌ وسَوْسَنٌ  يُصَبِّحُنا في كلِّ دَجْنٍ تَغَيَّما  وقال الليث: الجُلَّسانُ دَخِيلٌ، وهو بالفارسية كُلَّشان. غيره:  والجُلَّسانُ ورد ينتف ورقه وينثر عليهم. قال: واسم الورد بالفارسية جُلْ، وقول  الجوهري: هو معرب كُلْشان هو نثار الورد. وقال الأَخفش: الجُلَّسانُ قبة  ينثر عليها الورد والريحان. والمَرْزَجُوش: هو المَردَقوش وهو بالفارسية  أُذن الفأْرة، فَمَرْزُ فأْرة وجوش أُذنها، فيصير في اللفظ فأْرة أُذن  بتقديم المضاف إِليه على المضاف، وذلك مطرد في اللغة الفارسية، وكذلك  دُوغْ باجْ للمَضِيرَة، فدوغ لبن حامض وباج لون، أَي لون اللبن، ومثله  سِكْباج، فسك خلّ وباج لون، يريد لون الخل. والمنمنم: المصفرّ الورق، والهاس في  عندها يعود على خمر ذكرها قبل البيت؛ وقول الشاعر:  فإِن تَكُ أَشْطانُ النَّوى اخْتَلَفَتْ بنا،  كما اختَلَفَ ابْنا جالِسٍ وسَمِيرِ  قال: ابنا جالس وسمير طريقان يخالف كل واحد منهما صاحبه. وجَلَسَتِ  الرَّخَمَةُ: جَثَمَتْ. والجَلْسُ: الجبل. وجَبَل جَلْسٌ إِذا كان طويلاً؛  قال الهذلي:  أَوْفى يَظَلُّ على أَقْذافِ شاهِقَةٍ،  جَلْسٍ يَزِلُّ بها الخُطَّافُ والحَجَلُ  والجَلْسُ: الغليظ من الأَرض، ومنه جمل جَلْسٌ وناقة جَلْسٌُّ أَي وثيقٌ  جسيم. وشجرة جَلْسٌ وشُهْدٌ أَي غليظ. وفي حديث النساءِ: بِزَوْلَةٍ  وجَلْسِ. ويقال: امرأَة جَلْسٌ للتي تجلس في الفِناء ولا تبرح؛ قالت  الخَنْساء:  أَمّا لَياليَ كنتُ جارِيةً،  فَحُفِفْتُ بالرٍُّقَباء والجَلْسِ  حتى إِذا ما الخِدْرُ أَبْرَزَني،  نُبِذَ الرِّجالُ بِزَوْلَةٍ جَلْسِ  وبِجارَةٍ شَوْهاءَ تَرْقُبُني،  وهَمٍ يَخِرُّ كمَنْبَذِ الحِلْسِ  قال ابن بري: الشعر لحُمَيْدِ بنِ ثَوْرٍ، قال: وليس للخنساء كما ذكر  الجوهري، وكان حُمَيْدٌ خاطب امرأَة فقالت له: ما طَمِعَ أَحدٌ فيّ قط،  وذكرت أَسبابَ اليَأْسِ منها فقالت: أَما حين كنتُ بِكْراً فكنت محفوفة بمن  يَرْقُبُني ويحفظني محبوسةً في منزلي لا أُتْرَكُ أَخْرُجُ منه، وأَما  حين تزوَّجت وبرز وجهي فإِنه نُبِذَ الرجالُ الذين يريدون أَن يروني  بامرأَة زَوْلَةٍ فَطِنَةٍ، تعني نفسها، ثم قالت: ورُمِيَ الرجالُ أَيضاً  بامرأَة شوهاء أَي حديدة البصر ترقبني وتحفظني ولي حَمٌ في البيت لا يبرح  كالحِلْسِ الذي يكون للبعير تحت البرذعة أَي هو ملازم للبيت كما يلزم  الحِلْسُ برذعة البعير، يقال: هو حِلْسُ بيته إِذا كان لا يبرح منه. والجَلْسُ:  الصخرة العظيمة الشديدة. والجَلْسُ: ما ارتفع عن الغَوْرِ، وزاد الأَزهري  فخصص: في بلاد نَجْدٍ. ابن سيده: الجَلْسُ نَجْدٌ سميت بذلك. وجَلَسَ  القومُ يَجْلِسونَ جَلْساً: أَتوا الجَلْسَ، وفي التهذيب: أَتوا نَجْداً؛  قال الشاعر:  شِمالَ مَنْ غارَ بهِ مُفْرِعاً،  وعن يَمينِ الجالِسِ المُنْجدِ  وقال عبد اللَّه بن الزبير:  قُلْ للفَرَزْدَقِ والسَّفاهَةُ كاسْمِها:  إِن كنتَ تارِكَ ما أَمَرْتُكَ فاجْلِسِ  أَي ائْتِ نَجْداً؛ قال ابن بري: البيت لمَرْوان ابن الحَكَمِ وكان  مروان وقت ولايته المدينة دفع إِلى الفرزدق صحيفة يوصلها إِلى بعض عماله  وأَوهمه أَن فيها عطية، وكان فيها مثل ما في صحيفة المتلمس، فلما خرج عن  المدينة كتب إِليه مروان هذا البيت:  ودَعِ المدينةَ إِنَّها مَحْرُوسَةٌ،  واقْصِدْ لأَيْلَةَ أَو لبيتِ المَقْدِسِ  أَلْقِ الصحيفةَ يا فَرَزْدَقُ، إِنها  نَكْراءُ، مِثلُ صَحِيفَةِ المُتَلَمِّسِ  وإِنما فعل ذلك خوفاً من الفرزدق أَن يفتح الصحيفة فيدري ما فيها فيتسلط  عليه بالهجاء. وجَلَسَ السحابُ: أَتى نَجْداً أَيضاً؛ قال ساعِدَةُ بنُ  جُؤَيَّة:  ثم انتهى بَصَري، وأَصْبَحَ جالِساً  منه لنَجْدٍ طائِفٌ مُتَغَرِّبُ  وعداه باللام لأَنه في معنى عامداً له. وناقة جَلْسٌ: شديدة مَشْرِفَة  شبهت بالصخرة، والجمع أَجْلاسٌ؛ قال ابن مقبل:  فأَجْمَعُ أَجْلاساً شِداداً يَسُوقُها  إِليَّ، إِذا راحَ الرِّعاءُ، رِعائِيا  والكثير جِلاسٌ، وجَمَلٌ جَلْسٌ كذلك، والجمع جِلاسٌ. وقال اللحياني: كل  عظيم من الإِبل والرجال جَلْسٌ. وناقة جَلْسٌ وجَمَلٌ جَلْسٌ: وثيق  جسيم، قيل: أَصله جَلْزٌ فقلبت الزاي سيناً كأَنه جُلِزَ جَلْزاً أَي فتل حتى  اكْتَنَزَ واشتد أَسْرُه؛ وقالت طائفة: يُسَمَّى جَلْساً لطوله  وارتفاعه. وفي الحديث: أَنه أَقطع بلال بن الحرث مَعادِنَ الجَبَلِيَّة غَوريَّها  وجَلْسِيَّها؛ الجَلْسُ: كل مرتفع من الأَرض؛ والمشهور في الحديث:  معادِنَ القَبَلِيَّة، بالقاف، وهي ناحية قرب المدينة، وقيل: هي من ناحية  الفُرْعِ. وقِدْحٌ جَلْسٌ: طويلٌ، خلاف نِكْس؛ قال الهذلي:  كَمَتْنِ الذئبِ لا نِكْسٌ قَصِيرٌ  فأُغْرِقَه، ولا جَلْسٌ عَمُوجُ  ويروى غَمُوجٌ، وكل ذلك مذكور في موضعه.  والجِلْسِيُّ: ما حول الحَدَقَة، وقيل: ظاهر العين؛ قال الشماخ.  فأَضْحَتْ على ماءِ العُذَيْبِ، وعَيْنُها  كَوَقْبِ الصَّفا، جِلْسِيُّها قد تَغَوَّرا  ابن الأَعرابي: الجِلْسُ الفَدْمُ، والجَلْسُ البقية من العسل تبقى في  الإِناء. ابن سيده: والجَلْسُ العسل، وقيل: هو الشديد منه؛ قال  الطِّرماح:وما جَلْسُ أَبكارٍ أَطاعَ لسَرْحِها  جَنى ثَمَرٍ، بالوادِيَيْنِ، وَشُوعُ  قال أَبو حنيفة: ويروى وُشُوعُ، وهي الضُّرُوبُ. وقد سمت جُلاساً  وجَلاَّساً؛ قال سيبويه عن الخليل: هو مشتق، واللَّه أَعلم.
مقاييس اللغة:
(جلس) الجيم واللام والسين كلمةٌ واحدة وأصل واحد، وهو الارتفاع في الشيء، يقال جَلَسَ الرجُل جُلوساً، وذلك يكون عن نَومٍ واضطجاع؛ وإذا كان قائماً كانت الحال التي تخالفها القُعود. يقال قام وقعد، وأخذه المُقِيمُ والمُقْعد. والجِلْسة: الحال التي يكون عليها الجالس، يقال جلس جِلْسةً حسنة. والجَلْسة المرّة الواحدة. ويقال جَلَس الرّجُل إذا أتَى نَجْداً؛ وهو قياس الباب، لأنّ نَجْداً خلاف الغور، وفيه ارتفاع. ويقال لنَجْدٍ: الجَلْس. ومنه الحديث: "أنّه أعطاهم مَعَادِنَ القَبَلِيَّة غَوْريَّها وجَلْسيَّها([26])". وقال الهذلي([27]):
