# جلف (ج-ل-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ل - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم واللام والفاء معهما
ل ف ج، ج ل ف، ل ج ف، ف ل ج، ف ج ل، ج ف ل مستعملات
لفج:
المُلفجُ، قال رؤية:
أحسابُهم في العُسرِ والإلفاجِ
شِيبت بعذبٍ طيِّبِ المِـزاج
جلف:
الجَلفُ أخفى من الجَرف وأشد استئصالاَ، تقول: جَلَفُ ظُفره عن إصبعه.
ورجلٌ جاف في خِلقته وأخلاقه.
ورجلٌ مُجَلَّفٌ: قد جَلَّفه الدَّهر إذا أتى على ماله، ومُجَرَّفٌ أيضاً.
والجَلائفُ: السِّنون القحطة، واحدتها جَليفة.
والجِلفُ من النَّخل: الذكر الذي يلقح بطلعه ويقال له: الفُحالُ.
والجِلفُ: كل ظرفٍ ووعاءٍ.
لجف:
اللَّجفُ: الحفرُ في جنبِ الكناس ونحوه، والاسم: اللَّجَفُ.
واللَّجافُ: ما أشرفَ على الغار من صخرةٍ أو غيره ناتئٍ من الجبل، وربَّما جُعلَ ذلك فوق الباب.
واللَّجفُ أيضاً: مَلجأُ السَّيلِ وهو مَحبِسُه.
فلج:
الفَلَجُ: الماء الجاري من العين ونَحوه، وعين فَلَجٌ، ماء فَلَجٌ، قال العجّاج:
تذكَّرا عَيناً رَواءً فَلَجا
والفَلَجُ في الأسنان: تباعدُ ما بين الثَّنايا والرَّباعيات، وصاحبهُ أفلجُ، فإن تُكُلِّفَ فهو التَّفليجُ.
وأما الفرقُ فسعةٌ ما بين الثَّنيَّتين خاضَّةً.
والفَلَجُ في الرِّجلين: تباعد ما بين القدمين آجِراً.
وفَلاليجُ السَّواد: قُراها الواحدةُ فَلُّوجَةٌ.
والفالِجُ: الحمل ذو السَّنامين الضَّخم، من المكرانيّةِ. والفالِجُ: مِكيال ضخمٌ.
وفَلَجتُ الشَّيءَ: قسمته.
والفالِجُ في القِمار: القامِرُ.
والفالِجُ: رِيحٌ تأخذ الإنسان، يرتعشُ منها، وصاحبهُ مَفلُوجٌ.
والفُلجُ: الظََّّفر بمن تُخاصِمهُ.
وفَلَجَت حُجَّتكَ، وفلجت على صاحبِك.
وأمرٌ مُفلَّجٌ: ليس بمستقيمٍ.
والأفلجُ: الذي في يديه اعوجاجُ، والأفحَجُ: الذي في رجليهِ اعوِجاجُ.
والفَليجةُ: الشُّقَّةُ من بُيُوتِ الأعراب، قال:
تشتَّى غير مُشتمِلٍ بثـوبِ		سوى خَلِّ الفليجةِ بالخِلال
وفلجتُ الجِزيةَ القارئ، يقلح الكتب أي يكتبها، قال ابن مُقبل:
توضَّحنَ في علياء قفرٍ كأنها		صَحائِفُ فَلُّوجٍ تعرضنَ تاليا
فجل:
الفُجلُ: أرومة نباتٍ يكون لآكله جُشاءٌ خبيثٌ، وإياه عنى بقوله: وهو مُجهّز السفينة يهجو رجلاً:
أشبهُ شيءٍ بجُشاءِ الفَجلِ
ثِقلاَ على ثقلٍ وأيُّ ثِقلِ
جفل:
جَفَلتُ اللَّحمَ عن العظم، والشَّحمَ عن الجِلدِ، والطِّينَ عن الأرضِ.
والرِّيحُ تَجفِلُ السَّحاب الخفيف من الجَهام، أي تستخفُّه فتمضي به، واسمٌ ذلك السَّحابِ الجَفلُ.
وقال قائلٌ: إني لآتي البحر فأجده قد جَفلَ سمكاً كثيراً، أي ألقاهُ على السّاحلِ.
والجُفالُ من السَّحابِ ومن الكلاءِ: ما جفَّ وانطرد للرِّيحِ.
والجُفال والجُفُولُ: سرعة عَدوِ، وجَفَل الظَّليمُ، وأجفَلَ أجودُ، قال:
إذا الحرُّ جفَّل صِيرانها
وانجفل اللَّيلُ والظِّلُّ: ذهب، وانجفل القوم انجِفالاً، إذا هربوا بسرعةٍ، وانجفلتِ الشجرةُ إذا هبَّت بها ريحٌ شديدة فقعرتها والجُفالةُ من الناس: جماعةٌ جاءوا أو ذهبوا.
والجُفالُ: الشَّعرُ الكثير، قال ذو الرُمَّة:
على المَتنين مُنسدِلاً جُفالا
والجُفالُ من الصُّوفِ: ما طال وحسن ودقَّ.
يقالُ: عليه جُفالةٌ من الصُّوفِ.
والإجفيلُ: الجَبانُ. وجَفَّلَ الفَزَع الإبل تجفيلاً، فَجَفَلَت جُفُولاً، إذا شَرَدَت نادَّ، وجَفلتِ النَّعامةُ

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ل ف ج**، **ج ل ف**، **ل ج ف**، **ف ل ج**، **ف ج ل**، **ج ف ل** kullanımdadırlar

**لفج**:
**المُلفجُ**، Ru’ye dedi:
“Onların soyları darlıkta ve **الإلفاجِ**’dedir
Tatlı, hoş mizaclı bir su ile ağartıldı”

**جلف**:
**الجَلفُ** **الجَرف**’ten daha gizlidir ve daha şiddetli kökünden sökmedir; dersin ki: **جَلَفُ** tırnağını parmağından.
Ve yaratılışında ve ahlâkında kaba bir adam.
Ve **مُجَلَّفٌ** bir adam: dehr onu **جَلَّفه** (yani) malının üzerine geldiği zaman; ve **مُجَرَّفٌ** da.
Ve **الجَلائفُ**: kıtlık yıllarıdır; onun bir tanesi **جَليفة**’dir.
Ve hurmadan **الجِلفُ**: tal‘ıyla dölleyen erkek; ona **الفُحالُ** denir.
Ve **الجِلفُ**: her kap ve kap-kacak.

**لجف**:
**اللَّجفُ**: **الكناس**’ın yan tarafında ve benzerinde kazmadır; isim: **اللَّجَفُ**.
Ve **اللَّجافُ**: mağaranın üzerine yükselen, kayadan veya dağdan çıkıntı yapan başka bir şeydir; bazen bu kapının üstüne yapılır.
Ve **اللَّجفُ** ayrıca: selin sığınağıdır; o, onun hapsediş yeridir.

**فلج**:
**الفَلَجُ**: pınardan ve benzerinden akan sudur; ve **فَلَجٌ** bir pınar, **فَلَجٌ** bir su; el-‘Accâc dedi:
“Hatırladılar, bol sulu bir pınarı, **فَلَجا**”
Ve dişlerde **الفَلَجُ**: **الثَّنايا** ile **الرَّباعيات** arasındaki uzaklaşmadır; sahibi **أفلجُ**’dur; eğer zorlanırsa o **التَّفليجُ**’dir.
أما **الفرقُ** ise: özellikle iki **الثَّنيَّتين** arasındaki bir genişliktir.
Ve ayaklarda **الفَلَجُ**: iki ayak arasındaki uzaklaşmadır, içe basarak.
Ve **فَلاليجُ السَّواد**: onun köyleridir; bir tanesi **فَلُّوجَةٌ**’dir.
Ve **الفالِجُ**: iki hörgüçlü iri yük hayvanıdır; **المكرانيّةِ**’dendir. Ve **الفالِجُ**: iri bir ölçek kabıdır.
Ve **فَلَجتُ** şeyi: onu böldüm.
Ve kumarda **الفالِجُ**: kumar oynayan (kazanan)dır.
Ve **الفالِجُ**: insana tutan bir rüzgârdır; ondan titrer; sahibi **مَفلُوجٌ**’dur.
Ve **الفُلجُ**: çekiştiğin kimseye karşı zaferdir.
Ve **فَلَجَت** hüccetin; ve arkadaşına karşı **فلجت**.
Ve **مُفلَّجٌ** bir iş: düzgün değildir.
Ve **الأفلجُ**: ellerinde eğrilik olan; ve **الأفحَجُ**: ayaklarında eğrilik olan.
Ve **الفَليجةُ**: bedevîlerin evlerinden bir bölmedir; dedi ki:
“Kışlar, bir elbiseye bürünmeksizin,
Sadece **الفليجةِ**’nin yarığını kazıklarla (tutarak)”
Ve **فلجتُ** **الجِزيةَ** **القارئ**: kitapları **يقلح** eder, yani onları yazar; İbn Mukbil dedi:
“Çorak bir yerin yüksekliğinde belirginleştiler; sanki onlar
Okuyan birine arz olunan **فَلُّوجٍ** sahifeleridir”

**فجل**:
**الفُجلُ**: yiyenine kötü bir geğirti olan bir bitkinin köküdür; onunla şu sözü kastetti: ve o, gemiyi donatan, bir adamı hicvederek:
“En çok benzeyen şey, **الفَجلِ**’in geğirtisine:
Ağırlık üstüne ağırlık; ne ağırlık!”

**جفل**:
**جَفَلتُ** eti kemikten, yağı deriden, çamuru yerden (ayırdım).
Ve rüzgâr, **الجَهام**’dan hafif bulutu **تَجفِلُ** eder; yani onu hafif sayar da onunla gider; o bulutun adı **الجَفلُ**’dür.
Ve bir söyleyen dedi: “Ben denize gelirim de onu çok balık **جَفلَ** etmiş bulurum”; yani onu sahile atmıştır.
Ve buluttan ve ottan **الجُفالُ**: kuruyan ve rüzgâra sürülüp giden şeydir.
Ve **الجُفال** ve **الجُفُولُ**: koşunun süratidir; ve devekuşu erkeği **جَفَل** etti; ve **أجفَلَ** daha iyidir; dedi ki:
“Eğer sıcak, yavrularını **جفَّل** ederse”
Ve gece ve gölge **انجفل** etti: gitti. Ve kavim **انجِفالاً** **انجفل** etti: hızlıca kaçtıkları zaman. Ve ağaç, şiddetli bir rüzgâr estiğinde onu kökünden söküp devirdiği zaman **انجفلت**. Ve insanlardan **الجُفالةُ**: gelen veya giden bir topluluktur.
Ve **الجُفالُ**: çok saçtır; Zû’r-Rumme dedi:
“İki böğür üzerinde salınmış, **جُفالا**”
Ve yünden **الجُفالُ**: uzayan, güzelleşen ve incelen şeydir.
Denir ki: onun üzerinde yünden bir **جُفالةٌ** vardır.
Ve **الإجفيلُ**: korkaktır. Ve korku, develeri **تجفيلاً** **جَفَّلَ** etti; böylece **جُفُولاً** **فَجَفَلَت**: ürküp kaçtıkları zaman. Ve devekuşu **جَفلتِ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجَلْفُ: القَشْرُ، يقال: جَلَفْتُ الطينَ عن رأس الدَنِّ، أَجْلُفُهُ بالضم.
والجالِفَةُ: الشَجَّةُ التي تقشِر الجلدَ مع اللحم. وطعنةٌ جالِفَةٌ: إذا لم تصل إلى الجوف، وهي خلاف الجائِفَةِ.
وجَلَفْتُ الشيء: قطعتُه واستأصلته.
والجالِفَةُ: السنةُ التي تذهب بأموال الناس.
ويقال أصابتهم جَليفَةٌ عظيمة، إذا اجْتَلَفَتْ أموالَهم، وهم قومٌ مُجْتَلَفونَ.
والمُجَلَّفُ: الذي أُخِذَ من جوانبه.
والمُجَلَّفُ أيضاً: الرجل الذي جَلّفَتْهُ السنون، أي ذهبتْ بأمواله.
وقولهم: أعرابيٌ جِلْفٌ، أي جافٍ. وأصله من أَجْلافِ الشاةِ، وهي المسلوخَةُ بلا رأسٍ ولا قوائمَ ولا بطن. وقال أبو عبيدة أصل الجلف الدنُّ الفارغ. قال: والمسلوخُ إذا أُخْرِجَ بطنُه جِلْفٌ أيضاً. وقال أبو عمر: الجِلْف" كلُّ ظرفٍ ووعاءٍ، وجمعُه جُلوفٌ.

##### Türkçe

**الجَلْفُ**: kabuk soyma; denir ki: “Çamuru küpün başından soydum”; onu (fiili) zamme ile **أَجْلُفُهُ** (şeklinde) yaparım.

**والجالِفَةُ**: etiyle birlikte deriyi soyan yara. Ve **طعنةٌ جالِفَةٌ**: iç boşluğa ulaşmadığı zaman; o, **الجائِفَةِ**’nin zıddıdır.

Ve **جَلَفْتُ الشيء**: onu kestim ve kökünden söktüm.

Ve **والجالِفَةُ**: insanların mallarını götüren yıl.

Ve denir: “Onlara büyük bir **جَليفَةٌ** isabet etti”; mallarını **اجْتَلَفَتْ** (götürüp süpürdü) ise; ve onlar **مُجْتَلَفونَ** bir kavimdir.

Ve **والمُجَلَّفُ**: yanlarından alınmış olan.

Ve **والمُجَلَّفُ** ayrıca: yılların onu **جَلّفَتْهُ** (yıprattığı) adam; yani mallarını götürdü.

