# جلف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جلف

الجَلْفُ: القَشْر. جَلَفَ الشيءَ يَجْلُفُه جَلْفاً: قَشَرَه، وقيل: هو قَشْرُ الجلد مع شيء من اللحم، والجُلْفَةُ: ما جَلَفْت منه، والجَلْفُ أَجْفَى من الجَرْفِ وأَشدُّ اسْتِئصالاً. والجَلْفُ: مصدر جَلَفْت أَي قشَرْتُ. وجَلَفَ ظُفُرَه عن إصْبَعِه: كَشَطَه. ورِجْل جَلِيفَةٌ وطَعْنَةٌ جالِفةٌ: تَقْشُر الجِلْدَ ولا تخالط الجَوفَ ولم تدخله.والجالِفةُ: الشجّة التي تَقْشِرُ الجلد مع اللحم وهي خلافُ الجائفة. وجَلَفْتُ الشيء: قَطَعْتُه واسْتَأْصَلْتُه: وجَلَف الطِينَ عن رأْس الدَّنِّ يَجْلُفه، بالضم، جَلْفاً: نَزَعه. ويقال: أَصابتهم جَلِيفةٌ عظيمةٌ إذا اجْتَلَفَتْ أَموالَهم، وهم مُجْتَلَفُون. قال ابن بري: وجمع الجَلِيفةِ جَلائِف؛ وأَنشد للعُجَيْر:
وإذا تَعَرَّقَتِ الجَلائِفُ مالَه،
قَرِنَتْ صَحِيحَتُنا إلى جَرْبائِه
ابن الأَعرابي: أَجْلَفَ الرجلُ إذا نَحَّى الجُلافَ عن رأْس الخُنْبُجةِ. والجُلافُ: الطِّينُ.
وجُلِّفَ النباتُ: أُكِلَ عن آخِره. والـمُجَلَّفُ: الذي أَتى عليه الدهرُ فأَذْهَبَ مالَه، وقد جَلَّفَه واجْتَلَفَه. والجَلِيفةُ: السنةُ التي تَجْلُفُ المالَ. أَبو الهيثم: يقال للسنة الشديدة التي تَضُرُّ بالأَموال جالفةٌ، وقد جَلَفَتْهُم. وفي بعض روايات حديث من تَحِلُّ له المسأَلة: ورجل أَصابت ماله جالفة؛ هي السنةُ التي تَذْهَبُ بأَمـْوالِ الناسِ وهو عامٌّ في كل آفةٍ من الآفات الـمُذْهِبةِ للمالِ. والجَلائفُ: السِّنُونَ. أَبو عبيد: الـمُجَلَّفُ الذي ذهَبَ مالُه. ورجل مُجَلَّفٌ: قد جَلَّفَه الدهرُ، وهو أَيضاً مُجَرَّف. والجالِفةُ: السنةُ التي تَذْهَبُ بأَموالِ الناسِ. والمُجَلَّفُ الذي أُخِذ من جَوانِبه؛ قال الفرزدق: وعَضُّ زَمانٍ، يا ابنَ مَرْوانَ، لمْ يَدَعْ
من المالِ إلا مُسْحَتاً أَو مُجَلَّفُ
وقال أَبو الغَوْثِ: الـمُسْحَتُ الـمُهْلَكُ. والـمُجَلَّف: الذي بقيت منه بقية، يريد إلا مُسْحَتاً أَو هو مُجَلَّفٌ. والـمُجَلَّفُ أَيضاً: الرجل الذي جَلَّفَتْه السِّنُونَ أَي أَذْهَبَتْ أَموالَه. يقال جَلَّفَتْ كَحْلٌ، وزمانٌ جالِفٌ وجارِفٌ. ويقال: أَصابَتْهم جَلِيفةٌ عظيمة إذا اجْتَلَفَتْ أَموالَهم، وهم قوم مُجْتَلَفُون.
وخبز مَجْلُوفٌ: أَحْرَقَه التَّنُّور فَلزِقَ به قُشوره. والجِلْفُ: الخبز اليابِسُ الغَلِيظُ بلا أُدْمٍ ولا لَبن كالخَشِبِ ونحوه؛ وأَنشد: القَفْرُ خَيْرٌ من مَبيتٍ بِتُّه،
بِجُنُوبِ زَخَّةَ، عندَ آلِ مُعارِكِ
جاؤُوا بِجِلْفٍ من شَعِيرٍ يابِسٍ،
بَيْني وبَيْنَ غُلامِهِمْ ذي الحارِكِ