إذا ما جَلَسْنَا لا تزال تَنُوبنا *** سُلَيمٌ لدى أبياتنا وهَوازِنُ([28])
وقال آخر:
* وعن يمين الجالس المُنجِدِ([29]) *
وقال ([30]):
قُلْ للفرزْدَق والسَّفَاهةُ كاسْمِها *** إن كنتَ كارِهَ ما أمَرْتُكَ فاجْلِسِ([31])
يريد ائت نجداً. قال أبو حاتم: قالت أمّ الهيثم: جَلَستِ الرّخَمة إذا جَثَمَتْ. والجلْس: الغلَظ من الأرض. ومن ذلك قولهم ناقةٌ جَلْس أي صُلبة شديدة. فهذا البابُ مطّردٌ كما تراه. فأمّا قول الأعشى:
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجً *** وَسِيسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما([32])
فيقال إنّه فارسيّ، وهو جُلْشَان([33])، نِثارُ الوَرْد.
القاموس المحيط:
جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً ومَجْلَساً، كمَقْعَدٍ، وأجْلَسْتُهُ. والمَجْلِسُ مَوْضِعُهُ، كالمَجْلِسَةِ. والجِلْسَةُ، بالكسر الحالةُ التي يكونُ عليها الجالِسُ. وكتُؤَدَةٍ الكثيرُ الجُلوسِ. وجِلْسُكَ، وجَلِيسُكَ، وجِلِّيسُكَ مُجالِسُكَ. وجُلاَّسُكَ جُلَساؤُكَ. والجَلْسُ، بالفتح الغليظُ من الأرضِ، ومن العَسَلِ، ومن الشَّجَرِ، والناقةُ الوَثِيقَةُ الجِسمِ، وبَقِيَّةُ العَسَلِ في الإِناءِ، والمرأةُ تَجْلِسُ في الفِناءِ لا تَبْرَحُ، أو الشَّريفةُ، وبِلادُ نَجْدٍ، وأهلُ المَجْلِسِ، والغَديرُ، والوَقْتُ، والسَّهْمُ الطويلُ، والخَمْرُ، والجبل العالي، وبالكسر الرجلُ الفَدْمُ، وبِلا لامٍ جِلْسُ بنُ عامِرِ بنِ رَبيعَة. والجِلْسِيُّ، بالكسر ما حَوْلَ الحَدَقَة. والجُلاسُ، كغُرابٍ ابنُ عَمْرٍو، وابنُ سُوَيْدٍ صحابيَّان. والجُلَّسانُ، بتشديد اللامِ المفتوحةِ مُعَرَّبُ جُلْشَنَ. ومُجالِسٌ، بالضمِ فرسٌ لبني عُقَيلٍ، أو لبني فُقَيْمٍ. والقاضي الجَلِيسُ، كأَميرٍ عبدُ العَزيزِ بنُ الحُبابِ.
تاج العروس:
جلس
جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً بالضَّمِّ ومَجْلَساً كمَقْعَدٍ ومنه الحديث : " فإذا أَبَيْتُمْ إلاَّ المَجْلَسَ فأَعْطُوا الطَّرِيقَ حقَّه " قال الأَصبهانيُّ في المُفردات وتبعه المصنِّف في البصائر : إنَّ الجُلوسَ إنَّما هو لِمَنْ كان مُضْطَجِعاً والقُعودُ لِمَنْ كانَ قائماً باعتبار أَنَّ الجالِسَ مَن كان يقصد الارتفاعَ أَي مَكاناً مُرتفِعاً وإنَّما هذا يُتَصَوَّرُ في المُضْطَجِعِ والقاعِدُ بخِلافِه فيُناسِبُ القائمَ . وأَجْلَسْتُه يتعَدَّى بالهَمزَةِ . والمَجْلِسُ مَوضِعُه كالمَجْلِسَةِ بالهاءِ حكاهُما اللِّحيانِيُّ قال : يُقال : ارْزُنْ في مَجْلِسِكَ ومَجْلِسَتِكَ ونقله الصَّاغانِيُّ عن الفَرّاءِ وقال : هو كالمَكانِ والمَكانَةِ قال شيخُنا وأَغرَب في الفَرْقِ من المَجلِسِ بكسر اللام : البيْت وبالفتحِ : مَوضِعُ التَّكرِمَةِ المَنْهِيِّ عن الجُلوس عليها بغير إذْنٍ قال : ولا يَظْهَرُ للفتحِ فيه وَجْهٌ بل الصَّوابُ فيه بالكَسْر لأَنَّه اسمٌ لما يُجْلَسُ عليه . في الصِّحاح : الجِلْسَةُ بالكَسْرِ : الحالَةُ التي يكون عليها الجالِسُ ويُقالُ : هو حسن الجِلْسَة وقال غيرُه : الجِلْسَةُ : الهَيئةُ التي يُجْلَسُ عليها بالكسْر على ما يَطَّرِدُ عليه هذا النَّحْوُ . الجُلَسَةُ كتُؤَدَةٍ : الرَّجُلُ الكثيرُ الجُلوسِ . يُقال : هذا جِلْسُكَ بالكسْرِ وجَليسُك كأَميرٍ كما تقولُ خِدْنُك وخَدِينُك وجِلِّيسُكَ كسِكِّيتٍ كما في نُسخَتِنا وقد سقطَ من بعضِ الأُصولِ أَي مُجالِسُك وقيل : الجِلْسُ : يقع على الواحد والجَمْعِ والمُؤَنَّث والمُذَكَّر والجَليسُ للمُذَكَّرِ والأُنْثَى جَليسَةٌ . وجُلاّسُكَ : جُلَساؤُكَ الذينَ يُجالِسونَك . والجَلْسُ بالفتح : الغَليظُ من الأَرضِ هذا هو الأَصلُ في المادَّةِ ومنه سُمِّيَ الجُلوسُ وهو أَن يضَعَ مَقْعَدَهُ في جَلْسٍ من الأَرْضِ كما صرَّح به أَربابُ الاشتِقاقِ وذِكْرُ الفتح مُستدرَكٌ . الجَلْسُ : الشَّديد من العَسَلِ ويقال : شُهْدٌ جَلْسٌ : غَليظٌ . الجَلْسُ : الغليظُ من الشَّجَرِ . الجَلْسُ : النّاقةُ الوَثيقَةُ الجِسْمِ الشَّديدةُ المُشرِفَةُ شُبِّهَتْ بالصَّخْرَةِ والجَمْعُ أَجْلاسٌ قال ابنُ مُقبِلٍ :
فأَجْمَعُ أَجلاساً شِداداً يَسُوقُها ... إليَّ إذا راحَ الرِّعاءُ رِعائِيا والكثيرُ جُلاّسٌ . وجَمَلٌ جَلْسٌ كذلكَ والجَمع جُلاّسٌ وقال اللِّحيانِيُّ : كلُّ عظيمٍ من الإبلِ والرِّجالِ جَلْسٌ وناقَةٌ جَلْسٌ وجَمَلٌ جَلْسٌ : وثيقٌ جَسيمٌ قيل : أَصلُه جَلْزٌ فقلبَت الزَّايُ سِيناً كأَنَّه جُلِزَ جَلْزاً أَي فُتِلَ حتّى اكْتَنَزَ واشْتَدَّ أَسْرُه وقالت طائفَةٌ : يُسَمَّى جَلْساً لطُولِه وارتِفاعِه . الجَلْسُ : بَقِيَّة العَسَلِ تبقى في الإناءِ قال الطِّرِمّاحُ :
وما جَلْسُ أَبكارٍ أَطاعَ لِسَرْحِها ... جَنَى ثَمَرٍ بالوادِيَيْنِ وشُوعُ الجَلْسُ : المَرأَة تَجلِسُ في الفِناءِ لا تَبرَحُ قال حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ يُخاطِبُ امرأَةً فقالت له : ما طَمِعَ أَحَدٌ فيَّ قَطُّ فذَكَرَت أَسبابَ اليأْسِ منها فقالت :
أَمّا لَيالِيَ كُنتُ جارِيَةً ... فحُفِفْتُ بالرُّقَباءِ والحَبْسِ
حتَّى إذا ما الخِدْرُ أَبْرَزَنِي ... نُبِذَ الرِّجالُ بزَوْلَةٍ جَلْسِ
وبِجارَةٍ شَوْهاءَ تَرْقُبُنِي ... وحَمٍ يَخِرُّ كمَنْبَذِ الحِلْسِ
الجَلْسُ : ما ارتفَعَ من الغَوْرِِ وزادَ الأَزْهَرِيّ : فخَصَّصَ بلادَ نَجْدٍ وفي المُحكَم : والجَلْسُ : نَجْدٌ سُمِّيَت بذلك . حكَى اللِّحيانِيُّ : إنَّ المَجْلِسَ والجَلْسَ ليَشْهَدونَ بكذا وكذا يريد أَهلَ المَجْلِس قال ابن سِيده : وهذا ليس بشيءٍ إنما هو على ما حكاهُ ثعلبٌ من أَنَّ المَجلِسَ : الجَماعةُ من الجُلوسِ وهذا أَشبَه بالكلام لقوله : الجَلْسَ الذي هو لا محالَةَ اسمٌ لجمعِ فاعِلٍ في قياس قول سيبويه أَو جَمْعٌ لهُ في قياس قول الأَخفشِ . الجَلْسُ : الغَديرُ عن ابنِ عَبَّادٍ . الجَلْسُ : الوَقتُ هكذا في النُّسَخ بالتَّاءِ المُثَنَّاةِ والصَّوابُ : الوَقْبُ بالمُوَحَّدةِ كما في المُحيط . الجَلْسُ : السَّهْمُ الطَّويلُ عن ابن عَبَّادٍ . قلت وهو خِلافُ النِّكسِ قال الهُذَلِيُّ :