Ve onların sözü: “Bedevî **جِلْفٌ**”; yani kaba. Aslı, koyunun **أَجْلافِ**’ındandır; o, başsız, ayaksız ve karınsız olarak yüzülmüş olandır. Ebû Ubeyde dedi: **الجلف**’in aslı boş küptür. Dedi ki: Yüzülmüş (hayvan) karnı çıkarıldığı zaman o da **جِلْفٌ**’tür. Ebû Ömer dedi: **الجِلْف** “her kap ve kap-kacak”; çoğulu **جُلوفٌ**’tur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ل ف
جلف ، جفل ، لجف ، لفج ، فلج . فجل : مستعْملات .
لفج : سُئِلَ الحَسنُ عن الرَّجلُ يُدالِكُ أهْلَه ، قال : لا بَأْسَ به إذا كان مُلْفَجاً .
أبو عَبيد عن أبي عمرو : أَلفَجَ الرَّجُلُ ، فهو مُلْفَجٌ ، إذا كان ذَهَبَ مالُه .
وقال أبو عُبيد : المُلْفِجُ المُعْدِمُ الَّذي لا شَيْء له ، وأنشد :
أَحسابُكُم في العُسْرِ والألفاجِ
شِيَبتْ بَعذْبٍ طَيِّب المِزَاجِ
وأخبرني الإياديّ عن شمر عن ابن الأعرابيّ والمنذريّ عن ثعلب عنه أنه قال : كلامُ العرب كُلّه على ( أَفْعَل ) ، وهو ( مُفْعِل ) إلا في ثلاثةَ أحرف : ألْفَجَ فهو مُلْفَج ، وأَحْصَنَ فهو مُحْصَن ، وأَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ .
وقال أبو زيد : أَلْفَجَنِي إلى ذلك الاضْطِرار إلْفَاجاً ، ورجُلٌ مُلْفَجٌ ، تَضْطَره الحاجَةُ إلى من لَيْس لذلك بأَهْل .
وقال أبو عمرو : اللَّفْج الذُّلّ .
فجل : ثعلب عن ابن الأعْرابيّ : الفاجل الْقَامِر .
وقال اللّيث : الفُجْلُ أَرُومَةُ نباتٍ ، وإياه عَنَى بقوله : وهو مُجَهّز السَّفينة يهجو رَجلاً :
أَشْبَهُ شيءٍ بجُشَاءِ الفُجْلِ
ثِقْلاً على ثِقْلٍ وأيُّ ثِقْلِ
جلف : قال اللَّيث : الجَلفُ أَخْفَى من الجَرْف وأَشَدُّ استِئصالاً ، تقول : جَلَفْتُ ظُفْرَه عن إِصْبعه .
ورجُل مُجَلَّف ، قد جَلَّفه الدّهر أي أَتَى على ماله ، وهو أيضاً مُجَرَّف ، والجَلائِف السّنون ، واحدها جَليفة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَجْلَفَ الرّجل إذا نَحَّى الْجُلافَ عن رأْس الْجُنْبُخة ، والجُلاف : الطّين .
الحرَّانِيّ عن ابن السكّيت قال : الْجَلْفُ مصْدر جَلَفْت أي قَشَرْت ، يقال : جَلفْتُ الطِّينَ عن رَأْس الدَّنّ .
قال : والجِلْف : الأعْرابيُّ الْجافي ، والجِلْفُ : بَدَنُ الشَّاة بلا رَأْسٍ ولا قَوَائِم .
أخبرني المنذريّ عن أَبي الهيثمْ ، يقال للسَّنَةِ الشَّدِيدة التي تَضُرُّ بالأموال سَنَةٌ جالِفَة ، وقد جَلَفَتُهُم وزمان جالف وجارف .
قال : والْجِلْفُ في كلام العرب : الدَّنُّ وجمعه : جُلُوف . وأنشد :
بَيْتُ جُلُوفٍ طيِّبٌ ظِلُّهُ
فيه ظِباءٌ ودَواخِيلُ خُوصْ
الظّباء : جمع الظَّبْية ، وهي الْجُرَيِّبُ الصَّغير يكون وعاء للمسك والطِّيب .
قال : ويقال للرَّجُل إذا جَفَا : فلانٌ جِلْفٌ جَافٍ .
قال : وإذا كان المالُ لا سِمَنَ له ولا ظَهْر ولا بَطْن يَحْمل ، قيل : هو كالجِلْف .
وقال غيره : الجِلْفُ أَسْفَلُ الدَّنِّ إذا انكَسر .
وقال اللَّيث : الجِلْفُ : فُحَّالُ النَّخْلِ الذي يُلَقَّحُ بطَلَعة .
الأصمعيّ : طَعنَةُ جالفة إذا قشرت الجِلْدَ ولم تَدخُل الْجوف ، وخُبْزٌ مَجْلوف ، وهو الذي أَحْرَقه التَّنُّور فلَزِقَ به قُشُوره .
وأمَّا قول قَيْس بن الْخطيم يَصف امرأة :
كأنَّ لَبَّاتِها تَبَدَّدَها
هَزْلَى جَرادٍ أَجْوافُه جُلُف
فإن شبَّه الحُلِيَّ الذي على لبَّيتها ، بجرادٍ لا رُؤوس لها ، ولا قَوائم . وقال : الجُلُفُ جمع جَليف ، وهو الذي قُشِر .
وذهب ابنُ السّكّيت إلى المعنى الأوَّل ، قال : ويقال أصابَتْهُم جَليفَةٌ عظيمة : إذا اجْتَلَفَت أموالَهم ، وهم قوم مُجْتَلِفون .
أبو عُبيد : الْمُجَلَّفُ : الذي قد ذَهب ماله ، والْجَالِفَةُ : السنة التي تَذهَبُ بالمال ، وقال الفَرزدق :
مِن الْمال إلا مُسْحَتٌ أو مُجَلَّف
والجِلْف : الخُبز اليابس بلا أُدْم .
أخبرني محمد بن إسحاق السَّعْدِيّ قال : حدثنا يحيى بن أبي طالب قال : حدثنا أبو داود الطيالسيّ قال : أخبرنا حُرَيث بن السَّائب قال : حدثنا الحسَن قال : حدثنا حُمران بنُ أبان ، عن عثمان بن عَفّان قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( كلُّ شَيْءٍ سوى جِلْفِ الطّعام ، وظِلّ بيت ، وثَوب يَسْتُره فَضْل ) :
قال شمر ، قال ابنُ الأعرابيّ : الجِلْفَةُ والْقِرْفَةُ والجِلْفُ من الخُبْز : الغليظُ اليابس الذي ليس بمأْدوم ولا يابسِ لَيِّن كالْخَشب ونحوه . وأنشد :
القَفْرُ خَيْرٌ من مَبِيتٍ بِتُّه
بجُنوب زَخَّةَ عند آلِ مُعارِكِ
جاءوا بِجِلْفٍ من شعير يابس
بَيْني وبين غُلامهم ذي الْحارِكِ
لجف : قال الليث : اللَّجْفُ الحَفْرُ في جَنْب الكِناس ونحوه ، والاسم : اللَّجَف .
قال : واللَّجَفُ أيضاً : مَلْجأُ السَّيْل ، وهو مَحْبِسُه .
قال : واللِّجاف ما أشْرَفَ على الْغار من صَخْرة أو غير ذلك ناتٍ من الْجَبل ، وربما جُعِلَ كذلك فوق الباب .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : التَّلَجُّفُ الْحفْرُ في نواحي البئر .
وقال العجاج :
إذَا انْتَحى مُعْتَقِماً أو لَجَّفاً
قال : واللَّجَيفُ من السِّهام الذي نَصْلُه عَريض .
شكّ أبو عُبيد في اللَّجيف . قلت : وحُقَّ له أَن يَشُكَّ فيه ؛ لأنَّ الصواب فيه ( النَّجيفُ ) بالنُّون ، وهو من السِّهام العريض النّصْل ، وجَمْعه نُجفُ . ومنه قول أبي كبير الهُذَلي :
نُجفٌ بَذَلْتُ لها خَوَافِيَ ناهِضِ
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : اللَّجَفَ سُرَّةُ الْوادي ، قال ويقال : بِئْرُ فلان مُتَلّجِّفة .
وأنشد شمر :
لو أَنَّ سَلْمَى وَرَدَتْ ذَاتَ اللَّجَافْ
لَقَصَّرَتْ ذناذِنَ الثَّوْبِ الضَّافْ
وقال ابن شُميل : أَلْجافُ الرَّكيَّة : ما أَكل الماءُ من نواحي أَصْلها وإن لم يأْكلها وكانت مُسْتَوية الأسْفل فليس لها لِجْف .
وقال يونس : لَجَفَ .
ويقال : اللَّجَفُ ما حضر الماءُ من أعلى الرَّكيَّة وأَسْفِلها ، فصار مثل الغار .
فلج : قال الليث : الْفَلَجُ الماءُ الجارِي من العَين .
وقال العجاج :
تَذكَّرا عَيناً رَوَاءً فَلَجا
أي جَارية ، يقال : عَيْنٌ فَلَجٌ ، وماءُ فَلَجٌ .
وأنشدهُ أبو نصر :
تذكرا عينا رِوى وفلجا
الروى : الكثير .
وقال أبو عبيد : الْفَلَجُ النَّهْر .
وقال الأعشى :
فما فَلَجٌ يسْقى جَداولَ صَعْنَبَى
له مَشْرَعٌ سَهْلٌ إلى كلِّ مَوْردِ
وفي حديث عُمَر : أنَّه بَعثَ حُذَيفَة ، وعُثمان بن جُنيف ، إلى السّواد ، فَفَلجا الْجِزْيَة على أَهْله .
قال أبو عُبيد : قال الأصْمَعيّ قوله : فَلَجا ، يعني قَسَما الجزية عليهم .
قال : وأَصْلُ ذلك من الفِلْج ، وهو المكْيال الذي يُقال له الْفالِج .
قال : وأَصْلُه سُرْيانيُّ ، يقال له بالسُّريانية : فَالغاء ، فعرِّب ، فقيل : فالِجٌ وفلْجٌ .
وقال الْجَعْدِيُّ يَصِفُ الخَمر :
أُلْقِيَ فيها فِلْجانِ من مسْك دا
رِينَ وفِلْجٌ من فُلْفُلٍ ضَرِمِ
قال : وإنَّما سمَّى القِسْمة بالْفِلْج ؛ لأنَّ خراجَهم كان طعاماً .
قال أبو عُبيد : فهذا الْفِلْج ، فأما الفُلْجُ بضَمِّ الفاء ، فهو أن يَفْلُجَ الرَّجلُ أَصْحابَه ، يعلوهم ويفُوقُهُم ، يقال منه : فَلَجَ يَفْلُجُ فَلْجاً وفُلْجاً .
والفَلَجُ : تباعد ما بين الأسْنان ، ورجل أَفْلجَ ، إذا كان في أَسْنانه تَفَرُّق ، وهو التَّفْلِيج أيضاً .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : والأفْلَجُ الذي اعْوِجاجه في يديه فإذا كان في رِجْلَيه ، فهو أَفْجَج ، والفَلِيجَةُ : شُقَّةٌ من شُقَق الْخِباء . قال الأصمعيّ : ولا أَدْري أيْن تكون ؟
قال عُمر بن لَجأ :
تَمَشَّى غير مُشْتَمِل بثوْبٍ
سِوَى خَلِّ الفَلِيجَة بالخِلالِ
وقال الأصمعيّ : فَلَجَ فلانٌ على فُلان ، وقد أَفْلَجَهُ الله عليه فُلْجاً وفُلوجاً ، والمَفْلوجُ : صاحِبُ الفَالج ، وقد فُلِجَ .
وقال : الْفَلَج : الْفَحج في السَّاقين ، والْفَلَجُ في الثَّنِيَّتَيْن .
قال : وأَصْلُ الْفَلج النِّصْفُ من كُلِّ شيء ، ومنه يقال : ضَرَبه الفَالِج ، ومنه قولهم : كُرٌّ بالفالج وهو نصْفُ الكُرِّ الكبير .
والْفَالِج : الْجَمل ذو السَّنامَيْن ، والجميع الفَوَالج .
شَمِر : فَلَجْتُ المال بينهم ، أي قَسَمْته ، وقال أبو دُوَاد :
فَفَريق يُفَلِّجُ اللَّحْمَ نِيئاً
وفَريقٌ لطابخيه قُتَارُ
ويقال : هو يَفْلُجُ الأمر أي يَنْظُر فيه ، ويَقْسِمُه ويُدَبِّرُه . وقال ابن طُفيل :
تَوَضَّحْن في عَلياءِ قَفْرٍ كأَنَّها
مهارِيقُ فَلُّوجٍ يُعارِضْن تَاليا
قال خالدُ بن جَنْبَةَ : الفَلُّوجُ الكاتِب .
ثعلب عن ابن الأعرابي : فَلَجَ سَهْمُه وأَفْلَج ، وهو الفُلْجُ والفَلْجُ قال : والفَلْجُ والْفُلْجُ : الْقَمَر والفَلْجُ . الْقَسْمُ . وفَلْج : اسم بَلَد . قُلت : ومنه قيل لِطَريقٍ يَأْخُذُ من طريق البصرة إلى اليمامة ، طريقُ بطن فَلْج ، وقال الشاعر :
وإن الذي حانَتْ بفلج دِماؤُهم
هُمُ الْقَومُ كُلُّ القومِ يا أُمَّ خالِدِ
وقال الليث : فَلالِيج السَّوَاد قُراها ، الواحدة فَلُّوجة ، قال : وأَمْرٌ مُفَلَّجٌ : ليس بمُسْتَقيمٍ على جهته ، والفَلَجُ : تبَاعُد ما بين الثَّنايا والرَّباعيات خِلْقَةً ، فإن تُكُلِّفَ فهو التَّفْليج ، قال : والفَلَجُ : تباعُد الْقَدَمين أُخُراً .
وقال أبو زيد : يقال للرجل إذا وَقَع في أَمْرٍ قد كان عنه بمَعزل : كنت عن هذا الأمْر فَالِجَ بنَ خَلاَوة يا فَتى .
أبو عُبيد : عن الأصمعي : أنا منه فالجُ ابن خَلاَوة أي أنا بَرِيءٌ منه ، ومثله لا نَاقَةَ لي فيها ولا جَمل وقد قاله أبو زيد ، رواه شِمر لابن هانىء عنه .
جفل : قال الليث : الْجَفْلُ : السَّفينَةُ ، والجُفول السُّفُن . قلت : لم أسمع الْجَفْل بهذا المعْنى لِغَير الليث ، والْجفْلُ : السَّحابُ الذي قد هَراقَ ماءَه ، فخفَّ رَوَاحه .
وقال الليث جَفَلَتُ اللَّحْمَ من الْعظم ، والشَّحْمَ عن الجلْد ، والطِّينَ عن الأرض .
قلت : والمعروف بهذا المعنى جَلَفْتُ ، وكأَنَّ الْجَفلَ مَقْلوبٌ بمنزلة جَذَبْتُ وجَبَذْتُ .
وقال الليث : الرِّيحُ يجفِلُ السَّحابَ الخفيف من الْجَهام ، أي تَسْتَخفُّه فَتَمْضي به ، واسم ذلك السَّحاب : الْجَفْلُ .
قال ويقال : إنِّي لآتي البحر فأَجده قد جَفَل سَمَكاً كثيراً ، أي ألقاهُ على السَّاحل .
وفي الحديث أنَّ البَحر جَفَل سمكاً ، أي ألقاه ورمى به . وقال ابن شُميل : جَفَلْتُ المتاعَ بعضَه على بعض ، أي رميته بعضه على بعض .
وقال أبو زيد : سَحَيْتُ الطيرَ وجَفَلته إذا جَرَفْتَه .
وفي حديث أبي قَتَادة : أنه كانَ مع النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) في سَفَر ، فَنَعَسَ على ظَهْر بَعيره حتى كادَ يَنْجفل فدعَمتْه ، معنى قوله : يَنْجَفل ، أي يَنْقَلب .
وقال أبو النجم يصف إبِلاً :
يَجْفِلُها كلُّ سنامٍ مِجْفَلِ
لَأْياً بِلَأْيٍ في الْمراغ الْمُسهِلِ
يريد : يَقْلِبُها سَنامُها من ثِقلِه إذا تمرَّغت ، ثم أَرادَت الاستواء ، قَلَبَها ثِقْلُ أَسْنِمَتِها .
والجُفول : سُرْعَةُ الذَّهابِ والنُّدودُ في الأَرْض ، يقال : جَفَلت الإبل جُفولاً ، إذا شَرَدَت نادَّة ، وجَفَلت النَّعامَةُ ، ورجلٌ إجْفِيل ، إذا كان نَفوراً جباناً وجَفَّلَ الفزعُ الإبِلَ تجفيلاً ، فجفلت جُفولاً . وقال : إذا الحرُّ جَفَّلَ صِيرَانَها . وانْجَفَل القوم انجفالاً ، إِذا هَربوا بسُرعة . وانْجَفَلت الشَّجرة ، إذا هَبَّت بها ريح شَديدة فَقَعَرتْها .
والْجُفَالُ من الشَّعْر : المجتمِعُ الكَثِير ، وقال ذو الرمة يصف شَعر امرأة :
وأسْودَ كالأَسَاوِدِ مُسْبَكِرّاً
على الْمَتْنَيْن مُنْسَدِلاً جُفَالاً
وقال أبو عُبيد : الْجِفْلُ : تَصْليعُ الْفيل . وقد قاله الكسائيّ ، وقد جَفَل الفيلُ يَجْفِلُ ، إذا رَاثَ ، قال : وشَعْرٌ جُفَالٌ أي مُنْتَفِشٌ ، ويقال لِرَغْوة القِدر : جُفَال .
ورُوِي عن رؤْبة أنَّه كان يَقْرأ : ( فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءً ) ( الرعد : 17 ) .
وفي كلام الأعراب ، فيما حُكِيَ عن البهائم : أن الضّائِنَةَ قالت : أُجَرُّ جُفَالاً ، وأُحْلَبُ كُثَباً ثُفَالاً ، ولم تَرَ مِثْلي مالاً :
وقال أبو زيد : يقال : إِنه لجافِلُ الشَّعر ، إذا شَعِثَ وَتَنصَّبَ شَعْرُه تَنَصُّباً ، قد جَفَلَ شَعْرُه يَجْفِلُ جُفُولاً .
وقال الليث : جَفَلَ الظَّليم ، وأَجْفَل ، إذا شَرَدَ فَذَهَبَ ، وما أَدْري ما الَّذي جَفَّلها ؟ أَي نَفَّرها ، قال : والجَفَّالَةُ من الناس : جماعَةٌ ذَهَبوا وجاؤوا .

##### Türkçe

ج ل ف
**جلف** ، **جفل** ، **لجف** ، **لفج** ، **فلج** . **فجل** : kullanılmış olanlar.

**لفج** : **الحَسنُ**’e, adamın ehliyle ovuşması hakkında soruldu; dedi ki: eğer **مُلْفَجاً** ise bunda bir beis yoktur.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Adam **أَلفَجَ** eder; o da **مُلْفَجٌ** olur; malı gitmiş ise.
Ebû Ubeyd dedi: **المُلْفِجُ**; hiçbir şeyi olmayan yoksul kimsedir. Ve şu beyit okundu:
Hesaplarınız darlıkta ve **الألفاجِ**’dedir,
Tatlı, hoş mizaclı bir şeyle ağardı.

Bana **الإياديّ** Şemr’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den; ve Münzirî Sa‘leb’den, o da ondan haber verdi ki şöyle dedi: Arapların sözü bütünüyle (**أَفْعَل**) üzerinedir; o da (**مُفْعِل**)’dir; ancak üç harfte: **أَلْفَجَ**; o halde **مُلْفَج**; ve **أَحْصَنَ**; o halde **مُحْصَن**; ve **أَسْهَبَ**; o halde **مُسْهَبٌ**.
Ebû Zeyd dedi: Beni o zarurete **إلْفَاجاً** ile **أَلْفَجَنِي** etti; ve **مُلْفَجٌ** bir adam: ihtiyaç onu, buna ehil olmayan kimseye mecbur eder.
Ebû Amr dedi: **اللَّفْج** zillet(tir).

**فجل** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفاجل** kumarbazdır.
Leys dedi: **الفُجْلُ** bir bitkinin köküdür; ve şu sözüyle onu kastetti: gemiyi donatmış iken bir adamı hicvediyor:
En çok benzeyen şey **جُشَاءِ الفُجْلِ**’e,
Ağırlık üstüne ağırlık; ne ağırlık!

**جلف** : Leys dedi: **الجَلفُ** **الجَرْف**’ten daha gizlidir ve daha şiddetli kökünden sökmedir; dersin ki: tırnağını parmağından **جَلَفْتُ**.
Ve **مُجَلَّف** bir adam: zaman onu **جَلَّفه** etti; yani malının üstüne geldi; o aynı zamanda **مُجَرَّف**’tir. Ve **الجَلائِف** yıllardır; tekili **جَليفة**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أَجْلَفَ** eder; eğer **الْجُلافَ**’ı **الْجُنْبُخة** başından uzaklaştırırsa; ve **الجُلاف**: çamurdur.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi ki: **الْجَلْفُ**; **جَلَفْتُ**’ün masdarıdır; yani “soydum”; denir: küpün başından çamuru **جَلفْتُ**.
Dedi: ve **الجِلْف**: kaba (katı) bedevîdir; ve **الجِلْفُ**: başsız ve ayaksız koyun gövdesidir.
Bana Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi: mallara zarar veren şiddetli yıla **سَنَةٌ جالِفَة** denir; ve onları **جَلَفَتُهُم**; ve **زمان جالف** ve **جارف** (denir).
Dedi: Arapların sözünde **الْجِلْفُ**: küptür; çoğulu: **جُلُوف**. Ve şu beyit okundu:
**بَيْتُ جُلُوفٍ**; gölgesi hoştur,
İçinde **ظِباءٌ** ve **دَواخِيلُ خُوصْ** vardır.
**الظّباء**: **الظَّبْية**’nin çoğuludur; o da küçük **الْجُرَيِّبُ**’tir; misk ve güzel koku için kap olur.
Dedi: Adam kaba davranınca denir: falan **جِلْفٌ جَافٍ**’dır.
Dedi: Malın ne semeni, ne sırtı, ne de taşıyacak karnı olursa, “o **كالجِلْف** gibidir” denir.
Başkası dedi: **الجِلْفُ**; küpün alt tarafıdır; kırılınca.
Leys dedi: **الجِلْفُ**: bir **طَلَعة** ile aşılanan hurma erkekliğidir.
Asma‘î: **طَعنَةُ جالفة**; deriyi soyarsa ve içe girmezse. Ve **خُبْزٌ مَجْلوف**: tandırın yaktığı, kabukları ona yapışan ekmektir.
Kays b. el-Hatîm’in, bir kadını vasfederken sözüne gelince:
Sanki gerdanlığının üstleri, onu dağıtmış,
Zayıf çekirge; içleri **جُلُف**.
O, gerdanlığının üstündeki süsü, başları ve ayakları olmayan çekirgeye benzetti. Ve dedi: **الجُلُفُ**; **جَليف**’in çoğuludur; o da soyulmuş olandır.
İbnü’s-Sikkît birinci manaya gitti; dedi: “Onlara büyük bir **جَليفَةٌ** isabet etti” denir; mallarını **اجْتَلَفَت** ederse; ve onlar **مُجْتَلِفون** bir kavimdir.
Ebû Ubeyd: **الْمُجَلَّفُ**; malı gitmiş olandır. Ve **الْجَالِفَةُ**: malı götüren yıldır. Ferazdak dedi ki:
Maldan başka yoktur; ya bir **مُسْحَتٌ** ya da bir **مُجَلَّف**.
Ve **الجِلْف**: katıksız kuru ekmektir.

Bana Muhammed b. İshak es-Sa‘dî haber verdi; dedi: Yahyâ b. Ebî Tâlib bize rivayet etti; dedi: Ebû Dâvûd et-Tayâlisî bize rivayet etti; dedi: Hureys b. es-Sâib bize haber verdi; dedi: Hasan bize rivayet etti; dedi: Humrân b. Ebân bize, Osman b. Affân’dan rivayet etti; dedi: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: ( **كلُّ شَيْءٍ سوى جِلْفِ الطّعام ، وظِلّ بيت ، وثَوب يَسْتُره فَضْل** ):

Şemr dedi; İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجِلْفَةُ** ve **الْقِرْفَةُ** ve ekmekten **الجِلْفُ**: katı, kuru; katıksız; ve odun ve benzeri gibi kuru-yumuşak olmayan (şey)dir. Ve şu beyit okundu:
Çorak, geceleyip kaldığım bir konaklamadan daha hayırlıdır;
**زَخَّةَ**’nin güneylerinde, Âl-i Mu‘ârik yanında.
Kuru arpadan bir **جِلْفٍ** getirdiler;
Benimle, **الْحارِكِ** sahibi oğlanları arasında.

**لجف** : Leys dedi: **اللَّجْفُ**; **الكِناس**’ın yanı ve benzerinde kazmadır; isim: **اللَّجَف**.
Dedi: **اللَّجَفُ** ayrıca: selin sığınağıdır; o da onun hapsidir.
Dedi: **اللِّجاف**; mağaranın üstüne çıkan, dağdan taş veya başka bir çıkıntıdır; bazen kapının üstüne de böyle yapılır.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **التَّلَجُّفُ**; kuyunun çevrelerinde kazmadır.
A‘câc dedi:
Eğer yönelirse, derinleşerek veya **لَجَّفاً**.
Dedi: okların **اللَّجَيفُ**’i; ucu geniş olanıdır.
Ebû Ubeyd, **اللَّجيف** hakkında şüphe etti. Dedim: onda şüphe etmesi yerindedir; çünkü doğrusu onda (**النَّجيفُ**) **النون** iledir; o, ucu geniş olan oklardandır; çoğulu **نُجفُ**’tur. Ve ondan Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
**نُجفٌ**; ona, yükselenin kanat tüylerini verdim.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **اللَّجَفَ**; vadinin göbeğidir. Dedi: ve denir: falanın kuyusu **مُتَلّجِّفة**’dir.
Şemr şu beyiti okudu:
Eğer Selmâ, **ذَاتَ اللَّجَافْ**’a varsaydı,
Sarkan elbisenin püsküllerini kısaltırdı.
İbn Şümeyl dedi: **أَلْجافُ الرَّكيَّة**: suyun, kökünün yanlarından yediği şeydir; yememiş olsa da altı düz ise onun **لِجْف**’i yoktur.
Yûnus dedi: **لَجَفَ**.
Ve denir: **اللَّجَفُ**; kuyunun üstünden ve altından suyun hazır bulunduğu, böylece mağara gibi olduğu şeydir.

**فلج** : Leys dedi: **الْفَلَجُ**; kaynaktan akan sudur.
A‘câc dedi:
Bir kaynağı hatırladılar; bol, **فَلَجا**.
Yani akan; denir: **عَيْنٌ فَلَجٌ** ve **ماءُ فَلَجٌ**.
Ebû Nasr onu şöyle okudu:
Bir kaynağı hatırladılar; bol ve **فلجا**.
**الروى**: çok olandır.
Ebû Ubeyd dedi: **الْفَلَجُ** nehirdir.
A‘şâ dedi:
Öyle bir **فَلَجٌ** değildir ki, **جَداولَ صَعْنَبَى**’yı sular;
Onun her varış yerine kolay bir su alma yeri vardır.