وفي حديث عثمان: أَنَّ كل شيء، سِوى جِلْفِ الطعام وظِلِّ ثَوْبٍ وبيتٍ يَسْتُر، فَضْلٌ؛ الجِلْفُ: الخُبْزُ وحده لا أُدْمَ مَعه، ويروى بفتح اللام، جمع جِلْفةٍ وهي الكِسْرةُ من الخبز؛ وقال الهروي: الجِلْف ههنا الظَّرْفُ مثل الخُرْجِ والجُوالِق، يريد ما يُتْرك فيه الخبز. والجَلائِفُ: السُّيولُ. وجَلَفَه بالسيف: ضرَبه. وجُلِفَ في مالِه جَلْفةً: ذهَب منه شيء. والجِلْفُ: بدن الشاةِ الـمَسْلُوخة بلا رأْس ولا بطن ولا قَوائِمَ، وقيل: الجِلْفُ البدن الذي لا رأْس عليه من أَي نَوْع كان، والجمع من كل ذلك أَجْلافٌ. وشاةٌ مَجْلُوفةٌ: مَسْلوخةٌ، والمصدر الجَلافةٌ. والجِلْفُ: الأَعرابي الجافي، وفي المحكم: الجِلْفُ الجافي في خَلْقِه وخُلُقِه، شُبِّه بِجِلْفِ الشاةِ أَي أَنَّ جَوْفَه هَواء لا عَقْلَ فيه؛ قال سيبويه: الجمع أَجْلافٌ، هذا هو الأَكثر لأَن باب فِعْل يكسَّر على أَفعال، وقد قالوا أَجْلُفٌ شبَّهُوه بأَذْؤُبٍ على ذلك لاعْتِقاب أَفْعُلٍ وأَفْعالٍ على الاسم الواحد كثيراً. وما كان جِلْفاً ولقد جَلِفَ؛ عن ابن الأَعرابي. ويقال للرجل إذا جَفا: فلان جِلْفٌ جافٍ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي للمَرّار:
ولم أَجْلَفْ، ولم يُقْصِرْنَ عَنِّي،
ولكِنْ قَدْ أَنَى لي أَنْ أَريعا
أَي لم أَصِرْ جِلفاً جافِياً. الجوهري: قولهم أَعرابي جِلْفٌ أَي جافٍ، وأَصله من أَجْلافِ الشاةِ وهي المسلوخة بلا رأْس ولا قَوائِمَ ولا بطن. قال أَبو عبيدة: أَصل الجِلْفِ الدَّنُّ الفارِغُ، قال: والمسلوخ إذا أُخْرِجَ جَوْفُه جِلْفٌ أَيضاً. وفي الحديث: فجاءه رجل جِلْفٌ جافٍ؛ الجِلْفُ: الأَحمق، أَصله من الشاة المسلوخة والدَّنِّ، شُبِّه الأَحمقُ بهما لضعف عقله، وإذا كان المال لا سِمَنَ له ولا ظَهْر ولا بَطْنَ يَحْمِلُ قيل: هو كالجِلْفِ. ابن سيده: الجِلْفُ في كلام العرب الدنُّ ولم يُحَدَّ على أَي حال هو، وجمعه جُلُوف؛ قال عدي بن زيد:
بَيْتُ جُلُوفٍ بارِدٌ ظِلُّه،
فيه ظِباءٌ ودواخِيلُ خُوصْ
وقيل: الجِلْفُ أَسْفَل الدَّنِّ إذا انكسر. والجِلْفُ: كلُّ ظَرفٍ ووِعاءٍ والظِّباءُ: جمع الظِّبْيَةِ، وهي الجُرَيِّبُ الصغِير يكون وِعاء الـمِسْك والطِّيبِ. والجُلافى من الدِّلاء: العظيمةُ؛ وأَنشد: مِنْ سابغِ الأَجْلافِ ذي سَجْلٍ رَوي،
وُكِّرَ تَوْكِيرَ جُلافى الدُّلي
ابن الأَعرابي: الجِلْفة القِرْفةُ. والجِلْفُ: الزِّقُّ بلا رأْس ولا قوائم؛ وأَما قول قَيْس بن الخَطِيمِ يصف امرأَة:
كأَنَّ لَبّاتِها تَبَدَّدَها
هَزْلى جَرادٍ، أَجْوافُه جُلُف
(* قوله: هزلى جراد اجوافه جلف تقدم في بدد: هزلى جواد أجوافه جلف بفتح الجيم واللام والصواب ما هنا.)
ابن السكيت: كأَنه شبَّه الحلي الذي على لَبَّتها بجراد لا رؤوس لها ولا قوائم، وقيل: الجُلُفُ جمع الجَلِيفِ، وهو الذي قُشِر. أَبو عمرو: الجِلْفُ كلُّ ظْرفٍ ووِعاءٍ، وجمعه جُلوف. والجِلْفُ: الفُحّالُ من النخل الذي يُلْقَحُ بطَلْعِه؛ أَنشد أَبو حنيفة:
بَهازِراً لم تَتَّخِذْ مَآزِرا،
فهْي تُسامِي حَوْلَ جِلْفٍ جازِرا
يعني بالبَهازِرِ النخلَ التي تَتَناوَلُ منها بيدك، والجازِرُ هنا الـمُقَشِّرُ للنخلة عند التلْقِيح، والجمع من كل ذلك جُلُوفٌ. والجَلِيفُ: نبت شبيه بالزرع فيه غُبْرةٌ وله في رؤوسه سِنَفةٌ كالبَلُّوطِ مـملوءَةٌ حبّاً كحبّ الأَرْزَنِ، وهو مَسْمَنةٌ للمال ونَباتُه السُّهُول؛ هذه عن أَبي حنيفة، واللّه أَعلم