كمَتْنِ الذِّئْبِ لا نِكْسٌ قَصيرٌ ... فأُغْرِقَه ولا جَلْسٌ عَمُوجُ الجَلْسُ : الخَمْرُ العَتيقُ . الجَلْسُ : الجَبَلُ وقيل : وهو العالي الطَّويل قال الهُذَلِيُّ :
أَدْفَى يَظَلُّ على أَقْذافِ شاهِقَةٍ ... جَلْسٍ يَزِلُّ بها الخُطَّافُ والحَجَلُ عن ابن الأَعرابيِّ : الجِلْسُ بالكَسر : الرجلُ الفَدْمُ الغَبِيُّ . وبلا لامٍ جِلْسُ بن عامِرِ بنِ ربيعةَ بنِ تَدُولَ بنِ الحارِث بن بَكرِ بن ثعلبَةَ بنِ عُقْبَةَ بنِ السَّكونِ أَبو قبيلَةٍ من السَّكونِ . والجِلْسيُّ بالكسْر وضبطَه الصَّاغانِيّ بالفتح ضَبْطَ القلَم : ما حولَ الحَدَقَةِ وقيل : ظاهِرُ العَيْنِ قال الشَّمّاخ :
فأَضْحَتْ على ماءِ العُذَيْبِ وعَينُها ... كوَقْبِ الصَّفا جِلْسِيُّها قَدْ تَغَوَّرا الجُلاسُ كغُرابٍ : ابنُ عَمْروٍ الكِندِيُّ يروي زيد بنُ هِلالِ بنِ قُطْبَةَ الكِندِيُّ عنه إن صَحَّ . الجُلاسُ بنُ سُوَيْدِ بنِ الصَّامِتِ بنِ خالدٍ الأَوسِيُّ : صحابيَّانِ . وفاتَه : الجُلاسُ بنُ صَلْتٍ اليَربُوعِيُّ له صُحْبَةٌ روَت عنه بنْتُه أُمُّ مُنْقِذٍ في الوُضوءِ . والجُلَّسانُ بتشديد اللام المَفتوحةِ مع ضَمِّ الجيمِ : نِثارُ الوَردِ في المَجلِسِ مُعرَّب كُلْشَنَ وقال الجَوْهَرِيُّ : كُلْشانَ ومثلُه قول الليث وكلاهما صحيحٌ وقيل : الجُلَّسانُ : الوردُ الأَبيَضُ وقيل : هو ضَرْبٌ من الرُّيْحانِ وبه فُسِّرَ قولُ الأَعشَى :
لنا جُلَّسانٌ عِندَها وبَنَفْسَجٌ ... وسِيسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما
وآسٌ وخِيرِيٌّ ومَرْوٌ وسَوْسَنٌ ... يُصَبِّحُنا في كُلِّ دَجْنٍ تَغَيَّما وقال الأَخفشُ : الجُلَّسانُ : قُبَّةٌ يُنثَرُ عليها الوَرْدُ والرَّيحانُ ومثلُه لابن الجَواليقيِّ في المُعَرَّبِ وفي كتاب السَّامي في الأَسامي للمَيدانِيِّ : الجُلَّسانُ مُعَرَّبُ كُلْشانَ هكذا ذكرَه مع الصُّفَّةِ والدّكّةِ وما يجري مَجراهُما ومن سَجَعاتِ الأَساسِ : كأَنَّه كِسرى مع جُلَسائه في جُلَّسانِه قال : وهي قُبَّةٌ كانت له يُنثَرُ عليه من كُوَّةٍ في أَعلاها الوَرْدُ . فإذا عرَفْتَ ذلكَ ظهَرَ لكَ القصورُ في عبارةِ المُصنِّف . ومُجالِسٌ بالضَّمِّ : فرَسٌ كان لبَني عُقَيْلٍ أَو بني فُقَيْمٍ . قاله أَبو النَّدى هكذا ذكره الصَّاغانِيّ هنا وسيأْتي أَيضاً في خلس مثل ذلكَ فليُتَأّمَّلْ . والقاضي الجَليسُ كأَميرٍ : لقَبُ عبد العزيز بن الحُسين بن عبد الله بنِ أَحمدَ التَّميميِّ السّعديّ عُرِفَ بابنِ الحُبابِ وهو لقَبُ جَدِّه عَبْد الله وإنَّما لُقِّبَ بذلك لأَنَّه كان يُجالِسُ الخليفةَ وللقاضي الفاضلِ فيه مَدائحُ كثيرةٌ وقد حدَّثَ هو وجَماعَةٌ من أَهلِ بيتِه فأَوَّلُهم : أَخوه عبد الرَّحمنِ بنِ الحسينِ أَبو القاسمِ حدَّثَ عن مُحَمَّد ابنِ أَبي الذِّكْرِ الصِقِلِّيّ وابنُه إبراهيم بن عبد الرَّحمن حدَّثَ عن السَّلَفيّ وعبدُ القَويّ بن عبد العزيزِ سَمِعَ من ابنِ رِفَاعَةَ وابنُ أَخيهِ أَبو الفضْلِ أَحمد بن مُحَمَّد بنِ عبدِ العزيزِ سَمِعَ السِّلَفِيَّ وغير هؤلاءِ . ومما يُستدرَكُ عليه : المَجْلِسُ : النّاسُ حكاه شيخُنا عن أَبي عليٍّ القالي وأَنشدَ :
نُبِّئْتُ أَنَّ النَّارَ بعدَكَ أُوْقِدَتْ ... واسْتَبَّ بعدَكَ يا كُلَيْبُ المَجْلِسُ الشِّعرُ لمُهَلْهَلٍ . قلتُ : وأَحسَنُ من هذا ما قالَه ثَعلَبٌ : إنَّ المَجْلِسَ جَماعَةُ الجُلوسِ وأَنشدَ :
لَهُمْ مَجْلِسٌ صُهْبُ السِّبالِ أَذِلَّةٌ ... سَواسِيَةٌ أَحرارُها وعَبيدُها وفي الحديث : " وإنَّ مَجْلِسَ بَني عَوْفٍ يَنظُرونَ إليه " أَي أَهلَ المجلس على حَذْف المُضافِ . وفي الأَساسِ : رأَيتُهم مَجْلِساً أَي جالسين . وجالَسَه مُجالَسَةً وجِلاساً . وذكر بعض الرجالِ فقال : كريمُ النِّحاسِ طَيِّبُ الجِلاس . وتَجالَسوا فتآنَسوا ولا تُجالِسْ من لا تُجانِس . وجلس الشيءُ : أَقامَ قال أَبو حنيفةَ : الوَرْسُ يُزْرَعُ سنةً فيجلِسُ عشْرَ سنينَ أَي يقيمُ في الأَرضِ ولا يتعطَّلُ . وابْنا جالِسٍ وسَميرٍ : طريقان يُخالف كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه قال الشَّاعِرُ :
فإنْ تَكُ أَشْطانُ النَّوَى اخْتَلَفَتْ بنا ... كما اختلَفَ ابنا جالِسٍ وسَمِيرِ وهو مَجاز . وجلسَت الرَّخَمَةُ : جَثَمَتْ . عن أَبي الهَيْثَمِ وفلانٌ جليسُ نفسِه : يُقال ذلك لمَن كانَ من أَهلِ العُزْلَةِ وهو مَجاز ذكرَه الزَّمخشريُّ . والجَلْسُ : الصَّخرة العظيمةُ الشَّديدةُ قيل : وبه شُبِّهَت النّاقةُ . وجلَسَ القَومُ يَجلِسونَ جَلْساً : أَتَوا الجَلْسَ وفي التَّهذيب : أَتَوا نَجْداً قال الشاعِر وهو العَرْجِيُّ :
شِمالَ مَن غارَ به مُفْرِعاً ... وعَن يَمينِ الجالِسِ المُنْجِدِ وقال مروان بن الحَكَمِِ :
قُلْ للفَرَزْدَقِ والسَّفاهَةُ كاسمِها ... إنْ كنتَ تارِكَ ما أَمَرْتُكَ فاجْلِسِ أي ائْتِ نَجداً وأَنشدَ الزَّمخشريُّ لدُرَيْد :
حَرامٌ عليها أَن تُرَى في حياتِها ... كمِثْلِ أَبي جَعْدٍ فغُوري أَو اجْلِسي ورأَيْتُهُم يَعْدُونَ جالِسينَ أَي مُنجِدين . وجلَسَ السَّحابُ : أَتى نَجداً قال ساعِدَةُ بنُ جُؤيَّةَ :
ثمَّ انتهى بصَري وأَصبح جالِساً ... منهُ لِنَجْدٍ طائقٌ مُتَغَرِّبُ وعَدَّاه باللام لأَنَّه في معنى عامِداً له وفي الحديث أنه أَقطَعَ بلالَ بنِ الحارثِ مَعادِنَ القَبَلِيَّةِ غَوْرِيَّها وجَلْسِيَّها . قلتُ : وهي في ناحية الفُرْعِ . وقِدْحٌ جَلْسٌ : طويلٌ خِلافُ نِكْسٍ وقد تقدَّم . وقد سَمَّوا جَلاّساً ككَتَّانٍ . وفي الأَساس : رَآني قائماً فاسْتَجْلَسَني . قلتُ : وهذا على خِلاف ما ذَكَرناه من الفرق في أَوَّل المادَّة . وأَبو الجُلاسِ عُقْبَةُ بنُ يَسارٍ الشَّامِيّ روَى عن عليِّ بنِ شَمَّاخ على خِلافٍ وعنه عبد الوارث أَبو سعيدٍ ذكره المِزِّيُّ في الكُنَى وعُلاثَةُ بنُ الجُلاسِ الحَنْظَلِيُّ : فارسٌ شاعِرٌ . وأَجْلَسْتُه في المكانِ : مكَّنْتُه في الجُلوسِ