Ömer’in hadisinde: o, Huzeyfe’yi ve Osman b. Cünef’i Sevâd’a gönderdi; böylece cizyeyi ehli üzerine **فَفَلجا** ettiler.
Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi ki: onun sözü **فَلَجا**; yani cizyeyi onlara paylaştırdılar.
Dedi: bunun aslı **الفِلْج**’dendir; o, **الْفالِج** denilen ölçektir.
Dedi: aslı Süryânîdir; Süryânîce ona **فَالغاء** denir; sonra Arapçalaştırıldı; **فالِجٌ** ve **فلْجٌ** denildi.
Ca‘dî, şarabı vasfederken dedi:
İçine, Dârîn miskinden iki **فِلْجانِ** atıldı;
Ve kızgın biberden bir **فِلْجٌ**.
Dedi: taksime **الْفِلْج** adını ancak şu yüzden verdi: onların haracı yiyecekti.
Ebû Ubeyd dedi: işte bu **الْفِلْج**’dir. Ama **الفُلْجُ** (fâ’nın zammıyla) ise, adamın arkadaşlarını **يَفْلُجَ** etmesidir; onlara üstün gelir ve onları geçer; bundan denir: **فَلَجَ يَفْلُجُ فَلْجاً وفُلْجاً**.
Ve **الفَلَجُ**: dişler arasının uzak olmasıdır; ve **أَفْلجَ** bir adam: dişlerinde ayrıklık varsa; o da **التَّفْلِيج**’dir.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: ve **الأفْلَجُ**; eğriliği ellerinde olan kimsedir; eğer ayaklarında olursa, o **أَفْجَج**’dir. Ve **الفَلِيجَةُ**: çadır parçalarından bir parçadır. Asma‘î dedi: nerede olur, bilmiyorum.
Ömer b. Lec’e dedi:
Bir elbiseye bürünmeksizin yürür,
Ancak **خَلِّ الفَلِيجَة**’yi, **الخِلالِ** ile (tutar).
Asma‘î dedi: falan, falana karşı **فَلَجَ** etti; ve Allah onu ona karşı **أَفْلَجَهُ** etti; **فُلْجاً** ve **فُلوجاً**. Ve **المَفْلوجُ**: **الفَالج** sahibi; ve **فُلِجَ** edilmiştir.
Dedi: **الْفَلَج**: bacaklarda **الْفَحج**’dır; ve **الْفَلَجُ** iki ön dişte (dir).
Dedi: **الْفَلج**’in aslı, her şeyin yarısıdır; ondan denir: ona **الفَالِج** vurdu. Ve ondan onların sözü: **كُرٌّ بالفالج**; o, büyük **الكُرّ**’ün yarısıdır.
Ve **الْفَالِج**: iki hörgüçlü devedir; hepsi **الفَوَالج**.

Şemr: Malı aralarında **فَلَجْتُ**; yani onu paylaştırdım. Ebû Duvâd dedi:
Bir takım, eti çiğken **يُفَلِّجُ** eder,
Bir takımın ise pişiricilerine dumanı vardır.
Ve denir: o, işi **يَفْلُجُ** eder; yani onda bakar, onu böler ve onu tedbir eder. İbn Tufeyl dedi:
Issız bir yerin yükseklerinde belirdiler; sanki onlar,
Ardışık geleni karşılayan bir **فَلُّوجٍ**’un hokkalarıdır.
Hâlid b. Cenbe dedi: **الفَلُّوجُ** kâtiptir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Onun oku **فَلَجَ** etti ve **أَفْلَج** etti; o, **الفُلْجُ** ve **الفَلْجُ**’dür. Dedi: ve **الفَلْجُ** ve **الْفُلْجُ**: **الْقَمَر** ve **الفَلْجُ**. **الْقَسْمُ**. Ve **فَلْج**: bir beldenin adıdır. Dedim: ondan, Basra yolundan Yemâme’ye giden bir yola, **طريقُ بطن فَلْج** denildi. Şair dedi:
Kanları **بفلج**’de vakti gelenler,
Onlar kavimdir; bütün kavim, ey Ümmü Hâlid.
Leys dedi: **فَلالِيج السَّوَاد**; onun köyleridir; tekili **فَلُّوجة**. Dedi: **أَمْرٌ مُفَلَّجٌ**: yönü üzere düzgün olmayan iştir. Ve **الفَلَجُ**: yaratılıştan, iki ön ve dört diş arasının uzak olmasıdır; eğer zorlanırsa o **التَّفْليج**’dir. Dedi: ve **الفَلَجُ**: iki ayağın arkaya doğru ayrık olmasıdır.
Ebû Zeyd dedi: Adam, kendisinden uzak iken bir işe düşerse, ona denir: “Bu işten **فَالِجَ بنَ خَلاَوة** idin, ey delikanlı.”
Ebû Ubeyd: Asma‘î’den: “Ben ondan **فالجُ ابن خَلاَوة**’yım”; yani ben ondan beriyim. Ve benzeri: “Onda benim ne devem var ne de erkek devem”; Ebû Zeyd de bunu söylemiştir; Şemr onu İbn Hânî’den, ondan rivayet etti.

**جفل** : Leys dedi: **الْجَفْلُ** gemidir; **الجُفول** gemilerdir. Dedim: **الْجَفْل**’i bu manada Leys’ten başkasından işitmedim. Ve **الْجفْلُ**: suyunu boşaltmış buluttur; böylece gidişi hafifler.
Leys dedi: Eti kemikten, yağı deriden, çamuru yerden **جَفَلَتُ**.
Dedim: bu manada bilinen **جَلَفْتُ**’tür; sanki **الْجَفل** ters çevrilmiştir; **جَذَبْتُ** ve **جَبَذْتُ** menzilesinde.
Leys dedi: rüzgâr, **الْجَهام**’dan hafif bulutu **يجفِلُ** eder; yani onu hafif bulur da onunla gider; o bulutun adı: **الْجَفْلُ**.
Dedi: denir: ben denize gelirim de onu çok balık **جَفَل** etmiş bulurum; yani onu sahile atmıştır.
Hadiste: deniz balığı **جَفَل** etti; yani onu attı ve onunla fırlattı. İbn Şümeyl dedi: eşyayı bir kısmını bir kısmı üzerine **جَفَلْتُ**; yani bir kısmını bir kısmı üzerine attım.
Ebû Zeyd dedi: Kuşu **سَحَيْتُ** ettim ve onu **جَفَلته** ettim; onu **جَرَفْتَه** ettiğin zaman.
Ebû Katâde hadîsinde: o, bir seferde Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ile idi; devesinin üstünde uyukladı; neredeyse **يَنْجفل** edecekti; ben onu dayadım. Onun sözü **يَنْجَفل**’in manası: yani devrilir.

Ebû’n-Necm, develeri vasfederken dedi:
Her **مِجْفَلِ** hörgüç, onları **يَجْفِلُ** eder,
Kolay merâğda, güçlük üstüne güçlükle.
İster: hörgücü, ağırlığından onları devirir; yuvarlandıklarında, sonra doğrulmak istediklerinde, hörgüçlerinin ağırlığı onları devirdi.

Ve **الجُفول**: hızlı gitmek ve yerde ürküp kaçmaktır; denir: develer **جَفَلت** eder **جُفولاً**; eğer ürküp kaçarsa. Ve devekuşu **جَفَلت** eder. Ve **إجْفِيل** bir adam: ürkek, korkak ise. Ve korku develeri **جَفَّلَ** eder **تجفيلاً**; böylece **جَفَلت** eder **جُفولاً**. Ve dedi: “Sıcak, onların **صِيرَانَها**’sını **جَفَّلَ** edince.” Ve kavim **انْجَفَل** eder **انجفالاً**; eğer hızlıca kaçarlarsa. Ve ağaç **انْجَفَلت** eder; eğer şiddetli bir rüzgâr onunla esip onu kökünden söküp çıkarırsa.

Ve saçtan **الْجُفَالُ**: toplanmış, çok olandır. Zû’r-Rumme, bir kadının saçını vasfederken dedi:
Yılanlar gibi simsiyah; kabararak,
İki omuz üzerine salınmış, **جُفَالاً**.
Ebû Ubeyd dedi: **الْجِفْلُ**: filin dışkılamasıdır. Kısâî de bunu söylemiştir. Ve fil **جَفَل** eder **يَجْفِلُ**; eğer dışkılarsa. Dedi: ve **شَعْرٌ جُفَالٌ**; yani kabarmış. Ve tencerenin köpüğüne **جُفَال** denir.
Rü’be’den rivayet edildi ki o, şöyle okurdu: ( **فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءً** ) (الرعد: 17).

Arapların sözünde, hayvanlardan hikâye edilende: koyun dedi ki: “Ben **جُفَالاً** sürüklenirim; ve **كُثَباً ثُفَالاً** sağılırım; benim gibi mal görmedin.”
Ebû Zeyd dedi: denir: o, saçın **جافِلُ**’idir; eğer saçı dağınık olur ve saçı dikleşirse; dikleşme ile; saçı **جَفَلَ** etmiştir; **جُفُولاً** **يَجْفِلُ** eder.
Leys dedi: devekuşu erkeği **جَفَلَ** etti ve **أَجْفَل** etti; eğer ürküp kaçtı da gitti ise. Ve bilmem, onu ne **جَفَّلها** etti? yani onu ürküttü. Dedi: insanlardan **الجَفَّالَةُ**: gidip gelen bir topluluktur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم واللام وما يثلثهما)
(جلم) الجيم واللام والميم أصلان: أحدهما القَطْع، والآخر جمْع الشيء.
فالأوّل جلَمْتُ السَّنَام قطعتُه. والجَلَم معروفٌ، وبه يُقطَع أو يجَزُّ.
والآخر قولهم: أخذت الشيء بجَلَمَتِه أي كلّه. وجَلمةُ الشاة([1]) مسلوخَتُها إذا ذهبَتْ منها أكارِعُها وفُصُولها. ويقال إنّ الجِلام الجِدَاءُ في قول الأعشى:
سَوَاهِمُ جُِذْعانُها كالجِلاَ *** مِ قَدْ أقْرَحَ القَوْدُ منها النُّسُورَا([2])وهذا لعلّه يصلح في الثاني، أو يكونُ شاذّاً.
 (جله) الجيم واللام والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انكشافِ الشيء. فالجَلَه انحسارُ الشَّعَْر عن جانِبَي الرَّأس. قال رؤبة:
لمّا رأتني خَلَقَ المُمَوَّهِ *** بَرَّاقَ أصْلادِ الجبينِ الأَجْلَهِ([3])وجَلْهتا الوادِي: ناحيتاه، إذا كانت فيهما صلابةٌ. وذلك مشتقّ من قولهم جَلَهتُ الحَصَى عن المكان، إذا نَحَّيْتَه.
(جلو) الجيم واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد، وقياسٌ مطّرد، وهو انكشاف الشيء وبروزُه. يقال جَلَوْتُ العروسَ جَلْوَةً وجَلاَءً([4])، وجَلَوْت السيف جَلاءً. وقال الكسائيّ: السماء جَلْواءُ أي مُصْحِية. ويقال تجلَّى الشيءُ، إذا انكشَفَ. ورُجلٌ أُجْلَى، إذا ذهب شَعَْر مقدّم رأسِه، وهو الجَلا. قال:
* مِنَ الجَلاَ ولائح القَتِيرِ([5]) *
ومن الباب: جَلاَ القومُ عن منازلهم جَلاءً، وأجْليْتُهمْ أنا إجْلاءً. ويقولون: هو ابن جلاَ، إذا كان لا يَخْفَى أمرُهُ لشُهرته. قال:
أنا ابنُ جَلاَ وطَلاّعُ الثَّنَايا  *** متى أضعِ العمامةَ تَعْرِفُوني([6])ويقال جلاَ القَومُ وأجْليْتُهم أنا، وجلَوْتُهم. قال أبو ذؤيب:
فلما جَلاها بالأُيَامِ تحيَّزَتْ *** ثُبَاتٍ عليها ذُلُّها واكتئابُها([7])(جلب) الجيم واللام والباء [أصلان]: أحدهما الإتيان بالشيء من موضعٍ إلى موضع، والآخر شيءٌ يغَشّي شيئاً.
فالأوّل قولهم جَلَبْت الشيءَ جلبا. قال:
أُتيح لـه من أرضِهِ وسمائه  *** وقد تَجلُِبُ الشيءَ البعيدَ الجوالِبُ([8])والجَلَب الذي نُهي عنه في الحديث: أن يَقْعُد السَّاعِي عن إتيان أرباب الأموال في مياههم لأخذ الصدقات، لكن يأمرُهم بجلب نَعَمهم، فيأخذ الصدقاتِ حينئذ. ويقال بل ذلك في المسابقة، أن يهيِّئ الرجل رجلاً يُجَلِّبُ على فرسه عند الجري فيكون أسرعَ لمن يُجَلَّبُ عليه([9]).
والأصل الثاني: الجُلْبة، جلدةٌ تُجعل على القَتَب. والجُلْبة القِشْرة على الجرْح إذا بَرَأَ. يقال جلَبَ الجُرْحُ وأجْلَبَ. وجُِلْبُ الرَّحْلِ عيدانُهُ([10])؛ فكأنه سمّي بذلك على القُرْب. والجُِلْب: سَحابٌ* يعترضُ رقيقٌ، وليس فيه ماءٌ([11]).
قال أبو عَمرو: الجُلبَة([12]) السحاب الذي كأنه جبل، وكذلك الجُِلْب. وأنشد:
ولستُ بجِلْب جِلْبِ ريحٍ وقِرَّةٍ *** ولا بصَفاً صَلْدٍ عن الخيرِ مَعْزِلِ([13])ومن هذا اشتقاق الجِلباب، وهو القميص، والجمع جلابيب. وأنشد:
تمشي النُّسورُ إليه وهي لاهية *** مَشْيَ العذَارَى عليهن الجلاليبُ([14])يقول: النسور في خلاءٍ ليس فيه شيءٌ يَذْعَرُها، فهي آمنةٌ لا تَعْجَل.
(جلج) الجيم واللام والجيم ليس أصلاً؛ لأنّ فيه كلمتين. قال ابن دريد: الجَلَج شبيه بالقَلَق ([15]). فإنْ كان صحيحاً فالجيم مبدلةٌ من القاف. والكلمة الأخرى الجَلَجَة الرأس؛ يقال على كلِّ جَلَجةٍ في القِسْمة كذا. وهذا ليس بشيءٍ، ولعله بعض ما يعرَّب من لغةٍ غير عربيّة.
(جلح) الجيم واللام والحاء أصلٌ واحد، وهو التجرُّد وانكشافُ الشيء عن الشيء. فالجَلَح ذهابُ شَعَْر مقدّم الرأس، ورجلٌ أجْلَح. والسّنُونَ المجاليحُ اللواتي تَذْهَب بالمال. والسيل الجُلاح: الشَّديدُ يجرِف كلَّ شيء، يذهبُ به. ويقال جَلَحَ المالُ الشّجَرَ يجْلَحُه جَلْحاً إذا أكَلَ أعلاه، فهو مجلوح. والأجلح من الهوادج الذي لا قُبَّة له. فهذا هو القياس المطرد.
وممّا يُحمَل عليه قولهم فلان مُجَلِّح، إذا صمَّم ومَضَى في الأمر مثل تجليح الذِّئب، وهذا لا يكون إلاّ بكشف قِناع الحياء. ومنه التجليح في السَّير، وهو الشديد؛ وذلك أنّه تجرُّدٌ له ([16]) وانكماشٌ فيه. وفيه النَّخْلة المِجْلاح التي لا تبالي القَحْط. والنَّاقةُ المجلاح التي تَدُِرّ في الشّتاء. وهو من الباب، كأنها صلبةٌ، صلبةُ الوجه، لا تبالي الشدّة.
(جلخ) الجيم واللام والخاء ليس أصلاً، ولا فيه عربيّةٌ صحيحة([17]). فإن كان شيءٌ فالخاء مبدلةٌ من حاءٍ. وقد مضى ذكره.
(جلد) الجيم واللام والدال أصلٌ واحد وهو يدلُّ على قوّةٍ وصلابة. فالجِلْدُ معروفٌ، وهو أقوى وأصلَبُ ممّا تحته من اللحم. والجَلَد صلابة الجِلد. والأجلاد: الجسم؛ يقال لجِسم الرّجُل أجلادُهُ وتجاليده. والمِجْلَد: جِلدٌ يكون مع النّادبة تضرِب [به] وجْهَها عند المناحة. قال:
خرجْنَ جريراتٍ وأبدَيْنَ مِجْلَداً *** وجالَتْ عليهن المكتَّبةُ الصُّفْرُ([18])والجَلَدُ فيه قولان: أحدهما أن يُسلخ جِلدُ البعير وغيرُه فيُلْبَسُهُ غَيرَه من الدّوابّ. قال:
* كأنَّه في جَلَدٍ مُرَفَّلِ([19]) *
والقول الثاني أن يُحشَى جِلد الحُِوار ثُماماً أو غيرَه، وتُعطَفَ عليه أمُّه فتَرأمَه. وقال العجّاج:
وقد أُراني للغَواني مِصْيَدا *** مُلاوَةً كأنَّ فَوقِي جَلَدَا([20])يقول: إنَّهنّ يرأمْنَني ويعطِفْن عليَّ كما تَرأمُ الناقة الجَلَد.
وكان ابنُ الأعرابيّ يقول: الجِلْد والجَلَد واحد، كما يقال شِبْه وشَبَه. وقال ابن السكيت: ليس هذا معروفاً. ويقال جَلَّدَ الرّجُلُ جزوره إذا نَزَع عنها جِلدَها. لا يقال سَلَخَ جَزوره. ويقال فرس مجلَّد إذا كان لا يجزع من ضرب السَّوط. ويقال ناقةٌ ذات مجلودٍ إذا كانت قويّةً. قال:
مِن اللَّواتي إذا لانَتْ عريكتُها *** يبقى لها بعدها آلٌ ومَجْلُودُ([21])ويقال إنّ الجَلَد من البُعْران([22]) الكبار لا صِـغارَ فيها. والجَلَد: الأرض الغليظة الصلبة. والجِلاد من الإبل تكون أقلَّ لبَناً من الخُور([23])، الواحدة جلدة.
(جلذ) الجيم واللام والذال يدلّ على ما يدلّ عليه ما قبله من القوّة. فالجِلْذَاءَةُ: الأرض الغليظة الصُّلبة. والجُلْذِيّة: الناقة القويّة السريعة. والجُلْذِيُّ: السَّير القويّ السريع. قال:
* لتَقْرُبِنَّ قَرَباً جُلْذيَّا([24]) *
وأمّا قول ابنِ مقْبِل:
ضرب النّواقيس فيه ما يفَرِّطه *** أيدِي الجَلاذِي وجُون ما يُعفِّينا([25])فإنه يذكر نصارى. والجَلاذِيّ قومه وخُدّامه. قال ابنُ الأعرابي: إنما سُمِّي جُلْذِيّاً لأنّه حَلَقَ *وسط رأسِه، فشبّه ذلك الموضعُ بالحجر الأملس، وهو الجُلْذِي.
قال ابن الأعرابيّ: ولم نزل نظُن أن الجُونَ الحمامُ في هذا البيت، ما يعفّين من الهدير، حتى حُدِّثْت عن بعض ولدِ ابن مُقبْل أنّ الجُون القناديل، سمِّيت بذلك لبياضِها. ما يعفِّين: ما يَنْطَفِين. وما يفرِّط هؤلاء الخُدّام في قرع النَّوَاقيس. ويقال اجلوَّذَ، إذ أسْرَع.
(جلس) الجيم واللام والسين كلمةٌ واحدة وأصل واحد، وهو الارتفاع في الشيء، يقال جَلَسَ الرجُل جُلوساً، وذلك يكون عن نَومٍ واضطجاع؛ وإذا كان قائماً كانت الحال التي تخالفها القُعود. يقال قام وقعد، وأخذه المُقِيمُ والمُقْعد. والجِلْسة: الحال التي يكون عليها الجالس، يقال جلس جِلْسةً حسنة. والجَلْسة المرّة الواحدة. ويقال جَلَس الرّجُل إذا أتَى نَجْداً؛ وهو قياس الباب، لأنّ نَجْداً خلاف الغور، وفيه ارتفاع. ويقال لنَجْدٍ: الجَلْس. ومنه الحديث: "أنّه أعطاهم مَعَادِنَ القَبَلِيَّة غَوْريَّها وجَلْسيَّها([26])". وقال الهذلي([27]):
إذا ما جَلَسْنَا لا تزال تَنُوبنا *** سُلَيمٌ لدى أبياتنا وهَوازِنُ([28])وقال آخر:
* وعن يمين الجالس المُنجِدِ([29]) *
وقال ([30]):
قُلْ للفرزْدَق والسَّفَاهةُ كاسْمِها *** إن كنتَ كارِهَ ما أمَرْتُكَ فاجْلِسِ([31])يريد ائت نجداً. قال أبو حاتم: قالت أمّ الهيثم: جَلَستِ الرّخَمة إذا جَثَمَتْ. والجلْس: الغلَظ من الأرض. ومن ذلك قولهم ناقةٌ جَلْس أي صُلبة شديدة. فهذا البابُ مطّردٌ كما تراه. فأمّا قول الأعشى:
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجً *** وَسِيسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما([32])
فيقال إنّه فارسيّ، وهو جُلْشَان([33])، نِثارُ الوَرْد.
(جلط) الجيم واللام والطاء أصلٌ على قِلّته مطّرد القياس، وهو تجرُّد الشّيء. يقال جلَطَ رأسه إذا حَلَقه، وجَلَط سَيفَه إذا سَلَّه.
(جلع) الجيم واللام والعين أصلٌ واحد، وهو قريبٌ من الذي قبله. يقال للمرأة القليلة الحياء جلِعَة، كأنها كشفَتْ قِناع الحياء. ويقال جَلِعَ فَمُ فلانٍ، إذا تقلَّصَتْ شفتُه وظهرتْ أسنانهُ.
قال الخليل: المُجالَعة: تنازُعُ القومِ عند شُرْبٍ أو قسمةٍ. قال:
* ولا فاحش عند الشَّرابِ مجالع([34]) *
(جلف) الجيم واللام والفاء أصلٌ واحدٌ يدلّ على القطع وعلى القَشْر. يقال جلَفَ الشّيءَ جَلْفاً، إذا استأصله؛ وهو أشدُّ من الجَرْف. ورجل مُجَلَّف جلَّفه الدّهرُ أتى على ماله. وهو قول الفرزدق:
وعَضُّ زمانٍ يابنَ مَرْوانَ لم يَدَعْ *** مِن المال إلاَّ مُسْحَتاً أوْ مُجَلَّفُ([35])والجِلْفَة: القِطعة من الشيء. والجِلْف المسلوخة بلا رأسٍ ولا قوائم- ولذلك يقولون هو جِلْفٌ جَافٍ- وسمِّي بذلك لأنَّ أطرافه مقطوعة.
(جلق) الجيم واللام والقاف ليس أصلاً ولا فَرعاً. وجِلَّق: بلد، وليس عربياً. قال:
لِلهِ دَرُّ عِصابةٍ نادمتُهم *** يوماً بِجِلَّقَ في الزَّمانِ الأوّلِ([36])
---------------------ـ
([1]) في الأصل: "الشيء"، صوابه في اللسان والمجمل.
([2]) في الأصل: "النور"، صوابه في ديوان الأعشى واللسان (جلم، نسر).
([3]) ديوان رؤبة 165 واللسان (صلد، جله، موه).
([4]) ضبطت في الأصل بفتح الجيم. ونص في القاموس أنها ككتاب، وبذلك ضبطت في اللسان ضبط قلم.
([5]) البيت في اللسان (جلا 185) برواية "مع الجلا" وهي الصواب. وهو من أرجوزة للعجاج في ديوانه 26 وأراجيز العرب 85. وقبل البيت:
* وهل يرد ما خلا تخبيري *
([6]) البيت لسحيم بن وثيل الرياحي، من قصيدة في الأصمعيات 73. وانظر الخزانة (1: 123) واللسان (جلا). وقد سبق في مادة (بنو) ص303. وقد نسبه في المجمل إلى القلاخ بن حزن.
([7]) في الأصل: "فلما جلوها" تحريف، صوابه في المجمل واللسان (جلا)، كما سبق إنشاده على الصواب الذي أثبت في مادة (أيم 166). وروي في الديوان 79: "فلما اجتلاها"، وقد نبه على هذه الرواية صاحب اللسان.
([8]) وكذا أنشده في المجمل بدون نسبة، ولم يروه في اللسان.
([9]) التجليب: أن يصيح به من خلفه ويستحثه للسبق.
([10]) بضم الجيم وكسرها. وفي المجمل: "وجلب الرحل عيدانه ضماً وكسراً".
([11]) في الأصل: "أو ليس فيه ماء"، صوابه من المجمل واللسان.
([12]) وكذا ورد في المجمل بهذا الضبط. وفي القاموس: "والجلبة بالضم القشرة تعلو الجرح عند البرء. والقطعة من الغيم".
([13]) البيت لتأبط شراً في اللسان (جلب).
([14]) البيت لجنوب أخت عمرو ذي الكلب ترثيه. انظر الحيوان (2: 185/ 6: 329).
([15]) نص الجمهرة (3: 188): "والجلج شبيه بالقلق زعموا".
([16]) في الأصل: "يتجرد له".
([17]) كذا. يريد كلمة عربية صحيحة.
([18]) البيت للفرزدق في ديوانه 217 واللسان (جرر) .
([19]) للعجاج يصف أسداً. انظر ديوانه 48 واللسان ( جلد). وقبله:
* وكل رئبال خضيب الكلكل *
([20]) ديوان العجاج 15 واللسان (جلد).
([21]) البيت في اللسان (جلد). وقد سبق في مادة (أول) ص161.
([22]) في الأصل: "من البعير".
([23]) في الأصل: "حور" تحريف. والخور: جمع خوارة غير قياس، وهي الغزيرة اللين.
([24]) البيت لابن ميادة. اللسان (جلد) والخزانة (4: 59). وأنشده في (هيا) بدون نسبة.
([25]) البيت في اللسان (جلذ).
([26]) وكذا النص في المجمل. لكن في معجم البلدان (رسم القبيلة): "هذا ما أعطى محمد رسول الله بلال بن الحارث، أعطاه معادن القبلية غوريها وجلسيها". وانظر الإصابة 730.
([27]) هو المعطل الهذلي. وقصيدة البيت التالي في مخطوطة الشنقيطي من الهذليين 108.
 ([28])في الأصل: "لدى أبياتها" صوابه من مخطوطة الشنقيطي للهذليين.
([29]) صدره كما في اللسان (جلس) ومعجم البلدان (الجلس):
* شمال من غار به مفرعا *
([30]) في الأصل: "وقال أخي" وكلمة "أخي" مقحمة. وفي المجمل "وقال" فقط.
([31]) نسب البيت في اللسان إلى عبد الله بن الزبير، أو مروان بن الحكم، وبهذه النسبة الأخيرة جاء في معجم البلدان.
([32]) ديوان الأعشى 200 واللسن (جلس). ورواية الديوان: "لنا جلسان عندها".
([33]) انظر معجم استينجاس 1094 والمعرب للجواليقي 105.
([34]) أنشد هذا الشطر في اللسان (جلع)، مع ضبط الروي بالكسر.
([35]) البيت من قصيدته المشهورة التي مطلعها:
عزفت بأعشاش وما كدت تعزف *** وأنكرت من حدراء ما كنت تعرف
          وفي الديوان 556: "أو مجرف" بالراء، ويبدو أنها صواب الرواية، لأن "مجلف" قد وردت في القصيدة قافية لبيت آخر، هو:
وحتى مشى الحادي البطيء يسوقها *** لها نحص دام ودأي مجلف
          وللنحويين كلام في هذا البيت. انظر الخزانة (2: 347) والإنصاف 121 ونزهة الألباء 14 والشعراء لابن قتيبة 299 طبع ليدن وشرح المفضليات للأنباري 395.
([36]) البيت لحسان في ديوانه 308 واللسان (جلق) والمعرب للجواليقي 101.
 ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** ve **اللام** ve onları üçleyen şeyler)