### Türkçe

**الجَلْفُ**: kabuk soyma. **جَلَفَ** şeyi **يَجْلُفُه** **جَلْفاً**: onu soydu;
ve denildi ki: o, deriyi, etten bir şey ile birlikte soymaktır; **الجُلْفَةُ**: ondan soyduğum şeydir;
ve **الجَلْفُ**, **الجَرْفِ**’ten daha kaba ve daha şiddetli kökünden söküp atmadır. Ve **الجَلْفُ**: **جَلَفْت**’in masdarıdır, yani “soydum”. Ve **جَلَفَ** tırnağını parmağından: onu kazıyıp sıyırdı. Ve **رِجْل جَلِيفَةٌ**
ve **طَعْنَةٌ جالِفةٌ**: deriyi soyar, iç boşluğa karışmaz ve ona girmemiştir. Ve **الجالِفةُ**: etiyle birlikte deriyi soyan yaradır; o, **الجائفة**’nin zıddıdır. Ve **جَلَفْتُ**
şeyi: onu kestim ve kökünden söküp attım; ve **جَلَف** çamuru küpün başından
**يَجْلُفه** (ötre ile), **جَلْفاً**: onu çekip çıkardı. Ve denilir: onlara büyük bir **جَلِيفةٌ** isabet etti, mallarını **اجْتَلَفَتْ** ettiği zaman; ve onlar **مُجْتَلَفُون**’dur. İbn Berrî dedi: **الجَلِيفةِ**’nin çoğulu
**جَلائِف**’tir; ve el-ʿUceyr’den şu beyit okundu:
وإذا تَعَرَّقَتِ **الجَلائِفُ** مالَه،
قَرِنَتْ صَحِيحَتُنا إلى جَرْبائِه

İbnü’l-Aʿrâbî: adam **أَجْلَفَ** eder, **الجُلافَ**’ı **الخُنْبُجةِ**’nin başından uzaklaştırdığı zaman. Ve **الجُلافُ**: çamurdur.
Ve **جُلِّفَ** bitki: sonuna kadar yenildi. Ve **الـمُجَلَّفُ**: zamanın üzerine gelip malını götürdüğü kimsedir; onu **جَلَّفَه** ve **اجْتَلَفَه**. Ve **الجَلِيفةُ**:
malı **تَجْلُفُ** eden yıldır. Ebû’l-Heysem: mallara zarar veren şiddetli yıla **جالفةٌ** denilir; ve onları **جَلَفَتْهُم**. Ve “kendisine dilenme helâl olan” hadisinin bazı rivayetlerinde: “Malına **جالفة** isabet eden adam”; o, insanların mallarını götüren yıldır; ve malı götüren her âfette geneldir. Ve **الجَلائفُ**:
yıllardır. Ebû ʿUbeyd: **الـمُجَلَّفُ** malı gitmiş olandır. Ve **رجل مُجَلَّفٌ**: zamanı onu **جَلَّفَه** etmiştir; o, ayrıca **مُجَرَّف**’tir. Ve **الجالِفةُ**: insanların mallarını götüren yıldır. Ve **المُجَلَّفُ**: yanlarından alınmış olandır; el-Ferazdak dedi:
وعَضُّ زَمانٍ، يا ابنَ مَرْوانَ، لمْ يَدَعْ
من المالِ إلا مُسْحَتاً أَو مُجَلَّفُ