##### Türkçe

**جلس**
**جَلَسَ - يَجْلِسُ - مَجْلِس - مَجالِس**
**جَلَسَ - يَجْلِسُ** + varlık + bir oturak veya yer veya mecliste + bir sandalye veya kanepe üzerinde: uyanık olarak sohbet ve konuşma için oturur: bedenini oturağı ve kalçaları üzerine, bir sandalye veya oturak veya kanepe veya yastık üzerinde, uyanık olarak konuşma ve sohbet için bir başkasıyla, rahatça sabit bir şekilde yerleştirip durur: her biri için bir sandalye veya oturak üzerinde (oturmak için) dinlenme yeri bulunan özel bir yerde, bir mesele hakkında tartışma, danışma ve toplanma amacıyla, birtakım bireylerle bir araya gelir.

**مَجْلِس**: “مـَفـْعـِل” vezninde, **جَلَسَ - يَجْلِسُ**’ten mîmî mastar: ondan yer adı: konuşma, sohbet ve danışma için birtakım insanların oturduğu yer: toplantı salonu.

**مَجَالِس**: **مَجْلِس**’in çoğulu.

Ve lafız, “insan bedeninin parçalarından gövdenin hareket türleri” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَلَسَ - يَجْلِسُ**، **تَكِئَ - يَتْكَأُ**، **جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي)**، **ضَجَعَ - يَضْجَعُ**، **رَقَدَ - يَرْقُدُ**، **جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ)**

**المجالس**
﴿Ey iman edenler! Size “Meclislerde genişleyin” denildiği zaman genişleyin; Allah size genişlik versin. Ve size “Kalkın” denildiği zaman kalkın; Allah, sizden iman edenleri ve kendilerine ilim verilenleri derecelerle yükseltir. Allah yaptıklarınızdan haberdardır (11)﴾ **المجادلة**

مختار الصحاح
● [**جلس**] ج ل س: **جَلَسَ** “kesre ile” **يجلس**; **جُلُوسا** (oturuş olarak). Ve başkası onu **أَجلسهُ** (oturttu). Ve bir kavim **جُلُوسٌ** (oturanlar). Ve **المَجْلِسُ** lâmın kesresiyle: oturma yeri; lâmın fethasıyla: mastar. Ve bir adam **جُلَسَةٌ** hemze vezninde; yani çok **الجُلُوس** (oturuş) sahibi. Ve **الجِلْسَةُ** kesre ile: oturanın üzerinde bulunduğu hâl. Ve onunla **جالَسَهُ**; o da onun **جِلْسُهُ** ve **جَلِيسُهُ** olur; senin “خدنه” ve “خدينه” dediğin gibi. Ve **تَجالَسوا** meclislerde.

معجم الفرائد القرآنبة
ج  ل  س
“**الْمَجَالِسِ**” Yüce sözünde: “**إِذَا قِيـلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِـي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا**” (11) **المجادلة**.
**المجلس**: oturma yeri.

الراغب
**جلس**
- **الجلس**’in aslı: yerin kalın/sert olanı; bu sebeple Necd’e **جلسا** adı verilmiştir. Ve rivayet edilmiştir: (onun -aleyhisselâm- onlara **معادن القبلية**’nin çukurunu ve yüksekliğini verdiği) (Hadis: Avf el-Müzenî’den; Peygamber صلى الله عليه وسلم Bilâl b. el-Hâris’e **معادن القبلية**’yi, onun **جلسيها**’sını ve **غوريها**’sını ve **قدس**’tan ekinin elverişli olduğu yeri iktâ etti; bir Müslümanın hakkını ona vermedi; ve Peygamber صلى الله عليه وسلم bununla ona bir yazı yazdı.
Ebû Dâvûd bunu “toprakların iktâı” babında iki yolla çıkarmıştır; bunlardan biri İbn Abbâs’tan olup hasendir; diğeri Avf’tan olup zayıftır. Maʿâlimü’s-sünen 3/41’e bak; ve o el-Müstedrek 3/17’dedir; ve Maʿâlimü’s-sünen 8/280’dedir.
Ve **معادن القبلية**: el-Ferʿ tarafındandır. Sözü: **غوريها وجلسيها**; onun vadilerini ve tepelerini ona iktâ ettiğini kasteder).
Ve **جلس**’in aslı: oturağıyla yerden bir **جلسا**’yı hedeflemesidir; sonra **الجلوس** her **قعود** için kullanıldı. Ve **المجلس**: insanın oturduğu her yer içindir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**إذا قيل لكم تفسحوا في المجالس فافسحوا يفسح الله لكم**﴾ [**المجادلة/11**].

ملخص اللسان
1. **جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً**: **الجُلُوسُ**: **القُعود**.
2. Ve **الجِلْسَةُ**: üzerinde oturduğun heyet/biçim.
3. **الجِلْسَةُ**: oturanın üzerinde bulunduğu hâl; ve o, **حَسَنُ الجِلْسَة**’dir.
4. Ve **المَجلِس**: **الجُلُوس** yeri.
5. “Ey iman edenler! Size **تَفَسَّحوا في المَجْلِس** denildiği zaman”: bununla Peygamber’in, صلى اللَّه عليه وسلم, **مَجْلِس**’i kastedilir.
6. Ve bir adam **جُلَسَة**: yani çok oturan.
7. Ve **المَجْلِسُ**: **الجُلُوس** topluluğu.
8. **المَجْلِسَ** ve **الجَلْسَ** falanca falancaya şahitlik ederler: yani **أَهلَ المَجْلس**.
9. Ve **جَلَسَ** şey: ikamet etti/durdu.
10. Ve **جَلَسَتِ الرَّخَمَةُ**: **جَثَمَتْ**.
11. Ve **الجَلْسُ**: dağ.
12. Ve **الجَلْسُ**: yerin kalın/sert olanı.
13. Ve **الجَلْسُ**: **الغَوْر**’dan yükselen şey.
14. Ve **جَلَسَ القومُ يَجْلِسونَ جَلْساً**: **الجَلْسَ**’e geldiler.
15. Ve **الجُلَّسانُ**: mecliste gül serpiştirmesi.
16. Ve **الجُلَّسانُ**: beyaz gül.
17. Ve **الجُلَّسانُ**: reyhan türlerinden bir tür.
18. **الجُلَّسانُ**: yabancı kökenlidir.
19. Ve **الجُلَّسانُ**: yaprağı koparılıp onların üzerine serpiştirilen gül.
20. **الجُلَّسانُ**: üzerine gül ve reyhan serpiştirilen kubbe.
21. Ve **جَبَل جَلْسٌ**: uzun olduğu zaman.
22. **جمل جَلْسٌ** ve **ناقة جَلْسٌ**: yani sağlam, iri.
23. Ve **شجرة جَلْسٌ** ve **شُهْدٌ**: yani kalın.
24. **امرأَة جَلْسٌ**: avluda oturup ayrılmayan kadın için.
25. Ve **الجَلْسُ**: büyük, sert kaya.
26. **الجَلْسُ**: Necd’dir; bununla adlandırılmıştır.
27. Ve **جَلَسَ السحابُ**: Necd’e geldi.
28. Ve **ناقة جَلْسٌ**: sert, yüksek; kayaya benzetilmiştir.
29. **الجَلْسُ**: yerin her yükseltisi.
30. Ve **قِدْحٌ جَلْسٌ**: uzun; **نِكْس**’in zıddı.
31. Ve **الجِلْسِيُّ**: gözbebeğinin çevresi.
32. Ve **الجِلْسِيُّ**: gözün dışı.
33. **الجِلْسُ**: **الفَدْمُ**.
34. Ve **الجَلْسُ**: kapta kalan bal artığı.
35. Ve **الجَلْسُ**: bal.