(**جلم**) **الجيم** ve **اللام** ve **الميم** iki asıldır: birisi kesme, diğeri şeyin toplanmasıdır.
Birincisi: **جلَمْتُ السَّنَام**: onu kestim. **الجَلَم** bilinen(şey)dir; onunla kesilir yahut kırpılır.
Diğeri onların sözü: **أخذت الشيء بجَلَمَتِه** yani onun tamamını. **جَلمةُ الشاة**([1]) onun derisi yüzülmüşü(dür); ondan **أكارِعُها** ve **فُصُولها** gidince. Ve denilir ki **الجِلام** **الجِدَاءُ**dur; A‘şâ’nın sözünde:
سَوَاهِمُ جُِذْعانُها كالجِلاَ *** مِ قَدْ أقْرَحَ القَوْدُ منها النُّسُورَا([2])
Bu, belki ikincide işe yarar; yahut şâz olur.

(**جله**) **الجيم** ve **اللام** ve **الهاء** tek bir asıldır; şeyin açığa çıkmasına delâlet eder. **الجَلَه** başın iki yanından saçın çekilmesi(geri çekilmesi)dir. Ru’be dedi:
لمّا رأتني خَلَقَ المُمَوَّهِ *** بَرَّاقَ أصْلادِ الجبينِ الأَجْلَهِ([3])
**وجَلْهتا الوادِي**: onun iki yanı; eğer ikisinde sertlik varsa. Bu, onların “**جَلَهتُ الحَصَى عن المكان**” sözünden türemiştir; onu uzaklaştırdığında.

(**جلو**) **الجيم** ve **اللام** ve illetli harf tek bir asıldır ve süreklilik gösteren bir kıyastır; o da şeyin açığa çıkması ve belirmesidir. Denilir: **جَلَوْتُ العروسَ جَلْوَةً وجَلاَءً**([4]); ve **جَلَوْت السيف جَلاءً**. Kisâî dedi: **السماء جَلْواءُ** yani açık(berrak). Ve denilir: **تجلَّى الشيءُ**; açığa çıktığında. Ve **رُجلٌ أُجْلَى**: başının ön kısmının saçı gittiğinde; o **الجَلا**dır. Dedi:
* مِنَ الجَلاَ ولائح القَتِيرِ([5]) *
Ve babdandır: **جَلاَ القومُ عن منازلهم جَلاءً**; ve ben onları **أجْليْتُهم** **إجْلاءً**. Ve derler: **هو ابن جلاَ**; şöhreti sebebiyle işi gizli kalmayan kimse olduğunda. Dedi:
أنا ابنُ جَلاَ وطَلاّعُ الثَّنَايا  *** متى أضعِ العمامةَ تَعْرِفُوني([6])
Ve denilir: **جلاَ القَومُ** ve ben onları **أجْليْتُهم**; ve **جلَوْتُهم**. Ebû Züeyb dedi:
فلما جَلاها بالأُيَامِ تحيَّزَتْ *** ثُبَاتٍ عليها ذُلُّها واكتئابُها([7])

(**جلب**) **الجيم** ve **اللام** ve **الباء** [iki asıl]: birisi bir şeyi bir yerden bir yere getirmektir; diğeri bir şeyi örten bir şeydir.
Birincisi onların sözü: **جَلَبْت الشيءَ جلبا**. Dedi:
أُتيح لـه من أرضِهِ وسمائه  *** وقد تَجلُِبُ الشيءَ البعيدَ الجوالِبُ([8])
Hadiste nehyedilen **الجَلَب**: zekâtları almak için sâînin malların sahiplerine sularında gelmekten oturup kalmasıdır; fakat onlara hayvanlarını getirmelerini emreder; o vakit zekâtları alır. Ve denilir: bilakis bu yarıştadır; adam, koşu sırasında atının yanında bir adamı hazırlar; o, atına **يُجَلِّبُ** eder; böylece üzerine **يُجَلَّبُ** edilene daha hızlı olur([9]).
İkinci asıl: **الجُلْبة**; **القَتَب** üzerine konulan bir deridir. Ve **الجُلْبة**: yara iyileştiğinde onun üzerindeki kabuktur. Denilir: **جلَبَ الجُرْحُ** ve **أجْلَبَ**. Ve **جُِلْبُ الرَّحْلِ** onun çubuklarıdır([10]); sanki yakınlık sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve **الجُِلْب**: ince, araya giren bir buluttur; onda su yoktur([11]).
Ebû Amr dedi: **الجُلبَة**([12]) sanki dağ gibi olan buluttur; aynı şekilde **الجُِلْب**. Ve şu beyti okudu:
ولستُ بجِلْب جِلْبِ ريحٍ وقِرَّةٍ *** ولا بصَفاً صَلْدٍ عن الخيرِ مَعْزِلِ([13])
Bundan **الجِلباب**ın اشتقاقı; o **القميص**tir; çoğulu **جلابيب**. Ve şu beyti okudu:
تمشي النُّسورُ إليه وهي لاهية *** مَشْيَ العذَارَى عليهن الجلاليبُ([14])
Der ki: akbabalar, içinde onları ürkütecek bir şey olmayan bir boşluktadır; bu yüzden emindirler, acele etmezler.

(**جلج**) **الجيم** ve **اللام** ve **الجيم** asıl değildir; çünkü onda iki kelime vardır. İbn Düreyd dedi: **الجَلَج** **القَلَق**a benzer([15]). Eğer sahihse, **الجيم** **القاف**tan بدل edilmiştir. Diğer kelime **الجَلَجَة**: baş(tır); denilir: taksimde her **جَلَجةٍ** için şöyle şöyledir. Bu bir şey değildir; belki Arapça olmayan bir dilden Arapçalaştırılanın bir kısmıdır.

(**جلح**) **الجيم** ve **اللام** ve **الحاء** tek bir asıldır; o da soyunma ve şeyin şeyden açığa çıkmasıdır. **الجَلَح** başın ön kısmının saçının gitmesidir; ve **رجلٌ أجْلَح**. **السّنُونَ المجاليحُ**: malı götüren yıllar; onlar ki mal ile gider. **السيل الجُلاح**: şiddetli(olan); her şeyi süpürür, onu götürür. Ve denilir: **جَلَحَ المالُ الشّجَرَ يجْلَحُه جَلْحاً**; üstünü yediğinde; o da **مجلوح**tur. Ve **الأجلح**: **الهوادج**den kubbesi olmayan(şey)dir. İşte bu, süreklilik gösteren kıyastır.
Ve buna hamledilen şeylerdendir: onların “**فلان مُجَلِّح**” sözü; azmedip işte yürüdüğünde, kurdun **تجليح**i gibi; bu ancak hayâ örtüsünü açmakla olur. Ondan **التجليح** yürüyüştedir; o şiddetli(olan)dır; çünkü o, onun için bir soyunmadır([16]) ve onda bir büzülmedir. Ve onda, kıtlığa aldırmayan **النَّخْلة المِجْلاح** vardır. Ve kışın süt veren **النَّاقةُ المجلاح**. O babdandır; sanki serttir; yüzü sert, şiddete aldırmaz.

(**جلخ**) **الجيم** ve **اللام** ve **الخاء** asıl değildir; onda sahih bir Arapça yoktur([17]). Eğer bir şey varsa, **الخاء** **حاءٍ**dan بدل edilmiştir. Onun zikri geçti.

(**جلد**) **الجيم** ve **اللام** ve **الدال** tek bir asıldır; o da kuvvet ve sertliğe delâlet eder. **الجِلْدُ** bilinen(şey)dir; o, altındaki etten daha güçlü ve daha serttir. **الجَلَد**: derinin sertliğidir. **الأجلاد**: beden; erkeğin bedenine **أجلادُهُ** ve **تجاليده** denilir. **المِجْلَد**: ağıt sırasında yüzüne vurmak için ağıtçıyla birlikte bulunan bir deridir. Dedi:
خرجْنَ جريراتٍ وأبدَيْنَ مِجْلَداً *** وجالَتْ عليهن المكتَّبةُ الصُّفْرُ([18])
**الجَلَد** hakkında iki söz vardır: birincisi, devenin ve başkasının derisinin yüzülüp başka bir hayvana giydirilmesidir. Dedi:
* كأنَّه في جَلَدٍ مُرَفَّلِ([19]) *
İkinci söz: **الحُِوار**ın derisinin sonra **ثُماماً** yahut başkasını doldurmak ve annesini ona meylettirmek; böylece onu koklayıp benimsemesidir. A‘câc dedi:
وقد أُراني للغَواني مِصْيَدا *** مُلاوَةً كأنَّ فَوقِي جَلَدَا([20])
Der ki: onlar beni koklayıp benimser ve bana meylederler; tıpkı devenin **الجَلَد**i benimsemesi gibi.
İbnü’l-A‘râbî derdi: **الجِلْد** ve **الجَلَد** birdir; tıpkı **شِبْه** ve **شَبَه** denildiği gibi. İbnü’s-Sikkît dedi: bu bilinen değildir. Ve denilir: **جَلَّدَ الرّجُلُ جزوره**; ondan derisini çekip çıkardığında. **سَلَخَ جَزوره** denilmez. Ve denilir: **فرس مجلَّد**; kamçı darbesinden sızlanmadığında. Ve denilir: **ناقةٌ ذات مجلودٍ**; güçlü olduğunda. Dedi:
مِن اللَّواتي إذا لانَتْ عريكتُها *** يبقى لها بعدها آلٌ ومَجْلُودُ([21])
Ve denilir ki **الجَلَد** büyük **البُعْران**dandır([22]); içinde küçük yoktur. Ve **الجَلَد**: kalın sert topraktır. **الجِلاد** develerdendir; **الخُور**dan([23]) daha az sütlü olur; teki **جلدة**.

(**جلذ**) **الجيم** ve **اللام** ve **الذال**, öncekinin kuvvetten delâlet ettiğine delâlet eder. **الجِلْذَاءَةُ**: kalın sert toprak. **الجُلْذِيّة**: güçlü hızlı dişi deve. **الجُلْذِيُّ**: güçlü hızlı yürüyüş. Dedi:
* لتَقْرُبِنَّ قَرَباً جُلْذيَّا([24]) *
İbn Mukbil’in sözüne gelince:
ضرب النّواقيس فيه ما يفَرِّطه *** أيدِي الجَلاذِي وجُون ما يُعفِّينا([25])
O, Hristiyanları zikreder. **الجَلاذِيّ** onun kavmi ve hizmetkârlarıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: ancak **جُلْذِيّاً** diye adlandırıldı; çünkü başının ortasını tıraş etti; böylece o yer, düz taşla benzetildi; o da **الجُلْذِي**dir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: bu beyitte **الجُونَ**un güvercinler olduğunu zannetmeye devam ettik; ötüşten vazgeçmezler; ta ki İbn Mukbil’in evladından birinden bana haber verilinceye kadar: **الجُون** kandillerdir; beyazlıkları sebebiyle böyle adlandırıldı. **ما يعفِّين**: sönmezler. Ve bu hizmetkârların çan çalmada gevşeklik göstermedikleri. Ve denilir: **اجلوَّذَ**; hızlandığında.

(**جلس**) **الجيم** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir ve tek bir asıldır; o da şeyde yükselmektir. Denilir: **جَلَسَ الرجُل جُلوساً**; bu, uyku ve yatıştan sonra olur; eğer ayakta ise, ona muhalif olan hâl **القُعود**dur. Denilir: **قام** ve **قعد**; ve onu **المُقِيمُ** ve **المُقْعد** aldı. **الجِلْسة**: oturanın üzerinde bulunduğu hâl; denilir: **جلس جِلْسةً حسنة**. **الجَلْسة**: bir defalık(oturuş). Ve denilir: **جَلَس الرّجُل**; **نَجْداً**ya geldiğinde; bu, babın kıyasıdır; çünkü **نَجْداً** **الغور**un zıddıdır ve onda yükselme vardır. Ve **نَجْد**a **الجَلْس** denilir. Ondan hadis: “O, onlara **مَعَادِنَ القَبَلِيَّة**nin **غَوْريَّها**sını ve **جَلْسيَّها**sını verdi([26]).” Hüzeli([27]) dedi:
إذا ما جَلَسْنَا لا تزال تَنُوبنا *** سُلَيمٌ لدى أبياتنا وهَوازِنُ([28])
Bir başkası dedi:
* وعن يمين الجالس المُنجِدِ([29]) *
Ve dedi([30]):
قُلْ للفرزْدَق والسَّفَاهةُ كاسْمِها *** إن كنتَ كارِهَ ما أمَرْتُكَ فاجْلِسِ([31])
İster: **نَجْداً**ya gel. Ebû Hâtim dedi: Ümmü’l-Heysem dedi: **جَلَستِ الرّخَمة**; çöktüğünde. Ve **الجلْس**: yerin kalın(sert) kısmıdır. Bundan onların “**ناقةٌ جَلْس**” sözü; yani sert, şiddetli. İşte bu bab, gördüğün gibi süreklidir. A‘şâ’nın sözüne gelince:
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجً *** وَسِيسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما([32])
Denilir ki o Farsçadır; o **جُلْشَان**dır([33]); gül serpintisi.