Ebû’l-Ğavth dedi: **الـمُسْحَتُ** helâk edilmiş olandır. Ve **الـمُجَلَّف**: ondan bir kalıntı kalan kimsedir; “ancak **مُسْحَتاً** yahut o **مُجَلَّفٌ**” demek ister. Ve **الـمُجَلَّفُ** ayrıca: yılların onu **جَلَّفَتْه** ettiği adamdır; yani mallarını götürmüştür. Denilir: **جَلَّفَتْ كَحْلٌ**; ve **زمانٌ جالِفٌ** ve **جارِفٌ**. Ve denilir: onlara büyük bir **جَلِيفةٌ** isabet etti, mallarını **اجْتَلَفَتْ** ettiği zaman; ve onlar **مُجْتَلَفُون** bir kavimdir.

Ve **خبز مَجْلُوفٌ**: tandır onu yaktı da kabukları ona yapıştı. Ve **الجِلْفُ**:
katı, kuru ekmektir; katıksız ve sütsüz, odun gibi ve benzeri; ve şu beyit okundu:
القَفْرُ خَيْرٌ من مَبيتٍ بِتُّه،
بِجُنُوبِ زَخَّةَ، عندَ آلِ مُعارِكِ
جاؤُوا بِجِلْفٍ من شَعِيرٍ يابِسٍ،
بَيْني وبَيْنَ غُلامِهِمْ ذي الحارِكِ

Osman hadîsinde: “Her şey, **جِلْفِ الطعام** ve bir elbise gölgesi ve örten bir ev dışında, fazlalıktır”; **الجِلْفُ**: yanında katık olmayan yalnız ekmektir; ve lâmın fethasıyla da rivayet edilir; **جِلْفةٍ**’nin çoğuludur; o da ekmek parçasıdır. Heravî dedi: buradaki **الجِلْف**
**الظَّرْفُ**tur; **الخُرْجِ** ve **الجُوالِق** gibi; yani ekmeğin içinde bırakıldığı şey. Ve **الجَلائِفُ**: sellerdir. Ve **جَلَفَه** kılıçla: onu vurdu. Ve **جُلِفَ** malında bir **جَلْفةً**: ondan bir şey gitti. Ve **الجِلْفُ**: başsız, karınsız ve ayaksız, derisi yüzülmüş koyunun gövdesidir; ve denildi ki: **الجِلْفُ**, hangi türden olursa olsun, başı olmayan gövdedir; bunların hepsinin çoğulu **أَجْلافٌ**’tır. Ve **شاةٌ مَجْلُوفةٌ**: derisi yüzülmüş; masdar **الجَلافةٌ**’dır.
Ve **الجِلْفُ**: kaba bedevîdir; ve **المحكم**’de: **الجِلْفُ**, yaratılışında ve huyunda kaba olandır; koyunun **جِلْفِ**’ine benzetildi; yani onun içi hava, onda akıl yoktur; Sîbeveyh dedi: çoğul **أَجْلافٌ**’tır; bu daha çoktur; çünkü **فِعْل** babı **أَفعال** üzerine kırılır; ve **أَجْلُفٌ** da demişlerdir; onu **أَذْؤُبٍ**’e benzettiler; tek isim üzerinde **أَفْعُلٍ** ile **أَفْعالٍ**’ın birbirini takip etmesi çokça olduğundan. Ve “**جِلْفاً** olan kimse, gerçekten **جَلِفَ** etmiştir”; İbnü’l-Aʿrâbî’den. Ve adam kabalaştığı zaman ona denilir: falan **جِلْفٌ جافٍ**’dır; ve İbnü’l-Aʿrâbî el-Merrâr için şu beyiti okudu:
ولم أَجْلَفْ، ولم يُقْصِرْنَ عَنِّي،
ولكِنْ قَدْ أَنَى لي أَنْ أَريعا