لسان العرب
● - **جلس**: **الجُلُوسُ**: **القُعود**. **جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً**; o, **جالس**’tir; **جُلُوسٍ** ve **جُلاَّس** olan bir kavimdendir. Ve başkası onu **أَجْلَسَه** (oturttu). Ve **الجِلْسَةُ**: üzerinde oturduğun heyet; kesre iledir; bu babın üzerinde yürüdüğü şeye göre. Ve Sıhâh’ta: **الجِلْسَةُ** oturanın üzerinde bulunduğu hâl; ve o, **حَسَنُ الجِلْسَة**’dir. Ve **المَجْلَسُ** lâmın fethasıyla: mastar. Ve **المَجلِس**: **الجُلُوس** yeri; ve o, fiilin “في” olmaksızın kendisine geçmediği zarf türlerindendir. Sîbeveyh dedi: “**هو مَجْلِسُ زيد**” demezsin. Ve Yüce sözü: “Ey iman edenler! Size **تَفَسَّحوا في المَجْلِس** denildiği zaman”; denildi ki: bununla Peygamber’in, صلى اللَّه عليه وسلم, **مَجْلِس**’i kastedilir. Ve “**في المجالس**” diye de okunmuştur. Ve denildi ki: **المجالس** ile savaş meclisleri kastedilir; Yüce sözünde dediği gibi: “savaş için oturaklar”. Ve bir adam **جُلَسَة**; **هُمَزَة** misali: yani çok **الجُلوس** sahibi. Lihyânî dedi: o **المَجْلِسُ** ve **المَجْلِسَةُ**’dir; “**ارْزُنْ في مَجْلِسِك ومَجْلِسَتِك**” denir. Ve **المَجْلِسُ**: **الجُلُوس** topluluğu; Saʿleb inşâd etti:
لهم **مَجْلِسٌ** صُهْبُ السِّبال أَذلَّةٌ،
سَواسِيَةٌ أَحْرارُها وعَبِيدُها
Ve hadiste: “Ve şüphesiz Benî Avf’un **مَجْلِس**’i ona bakıyor”; yani **أَهل المجْلِس**; muzâfın hazfi üzere. “Dârim onun dârına bakıyor” denir; eğer ona karşı ise. Ve onunla **جالَسَه مُجالَسَةً** ve **جِلاساً**. Ve bazı bedevîler bir adamı zikretti de dedi ki: “**كريمُ النِّحاسِ طَيِّبُ الجِلاسِ**.”
Ve **الجِلْسُ** ve **الجَلِيسُ** ve **الجِلِّيسُ**: birlikte oturan; onlar **الجُلَساءُ** ve **الجُلاَّسُ**’tır. Ve denildi ki: **الجِلْسُ** tekil, çoğul, müzekker ve müennes üzerine vâki olur. İbn Sîde: Lihyânî’nin “**المَجْلِسَ والجَلْسَ** falanca falancaya şahitlik ederler” dediğini nakletti; **أَهلَ المَجْلس**’i kasteder. Dedi ki: bu bir şey değildir; ancak Saʿleb’in naklettiği üzere: **المَجْلِس** **الجُلُوس**’tan olan topluluktur; ve bu, söz bakımından daha uygundur; çünkü “**الجَلْس**” ki o, Sîbeveyh’in kıyasındaki “جمع فاعل” için yahut Ahfeş’in kıyasındaki onun için bir cem‘ ismidir.
Ve denir: “Falanca benim **جَلِيسِي**’mdir ve ben onun **جَلِيسُه**’yim; ve falanca kadın benim **جَلِيسَتي**’mdir.” Ve onunla **جالَسْتُه**; o da benim **جِلْسي** ve **جَلِيسي** olur; senin “**خِدْني**” ve “**خَديني**” dediğin gibi. Ve **تَجالَسُوا في المَجالِسِ**. Ve **جَلَسَ الشيءُ**: ikamet etti; Ebû Hanîfe dedi: **الوَرْسُ** bir yıl ekilir de on yıl **فَيَجْلِسُ**; yani yerde ikamet eder ve boşa kalmaz; “boşa kalır”ı açıklamadı.
Ve **الجُلَّسانُ**: mecliste gül serpiştirmesi. Ve **الجُلَّسانُ**: beyaz gül. Ve **الجُلَّسانُ**: reyhan türlerinden bir tür; ve bununla Aʿşâ’nın sözü tefsir edildi:
لها **جُلَّسانٌ** عندها وبَنَفْسَجٌ،
وسِيْسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما
وآسٌ وخِيْرِيٌّ ومَروٌ وسَوْسَنٌ
يُصَبِّحُنا في كلِّ دَجْنٍ تَغَيَّما
Leys dedi: **الجُلَّسانُ** yabancı kökenlidir; ve Farsçada **كُلَّشان**’dır. Başkası dedi: **الجُلَّسانُ** yaprağı koparılıp onların üzerine serpiştirilen güldür. Dedi ki: Farsçada gülün adı **جُلْ**’dür. Ve Cevherî’nin sözü: o, Arapçalaştırılmış **كُلْشان**’dır; o, gül serpiştirmesidir. Ahfeş dedi: **الجُلَّسانُ** üzerine gül ve reyhan serpiştirilen kubbedir. Ve **المَرْزَجُوش**: o, **المَردَقوش**’tur; ve Farsçada “fare kulağı”dır; **فَمَرْزُ** fare, **فأْرة**; ve **جوش** onun kulağı; böylece lafızda “fare kulağı” olur; muzâfun ileyhin muzâfa takdimiyle; ve bu Farsçada düzenlidir. Ve bunun gibi **دُوغْ باجْ** **للمَضِيرَة** için; **فدوغ** ekşi süt ve **باج** renk; yani sütün rengi. Ve benzeri **سِكْباج**; **فسك** sirke ve **باج** renk; sirkenin rengini kasteder. Ve **المنمنم**: yaprağı sararmış olan. Ve “**الهاس**”ta “عندها” zamiri, beyitten önce zikrettiği şaraba döner. Ve şairin sözü:
فإِن تَكُ أَشْطانُ النَّوى اخْتَلَفَتْ بنا،
كما اختَلَفَ ابْنا **جالِسٍ** وسَمِيرِ
Dedi ki: “İbnâ **جالس** ve Semîr” birbirine muhalif iki yoldur; her biri diğerine muhalefet eder. Ve **جَلَسَتِ الرَّخَمَةُ**: **جَثَمَتْ**. Ve **الجَلْسُ**: dağ. Ve **جَبَل جَلْسٌ**: uzun olduğu zaman; Hüzelî dedi:
أَوْفى يَظَلُّ على أَقْذافِ شاهِقَةٍ،
**جَلْسٍ** يَزِلُّ بها الخُطَّافُ والحَجَلُ
Ve **الجَلْسُ**: yerin kalın/sert olanı; bundan: **جمل جَلْسٌ** ve **ناقة جَلْسٌ**; yani sağlam, iri. Ve **شجرة جَلْسٌ** ve **شُهْدٌ**: yani kalın. Ve kadınlar hadîsinde: **بِزَوْلَةٍ وجَلْسِ**. Ve denir: **امرأَة جَلْسٌ** avluda oturup ayrılmayan kadın için; Hansâ dedi:
أَمّا لَياليَ كنتُ جارِيةً،
فَحُفِفْتُ بالرٍُّقَباء والجَلْسِ
حتى إِذا ما الخِدْرُ أَبْرَزَني،
نُبِذَ الرِّجالُ بِزَوْلَةٍ جَلْسِ
وبِجارَةٍ شَوْهاءَ تَرْقُبُني،
وهَمٍ يَخِرُّ كمَنْبَذِ الحِلْسِ
İbn Berrî dedi: şiir Humeyd b. Sevr’ündür; Cevherî’nin zikrettiği gibi Hansâ’nın değildir. Ve Humeyd bir kadına talip olmuştu da ona dedi ki: “Bana hiç kimse tamah etmedi”; ve ondan ümitsizliğin sebeplerini zikretti de dedi ki: “Bekâr iken beni gözetleyen ve koruyan kimselerle çevriliydim; evimde hapsedilmiş idim; ondan çıkmama bırakılmazdım. Evlenip yüzüm açığa çıkınca, beni görmek isteyen erkekler, zeki, anlayışlı bir **زَوْلَةٍ** kadınla -kendini kastediyor- savruldu. Sonra dedi: erkekler ayrıca **شوهاء** bir kadınla da savruldu; yani keskin bakışlı; beni gözetler ve korur. Ve evde bir **حَمٌ**’ım vardır; **الحِلْسِ** gibi ayrılmaz; yani evden ayrılmaz; tıpkı devenin semeri altında bulunan **الحِلْسُ**’un semere yapışması gibi. “O, evinin **حِلْسُ**’udur” denir; eğer ondan ayrılmıyorsa. Ve **الجَلْسُ**: büyük, sert kaya. Ve **الجَلْسُ**: **الغَوْر**’dan yükselen şey; Ezherî artırdı da tahsis etti: Necd beldelerinde. İbn Sîde: **الجَلْسُ** Necd’dir; bununla adlandırılmıştır. Ve **جَلَسَ القومُ يَجْلِسونَ جَلْساً**: **الجَلْسَ**’e geldiler; Tehzîb’de: Necd’e geldiler; şair dedi:
شِمالَ مَنْ غارَ بهِ مُفْرِعاً،
وعن يَمينِ الجالِسِ المُنْجدِ
Ve Abdullah b. Zübeyr dedi:
قُلْ للفَرَزْدَقِ والسَّفاهَةُ كاسْمِها:
إِن كنتَ تارِكَ ما أَمَرْتُكَ فاجْلِسِ
Yani: Necd’e gel. İbn Berrî dedi: beyit Mervân b. el-Hakem’indir. Mervân, Medine valiliği vaktinde Ferazdak’a bir sahife verdi; onu âmillerinden birine ulaştıracaktı; içinde bağış varmış gibi ona vehmettirdi; oysa içinde Mütelemmis’in sahifesindeki gibi bir şey vardı. Medine’den çıkınca Mervân ona şu beyti yazdı:
ودَعِ المدينةَ إِنَّها مَحْرُوسَةٌ،
واقْصِدْ لأَيْلَةَ أَو لبيتِ المَقْدِسِ
أَلْقِ الصحيفةَ يا فَرَزْدَقُ، إِنها
نَكْراءُ، مِثلُ صَحِيفَةِ المُتَلَمِّسِ
Bunu ancak, Ferazdak’ın sahifeyi açıp içindekini bilmesi ve hicivle ona musallat olması korkusuyla yaptı. Ve **جَلَسَ السحابُ**: Necd’e geldi; Sâʿide b. Cüeyye dedi:
ثم انتهى بَصَري، وأَصْبَحَ **جالِساً**
منه لنَجْدٍ طائِفٌ مُتَغَرِّبُ
Onu lâm ile geçişli kıldı; çünkü “ona yönelen” mânasındadır. Ve **ناقة جَلْسٌ**: sert, yüksek; kayaya benzetilmiştir; çoğulu **أَجْلاسٌ**; İbn Mukbil dedi:
فأَجْمَعُ **أَجْلاساً** شِداداً يَسُوقُها
إِليَّ، إِذا راحَ الرِّعاءُ، رِعائِيا
Ve çoğu **جِلاسٌ**’tır. Ve **جَمَلٌ جَلْسٌ** da böyledir; çoğulu **جِلاسٌ**. Lihyânî dedi: develerden ve erkeklerden her büyük olan **جَلْسٌ**’tur. Ve **ناقة جَلْسٌ** ve **جَمَلٌ جَلْسٌ**: sağlam, iri. Denildi ki: aslı **جَلْزٌ** idi; **الزاي**’ı **سين**’e çevrildi; sanki **جُلِزَ جَلْزاً**; yani büküldü de sıkılaşıp sertleşti. Ve bir topluluk dedi ki: uzunluğu ve yüksekliği sebebiyle **جَلْساً** diye adlandırılır. Ve hadiste: Bilâl b. el-Hâris’e **مَعادِنَ الجَبَلِيَّة**’yi, onun **غَوريَّها**’sını ve **جَلْسِيَّها**’sını iktâ etti. **الجَلْسُ**: yerin her yükseltisi. Ve hadiste meşhur olan: **معادِنَ القَبَلِيَّة**; **القاف** ile; o, Medine yakınında bir yöredir; ve denildi ki: **الفُرْعِ** tarafındandır. Ve **قِدْحٌ جَلْسٌ**: uzun; **نِكْس**’in zıddı; Hüzelî dedi:
كَمَتْنِ الذئبِ لا نِكْسٌ قَصِيرٌ
فأُغْرِقَه، ولا **جَلْسٌ** عَمُوجُ
Ve **غَمُوجٌ** diye de rivayet edilir; bunların hepsi yerinde zikredilmiştir.
Ve **الجِلْسِيُّ**: gözbebeğinin çevresi; ve denildi ki: gözün dışı; Şemmâh dedi:
فأَضْحَتْ على ماءِ العُذَيْبِ، وعَيْنُها
كَوَقْبِ الصَّفا، **جِلْسِيُّها** قد تَغَوَّرا
İbnü’l-Aʿrâbî: **الجِلْسُ** **الفَدْمُ**’dur. Ve **الجَلْسُ**: kapta kalan bal artığı. İbn Sîde: ve **الجَلْسُ** baldır; ve denildi ki: onun sert/yoğun olanıdır. Tırmâh dedi:
وما **جَلْسُ** أَبكارٍ أَطاعَ لسَرْحِها
جَنى ثَمَرٍ، بالوادِيَيْنِ، وَشُوعُ
Ebû Hanîfe dedi: **وُشُوعُ** diye de rivayet edilir; o, **الضُّرُوبُ**’dur. Ve **جُلاساً** ve **جَلاَّساً** diye adlandırılmıştır. Sîbeveyh, Halîl’den: o türemiştir, dedi; Allah daha iyi bilir.