(**جلط**) **الجيم** ve **اللام** ve **الطاء**, azlığına rağmen kıyası süreklidir; o da şeyin soyunmasıdır. Denilir: **جلَطَ رأسه**; onu tıraş ettiğinde. Ve **جَلَط سَيفَه**; onu kınından çektiğinde.

(**جلع**) **الجيم** ve **اللام** ve **العين** tek bir asıldır; o, bir öncekinin yakınıdır. Hayâsı az kadına **جلِعَة** denilir; sanki hayâ örtüsünü açmıştır. Ve denilir: **جَلِعَ فَمُ فلانٍ**; dudağı büzülüp dişleri göründüğünde.
Halîl dedi: **المُجالَعة**: içki yahut taksim sırasında kavmin çekişmesidir. Dedi:
* ولا فاحش عند الشَّرابِ مجالع([34]) *

(**جلف**) **الجيم** ve **اللام** ve **الفاء** tek bir asıldır; kesmeye ve soymaya delâlet eder. Denilir: **جلَفَ الشّيءَ جَلْفاً**; kökünü kazıdığında; o, **الجَرْف**ten daha şiddetlidir. Ve **رجل مُجَلَّف**: onu zaman **جلَّفه**; malına gelip geçti. Bu, Ferazdak’ın sözüdür:
وعَضُّ زمانٍ يابنَ مَرْوانَ لم يَدَعْ *** مِن المال إلاَّ مُسْحَتاً أوْ مُجَلَّفُ([35])
**الجِلْفَة**: şeyden bir parça. **الجِلْف**: başsız ve ayaksız yüzülmüş(şey)dir — bu yüzden “o **جِلْفٌ جَافٍ**tır” derler — ve böyle adlandırıldı; çünkü uçları kesiktir.

(**جلق**) **الجيم** ve **اللام** ve **القاف** ne asıldır ne de fer‘dir. **جِلَّق**: bir beldedir; Arapça değildir. Dedi:
لِلهِ دَرُّ عِصابةٍ نادمتُهم *** يوماً بِجِلَّقَ في الزَّمانِ الأوّلِ([36])

---------------------ـ
([1]) Asılda: “**الشيء**”; doğrusu **اللسان** ve **المجمل**deki gibidir.
([2]) Asılda: “**النور**”; doğrusu A‘şâ divanında ve **اللسان**da (**جلم**، **نسر**)dir.
([3]) Ru’be divanı 165 ve **اللسان** (**صلد**، **جله**، **موه**).
([4]) Asılda **الجيم**in fethasıyla ضبط edildi. **القاموس**ta onun **كتاب** gibi olduğu açıkça belirtilmiştir; bununla **اللسان**da **قلم** ضبطı gibi ضبط edildi.
([5]) Beyit **اللسان**da (**جلا** 185) “**مع الجلا**” rivayetiyle(ki doğrusu odur). O, A‘câc’ın divanında 26 ve **أراجيز العرب** 85’te bir urcûzedendir. Beyitten önce:
* وهل يرد ما خلا تخبيري *
([6]) Beyit, **الأصمعيات** 73’teki bir kasideden, Süheym b. Vethîl er-Riyâhî’nindir. **الخزانة** (1: 123) ve **اللسان** (**جلا**)ya bak. Daha önce (بنو) maddesinde s303’te geçti. **المجمل**de onu **القلاخ بن حزن**e nisbet etti.
([7]) Asılda: “**فلما جلوها**” tahriftir; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**da (**جلا**)dır; daha önce (أيم 166) maddesinde sabit kılınan doğru şekliyle geçti. Divanda 79’da “**فلما اجتلاها**” rivayet edilmiştir; **اللسان** sahibi bu rivayete dikkat çekmiştir.
([8]) **المجمل**de de nisbet olmaksızın böyle okudu; **اللسان**da rivayet etmedi.
([9]) **التجليب**: arkasından ona bağırması ve onu yarış için teşvik etmesidir.
([10]) **الجيم**in zammı ve kesriyle. **المجمل**de: “**وجلب الرحل عيدانه ضماً وكسراً**”.
([11]) Asılda: “**أو ليس فيه ماء**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**dandır.
([12]) **المجمل**de bu ضبطla böyle geçti. **القاموس**ta: “**والجلبة بالضم القشرة تعلو الجرح عند البرء. والقطعة من الغيم**”.
([13]) Beyit **اللسان**da (**جلب**) Teebbete Şerran’ındır.
([14]) Beyit, onu mersiyeleyen, Amr Zü’l-Kelb’in kız kardeşi Cenûb’undur. **الحيوان** (2: 185/ 6: 329)a bak.
([15]) **الجمهرة** (3: 188) metni: “**والجلج شبيه بالقلق زعموا**”.
([16]) Asılda: “**يتجرد له**”.
([17]) Böyle. Sahih bir Arapça kelimeyi kastediyor.
([18]) Beyit Ferazdak’ındır; divanında 217 ve **اللسان** (**جرر**).
([19]) A‘câc’ındır; bir aslanı vasfeder. Divanı 48 ve **اللسان** (**جلد**). Ondan önce:
* وكل رئبال خضيب الكلكل *
([20]) A‘câc divanı 15 ve **اللسان** (**جلد**).
([21]) Beyit **اللسان**da (**جلد**). Daha önce (أول) maddesinde s161’de geçti.
([22]) Asılda: “**من البعير**”.
([23]) Asılda: “**حور**” tahriftir. **الخُور**: kıyas dışı olarak **خوارة**nın çoğuludur; o, bol sütlü yumuşak(olan)dır.
([24]) Beyit İbn Miyâde’nindir. **اللسان** (**جلد**) ve **الخزانة** (4: 59). Onu (هيا)da nisbet olmaksızın okudu.
([25]) Beyit **اللسان**da (**جلذ**).
([26]) Metin **المجمل**de de böyledir. Fakat **معجم البلدان**da (**رسم القبيلة**): “**هذا ما أعطى محمد رسول الله بلال بن الحارث، أعطاه معادن القبلية غوريها وجلسيها**”. **الإصابة** 730’a bak.
([27]) O, **المعطل الهذلي**dir. Sonraki beytin kasidesi, Şınkîtî’nin **الهذليين** 108 yazmasındadır.
([28]) Asılda: “**لدى أبياتها**”; doğrusu Şınkîtî yazmasından **الهذليين**dendir.
([29]) Sadrı, **اللسان** (**جلس**) ve **معجم البلدان** (**الجلس**)da olduğu gibi:
* شمال من غار به مفرعا *
([30]) Asılda: “**وقال أخي**”; “**أخي**” kelimesi sokulmuştur. **المجمل**de yalnız “**وقال**”.
([31]) Beyit **اللسان**da Abdullah b. Zübeyr’e yahut Mervân b. Hakem’e nisbet edilmiştir; bu son nisbetle **معجم البلدان**da gelmiştir.
([32]) A‘şâ divanı 200 ve **اللسن** (**جلس**). Divan rivayeti: “**لنا جلسان عندها**”.
([33]) **معجم استينجاس** 1094 ve **المعرب** li’l-Cevâlikî 105’e bak.
([34]) Bu mısra **اللسان**da (**جلع**) kafiye kesriyle ضبط edilerek okunmuştur.
([35]) Beyit, matla‘ı şu olan meşhur kasidesindendir:
عزفت بأعشاش وما كدت تعزف *** وأنكرت من حدراء ما كنت تعرف
Divanda 556’da: “**أو مجرف**” **الراء** ile; görünüşe göre rivayetin doğrusu odur; çünkü “**مجلف**” kasidede başka bir beytin kafiyesi olarak gelmiştir; o da:
وحتى مشى الحادي البطيء يسوقها *** لها نحص دام ودأي مجلف
Nahivcilerin bu beyitte sözleri vardır. **الخزانة** (2: 347) ve **الإنصاف** 121 ve **نزهة الألباء** 14 ve İbn Kuteybe’nin **الشعراء** 299 Leiden baskısı ve Enbârî’nin **شرح المفضليات** 395’e bak.
([36]) Beyit Hassân’ındır; divanında 308 ve **اللسان** (**جلق**) ve **المعرب** li’l-Cevâlikî 101.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ل ف
جلفت ظفره عن إصبعه‏:‏ استأصلته وهو أبلغ من جرفت‏.‏
وجلفت السنون أموالهم وتعرقتهم الجلائف وأصابتهم جليفة عظيمة وهي السنة‏.‏
قال العجير‏:‏ وإذا تعرقت الجلائف ماله خلطت صحيحتنا إلى جربائه وتقـول‏:‏ مـن استؤصـل بالجلائـف استوصل بالخلائف‏.‏
وجلف الطين عن رأس الدن‏.‏
وأطل جلفة قلمـك وهـي مـن مبـراه إلـى سنه سميت بالمرّة من الجلف‏.‏
يقال‏:‏ جلفته بالسيف جلفة إذا بضعت من لحمه بضعة‏.‏
وعندي جلف شاة وهي المسلوخة جلف رأسها وقوائمها‏.‏
وأعرابي جلف‏:‏ جاف‏.‏

##### Türkçe

ج ل ف
**جلفت ظفره عن إصبعه**: onu kökünden söktüm; bu, **جرفت**’ten daha beliğdir.
Ve **جلفت السنون أموالهم**: yıllar mallarını kökünden söküp aldı; **وتعرقتهم الجلائف**: **الجلائف** onları kökünden kazıdı; **وأصابتهم جليفة عظيمة**: onlara büyük bir **جليفة** isabet etti; o da kıtlıktır.
**قال العجير**: Ve **إذا تعرقت الجلائف ماله**: **الجلائف** onun malını kökünden kazıdığı vakit, **خلطت صحيحتنا إلى جربائه**: sağlamımızı uyuzlusuna karıştırdım; ve şöyle dersin: **من استؤصل بالجلائف استوصل بالخلائف**: **الجلائف** ile kökünden sökülüp alınan, **الخلائف** ile telafi edilir.
**وجلف الطين عن رأس الدن**.
Ve **أطل جلفة قلمك**: kaleminin **جلفة**sını uzat; o, **مبراه**sından ucuna kadardır; **سميت بالمرّة من الجلف**: **الجلف**’ten bir defalık (isim) olarak adlandırılmıştır.
Denir ki: **جلفته بالسيف جلفة**: kılıçla onu bir **جلفة** ile (vurdum); **إذا بضعت من لحمه بضعة**: etinden bir parça kestiğin vakit.
Ve bende **جلف شاة** vardır; o, derisi yüzülmüş olandır; **جلف رأسها وقوائمها**: başı ve ayakları soyulmuş.
Ve **أعرابي جلف**: kaba.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَلْفُ: القَشْر. جَلَفَ الشيءَ يَجْلُفُه جَلْفاً: قَشَرَه، وقيل: هو قَشْرُ الجلد مع شيء من اللحم، والجُلْفَةُ: ما جَلَفْت منه، والجَلْفُ أَجْفَى من الجَرْفِ وأَشدُّ اسْتِئصالاً. والجَلْفُ: مصدر جَلَفْت أَي قشَرْتُ. وجَلَفَ ظُفُرَه عن إصْبَعِه: كَشَطَه. ورِجْل جَلِيفَةٌ وطَعْنَةٌ جالِفةٌ: تَقْشُر الجِلْدَ ولا تخالط الجَوفَ ولم تدخله.والجالِفةُ: الشجّة التي تَقْشِرُ الجلد مع اللحم وهي خلافُ الجائفة. وجَلَفْتُ الشيء: قَطَعْتُه واسْتَأْصَلْتُه: وجَلَف الطِينَ عن رأْس الدَّنِّ يَجْلُفه، بالضم، جَلْفاً: نَزَعه. ويقال: أَصابتهم جَلِيفةٌ عظيمةٌ إذا اجْتَلَفَتْ أَموالَهم، وهم مُجْتَلَفُون. قال ابن بري: وجمع الجَلِيفةِ جَلائِف؛ وأَنشد للعُجَيْر:
وإذا تَعَرَّقَتِ الجَلائِفُ مالَه،
قَرِنَتْ صَحِيحَتُنا إلى جَرْبائِه
ابن الأَعرابي: أَجْلَفَ الرجلُ إذا نَحَّى الجُلافَ عن رأْس الخُنْبُجةِ. والجُلافُ: الطِّينُ.
وجُلِّفَ النباتُ: أُكِلَ عن آخِره. والـمُجَلَّفُ: الذي أَتى عليه الدهرُ فأَذْهَبَ مالَه، وقد جَلَّفَه واجْتَلَفَه. والجَلِيفةُ: السنةُ التي تَجْلُفُ المالَ. أَبو الهيثم: يقال للسنة الشديدة التي تَضُرُّ بالأَموال جالفةٌ، وقد جَلَفَتْهُم. وفي بعض روايات حديث من تَحِلُّ له المسأَلة: ورجل أَصابت ماله جالفة؛ هي السنةُ التي تَذْهَبُ بأَمـْوالِ الناسِ وهو عامٌّ في كل آفةٍ من الآفات الـمُذْهِبةِ للمالِ. والجَلائفُ: السِّنُونَ. أَبو عبيد: الـمُجَلَّفُ الذي ذهَبَ مالُه. ورجل مُجَلَّفٌ: قد جَلَّفَه الدهرُ، وهو أَيضاً مُجَرَّف. والجالِفةُ: السنةُ التي تَذْهَبُ بأَموالِ الناسِ. والمُجَلَّفُ الذي أُخِذ من جَوانِبه؛ قال الفرزدق: وعَضُّ زَمانٍ، يا ابنَ مَرْوانَ، لمْ يَدَعْ
من المالِ إلا مُسْحَتاً أَو مُجَلَّفُ
وقال أَبو الغَوْثِ: الـمُسْحَتُ الـمُهْلَكُ. والـمُجَلَّف: الذي بقيت منه بقية، يريد إلا مُسْحَتاً أَو هو مُجَلَّفٌ. والـمُجَلَّفُ أَيضاً: الرجل الذي جَلَّفَتْه السِّنُونَ أَي أَذْهَبَتْ أَموالَه. يقال جَلَّفَتْ كَحْلٌ، وزمانٌ جالِفٌ وجارِفٌ. ويقال: أَصابَتْهم جَلِيفةٌ عظيمة إذا اجْتَلَفَتْ أَموالَهم، وهم قوم مُجْتَلَفُون.
وخبز مَجْلُوفٌ: أَحْرَقَه التَّنُّور فَلزِقَ به قُشوره. والجِلْفُ: الخبز اليابِسُ الغَلِيظُ بلا أُدْمٍ ولا لَبن كالخَشِبِ ونحوه؛ وأَنشد: القَفْرُ خَيْرٌ من مَبيتٍ بِتُّه،
بِجُنُوبِ زَخَّةَ، عندَ آلِ مُعارِكِ
جاؤُوا بِجِلْفٍ من شَعِيرٍ يابِسٍ،
بَيْني وبَيْنَ غُلامِهِمْ ذي الحارِكِ
وفي حديث عثمان: أَنَّ كل شيء، سِوى جِلْفِ الطعام وظِلِّ ثَوْبٍ وبيتٍ يَسْتُر، فَضْلٌ؛ الجِلْفُ: الخُبْزُ وحده لا أُدْمَ مَعه، ويروى بفتح اللام، جمع جِلْفةٍ وهي الكِسْرةُ من الخبز؛ وقال الهروي: الجِلْف ههنا الظَّرْفُ مثل الخُرْجِ والجُوالِق، يريد ما يُتْرك فيه الخبز. والجَلائِفُ: السُّيولُ. وجَلَفَه بالسيف: ضرَبه. وجُلِفَ في مالِه جَلْفةً: ذهَب منه شيء. والجِلْفُ: بدن الشاةِ الـمَسْلُوخة بلا رأْس ولا بطن ولا قَوائِمَ، وقيل: الجِلْفُ البدن الذي لا رأْس عليه من أَي نَوْع كان، والجمع من كل ذلك أَجْلافٌ. وشاةٌ مَجْلُوفةٌ: مَسْلوخةٌ، والمصدر الجَلافةٌ. والجِلْفُ: الأَعرابي الجافي، وفي المحكم: الجِلْفُ الجافي في خَلْقِه وخُلُقِه، شُبِّه بِجِلْفِ الشاةِ أَي أَنَّ جَوْفَه هَواء لا عَقْلَ فيه؛ قال سيبويه: الجمع أَجْلافٌ، هذا هو الأَكثر لأَن باب فِعْل يكسَّر على أَفعال، وقد قالوا أَجْلُفٌ شبَّهُوه بأَذْؤُبٍ على ذلك لاعْتِقاب أَفْعُلٍ وأَفْعالٍ على الاسم الواحد كثيراً. وما كان جِلْفاً ولقد جَلِفَ؛ عن ابن الأَعرابي. ويقال للرجل إذا جَفا: فلان جِلْفٌ جافٍ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي للمَرّار:
ولم أَجْلَفْ، ولم يُقْصِرْنَ عَنِّي،
ولكِنْ قَدْ أَنَى لي أَنْ أَريعا
أَي لم أَصِرْ جِلفاً جافِياً. الجوهري: قولهم أَعرابي جِلْفٌ أَي جافٍ، وأَصله من أَجْلافِ الشاةِ وهي المسلوخة بلا رأْس ولا قَوائِمَ ولا بطن. قال أَبو عبيدة: أَصل الجِلْفِ الدَّنُّ الفارِغُ، قال: والمسلوخ إذا أُخْرِجَ جَوْفُه جِلْفٌ أَيضاً. وفي الحديث: فجاءه رجل جِلْفٌ جافٍ؛ الجِلْفُ: الأَحمق، أَصله من الشاة المسلوخة والدَّنِّ، شُبِّه الأَحمقُ بهما لضعف عقله، وإذا كان المال لا سِمَنَ له ولا ظَهْر ولا بَطْنَ يَحْمِلُ قيل: هو كالجِلْفِ. ابن سيده: الجِلْفُ في كلام العرب الدنُّ ولم يُحَدَّ على أَي حال هو، وجمعه جُلُوف؛ قال عدي بن زيد:
بَيْتُ جُلُوفٍ بارِدٌ ظِلُّه،
فيه ظِباءٌ ودواخِيلُ خُوصْ
وقيل: الجِلْفُ أَسْفَل الدَّنِّ إذا انكسر. والجِلْفُ: كلُّ ظَرفٍ ووِعاءٍ والظِّباءُ: جمع الظِّبْيَةِ، وهي الجُرَيِّبُ الصغِير يكون وِعاء الـمِسْك والطِّيبِ. والجُلافى من الدِّلاء: العظيمةُ؛ وأَنشد: مِنْ سابغِ الأَجْلافِ ذي سَجْلٍ رَوي،
وُكِّرَ تَوْكِيرَ جُلافى الدُّلي
ابن الأَعرابي: الجِلْفة القِرْفةُ. والجِلْفُ: الزِّقُّ بلا رأْس ولا قوائم؛ وأَما قول قَيْس بن الخَطِيمِ يصف امرأَة:
كأَنَّ لَبّاتِها تَبَدَّدَها
هَزْلى جَرادٍ، أَجْوافُه جُلُف
(* قوله: هزلى جراد اجوافه جلف تقدم في بدد: هزلى جواد أجوافه جلف بفتح الجيم واللام والصواب ما هنا.)
ابن السكيت: كأَنه شبَّه الحلي الذي على لَبَّتها بجراد لا رؤوس لها ولا قوائم، وقيل: الجُلُفُ جمع الجَلِيفِ، وهو الذي قُشِر. أَبو عمرو: الجِلْفُ كلُّ ظْرفٍ ووِعاءٍ، وجمعه جُلوف. والجِلْفُ: الفُحّالُ من النخل الذي يُلْقَحُ بطَلْعِه؛ أَنشد أَبو حنيفة:
بَهازِراً لم تَتَّخِذْ مَآزِرا،
فهْي تُسامِي حَوْلَ جِلْفٍ جازِرا
يعني بالبَهازِرِ النخلَ التي تَتَناوَلُ منها بيدك، والجازِرُ هنا الـمُقَشِّرُ للنخلة عند التلْقِيح، والجمع من كل ذلك جُلُوفٌ. والجَلِيفُ: نبت شبيه بالزرع فيه غُبْرةٌ وله في رؤوسه سِنَفةٌ كالبَلُّوطِ مـملوءَةٌ حبّاً كحبّ الأَرْزَنِ، وهو مَسْمَنةٌ للمال ونَباتُه السُّهُول؛ هذه عن أَبي حنيفة، واللّه أَعلم