Yani: kaba bir **جِلفاً جافِياً** olmadım. el-Cevherî: “**أَعرابي جِلْفٌ**” sözleri, yani kabadır; aslı, koyunun **أَجْلافِ**’ındandır; o, başsız, ayaksız ve karınsız derisi yüzülmüş olandır. Ebû ʿUbeyde dedi: **الجِلْفِ**’in aslı boş küptür; dedi ki: derisi yüzülmüş olanın içi çıkarıldığı zaman o da **جِلْفٌ**’tur. Hadiste: “Ona kaba bir **رجل جِلْفٌ جافٍ** geldi”; **الجِلْفُ**: ahmaktır; aslı derisi yüzülmüş koyun ve küptendir; ahmak, aklının zayıflığı sebebiyle onlara benzetildi. Ve mal, semizliği olmayan, sırtı ve karnı olmayan, taşıyan olmadığı zaman denilir: o, **الجِلْفِ** gibidir. İbn Sîde: **الجِلْفُ**, Arapların كلامında küptür; hangi hâl üzere olduğu sınırlandırılmamıştır; çoğulu **جُلُوف**’tur; ʿAdiyy b. Zeyd dedi:
بَيْتُ جُلُوفٍ بارِدٌ ظِلُّه،
فيه ظِباءٌ ودواخِيلُ خُوصْ

Ve denildi ki: **الجِلْفُ**, kırıldığı zaman küpün alt kısmıdır. Ve **الجِلْفُ**: her kap ve muhafazadır; ve **الظِّباءُ**: **الظِّبْيَةِ**’nin çoğuludur; o, misk ve güzel koku kabı olan küçük **الجُرَيِّبُ**’tir. Ve kovalar içinde **الجُلافى**: büyük olanlardır; ve şu beyit okundu:
مِنْ سابغِ الأَجْلافِ ذي سَجْلٍ رَوي،
وُكِّرَ تَوْكِيرَ جُلافى الدُّلي

İbnü’l-Aʿrâbî: **الجِلْفة** kabuk parçasıdır. Ve **الجِلْفُ**: başsız ve ayaksız tulumdur; ve Kays b. el-Ḫaṭîm’in, bir kadını vasfederken söylediği söze gelince:
كأَنَّ لَبّاتِها تَبَدَّدَها
هَزْلى جَرادٍ، أَجْوافُه جُلُف

(Şu söz: “هزلى جراد اجوافه جلف” **بدد** maddesinde “هزلى جواد أجوافه جلف” diye geçti; **الجيم** ve **اللام**’ın fethasıyla; doğrusu buradaki gibidir.)
İbnü’s-Sikkît: sanki onun gerdanlığındaki süsü, başları ve ayakları olmayan çekirgelere benzetti. Ve denildi ki: **الجُلُفُ**, **الجَلِيفِ**’in çoğuludur; o da soyulmuş olandır. Ebû ʿAmr: **الجِلْفُ** her kap ve muhafazadır; çoğulu **جُلوف**’tur. Ve **الجِلْفُ**: hurmadan, salkımıyla aşılanan erkek hurmadır; Ebû Ḥanîfe şu beyiti okudu:
بَهازِراً لم تَتَّخِذْ مَآزِرا،
فهْي تُسامِي حَوْلَ جِلْفٍ جازِرا

**البَهازِرِ** ile, elinle ondan alıp uzanabildiğin hurmaları kasteder; ve buradaki **الجازِرُ**, aşılamada hurmayı soyan kimsedir; bunların hepsinin çoğulu **جُلُوفٌ**’tur.
Ve **الجَلِيفُ**: ekine benzer bir bitkidir; onda bir tozluluk vardır; başlarında, meşe palamudu gibi, **الأَرْزَنِ** tanesi gibi tanelerle dolu bir **سِنَفةٌ** vardır; o, mala semirticidir; ve onun bitişi düzlüklerdir; bu, Ebû Ḥanîfe’dendir; ve Allah daha iyi bilir.