مقاييس اللغة:
(**جلس**) **الجيم** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir ve tek bir asıldır; o da şeyde yükselmedir. **جَلَسَ الرجُل جُلوساً** denir; bu, uyku ve uzanma hâlinden olur; eğer ayakta ise, ona muhalif olan hâl **القُعود**dur. **قام** ve **قعد** denir; ve onu **المُقِيمُ** ve **المُقْعد** aldı. **الجِلْسة**: oturanın üzerinde bulunduğu hâldir; **جلس جِلْسةً حسنة** denir. **الجَلْسة** bir defalık (tek) oturuştur. Ve **جَلَس الرّجُل** denir, **نَجْداً**’ya geldiği zaman; bu, babın kıyasıdır; çünkü **نَجْداً** **الغور**’un zıddıdır ve onda yükselme vardır. Ve **نَجْدٍ** için denir: **الجَلْس**. Ondan hadis: “Şüphesiz o, onlara **مَعَادِنَ القَبَلِيَّة**’nin **غَوْريَّها**’sını ve **جَلْسيَّها**’sını verdi([26]).” **الهذلي**([27]) dedi:
إذا ما جَلَسْنَا لا تزال تَنُوبنا *** سُلَيمٌ لدى أبياتنا وهَوازِنُ([28])
Bir başkası dedi:
* وعن يمين الجالس المُنجِدِ([29]) *
Ve ([30]) dedi:
قُلْ للفرزْدَق والسَّفَاهةُ كاسْمِها *** إن كنتَ كارِهَ ما أمَرْتُكَ فاجْلِسِ([31])
Maksadı: **نَجْداً**’ya gel. Ebû Hâtim dedi: Ümmü’l-Heysem dedi ki: **جَلَستِ الرّخَمة**; **جَثَمَتْ** (çöktüğü) zaman. Ve **الجلْس**: yerin kalın/sert kısmıdır. Bundan, onların sözü: **ناقةٌ جَلْس**; yani katı, şiddetli. İşte bu bab, gördüğün gibi düzenli (mutṭarid)dir. Ama A‘şâ’nın sözü:
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجً *** وَسِيسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما([32])
denir ki o Farsçadır; o **جُلْشَان**([33])dır; gülün saçması.

القاموس المحيط:
**جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً ومَجْلَساً**; **كمَقْعَدٍ**; ve **أجْلَسْتُهُ**. Ve **المَجْلِسُ** onun yeridir; **كالمَجْلِسَةِ**. Ve **الجِلْسَةُ** (kesra ile): oturanın üzerinde bulunduğu hâldir. Ve **كتُؤَدَةٍ**: çok oturan (kimse). Ve **جِلْسُكَ** ve **جَلِيسُكَ** ve **جِلِّيسُكَ**: seninle oturan (mücâlis)indir. Ve **جُلاَّسُكَ**: senin oturan arkadaşların (**جُلَساؤُكَ**). Ve **الجَلْسُ** (fetha ile): yerin kalın/serti; ve balın; ve ağacın; ve gövdesi sağlam dişi deve; ve kapta kalan bal artığı; ve avluda oturup ayrılmayan kadın; yahut soylu kadın; ve **بِلادُ نَجْدٍ**; ve meclis ehli; ve gölcük; ve vakit; ve uzun ok; ve şarap; ve yüksek dağ. Kesra ile: ahmak, kaba adam. Ve lamsız olarak: **جِلْسُ بنُ عامِرِ بنِ رَبيعَة**. Ve **الجِلْسِيُّ** (kesra ile): gözbebeğinin çevresi. Ve **الجُلاسُ** ( **كغُرابٍ** ): **ابنُ عَمْرٍو** ve **ابنُ سُوَيْدٍ**; iki sahâbî. Ve **الجُلَّسانُ**: fethalı şeddeli **اللام** ile; **جُلْشَنَ**’nın Arapçalaştırılmışıdır. Ve **مُجالِسٌ** (damme ile): Benî Ukayl’in yahut Benî Fukaym’in bir atı. Ve **القاضي الجَلِيسُ** ( **كأَميرٍ** ): **عبدُ العَزيزِ بنُ الحُبابِ**.