##### Türkçe

**الجَلْفُ**: kabuk soyma. **جَلَفَ** şeyi **يَجْلُفُه** **جَلْفاً**: onu soydu;
ve denildi ki: o, deriyi, etten bir şey ile birlikte soymaktır; **الجُلْفَةُ**: ondan soyduğum şeydir;
ve **الجَلْفُ**, **الجَرْفِ**’ten daha kaba ve daha şiddetli kökünden söküp atmadır. Ve **الجَلْفُ**: **جَلَفْت**’in masdarıdır, yani “soydum”. Ve **جَلَفَ** tırnağını parmağından: onu kazıyıp sıyırdı. Ve **رِجْل جَلِيفَةٌ**
ve **طَعْنَةٌ جالِفةٌ**: deriyi soyar, iç boşluğa karışmaz ve ona girmemiştir. Ve **الجالِفةُ**: etiyle birlikte deriyi soyan yaradır; o, **الجائفة**’nin zıddıdır. Ve **جَلَفْتُ**
şeyi: onu kestim ve kökünden söküp attım; ve **جَلَف** çamuru küpün başından
**يَجْلُفه** (ötre ile), **جَلْفاً**: onu çekip çıkardı. Ve denilir: onlara büyük bir **جَلِيفةٌ** isabet etti, mallarını **اجْتَلَفَتْ** ettiği zaman; ve onlar **مُجْتَلَفُون**’dur. İbn Berrî dedi: **الجَلِيفةِ**’nin çoğulu
**جَلائِف**’tir; ve el-ʿUceyr’den şu beyit okundu:
وإذا تَعَرَّقَتِ **الجَلائِفُ** مالَه،
قَرِنَتْ صَحِيحَتُنا إلى جَرْبائِه

İbnü’l-Aʿrâbî: adam **أَجْلَفَ** eder, **الجُلافَ**’ı **الخُنْبُجةِ**’nin başından uzaklaştırdığı zaman. Ve **الجُلافُ**: çamurdur.
Ve **جُلِّفَ** bitki: sonuna kadar yenildi. Ve **الـمُجَلَّفُ**: zamanın üzerine gelip malını götürdüğü kimsedir; onu **جَلَّفَه** ve **اجْتَلَفَه**. Ve **الجَلِيفةُ**:
malı **تَجْلُفُ** eden yıldır. Ebû’l-Heysem: mallara zarar veren şiddetli yıla **جالفةٌ** denilir; ve onları **جَلَفَتْهُم**. Ve “kendisine dilenme helâl olan” hadisinin bazı rivayetlerinde: “Malına **جالفة** isabet eden adam”; o, insanların mallarını götüren yıldır; ve malı götüren her âfette geneldir. Ve **الجَلائفُ**:
yıllardır. Ebû ʿUbeyd: **الـمُجَلَّفُ** malı gitmiş olandır. Ve **رجل مُجَلَّفٌ**: zamanı onu **جَلَّفَه** etmiştir; o, ayrıca **مُجَرَّف**’tir. Ve **الجالِفةُ**: insanların mallarını götüren yıldır. Ve **المُجَلَّفُ**: yanlarından alınmış olandır; el-Ferazdak dedi:
وعَضُّ زَمانٍ، يا ابنَ مَرْوانَ، لمْ يَدَعْ
من المالِ إلا مُسْحَتاً أَو مُجَلَّفُ

Ebû’l-Ğavth dedi: **الـمُسْحَتُ** helâk edilmiş olandır. Ve **الـمُجَلَّف**: ondan bir kalıntı kalan kimsedir; “ancak **مُسْحَتاً** yahut o **مُجَلَّفٌ**” demek ister. Ve **الـمُجَلَّفُ** ayrıca: yılların onu **جَلَّفَتْه** ettiği adamdır; yani mallarını götürmüştür. Denilir: **جَلَّفَتْ كَحْلٌ**; ve **زمانٌ جالِفٌ** ve **جارِفٌ**. Ve denilir: onlara büyük bir **جَلِيفةٌ** isabet etti, mallarını **اجْتَلَفَتْ** ettiği zaman; ve onlar **مُجْتَلَفُون** bir kavimdir.

Ve **خبز مَجْلُوفٌ**: tandır onu yaktı da kabukları ona yapıştı. Ve **الجِلْفُ**:
katı, kuru ekmektir; katıksız ve sütsüz, odun gibi ve benzeri; ve şu beyit okundu:
القَفْرُ خَيْرٌ من مَبيتٍ بِتُّه،
بِجُنُوبِ زَخَّةَ، عندَ آلِ مُعارِكِ
جاؤُوا بِجِلْفٍ من شَعِيرٍ يابِسٍ،
بَيْني وبَيْنَ غُلامِهِمْ ذي الحارِكِ

Osman hadîsinde: “Her şey, **جِلْفِ الطعام** ve bir elbise gölgesi ve örten bir ev dışında, fazlalıktır”; **الجِلْفُ**: yanında katık olmayan yalnız ekmektir; ve lâmın fethasıyla da rivayet edilir; **جِلْفةٍ**’nin çoğuludur; o da ekmek parçasıdır. Heravî dedi: buradaki **الجِلْف**
**الظَّرْفُ**tur; **الخُرْجِ** ve **الجُوالِق** gibi; yani ekmeğin içinde bırakıldığı şey. Ve **الجَلائِفُ**: sellerdir. Ve **جَلَفَه** kılıçla: onu vurdu. Ve **جُلِفَ** malında bir **جَلْفةً**: ondan bir şey gitti. Ve **الجِلْفُ**: başsız, karınsız ve ayaksız, derisi yüzülmüş koyunun gövdesidir; ve denildi ki: **الجِلْفُ**, hangi türden olursa olsun, başı olmayan gövdedir; bunların hepsinin çoğulu **أَجْلافٌ**’tır. Ve **شاةٌ مَجْلُوفةٌ**: derisi yüzülmüş; masdar **الجَلافةٌ**’dır.
Ve **الجِلْفُ**: kaba bedevîdir; ve **المحكم**’de: **الجِلْفُ**, yaratılışında ve huyunda kaba olandır; koyunun **جِلْفِ**’ine benzetildi; yani onun içi hava, onda akıl yoktur; Sîbeveyh dedi: çoğul **أَجْلافٌ**’tır; bu daha çoktur; çünkü **فِعْل** babı **أَفعال** üzerine kırılır; ve **أَجْلُفٌ** da demişlerdir; onu **أَذْؤُبٍ**’e benzettiler; tek isim üzerinde **أَفْعُلٍ** ile **أَفْعالٍ**’ın birbirini takip etmesi çokça olduğundan. Ve “**جِلْفاً** olan kimse, gerçekten **جَلِفَ** etmiştir”; İbnü’l-Aʿrâbî’den. Ve adam kabalaştığı zaman ona denilir: falan **جِلْفٌ جافٍ**’dır; ve İbnü’l-Aʿrâbî el-Merrâr için şu beyiti okudu:
ولم أَجْلَفْ، ولم يُقْصِرْنَ عَنِّي،
ولكِنْ قَدْ أَنَى لي أَنْ أَريعا

Yani: kaba bir **جِلفاً جافِياً** olmadım. el-Cevherî: “**أَعرابي جِلْفٌ**” sözleri, yani kabadır; aslı, koyunun **أَجْلافِ**’ındandır; o, başsız, ayaksız ve karınsız derisi yüzülmüş olandır. Ebû ʿUbeyde dedi: **الجِلْفِ**’in aslı boş küptür; dedi ki: derisi yüzülmüş olanın içi çıkarıldığı zaman o da **جِلْفٌ**’tur. Hadiste: “Ona kaba bir **رجل جِلْفٌ جافٍ** geldi”; **الجِلْفُ**: ahmaktır; aslı derisi yüzülmüş koyun ve küptendir; ahmak, aklının zayıflığı sebebiyle onlara benzetildi. Ve mal, semizliği olmayan, sırtı ve karnı olmayan, taşıyan olmadığı zaman denilir: o, **الجِلْفِ** gibidir. İbn Sîde: **الجِلْفُ**, Arapların كلامında küptür; hangi hâl üzere olduğu sınırlandırılmamıştır; çoğulu **جُلُوف**’tur; ʿAdiyy b. Zeyd dedi:
بَيْتُ جُلُوفٍ بارِدٌ ظِلُّه،
فيه ظِباءٌ ودواخِيلُ خُوصْ

Ve denildi ki: **الجِلْفُ**, kırıldığı zaman küpün alt kısmıdır. Ve **الجِلْفُ**: her kap ve muhafazadır; ve **الظِّباءُ**: **الظِّبْيَةِ**’nin çoğuludur; o, misk ve güzel koku kabı olan küçük **الجُرَيِّبُ**’tir. Ve kovalar içinde **الجُلافى**: büyük olanlardır; ve şu beyit okundu:
مِنْ سابغِ الأَجْلافِ ذي سَجْلٍ رَوي،
وُكِّرَ تَوْكِيرَ جُلافى الدُّلي

İbnü’l-Aʿrâbî: **الجِلْفة** kabuk parçasıdır. Ve **الجِلْفُ**: başsız ve ayaksız tulumdur; ve Kays b. el-Ḫaṭîm’in, bir kadını vasfederken söylediği söze gelince:
كأَنَّ لَبّاتِها تَبَدَّدَها
هَزْلى جَرادٍ، أَجْوافُه جُلُف

(Şu söz: “هزلى جراد اجوافه جلف” **بدد** maddesinde “هزلى جواد أجوافه جلف” diye geçti; **الجيم** ve **اللام**’ın fethasıyla; doğrusu buradaki gibidir.)
İbnü’s-Sikkît: sanki onun gerdanlığındaki süsü, başları ve ayakları olmayan çekirgelere benzetti. Ve denildi ki: **الجُلُفُ**, **الجَلِيفِ**’in çoğuludur; o da soyulmuş olandır. Ebû ʿAmr: **الجِلْفُ** her kap ve muhafazadır; çoğulu **جُلوف**’tur. Ve **الجِلْفُ**: hurmadan, salkımıyla aşılanan erkek hurmadır; Ebû Ḥanîfe şu beyiti okudu:
بَهازِراً لم تَتَّخِذْ مَآزِرا،
فهْي تُسامِي حَوْلَ جِلْفٍ جازِرا

**البَهازِرِ** ile, elinle ondan alıp uzanabildiğin hurmaları kasteder; ve buradaki **الجازِرُ**, aşılamada hurmayı soyan kimsedir; bunların hepsinin çoğulu **جُلُوفٌ**’tur.
Ve **الجَلِيفُ**: ekine benzer bir bitkidir; onda bir tozluluk vardır; başlarında, meşe palamudu gibi, **الأَرْزَنِ** tanesi gibi tanelerle dolu bir **سِنَفةٌ** vardır; o, mala semirticidir; ve onun bitişi düzlüklerdir; bu, Ebû Ḥanîfe’dendir; ve Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ل ف * قولهم أعرابي * جِلْفٌ * أي جاف

##### Türkçe

* ج ل ف * Onların sözü: Bedevî **جِلْفٌ**; yani kaba.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جلفه، أي الشيء، يجفه، جلفا، من حد نصر: قشره: يقال: جلف الطين عن رأس الدن، نقله الجوهري، فهو جليف ومجلوف، أي مقشور، وقيل: الجلف: قشر الجلد مع شيء من اللحم.
 جلفه جلفا: جرفه، وقيل: الجلف: أجفى من الجرف، وأشد استئصالا. جلفه بالسيف: ضربه به، وفي الأساس بضع لحمه بضعا.
 جلف الشيء: قلعه، وأستأصله، نقله الجوهري كاجتلفه .
 والجالفة: الشجة التي تقشر الجلد باللحم، وفي الصحاح: مع اللحم .
 قال: والطعنة الجالفة: التي لم تصل إلى الجوف، وهي خلاف الجائفة.
 قال: والجالفة: السنة التي تذهب بالأموال، زاد في اللسان: وهي الشديدة، كالجليفة، كسفينة، وهو عام في كل آفة من الآفات المذهبة للمال، والجمع: الجلائف، وفي الصحاح: يقال: أصابتهم جليفة عظيمة: إذا اجتلفت أموالهم، وهم قوم مجتلفون .
 والجلف، بالكسر: الرجل الجافي، كالجليف، كأمير، وفي الصحاح قولهم: أعرابي جلف، أي جاف، وأصله من أجلاف الشاة، وهي المسلوخة بلا رأس ولا قوائم ولا بطن .
 وقد جلف، كفرح جلفا، وجلافة، وفي المحكم: الجلف: الجافي في خلقه وخلقه، شبه بجلف الشاة، أي: أن جوفه هواء ولا عقل فيه، قال سيبويه والجمع أجلاف، هذا هو الأكثر، لأن باب فعل يكسر على أفعال، وقد قالوا: أجلف، شبهوه بأذؤب على ذلك ؛ لاعتقاب أفعل وأفعال على الاسم الواحد كثيرا وأنشد ابن الأعرابي للمرار:
  ولم أجلف ولم يقصرن عني                      ولكن قد أني لي أن أريعا أي: لم أصر جلفا جافيا .
 وفي الحديث: ) فجاءه رجل جلف جاف ( قال ابن الأثير: الجلف: الأحمق، شبه بالشاة المسلوخة لضعف عقله، وإذا كان المال لاسمن له ولا ظهر ولا بطن يحمل، قيل: هو كالجلف .
 في المحكم: الجلف في كلام العرب: الدن، ولم يحد على أي حال هو، وجمعه: جلوف، قال عدي بن زيد:
  بيت جلوف بارد ظـلـه                      فيه ظباء ودواخيل خوص أو هو الدن الفارغ، نقله الجوهري عن أبي عبيدة أو أسفله أي: الدن إذا انكسر، نقله ابن سيده، والصاغاني.
 وقال الليث: الجلف: فحال النخل الذي يلقح بطلعه، أنشد أبو حنيفة:
  بهازرا لم تـتـخـذ مـآزرا
  فهي تسامى حول جلف جازرا والجمع: جلوف .

  والجلف: الغليظ اليابس من الخبز . أو هو الخبز غير المأدوم، كالجشب ونحوه وفي حديث عثمان رضي الله عنه: ) إن كل شيء سوى جلف الطعام، وظل ثوب، وبيت يستر فضل (، قال الشاعر:
  القفر خير من مبـيت بـتـه                      بجنوب زخة عند آل معـارك
  جاءوا بجلف من شعير يابـس                      بيني وبين غلامهم ذي الحارك أو: حرف الخبز، وبه فسر الحديث: ) ليس لابن آدم حق فيما سوى هذه الخصال، بيت يكنه، وثوب يوارى عورته: وجلف الخبز والماء (، وقد ذكر في ) جرف ( .
 قلت: ويروي أيضا بفتح اللام، جمع جلفة، وهي الكسرة .
 قال الهروي: الجلف في حديث عثمان: الظرف مثل الخرج والجوالق يريد: ما يترك فيه الخبز .
 قال أبو عمرو: الجلف: الوعاء جمعه: جلوف .
 الجلف من الغنم: المسلوخ الذي أخرج بطنه نقله الجوهري عن أبي عبيد، زاد غيره: وقطع رأسه وقوائمه، وقيل: الجلف: البدن الذي لا رأس عليه من أي نوع كان، والجمع: أجلاف، وبه شبه الجافي من الرجال والأحمق، كما تقدم .
 الجلف: طائر، م معروف .
 الجلف: الزق بلا رأس، ولا قوائم، عن ابن الأعرابي .
 الجلفة، بهاء: الكسرة من الخبز اليابس الغليظ القفار الذي بلا أدم، والجمع جلف، بكسر ففتح، وبه روي الحديث المتقدم .
 والجلفة: القطعة من كل شيء، نقله الصاغاني، والجمع: جلف .
 الجلفة من القلم: ما بين مبراه سنته، ويفتح في هذه، قال الزمخشري: سميت بالمرة من الجلف ومنه قول عبد الحميد الكاتب لسلم بن قتيبة والذي قرأت في منهاج الإصابة، لأبي علي الزفتاوي، الذي كتب عليه الحافظ بن حجر العسقلاني، رحمهما الله تعالى، أنه قال لرغبان، وقد رآه يكتب بقلم قصير البراية، فييجئ خطه رديا: إن كنت تحب أن تجود خطك، وفي منهاج الإصابة: أتريد أن يجود خطك ? قال: نعم، قال فأطل جلفتك أي: جلفة قلمك، وأسمنها، وحرف قطتك وفي المنهاج وحرف القطة وأيمنها قال: سلم، أو رغبان: ففعلت ذلك، فجاد خطي .
 أما طول الجلفة، فقال أبو القاسم: يكون مقدار عقدة الإبهام وكمناقير الحمام، وقال علي بن هلال: كل قلم تقصر جلفته فإن الخط يجيء به أوقص، وتكون الجلفة على أنحاء منها: أن ترهف جانبي البرية، وتسمن وسطها شيئا، وهذا يصلح للمبسوط والمحقق والمعلق، ومنها: ما تستأصل شحمته كلها، وهذا يصلح للمرسل والممزوج والمفتح، ومنها: ما يرهف من جانبه الأيسر، وتبقى فيه بقية في الأيمن، وهذا يصلح للطوامير وما شابهها، ومنها: ما رهف من جانبي وسطه ويكون كأن القطة منه أعرض مما تحتها، وهذا يصلح في جميع قلم الثلث وفروعه .?

  وأما القطة، فقال محمد بن العفيف الشيرازي: هي على صفات، منها: المحرف، والمستوي، والقائم، والمصوب، وأجودها المحرفة المعتدلة التحريف، وأفسدها المستوي ؛ لأن المستوي أقل تصرفا من المحرف، قال: وهيئة: المحرف أن تحرف السكين في حال القط، وإذا كان السن اليمنى أعلى من اليسرى، قيل: قلم محرف وإذ تساويا قيل قلم مستو، كذا في المنهاج وأوضحت ذلك بيانا في كتابي ) حكمة الإشراق إلى كتاب الآفاق (، وهو بحث نفيس فراجعه إن شئت .
 الجلفة، بالفتح: لغة في الجرفة بالراء لسمة البعير، وقد تقدم بيانه في الراء.
 الجلفة، بالضم: ما جلفته من الجلد، أي قشرته، وفي اللسان: ما جلفت منه .
 قال ابن عباد: الجلفة، بالتحريك: المعزي التي لا شعر عليها إلا صغار ولا خير فيها .
 وقال غيره: خبز مجلوف: إذا كان أحرقة التنور فلزق به قشوره .
 وقال ابن الأعرابي: الجلاف، كغراب: الطين، قال: والجلافي من الدلاء: العظيمة الكبيرة، وأنشد:
  من سابغ الأجلاف ذي سجل روى
  وكر توكير جلافى الدلى قال: وأجلف الرجل: نحى الجلاف عن رأس الخنبجة، كقنفذة، تقدم في الجيم .
 وقال أبو حنفية: الجليف، كأمير: نبت سهلي، بضم السين، منسوب إلى السهل على خلاف القياس، قال: شبيه بالزرع، فيه غبرة، وسنفته في رؤوسه كالبلوط مملوءة حبا كالأرزن، وهو مسمنة للمال .
 والمجلف، كمعظم: من ذهبت السنون وجلفت بأمواله، كالمجرف، بالراء . قال الجوهري: المجلف الذي أخذ من جوانبه، وأنشد للفرزدق:
  وعض زمان يا ابن مروان لم يدعمن المال إلا مسحتا أو مجلف قال أبو الغوث: المستحت: المهلك، والمجلف: الذي بقيت منه بقية، يريد إلا مسحتا أو هو مجلف.
 يقال: جلفت كحل تجليفا أي استأصلت السنة الأموال، قال ابن مقبل يرثي عثمان رضي الله عنه:
  نعاء لفضل الحلم والعلم والتقيومأوى اليتامى الغبر عاموا وأجدبوا
  وملجإ مهروئين يلفى به الحيا                      إذا جــلـــفـــت كـــحـــل هـــو الأم والأب عاموا: أي قرموا إلى اللبن.
 والمتجلف: المهزول كالمتجرف، وسنون جلائف، وجلف، بضمتين، جمع جليفة، كسفائن وسفن يقال أيضا: جلف، بضمة على التخفيف: تجلف الأموال وتذهبها، وأنشد ابن بري للعجير السلولي:
  وإذا تعرقت الجلائف مالـه                      قرنت صحيحتنا إلى جربائه ومن سجعات الأساس: من استؤصل بالجلائف، استؤصل بالخلائف.
 ومما يستدرك عليه: جلف ظفره عن أصبعه: كشطه: نقله الليث ورجل جليفة.
 والجلف: النزع.
 وجلف النبات، كعني: أكل عن آخره.
 والجلفة، بالفتح: مصدر بمعنى المرة.
 ومن المصدر قولهم: جلف في ماله جلفة، كعني: إذا ذهب منه شيء.
 واجتلفه الدهر: أذهب ماله، وزمان جالف وجارف.
 والجلائف: السيول.
 والجلف، بالكسر: الأحمق، وهو مجاز.
 وأما قول قيس بن الخطيم:
  كأن لباتـهـا تـبـددهـا                      هزلي جراد أجوافه جلف فإنه شبه الحلي التي على لبتها بجراد لا رؤوس لها ولا قوائم.