تاج العروس:
جلس
**جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً** (damme ile) ve **مَجْلَساً** **كمَقْعَدٍ**; ondan hadis: “Artık siz **المَجْلَسَ**’ten başka bir şeye razı olmazsanız, yola hakkını verin.” **الأَصبهانيُّ** **المُفردات**’ta dedi ve musannif **البصائر**’de ona tâbi oldu: **الجُلوس** ancak uzanmış olan içindir; **القُعود** ise ayakta olan içindir; şu itibarla ki **الجالِس** yükselmeyi kasteden kimsedir, yani yüksek bir yeri; bu ise ancak uzanmış olanda tasavvur edilir; **القاعِد** ise bunun hilâfınadır, böylece ayakta olana uygun düşer. Ve **أَجْلَسْتُه** hemze ile geçişli olur. Ve **المَجْلِسُ** onun yeridir; **كالمَجْلِسَةِ** (hâ ile); ikisini de **اللِّحيانِيُّ** rivayet etti. Dedi ki: **ارْزُنْ في مَجْلِسِكَ ومَجْلِسَتِكَ** denir. **الصَّاغانِيُّ** bunu **الفَرّاءِ**’den nakletti ve dedi ki: o, **المَكانِ** ve **المَكانَةِ** gibidir. Şeyhimiz dedi ki: **المَجلِسِ**’ten farkta ( **اللام**’ın kesriyle) evi; fethayla ise, izinsiz üzerine oturmaktan nehyedilmiş ikram yerini garipleştirdi. Dedi ki: onda fethaya bir vech görünmez; bilakis onda doğru olan kesradır; çünkü o, üzerine oturulan şeyin adıdır. **الصِّحاح**’ta: **الجِلْسَةُ** (kesra ile): oturanın üzerinde bulunduğu hâldir; ve “o, **حسن الجِلْسَة**’dir” denir. Başkası dedi: **الجِلْسَةُ**: üzerine oturulan heyettir; bu türde düzenli olan üzere kesra ile. **الجُلَسَةُ** **كتُؤَدَةٍ**: çok oturan adamdır. Denir: bu, **جِلْسُكَ** (kesra ile) ve **جَليسُك** ( **كأَميرٍ** ); tıpkı **خِدْنُك** ve **خَدِينُك** dediğin gibi. Ve **جِلِّيسُكَ** ( **كسِكِّيتٍ** ) —bizim nüshalarımızda olduğu üzere— yani seninle oturanın; ve bazı asıllardan düşmüştür. Ve denildi ki: **الجِلْسُ** tekil, çoğul, müennes, müzekker üzerine vâki olur; **الجَليسُ** müzekker içindir; müennes için **جَليسَةٌ**. Ve **جُلاّسُكَ**: seninle oturanlar olan **جُلَساؤُكَ**. Ve **الجَلْسُ** (fetha ile): yerin kalın/serti; bu, maddede asıldır; ondan **الجُلوس** adlandırıldı; o da, iştikak erbabının açıkça belirttiği üzere, oturağını yerin **جَلْسٍ**’ine koymandır; ve fethanın zikri müstedrektir. **الجَلْسُ**: balın sert/yoğun olanı; ve **شُهْدٌ جَلْسٌ** denir: kalın/yoğun. **الجَلْسُ**: ağacın kalın olanı. **الجَلْسُ**: gövdesi sağlam, şiddetli, yüksek (müşrif) dişi deve; kayaya benzetilmiştir; çoğulu **أَجْلاسٌ**. **ابنُ مُقبِلٍ** dedi:
فأَجْمَعُ أَجلاساً شِداداً يَسُوقُها ... إليَّ إذا راحَ الرِّعاءُ رِعائِيا
Ve çoğu **جُلاّسٌ**dur. Ve **جَمَلٌ جَلْسٌ** da böyledir; çoğulu **جُلاّسٌ**. **اللِّحيانِيُّ** dedi: develerden ve adamlardan her büyük olan **جَلْسٌ**tur. Ve **ناقَةٌ جَلْسٌ** ve **جَمَلٌ جَلْسٌ**: sağlam, iri. Denildi ki: aslı **جَلْزٌ** idi; **الزَّايُ**’ı **سِيناً**’a çevrildi; sanki **جُلِزَ جَلْزاً**; yani büküldü, ta ki sıkılaşıp sertleşti, bağı kuvvetlendi. Bir taife dedi: uzunluğu ve yüksekliği sebebiyle **جَلْساً** diye adlandırılır. **الجَلْسُ**: kapta kalan bal artığıdır. **الطِّرِمّاحُ** dedi:
وما جَلْسُ أَبكارٍ أَطاعَ لِسَرْحِها ... جَنَى ثَمَرٍ بالوادِيَيْنِ وشُوعُ
**الجَلْسُ**: avluda oturup ayrılmayan kadındır. **حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ** bir kadına hitap etti; kadın ona dedi ki: “Bana hiç kimse tamah etmedi”; sonra ondan ümitsizliğin sebeplerini zikretti ve dedi ki:
أَمّا لَيالِيَ كُنتُ جارِيَةً ... فحُفِفْتُ بالرُّقَباءِ والحَبْسِ
حتَّى إذا ما الخِدْرُ أَبْرَزَنِي ... نُبِذَ الرِّجالُ بزَوْلَةٍ جَلْسِ
وبِجارَةٍ شَوْهاءَ تَرْقُبُنِي ... وحَمٍ يَخِرُّ كمَنْبَذِ الحِلْسِ
**الجَلْسُ**: **الغَوْرِ**’dan yükselen şeydir. **الأَزْهَرِيّ** artırdı: böylece **بِلادَ نَجْدٍ**’i tahsis etti. **المُحكَم**’de: **الجَلْسُ**: **نَجْدٌ**’dür; bununla adlandırılmıştır. **اللِّحيانِيُّ** rivayet etti: “Şüphesiz **المَجْلِسَ** ve **الجَلْسَ** falan ve falan ile şahitlik ederler” derler; meclis ehlini kasteder. **ابن سِيده** dedi: Bu bir şey değildir; ancak **ثعلبٌ**’un rivayet ettiği üzere: **المَجلِسَ** oturanlardan bir topluluktur; bu, söz bakımından daha uygundur; onun sözü sebebiyle: **الجَلْسَ** ki o, kaçınılmaz olarak, Sîbeveyh’in kıyasına göre **فاعل**’in cem‘ ismi yahut Ahfeş’in kıyasına göre onun cem‘idir. **الجَلْسُ**: gölcüktür; **ابنِ عَبَّادٍ**’dan. **الجَلْسُ**: vakittir; nüshalarda böylece **التَّاءِ المُثَنَّاةِ** ile; doğru olan: **الوَقْبُ** **بالمُوَحَّدةِ** ile, **المُحيط**’ta olduğu gibi. **الجَلْسُ**: uzun oktur; **ابن عَبَّادٍ**’dan. Dedim: o, **النِّكسِ**’in zıddıdır. **الهُذَلِيُّ** dedi:
كمَتْنِ الذِّئْبِ لا نِكْسٌ قَصيرٌ ... فأُغْرِقَه ولا جَلْسٌ عَمُوجُ
**الجَلْسُ**: eski şaraptır. **الجَلْسُ**: dağdır; ve denildi: o, yüksek uzun olandır. **الهُذَلِيُّ** dedi:
أَدْفَى يَظَلُّ على أَقْذافِ شاهِقَةٍ ... جَلْسٍ يَزِلُّ بها الخُطَّافُ والحَجَلُ
**ابن الأَعرابيِّ**’den: **الجِلْسُ** (kesra ile): ahmak, kaba, budala adamdır. Ve lamsız olarak: **جِلْسُ بن عامِرِ بنِ ربيعةَ بنِ تَدُولَ بنِ الحارِث بن بَكرِ بن ثعلبَةَ بنِ عُقْبَةَ بنِ السَّكونِ**; **السَّكونِ**’dan bir kabilenin babasıdır. Ve **الجِلْسيُّ** (kesra ile); **الصَّاغانِيّ** onu fetha ile ضبط etti, kalem ضبطu: gözbebeğinin çevresindeki şeydir; ve denildi: gözün dışı. **الشَّمّاخ** dedi:
فأَضْحَتْ على ماءِ العُذَيْبِ وعَينُها ... كوَقْبِ الصَّفا جِلْسِيُّها قَدْ تَغَوَّرا
**الجُلاسُ** ( **كغُرابٍ** ): **ابنُ عَمْروٍ الكِندِيُّ**; eğer sahih ise, **زيد بنُ هِلالِ بنِ قُطْبَةَ الكِندِيُّ** ondan rivayet eder. **الجُلاسُ بنُ سُوَيْدِ بنِ الصَّامِتِ بنِ خالدٍ الأَوسِيُّ**: iki sahâbîdir. Ve onun kaçırdığı: **الجُلاسُ بنُ صَلْتٍ اليَربُوعِيُّ**; onun sohbeti vardır; ondan kızı **أُمُّ مُنْقِذٍ** abdest hakkında rivayet etti. Ve **الجُلَّسانُ**: fethalı şeddeli **اللام** ile, **الجيم**’in dammesiyle: mecliste gül saçmasıdır; **كُلْشَنَ**’dan Arapçalaştırılmıştır. **الجَوْهَرِيُّ** dedi: **كُلْشانَ**; ve onun benzeri Leys’in sözüdür; ikisi de sahihtir. Ve denildi: **الجُلَّسانُ**: beyaz güldür. Ve denildi: o, reyhanın bir türüdür; ve bununla A‘şâ’nın sözü tefsir edildi:
لنا جُلَّسانٌ عِندَها وبَنَفْسَجٌ ... وسِيسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما

**وآسٌ** ve **خِيرِيٌّ** ve **مَرْوٌ** ve **سَوْسَنٌ** ... her bulutlanmış her karanlıkta bize sabahlatır.

Ve **الأَخفشُ** dedi ki: **الجُلَّسانُ**: Üzerine **الوَرْدُ** ve **الرَّيحانُ** serpilen bir kubbedir.

Ve bunun benzeri, **ابن الجَواليقيِّ**’nindir, **المُعَرَّبِ**’de.

Ve **المَيدانِيِّ**’nin **السَّامي في الأَسامي** kitabında: **الجُلَّسانُ**; **كُلْشانَ**’ın muarrebidir; onu **الصُّفَّةِ** ve **الدّكّةِ** ve onların mecrasında yürüyen şeylerle birlikte böyle zikretti.

Ve **الأَساسِ**’ın secilerinden: Sanki o, **كِسرى**’dır; **جُلَسائه** ile **جُلَّسانِه**’inde.

Dedi ki: Ve o, kendisinin olan bir kubbedir; onun üzerine, üst tarafındaki bir pencereden **الوَرْدُ** serpilirdi.

Bunu bildiğinde, **المُصنِّف**’in ibaresindeki kusur sana ortaya çıkar.

Ve **مُجالِسٌ** (damme ile): **بَني عُقَيْلٍ**’in yahut **بني فُقَيْمٍ**’in olan bir attır. Bunu **أَبو النَّدى** söyledi; **الصَّاغانِيّ** onu burada böyle zikretti; **خلس**’te de bunun gibi bir şey de gelecektir; öyleyse düşünülsün.

Ve **القاضي الجَليسُ** ( **أَميرٍ** gibi): **عبد العزيز بن الحُسين بن عبد الله بنِ أَحمدَ التَّميميِّ السّعديّ**’nin lakabıdır; **ابنِ الحُبابِ** diye bilindi; o ise dedesi **عَبْد الله**’ın lakabıdır. Ancak bununla lakaplandırıldı; çünkü o, halife ile birlikte otururdu. Ve **القاضي الفاضلِ**’in onun hakkında birçok medihleri vardır. Ve o ve ehl-i beytinden bir cemaat hadis rivayet etti; onların ilki: kardeşi **عبد الرَّحمنِ بنِ الحسينِ أَبو القاسمِ**; **مُحَمَّد ابنِ أَبي الذِّكْرِ الصِقِلِّيّ**’den rivayet etti. Ve onun oğlu **إبراهيم بن عبد الرَّحمن** **السَّلَفيّ**’den rivayet etti. Ve **عبدُ القَويّ بن عبد العزيزِ** **ابنِ رِفَاعَةَ**’dan semâ etti. Ve kardeşinin oğlu **أَبو الفضْلِ أَحمد بن مُحَمَّد بنِ عبدِ العزيزِ** **السِّلَفِيَّ**’yi ve bunlardan başkasını semâ etti.

Ve ona istidrâk olunan şeylerdendir: **المَجْلِسُ**: insanlar; bunu şeyhimiz **أَبي عليٍّ القالي**’den nakletti ve inşad etti:

Nübbi’tu enne’n-nâra ba‘deke ûkidet ... v’stebbe ba‘deke yâ Kuleybu’l-meclisu

Şiir, **مُهَلْهَلٍ**’indir.

Dedim ki: Bundan daha güzeli, **ثَعلَبٌ**’ın söylediğidir: **المَجْلِسَ** oturanların cemaatidir. Ve inşad etti:

Lehum meclisun suhbu’s-sibâli ezilletun ... sevâsiyetun ahrâruhâ ve ‘abîduhâ

Ve hadiste: “Ve şüphesiz **مَجْلِسَ بَني عَوْفٍ** ona bakıyorlar” yani, muzâfın hazfi üzere, meclisin ehli.

Ve **الأَساسِ**’ta: Onları **مَجْلِساً** gördüm; yani oturmuşlar.

Ve onunla oturdu: **مُجالَسَةً** ve **جِلاساً**.

Ve bazı erkekleri zikretti de dedi ki: **كريمُ النِّحاسِ**; **طَيِّبُ الجِلاس**.

Ve birlikte oturdular da ünsiyet ettiler; ve kendinle cinsiyet kurmadığın kimseyle oturma.

Ve **جلس الشيءُ**: ikamet etti. **أَبو حنيفةَ** dedi ki: **الوَرْسُ** bir yıl ekilir; sonra on yıl **يجلِسُ**; yani yerde ikamet eder ve atıl kalmaz.

Ve **ابْنا جالِسٍ** ve **سَميرٍ**: iki yoldur; her biri, arkadaşına muhalefet eder. Şair dedi ki:

Fe-in teku eşṭânu’n-nevâ’ıḫtelefet binâ ... kemâ’ḫtelefe’bnâ Câlisin ve Semîr

Ve o mecazdır.

Ve **جلسَت الرَّخَمَةُ**: çöktü. **أَبي الهَيْثَمِ**’den.

Ve falan, **جليسُ نفسِه**: bu, uzlet ehlinden olan kimse için söylenir; ve o mecazdır; onu **الزَّمخشريُّ** zikretti.

Ve **الجَلْسُ**: büyük, sert kaya. Denildi ki: Deve onunla benzetildi.

Ve kavim **جلَسَ** **يَجلِسونَ** **جَلْساً**: **الجَلْسَ**’e geldiler. Ve **التَّهذيب**’de: Necd’e geldiler. Şair dedi ki; o **العَرْجِيُّ**’dir:

Şimâle men ġâra bihî mufri‘an ... ve ‘an yemîni’l-câlisi’l-muncidi

Ve **مروان بن الحَكَمِ** dedi ki:

Kul li’l-Ferazdaqi ve’s-sefâhete ke’smihâ ... in kunte târike mâ emertuke fe’clis

Yani: Necd’e gel.

Ve **الزَّمخشريُّ** **دُرَيْد**’e ait olarak inşad etti:

Ḥarâmun ‘aleyhâ en turâ fî ḥayâtihâ ... ke-miṯli Ebî Ca‘din fe-ġûrî ev’clisî

Ve onları **جالِسينَ** koşuyor gördüm; yani Necd’e gidenler.

Ve **جلَسَ السَّحابُ**: Necd’e geldi. **ساعِدَةُ بنُ جُؤيَّةَ** dedi ki:

Ṯumme’ntehâ baṣarî ve aṣbaḥa câlisan ... minhu li-Necdin ṭâ’iqun muteġarribu

Ve onu lâm ile ta‘diye etti; çünkü o, ona kasdeden manasındadır.

Ve hadiste: O, **بلالَ بنِ الحارثِ**’e **مَعادِنَ القَبَلِيَّةِ**’nin **غَوْرِيَّها**’sını ve **جَلْسِيَّها**’sını iktâ etti.

Dedim ki: Ve o, **الفُرْعِ** tarafındadır.

Ve **قِدْحٌ جَلْسٌ**: uzun; **نِكْسٍ**’in hilafı; ve daha önce geçti.

Ve **جَلاّساً**’ı **كَتَّانٍ** gibi isimlendirdiler.

Ve **الأَساس**’ta: Beni ayakta gördü de beni **فاسْتَجْلَسَني**.

Dedim ki: Bu, maddenin başında zikrettiğimiz farkın hilafınadır.

Ve **أَبو الجُلاسِ**: **عُقْبَةُ بنُ يَسارٍ الشَّامِيّ**; ihtilaf üzere **عليِّ بنِ شَمَّاخ**’tan rivayet etti; ve ondan **عبد الوارث أَبو سعيدٍ**; onu **المِزِّيُّ** **الكُنَى**’da zikretti.

Ve **عُلاثَةُ بنُ الجُلاسِ الحَنْظَلِيُّ**: atlı, şairdir.

Ve onu mekânda **أَجْلَسْتُه**: onu oturmaya muktedir kıldım.