  وقيل: الجلف: جمع جليف، وهو الذي قشر، وذهب ابن السكيت إلى المعنى الأول.
 والجلفة، بالكسر: فرس منسوب.

##### Türkçe

**جلفه**, yani şeyi, onu **يجفه**, **جلفا**, **حد نصر**’dan: onu soydu: denilir: **جلف الطين عن رأس الدن**: çamuru küpün başından soydu; onu **الجوهري** nakletti; o hâlde o **جليف** ve **مجلوف**tur, yani soyulmuş; ve denildi: **الجلف**: derinin kabuğunu, etten bir şey ile birlikte soymaktır.

**جلفه جلفا**: onu **جرفه** etti; ve denildi: **الجلف**: **الجرف**’ten daha **أجفى**dır ve daha şiddetli kökünden söküp atmadır. **جلفه بالسيف**: onu onunla vurdu; ve **الأساس**’ta: etini parça parça kesti.

**جلف الشيء**: onu söküp çıkardı ve kökünden kazıdı; **الجوهري** onu **اجتلفه** gibi nakletti.

Ve **الجالفة**: etiyle birlikte deriyi soyan yaradır; ve **الصحاح**’ta: et ile birlikte.

Dedi: ve **الطعنة الجالفة**: iç boşluğa ulaşmayan (saplama)dır; ve o, **الجائفة**’nin zıddıdır.

Dedi: ve **الجالفة**: malları götüren senedir; **اللسان**’da artırdı: ve o şiddetli olandır; **الجليفة** gibi, **سفينة** vezninde; ve o, malı götüren afetlerden her bir afette geneldir; ve çoğulu: **الجلائف**; ve **الصحاح**’ta: denilir: **أصابتهم جليفة عظيمة**: mallarını **اجتلفت** ettiğinde; ve onlar **قوم مجتلفون**dur.

Ve **الجلف** (kesre ile): kaba adamdır; **الجليف** gibi, **أمير** gibi; ve **الصحاح**’ta onların sözü: **أعرابي جلف**: yani kaba; ve aslı, koyunun **أجلاف**’ındandır; o da başsız, ayaksız ve karınsız soyulmuş olandır.

Ve gerçekten **جلف** etti, **فرح** gibi, **جلفا** ve **جلافة**; ve **المحكم**’de: **الجلف**: yaratılışında ve huyunda kaba olandır; koyunun **جلف**’ine benzetildi; yani: onun içi havadır ve onda akıl yoktur. **سيبويه** dedi ve çoğul **أجلاف**tır; bu daha çoktur; çünkü **فعل** babı **أفعال** üzerine kırılır; ve gerçekten demişlerdir: **أجلف**; onu **أذؤب**’a benzettiler bu üzere; çünkü **أفعل** ve **أفعال**’ın tek isim üzerinde ard arda gelmesi çoktur. Ve **ابن الأعرابي** **المرار** için inşad etti:
  ولم أجلف ولم يقصرن عني                      ولكن قد أني لي أن أريعا
yani: kaba bir **جلف** olmadım.

Ve hadiste: ) **فجاءه رجل جلف جاف** (; **ابن الأثير** dedi: **الجلف**: ahmaktır; aklının zayıflığı sebebiyle soyulmuş koyuna benzetildi; ve mal, onun için ne semizlik ne sırt ne de taşıyan karın olduğunda, denilir: o **كالجلف** gibidir.

**المحكم**’de: Arapların sözünde **الجلف**: küptür; ve hangi hâl üzere olduğu sınırlandırılmadı; ve çoğulu: **جلوف**. **عدي بن زيد** dedi:
  بيت جلوف بارد ظـلـه                      فيه ظباء ودواخيل خوص
yahut o boş küptür; **الجوهري** onu **أبي عبيدة**’den nakletti; yahut onun altıdır; yani: küp kırıldığında; **ابن سيده** ve **الصاغاني** nakletti.

Ve **الليث** dedi: **الجلف**: hurma ağacının, salkımıyla aşılanan **فحال**’ıdır. **أبو حنيفة** inşad etti:
  بهازرا لم تـتـخـذ مـآزرا
  فهي تسامى حول جلف جازرا
ve çoğul: **جلوف**.

Ve **الجلف**: ekmeğin kalın kuru olanıdır. Yahut o, katıksız ekmektir; **الجشب** ve benzeri gibi. Ve **عثمان** رضي الله عنه hadîsinde: ) **إن كل شيء سوى جلف الطعام، وظل ثوب، وبيت يستر فضل** (; şair dedi:
  القفر خير من مبـيت بـتـه                      بجنوب زخة عند آل معـارك
  جاءوا بجلف من شعير يابـس                      بيني وبين غلامهم ذي الحارك
yahut: ekmeğin kenarı; ve onunla hadîs tefsir edildi: ) **ليس لابن آدم حق فيما سوى هذه الخصال، بيت يكنه، وثوب يوارى عورته: وجلف الخبز والماء** (; ve o, ) **جرف** (’te zikredildi.

Dedim: ve ayrıca lâmın fethiyle de rivayet olunur; **جلفة**’nın çoğulu; ve o, lokmadır.

**الهروي** dedi: **عثمان** hadîsindeki **الجلف**: **الخرج** ve **الجوالق** gibi kap (zarf)tır; ekmeğin içinde bırakıldığı şeyi kasteder.

**أبو عمرو** dedi: **الجلف**: kaptır; çoğulu: **جلوف**.

Koyundan **الجلف**: karnı çıkarılmış soyulmuş olandır; **الجوهري** onu **أبي عبيد**’den nakletti; başkası artırdı: ve başını ve ayaklarını kesti; ve denildi: **الجلف**: başı olmayan gövdedir, hangi türden olursa olsun; ve çoğul: **أجلاف**; ve onunla erkeklerden kaba olan ve ahmak olan benzetildi; daha önce geçtiği gibi.

**الجلف**: bir kuştur; bilinen.

**الجلف**: başsız ve ayaksız tulumdur; **ابن الأعرابي**’den.

**الجلفة** (هاء ile): katıksız, kalın, kuru, çorak ekmekten bir lokmadır; ve çoğul **جلف** (kesre sonra fetha ile); ve onunla, geçen hadîs rivayet olundu.

Ve **الجلفة**: her şeyden bir parçadır; **الصاغاني** nakletti; ve çoğul: **جلف**.

Kalemden **الجلفة**: yontma yerinin ucu ile onun dişi arasındaki şeydir; ve bunda fetha yapılır. **الزمخشري** dedi: **الجلف**’ten bir defa (merrre) ile adlandırıldı; ve ondan **عبد الحميد الكاتب**’in **سلم بن قتيبة**’ye sözü: ve **منهاج الإصابة**’da okuduğum, **أبي علي الزفتاوي**’ye ait, üzerine **الحافظ بن حجر العسقلاني**’nin yazdığı, Allah ikisine de rahmet etsin, şudur ki: **رغبان**’a dedi—onu kısa yontmalı bir kalemle yazarken görmüş, yazısı kötü geliyordu—: Eğer yazını güzelleştirmeyi seviyorsan—ve **منهاج الإصابة**’da: Yazının güzelleşmesini mi istiyorsun?—dedi: evet. Dedi: öyleyse **جلفتك**’ni uzat; yani: kaleminin **جلفة**’sını; ve onu semizleştir; ve **حرف قطتك**; ve **المنهاج**’da: **وحرف القطة** ve onu sağa meylettir. Dedi: **سلم** yahut **رغبان**: bunu yaptım; böylece yazım güzelleşti.

**الجلفة**’nın uzunluğuna gelince: **أبو القاسم** dedi: başparmak boğumu miktarı ve güvercin gagaları gibi olur. **علي بن هلال** dedi: her kalem ki **جلفته**’si kısalırsa, yazı onunla daha kısa gelir; ve **الجلفة** çeşitler üzeredir; onlardan: yontmanın iki yanını inceltmen ve ortasını biraz semizleştirmen; bu, **المبسوط** ve **المحقق** ve **المعلق** için uygundur. Ve onlardan: yağını tümüyle kökünden alman; bu, **المرسل** ve **الممزوج** ve **المفتح** için uygundur. Ve onlardan: sol yanından inceltmen ve sağda bir bakiye bırakman; bu, **الطوامير** ve benzerleri için uygundur. Ve onlardan: ortasının iki yanından inceltmen ve sanki ondan **القطة** altındakinden daha genişmiş gibi olması; bu, **قلم الثلث**’ün tamamında ve dallarında uygundur.?

Ve **القطة**’ya gelince: **محمد بن العفيف الشيرازي** dedi: o, sıfatlar üzeredir; onlardan: **المحرف** ve **المستوي** ve **القائم** ve **المصوب**; ve onların en iyisi, eğriltmesi mutedil olan **المحرفة**’dir; ve onların en bozuğu **المستوي**’dir; çünkü **المستوي**, **المحرف**’tan daha az tasarrufludur. Dedi: ve **المحرف**’ın heyeti: kesme hâlinde bıçağı eğriltmendir; ve sağ diş solunkinden daha yüksek olduğunda, denilir: **قلم محرف**; ve ikisi eşit olduğunda denilir: **قلم مستو**; **المنهاج**’da böyledir. Ve bunu kitabım ) **حكمة الإشراق إلى كتاب الآفاق** (’ta bir beyan ile açıkladım; o, nefis bir bahistir; istersen ona müracaat et.

**الجلفة** (fetha ile): deveye dağlama için **الجرفة** (ر ile) hakkında bir dildir; ve onun beyanı **الراء**’da geçti.

**الجلفة** (damme ile): deriden **جلفته** ettiğin şeydir; yani soyduğun; ve **اللسان**’da: ondan **جلفت** ettiğim şey.

**ابن عباد** dedi: **الجلفة** (hareke ile): üzerinde küçükler dışında kıl olmayan ve onda hayır bulunmayan keçilerdir.

Ve başkası dedi: **خبز مجلوف**: tandır onu yakıp da kabukları ona yapışmış olduğunda.

Ve **ابن الأعرابي** dedi: **الجلاف** (**غراب** gibi): çamurdur. Dedi: ve kovaların **الجلافي**’si: büyük, iri olandır. Ve inşad etti:
  من سابغ الأجلاف ذي سجل روى
  وكر توكير جلافى الدلى
Dedi: ve adam **أجلف** etti: **الجلاف**’ı **الخنبجة**’nin başından uzaklaştırdı; **قنفذة** gibi; **الجيم**’de geçti.

Ve **أبو حنفية** dedi: **الجليف** (**أمير** gibi): düz-ova bitkisidir; sîn’in dammesiyle; ölçüye aykırı olarak **السهل**’e nispet edilmiştir. Dedi: ekine benzer; onda tozluluk vardır; ve başlarındaki başağı, tanelerle dolu meşe palamudu gibi, **الأرزن** gibi; ve o, mala semizlik verendir.

Ve **المجلف** (**معظم** gibi): yılların gidip mallarını **جلفت** ettiği kimsedir; **المجرف** (ر ile) gibi. **الجوهري** dedi: **المجلف**: yanlarından alınmış olandır. Ve **الفرزدق** için inşad etti:
  وعض زمان يا ابن مروان لم يدعمن المال إلا مسحتا أو مجلف
**أبو الغوث** dedi: **المستحت**: helâk edici olandır; ve **المجلف**: ondan bir bakiye kalan olandır; “ancak **مسحتا** yahut o **مجلف**” demek ister.

Denilir: **جلفت كحل تجليفا**: yani sene malları kökünden söküp aldı. **ابن مقبل**, **عثمان** رضي الله عنه için mersiye söyledi:
  نعاء لفضل الحلم والعلم والتقيومأوى اليتامى الغبر عاموا وأجدبوا
  وملجإ مهروئين يلفى به الحيا                      إذا جــلـــفـــت كـــحـــل هـــو الأم والأب
**عاموا**: yani süte iştahla yöneldiler.

Ve **المتجلف**: zayıflamış olandır; **المتجرف** gibi. Ve **سنون جلائف** ve **جلف** (iki damme ile): **جليفة**’nın çoğulu; **سفائن** ve **سفن** gibi. Denilir ayrıca: **جلف** (hafifletme üzere tek damme ile): malları **تجلف** eder ve götürür. Ve **ابن بري** **العجير السلولي** için inşad etti:
  وإذا تعرقت الجلائف مالـه                      قرنت صحيحتنا إلى جربائه
Ve **الأساس**’ın secilerinden: **من استؤصل بالجلائف، استؤصل بالخلائف**.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **جلف ظفره عن أصبعه**: onu kazıdı; **الليث** nakletti. Ve **رجل جليفة**.

Ve **الجلف**: çekip çıkarma.

Ve **جلف النبات** (**عني** gibi): onu sonuna kadar yedi.

Ve **الجلفة** (fetha ile): bir defa (merrre) mânasında masdardır.

Ve masdardan onların sözü: **جلف في ماله جلفة** (**عني** gibi): ondan bir şey gittiğinde.

Ve **اجتلفه الدهر**: malını götürdü; ve **زمان جالف وجارف**.

Ve **الجلائف**: sellerdir.

Ve **الجلف** (kesre ile): ahmaktır; ve o mecazdır.

Ve **قيس بن الخطيم**’in sözüne gelince:
  كأن لباتـهـا تـبـددهـا                      هزلي جراد أجوافه جلف
o, gerdanlığının üzerindeki süsleri, başları ve ayakları olmayan çekirgelere benzetti.

Ve denildi: **الجلف**: **جليف**’in cem‘idir; o da soyulmuş olandır; ve İbnü’s-Sikkît birinci mânaya gitti.

Ve **الجلفة** (kesre ile): nisbetli bir attır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَلَفَهُ
1 جَلَفَهُ جلف جلفه جلفة , (S, Msb, K,) aor. جَلُفَ , inf. n. جَلْفٌ, (S, Msb,) He peeled, pared, stripped, or scraped, it off; (S, Msb, K, TA;) namely, a thing; (TA;) as, for instance, (S, TA,) the mud, or clay, (S, Msb, TA,) from the head of a [jar of the kind called] دَنّ. (S, TA.) You say also, جَلَفَ ظُفْرَهُ عَنْ اـِصْبَعِهِ He stripped off his nail from his finger. (Lth, TA.) And accord. to some, جَلْفٌ signifies The scraping off, or stripping off, the skin with somewhat of the flesh: and the act of pulling, or drawing, out, or up, or off; or displacing. (TA.) ― -b2- Also i. q. جَرَفَهُ [He took away, carried away, or removed, the whole of it, or the greater part of it, or much of it; or he swept it away]: (K:) or, as some say, جَلْفٌ signifies a more intensive and more exterminating action than جَرْفٌ. (TA.) ― -b3- And He cut it off; (S;) or pulled it, or plucked it, out, or up; or eradicated, or uprooted, it; (K;) and exterminated it; (S, K;) as also ↓ اجتلفهُ. (K.) ― -b4- جَلَفَهُ بِالسَّيْفِ He struck him with the sword: (K:) or he cut, or cut a piece from, or cut in pieces, his flesh [with the sword]. (A, TA.) ― -b5- جُلِفَ النَّبَاتُ The herbage was eaten to the uttermost. (TA.) ― -b6- جُلِفَ فِى مَالِهِ جَلْفَةً He suffered the loss of somewhat of his property, or cattle. (TA.) -A2- جَلِفَ, aor. جَلَفَ , inf. n. جَلَفٌ and جَلَافَةٌ, (assumed tropical:) He was, or became, rude in disposition, or in make; coarse, or churlish. (K.)

جَلَّفَتْهُ السِّنُونَ
2 جَلَّفَتْهُ السِّنُونَ جلفته السنون The years of drought, or barrenness, or dearth, destroyed his cattle. (S.) And جَلَّفَتْ كَحْلُ, (S,) or كَحْلٌ, (K,) The year of drought, or barrenness, or dearth, exterminated the cattle. (K.) And أَمْوَالَهُمْ ↓ اجتلفتْ [It destroyed their cattle] is also said of a year of great drought, or barrenness, or dearth. (S.) And الدَّهْرُ ↓ اجتلفهُ Time, or fortune, or misfortune, destroyed his property, or cattle. (TA.)

اجلف
4 اجلف أجلف اجلف جلف He (a man) removed the جُلَاف [or clay] from the head of the [jar called] خُنْبُجَة [i. q. دَنّ]. (IAar, K.)

8 اـِجْتَلَفَ see 1; and see also 2, in two places.

جِلْفٌ
جِلْفٌ جلف A [jar of the kind called] دَنّ: (M, K:) or an empty دَنّ: (AO, S, Msb, K:) this is said (S, Msb) by AO (S) to be the primary signification of the word: (S, Msb:) or the lower part of a دَنّ when it is broken: (ISd, Sgh, K:) and a [receptacle such as is called] ظَرْف, (AA, S, Hr, Msb, K, [in the CK, erroneously, طَرْف,]) and وِعَآء, (AA, S, Msb, K,) of any kind, (AA, S, Msb,) such as a saddle-bag, or pair of saddlebags, and a sack, in which bread or other food is kept: (Hr, TA:) pl. [of mult.] جُلُوفٌ (S, M, Msb) and [of pauc.] أَجْلَافٌ and أَجْلُفٌ, which last is rare. (Msb.) ― -b2- Also A [skin of the kind called] زِقّ without head and without legs. (IAar, K.) ― -b3- And A skinned animal, (AO, S,) or a skinned sheep or goat, (K,) of which the belly has been taken forth, (AO, S, K,) and the head and legs of which have been cut off; (K;) the body of a skinned sheep or goat, without head and without belly and without legs: or, as some say, a body of any kind without a head upon it: (L:) or a beast without fat, and without back [to bear], and without belly to conceive: (IAth, TA:) or the skin of a sheep or goat, and of a camel: (As, Msb:) pl. أَجْلَافٌ (Sb, L) and sometimes أَجْلُفٌ: (Sb, TA:) and [it is also said that] أَجْلَافُ الشَّاةِ signifies the shinned sheep or goat that is without head and without legs and without belly. (S, Msb.) ― -b4- Hence, i. e., from اجلاف الشاة, (S, Msb,) (tropical:) Rude in disposition or in make; coarse, or churlish; (S, M, Msb, K;) as also ↓ جَلِيفٌ; (K;) meaning that the person so termed is empty, without intellect: (M, TA:) applied to a DesertArab, (S,) or to an Arab: (so in a copy of the Msb:) or it is so applied as though meaning one with his skin; not having assumed the gentle and soft habits of the people of the towns or villages or cultivated lands; for when one does this, it is as though he pulled off his skin and clad himself with another: (Msb:) or (tropical:) stupid, foolish, or unsound in intellect; likened to a skinned sheep or goat because of the weakness of his intellect. (IAth, TA.) ― -b5- Also Thick, or coarse, dry bread: or bread not rendered savoury by anything eaten therewith: or the edge [of a cake] of bread. (K.) [See also جِلْفَةٌ.] -A2- A male palm-tree, (Lth, K,) with the spadix of which the female palm-tree is fecundated: (Lth, TA:) pl. جُلُوفٌ. (TA.) -A3- A certain well-known bird. (K.)

جَلْفَةٌ
جَلْفَةٌ جلف جلفه جلفة [inf. n. of un. of جُلِفَ, q. v.]. -A2- See also جِلْفَةٌ.

جُلْفَةٌ
جُلْفَةٌ جلف جلفه جلفة A part of a skin that is peeled, pared, stripped, or scraped, off. (L, K.)

جِلْفَةٌ
جِلْفَةٌ جلف جلفه جلفة A broken piece of dry bread, (K, TA,) thick, or coarse, (TA,) and without anything to render it savoury: (K, TA:) pl. جِلَفٌ. (TA.) [See جِلْفٌ, of which it may be regarded as the n. un.] ― -b2- A piece of anything: (Sgh, K:) pl. as above. (TA.) ― -b3- The portion of a reed for writing that is between its مَبْرَى [or place where the paring is commenced] and its point; as also ↓ جَلْفَةٌ. (K.)

جُلَافٌ
جُلَافٌ جلاف Clay; such as is put upon the head of the [jar called] خُنْبُجَة. [See 4.] (IAar, K.)

جَلِيفٌ
جَلِيفٌ جليف Peeled, pared, stripped, or scraped, off; as also ↓ مَجْلُوفٌ. (K.) It is said by some that the last word in the following saying of Keys Ibn-El-Khateem,
هَزْلَى جَرَادِ أَجْوَافُهُ جُلْفُ
كَأَنَّ لَبَّاتِهَا تَبَدَّدَهَا
is pl. of the former in this sense: but accord. to ISk, [the meaning of the verse is, As though emaciated locusts without heads and without legs occupied the two sides, or the whole, of the part of her breast where the necklace lay; for he says that] the poet likens the ornaments upon her لَبَّة to locusts without heads and without legs. (TA.) رِجْلٌ جَلِيفَةٌ [An excoriated leg]. (TA.) ― -b2- جَلِيفَةٌ [or سَنَةٌ جَلِيفَةٌ] A year that destroys the cattle; (S, * K;) as also ↓ جَالِفَةٌ: (S, K:) any bane, or calamity, that destroys the cattle: pl. جَلَائِفُ and جُلُفٌ and جُلْفٌ. (TA.) You say, أَصَابَتْهُمْ جَلِيفَةٌ عَظِيمَةٌ A great destruction of their cattle befell them. (S, TA.) And سِنُونَ جَلَائِفُ and جُلُفٌ and جُلْفٌ Years that destroy the cattle. (K.) And جَلَائِفُ also signifies Torrents. (TA.) -A2- See also جِلْفٌ.

جَالِفٌ
جَالِفٌ جالف [act. part. n. of جَلَفَ]. ― -b2- جَالِفَةٌ [or شَجَّةٌ جَالِفَةٌ] A wound of the head that peels off the skin with the flesh: (S, K:) or that peels off the skin but does not penetrate into the interior. (Msb.) And طَعْنَةٌ جَالِفَةٌ A spear-wound, or the like, that does not penetrate into the interior; (S, K;) opposed to جَائِفَةٌ. (S.) ― -b3- زَمَانٌ جَائِفٌ i. q. جَارِفٌ [A time, or season, that sweeps away, or destroys, the cattle]. (TA.) See also جَلِيفٌ.

مُجَلَّفٌ
مُجَلَّفٌ مجلف Having a portion, or portions, taken from its sides. (S, K.) ― -b2- Having somewhat thereof remaining. (S, K.) So explained by Abu-l-Ghowth as occurring in the saying of ElFarezdak,
وَعَضُّ زَمَانَ يَا ابْنَ مَرْوَانَ لَمْ يَدَعْ
مِنَ المَالِ اـِلَّا مُسْحَتًا أَوْ مُجَلَّفُ
i. e., [And a biting of fortune, O Ibn-Marwلn, left not, of the cattle, save] such as were destroyed, or they were such as had only a remnant remaining. (S.) ― -b3- A man (S) whose cattle have been destroyed by years of drought, or barrenness, or dearth. (S, K.) And ↓ قَوْمٌ مُجْتَلَفُونَ A people, or party, whose cattle have been destroyed by a year of drought or the like. (S, TA.)

مَجْلُوفٌ
مَجْلُوفٌ مجلوف : see جَلِيفٌ. ― -b2- Also A skinned sheep or goat. (L.) ― -b3- خُبْزٌ مَجْلُوفٌ Bread burnt by the oven, (K, TA,) so that its outer parts stick to it. (TA.)

قَوْمٌ مُجْتَلَفُونَ
قَوْمٌ مُجْتَلَفُونَ قوم مجتلفون : see مُجَلَّفٌ.

مُتَجَلِّفٌ
مُتَجَلِّفٌ متجلف Lean, or emaciated; (K;) as also مُتَجَرِّفٌ. (TA.)

##### Türkçe

**جَلَفَهُ**
1 **جَلَفَهُ** جلف جلفه جلفة, (S, Msb, K,) muzâri‘i **جَلُفَ**, mastar ismi **جَلْفٌ**, (S, Msb,) onu soydu, yonttu, sıyırdı yahut kazıdı; (S, Msb, K, TA;) yani bir şeyi; (TA;) meselâ, (S, TA,) çamuru yahut kili, (S, Msb, TA,) [**دَنّ** denilen türden bir] küpün başından. (S, TA.) Şöyle de dersin: **جَلَفَ ظُفْرَهُ عَنْ اـِصْبَعِهِ** Tırnağını parmağından sıyırıp çıkardı. (Lth, TA.) Ve bazılarına göre, **جَلْفٌ** şu mânaya gelir: etten bir miktarla birlikte deriyi kazıyıp sıyırma; ve çekip çıkarma yahut yukarı çıkarma yahut söküp alma fiili; yahut yerinden oynatma. (TA.) ― -b2- Yine **جَرَفَهُ** ile aynı mânadadır [onun tamamını yahut çoğunu yahut ondan çokça bir kısmı alıp götürdü yahut uzaklaştırdı; yahut onu süpürüp götürdü]: (K:) yahut bazıları dediğine göre, **جَلْفٌ**, **جَرْفٌ**’den daha şiddetli ve daha yok edici bir fiili ifade eder. (TA.) ― -b3- Ve onu kesti; (S;) yahut onu çekip çıkardı yahut koparıp çıkardı; yahut onu kökünden söktü yahut kökünü kazıdı; (K;) ve onu yok etti; (S, K;) bunun gibi ↓ **اجتلفهُ** da. (K.) ― -b4- **جَلَفَهُ بِالسَّيْفِ** Onu kılıçla vurdu: (K:) yahut kılıçla etini kesti, yahut etinden bir parça kesti, yahut parça parça kesti. (A, TA.) ― -b5- **جُلِفَ النَّبَاتُ** Ot, sonuna kadar yenildi. (TA.) ― -b6- **جُلِفَ فِى مَالِهِ جَلْفَةً** Malından yahut hayvanlarından bir miktar kayba uğradı. (TA.) -A2- **جَلِفَ**, muzâri‘i **جَلَفَ**, mastar ismi **جَلَفٌ** ve **جَلَافَةٌ**, (mecaz kabul edilerek:) tabiatta yahut yapıda kaba oldu yahut kaba hâle geldi; sert, yahut huysuz. (K.)

**جَلَّفَتْهُ السِّنُونَ**
2 **جَلَّفَتْهُ السِّنُونَ** جلفته السنون Kuraklık yahut kıtlık yahut darlık yılları onun hayvanlarını helâk etti. (S.) Ve **جَلَّفَتْ كَحْلُ**, (S,) yahut **كَحْلٌ**, (K,) Kuraklık yahut kıtlık yahut darlık yılı hayvanları kökünden yok etti. (K.) Ve büyük kuraklık yahut kıtlık yahut darlık yılı hakkında **اجتلفتْ** ↓ **أَمْوَالَهُمْ** [onların hayvanlarını helâk etti] de söylenir. (S.) Ve **اجتلفهُ** ↓ **الدَّهْرُ** Zaman yahut talih yahut musibet onun malını yahut hayvanlarını helâk etti. (TA.)

**اجلف**
4 **اجلف** أجلف اجلف جلف O (adam) [**خُنْبُجَة** denilen, **دَنّ** ile aynı mânada olan küpün] başından **جُلَاف**’ı [yahut kili] giderdi. (IAar, K.)

8 **اـِجْتَلَفَ** bk. 1; ayrıca iki yerde 2’ye de bk.

**جِلْفٌ**
**جِلْفٌ** جلف Bir [**دَنّ** denilen türden] küp: (M, K:) yahut boş bir **دَنّ**: (AO, S, Msb, K:) bunun, kelimenin aslî mânası olduğu (S, Msb) AO tarafından (S) söylenmiştir: (S, Msb:) yahut kırıldığında **دَنّ**’ın alt kısmı: (ISd, Sgh, K:) ve bir **ظَرْف**, (AA, S, Hr, Msb, K, [CK’de yanlışlıkla **طَرْف**]) ve her türden bir **وِعَآء**, (AA, S, Msb, K,) (AA, S, Msb,) meselâ bir heybe yahut çift heybe ve içinde ekmek yahut başka yiyecek saklanan bir çuval gibi: (Hr, TA:) çoğulu [kesret] **جُلُوفٌ** (S, M, Msb) ve [kıllet] **أَجْلَافٌ** ve **أَجْلُفٌ**, ki sonuncusu nadirdir. (Msb.) ― -b2- Yine: başsız ve bacaksız bir **زِقّ** türünden bir deri. (IAar, K.) ― -b3- Ve derisi yüzülmüş bir hayvan, (AO, S,) yahut derisi yüzülmüş bir koyun yahut keçi, (K,) karnı çıkarılmış olan, (AO, S, K,) ve başı ile bacakları kesilmiş olan; (K;) başsız ve karnsız ve bacaksız, derisi yüzülmüş koyun yahut keçi gövdesi: yahut bazılarına göre, üzerinde baş bulunmayan her türden bir gövde: (L:) yahut yağsız, ve sırtı olmayan [yük taşımaya], ve gebe kalmaya karnı olmayan bir hayvan: (IAth, TA:) yahut koyun yahut keçinin ve devenin derisi: (As, Msb:) çoğulu **أَجْلَافٌ** (Sb, L) ve bazen **أَجْلُفٌ**: (Sb, TA:) ve [şu da söylenmiştir ki] **أَجْلَافُ الشَّاةِ**, başsız ve bacaksız ve karnsız derisi yüzülmüş koyun yahut keçi demektir. (S, Msb.) ― -b4- Buradan, yani **اجلاف الشاة**’den, (S, Msb,) (mecaz:) tabiatta yahut yapıda kaba; sert, yahut huysuz; (S, M, Msb, K;) bunun gibi ↓ **جَلِيفٌ** de; (K;) bununla, böyle adlandırılan kişinin boş, akılsız olduğu kastedilir: (M, TA:) bir çöl Arabına, (S,) yahut bir Araba uygulanır: (Msb’nin bir nüshasında böyle:) yahut şehir yahut köy yahut ekili yer halkının nazik ve yumuşak âdetlerini edinmemiş; sanki derisiyle kalmış kimse mânasında uygulanır; çünkü kişi bunu yaptığında, sanki derisini soyup başka bir deri giymiş gibi olur: (Msb:) yahut (mecaz:) ahmak, budala, yahut aklı sağlam olmayan; aklının zayıflığı sebebiyle derisi yüzülmüş koyun yahut keçiye benzetilmiştir. (IAth, TA.) ― -b5- Yine: kalın yahut kaba kuru ekmek; yahut yanında yenilen bir şeyle lezzetlendirilmemiş ekmek; yahut ekmek [yufkasının] kenarı. (K.) [Ayrıca **جِلْفَةٌ**’ye de bk.] -A2- Erkek hurma ağacı, (Lth, K,) dişi hurma ağacının onun spadiksiyle döllendiği: (Lth, TA:) çoğulu **جُلُوفٌ**. (TA.) -A3- Belli, meşhur bir kuş. (K.)

**جَلْفَةٌ**
**جَلْفَةٌ** جلف جلفه جلفة [**جُلِفَ**’in birim mastarı, bk.]. -A2- Ayrıca **جِلْفَةٌ**’ye de bk.

**جُلْفَةٌ**
**جُلْفَةٌ** جلف جلفه جلفة Soyulup yontulup sıyrılıp kazınarak ayrılan bir derinin bir parçası. (L, K.)

**جِلْفَةٌ**
**جِلْفَةٌ** jلف جلفه جلفة Kuru ekmeğin kırık bir parçası, (K, TA,) kalın yahut kaba, (TA,) ve onu lezzetlendirecek bir şey olmaksızın: (K, TA:) çoğulu **جِلَفٌ**. (TA.) [**جِلْفٌ**’e bk.; onun birim ismi sayılabilir.] ― -b2- Herhangi bir şeyin bir parçası: (Sgh, K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) ― -b3- Yazı kamışının, **مَبْرَى**’sı [yontmanın başlandığı yer] ile ucu arasındaki kısmı; bunun gibi ↓ **جَلْفَةٌ** de. (K.)

**جُلَافٌ**
**جُلَافٌ** جلاف Kil; [**خُنْبُجَة** denilen] küpün başına konulan türden. [4’e bk.] (IAar, K.)

**جَلِيفٌ**
**جَلِيفٌ** جليف Soyulmuş, yontulmuş, sıyrılmış yahut kazınmış; bunun gibi ↓ **مَجْلُوفٌ** da. (K.) Keys İbn-El-Khateem’in şu sözündeki son kelimenin,
هَزْلَى جَرَادِ أَجْوَافُهُ جُلْفُ
كَأَنَّ لَبَّاتِهَا تَبَدَّدَهَا
bu mânada ilkinin çoğulu olduğu bazılarınca söylenmiştir: fakat ISk’ye göre, [beytin mânası şudur: Sanki başsız ve bacaksız zayıflamış çekirgeler, gerdanlığın bulunduğu göğsünün iki yanını yahut tamamını kaplamış gibidir; çünkü o, şairin onun **لَبَّة**’si üzerindeki süsleri başsız ve bacaksız çekirgelere benzettiğini söyler]. (TA.) **رِجْلٌ جَلِيفَةٌ** [Soyulmuş bir bacak]. (TA.) ― -b2- **جَلِيفَةٌ** [yahut **سَنَةٌ جَلِيفَةٌ**] Hayvanları helâk eden bir yıl; (S, * K;) bunun gibi ↓ **جَالِفَةٌ**: (S, K:) hayvanları helâk eden her türlü âfet yahut musibet: çoğulu **جَلَائِفُ** ve **جُلُفٌ** ve **جُلْفٌ**. (TA.) Şöyle dersin: **أَصَابَتْهُمْ جَلِيفَةٌ عَظِيمَةٌ** Onlara hayvanlarının büyük bir helâki isabet etti. (S, TA.) Ve **سِنُونَ جَلَائِفُ** ve **جُلُفٌ** ve **جُلْفٌ** Hayvanları helâk eden yıllar. (K.) Ve **جَلَائِفُ** ayrıca seller mânasına da gelir. (TA.) -A2- Ayrıca **جِلْفٌ**’e de bk.

**جَالِفٌ**
**جَالِفٌ** جالف [**جَلَفَ**’in ism-i fâili]. ― -b2- **جَالِفَةٌ** [yahut **شَجَّةٌ جَالِفَةٌ**] Etle birlikte deriyi soyan baş yarası: (S, K:) yahut deriyi soyar fakat içeriye nüfuz etmez. (Msb.) Ve **طَعْنَةٌ جَالِفَةٌ** İçeriye nüfuz etmeyen mızrak yarası yahut benzeri; (S, K;) **جَائِفَةٌ**’nin karşıtı. (S.) ― -b3- **زَمَانٌ جَائِفٌ** **جَارِفٌ** ile aynı mânadadır [hayvanları süpürüp götüren yahut helâk eden bir zaman yahut mevsim]. (TA.) Ayrıca **جَلِيفٌ**’e de bk.

**مُجَلَّفٌ**
**مُجَلَّفٌ** مجلف Yanlarından bir parça yahut parçalar alınmış olan. (S, K.) ― -b2- Ondan bir miktarı kalmış olan. (S, K.) Bu, ElFarezdak’ın şu sözünde geçtiği üzere, Abu-l-Ghowth tarafından böyle açıklanmıştır:
وَعَضُّ زَمَانَ يَا ابْنَ مَرْوَانَ لَمْ يَدَعْ
مِنَ المَالِ اـِلَّا مُسْحَتًا أَوْ مُجَلَّفُ
yani, [ve talihin ısırması, ey İbn-Marwân, hayvanlardan] ancak helâk edilmiş olanları bıraktı; yahut ancak bir kalıntısı kalanlar hâlinde bıraktı. (S.) ― -b3- Kuraklık yahut kıtlık yahut darlık yıllarıyla hayvanları helâk olmuş bir adam. (S, K.) Ve ↓ **قَوْمٌ مُجْتَلَفُونَ** Kuraklık yılı yahut benzeriyle hayvanları helâk olmuş bir kavim yahut topluluk. (S, TA.)

**مَجْلُوفٌ**
**مَجْلُوفٌ** مجلوف: bk. **جَلِيفٌ**. ― -b2- Yine: derisi yüzülmüş bir koyun yahut keçi. (L.) ― -b3- **خُبْزٌ مَجْلُوفٌ** Fırının yaktığı ekmek, (K, TA,) öyle ki dış kısımları ona yapışır. (TA.)

**قَوْمٌ مُجْتَلَفُونَ**
**قَوْمٌ مُجْتَلَفُونَ** قوم مجتلفون: bk. **مُجَلَّفٌ**.

**مُتَجَلِّفٌ**
**مُتَجَلِّفٌ** متجلف Zayıf, yahut cılız; (K;) bunun gibi **مُتَجَرِّفٌ** de. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَلَفَ
جَلَفَ U ( n. ac. جَلْف 1 ),
a.  Scraped off; stripped, tore off, carried away.

b.  Cut, cut down.

c.  A ( n. ac. جَلَف 4 ,  جَلَاْفَة 22t ), Was rough, coarse.

جَلَّفَ
جَلَّفَ II ,
a.  Destroyed, reduced to nothing.

اِجْتَلَفَ
اِجْتَلَفَ VIII ,
a.  Tore off, up; uprooted.

جَلْفَة
جَلْفَة 1t ,
a.  Nib ( of a pen ).

جِلْف
جِلْف 2 , ( pl. جُلُوْف 27 ,  أَجْلَاْف 38 ),
a.  Pot, jar.

b.  Skin; carcase, trunk.

c.  Rough, rude, uncivil.

جِلْفَة
جِلْفَة 2t , ( pl. جِلَف 7 ),
a.  Slice, piece ( bread ).

b.  see 1t .

جُلْفَة
جُلْفَة 3t ,
a.  Piece of skin.

b.  Scratch.

جَلِيْف
جَلِيْف 25 , ( pl. جُلْف 3 ,  جُلُف 10 ,  جَلَاْئِفُ 46 ),
a.  Scraped, peeled, excoriated.

جِلِّيْف
جِلِّيْف 30 ,
a.  see 2 (c) .

##### Türkçe

جَلَفَ
**جَلَفَ** U ( n. ac. **جَلْف** 1 ),
a. Kazıdı; sıyırdı, koparıp çıkardı, alıp götürdü.

b. Kesti, kesti aşağı.

c. A ( n. ac. **جَلَف** 4 , **جَلَاْفَة** 22t ), kaba, pürüzlü oldu.

جَلَّفَ
**جَلَّفَ** II ,
a. Helâk etti, hiçliğe indirdi.

اِجْتَلَفَ
**اِجْتَلَفَ** VIII ,
a. Koparıp çıkardı, yukarı; kökünden söktü.

جَلْفَة
**جَلْفَة** 1t ,
a. Kalem ucu (bir kalemin).

جِلْف
**جِلْف** 2 , ( pl. **جُلُوْف** 27 , **أَجْلَاْف** 38 ),
a. Çömlek, küp.

b. Deri; leş, gövde.

c. Kaba, nezaketsiz, medeniyetsiz.

جِلْفَة
**جِلْفَة** 2t , ( pl. **جِلَف** 7 ),
a. Dilim, parça (ekmek).

b. 1t’ye bak.

جُلْفَة
**جُلْفَة** 3t ,
a. Deri parçası.

b. Çizik.

جَلِيْف
**جَلِيْف** 25 , ( pl. **جُلْف** 3 , **جُلُف** 10 , **جَلَاْئِفُ** 46 ),
a. Kazınmış, soyulmuş, derisi sıyrılmış.

جِلِّيْف
**جِلِّيْف** 30 ,
a. 2 (c)’ye bak.
