# جلق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جلق

الجوالق، بكسر الجيم واللام، وبضم الجيم وفتح اللام وهذه عن ابن الأعرابي وكسرها أي مع ضم الجيم: وعاء، م معروف، معرب كواله، كما في الفتح، والصواب أنه معرب جواله بالجيم الفارسية المنقوطة بثلاث من تحت ج: جوالق بالفتح كصحائف، وقد جاء في الشعر جواليق قال:
  يا حبذا ما في الجواليق السود
  من خشكنان وسويق مقنـود

  وربما قالوا: جوالقات وأنكره سيبويه، قال ابن بري: قال سيبويه: قد جمعت العرب أسماء مذكرة بالألف والتاء لامتناع تكسيرها، نحو سجل، وإصطبل، وحمام، فقالوا: سجلات ، وإصطبلات، وحمامات، ولم يقولوا في جمع جوالق، جوالقات، لأنهم قد كسروه، فقالوا: جواليق. وجلق، كحمص، بكسرتين مشددة اللام، وكقنب وعبارة الجوهري تحتمل الوجهين: اسم دمشق نفسها أو غوطتها يصرف ولا يصرف، قال حسان رضي الله عنه يمدح آل جفنة:
  لله در عصابة نادمـتـهـم                      يوما بجلق في الزمان الأول وقال المتلمس:
  بجلق تسطو بامرئ ما تلعثما، وقال النابغة:
  لئن كان للقبرين قبر بجـلـق                      وقبر بصيداء الذي عند حارب وجلق كحمص: حب باليمن كالقمح نقله الصاغاني عن بعضهم. وجلق: ناحية بالأندلس بسرقسطة. وجلق: زجر للجمل. وقال ابن الأعرابي: جلق رأسه يجلقه وكذلك جلطه يجلطه: إذا حلقه. وقال ابن عباد: جلقت المرأة عن متاعها، وعن ثناياها: إذا كشفت عنها. والجلقة، محركة: الجلعة قال ابن الفرج عن بعض العرب أنه قال: قبح الله تلك الجلقة والجلعة، أي: المكشر، وقال ابن عباد: وتسكنان أيضا. وما عليه جلاقة لحم أي: شيء منه، مثل جراقة وقد تقدم، كما في نوادر الأعراب. وقال ابن الأعرابي: الجلقة، كحمصة، وقد تخفف اللام وتشدد القاف هي العجوز، وكحمصة فقط: الناقة الهرمة وكذلك الجقة بالكسر وحذف اللام عنه أيضا، وقد تقدم. وجليقية، كإفريقية: د، بالروم متاخم للأندلس، وإليه ينسب عبد الرحمن بن مروان الجليقي من الخارجين بالأندلس. وجالقان، بفتح اللام: بلد من أعمال سجستان وقيل من أعمال بست. وقال أبو تراب: المنجلنيق هذا على قول من يقول: جلقوهم بالمنجليق، ومن جعل الميم فاء الكلمة فموضع ذكره عند فصل الميم، كما سيأتي. ومعنى جلقهم جلقا، أي: رماهم به. والجلق للصلح مولد لم تعرفه العرب، ولا جاء في كلام فصيح. ورجل مجليق، كمسكين: يجلق فمه عند الضحك، أي: يكشفه ونقله الزمخشري، وكذلك رجل مشليق، بالشين، كما سيأتي. وقال ابن عباد: التجلق: ضحك بفتح الفم حتى يبدو أقصى الأضراس. وقال غيره: الجولق كجوهر: شوك، وليس بالدار شيشعان كما توهمه بعض. قال ابن فارس: الجيم واللام والقاف ليس أصلا ولا فرعا.
 ومما يستدرك عليه: رجل جلاقة بالضم، أي: هزيل. وجولق، كجوهر: اسم. والجلقة، بالفتح: المكشر، لغة في المحركة، عن ابن عباد. والجلالقة: جيل من الناس. وأبو عصمة أحمد بن محمد بن عمر الجوالقي البخاري، محدث، روى عنه غنجار الحافظ توفي سنة 372. والإمام أبو منصور موهوب بن أبي طاهر البغدادي اللغوي المعروف بابن الجواليقي صاحب كتاب المعرب، توفي سنة 539.

### Türkçe

**الجوالق**; **الجيم** ve **اللام**’ın kesriyle; ve **الجيم**’in zammı ve **اللام**’ın fethiyle; bu da İbnü’l-A‘râbî’dendir; ve onun kesri, yani **الجيم**’in zammıyla beraber: bir kap; bilinen bir şey; **كواله**’nin mu‘arrebidir; **الفتح**’ta olduğu gibi. Doğrusu, üç nokta ile alttan noktalı Farsça **ج** ile **جواله**’nin mu‘arrebidir: **جوالق** fetha ile, **صحائف** gibi; şiirde **جواليق** gelmiştir. Dedi ki:
  Ne güzeldir **الجواليق** siyahların içindeki
  **خشكنان** ve **سويق** **مقنود**

  Bazen **جوالقات** da derler; Sîbeveyh bunu inkâr etti. İbn Berrî dedi ki: Sîbeveyh dedi: Arap, kırılması (cem‘-i mükesser yapılması) imkânsız olduğundan, müzekker isimleri **الألف** ve **التاء** ile cem‘ etmiştir; **سجل** ve **إصطبل** ve **حمام** gibi; böylece **سجلات** ve **إصطبلات** ve **حمامات** dediler; **جوالق**’ın cem‘inde **جوالقات** demediler; çünkü onu kırdılar; böylece **جواليق** dediler. Ve **جلق**, **حمص** gibi, iki kesre ile, **اللام** şeddeli; ve **قنب** gibi; Cevherî’nin ibaresi iki vechi ihtimal eder: Dımaşk’ın bizzat kendisinin adı yahut onun **غوطة**’sı; tenvin alır ve almaz. Hassân (Allah ondan razı olsun) Âl-i Cüfne’yi överken dedi:
  Allah hayrını versin bir topluluğun ki onlarla içki içtim
  Bir gün **جلق**’ta, ilk zamanda
Ve el-Mutalammis dedi:
  **بجلق**’ta bir kimseye saldırır; hiç kekelemedi,
Ve en-Nâbiga dedi:
  Eğer iki kabir için **بجلق**’ta bir kabir varsa
  Ve Hârib’in yanındaki **صيداء**’da bir kabir varsa
Ve **جلق** **حمص** gibi: Yemen’de buğday gibi bir tane; Sâgânî bunu bazılarından nakletti. Ve **جلق**: Endülüs’te Sarakusta’da bir nahiye. Ve **جلق**: deve için bir azarlama. İbnü’l-A‘râbî dedi: **جلق** başını **يجلقه**; ve yine **جلطه** **يجلطه**: onu tıraş ettiğinde. İbn Abbâd dedi: Kadın **جلقت** eşyasından; ve dişlerinden: onları açığa çıkardığında. Ve **الجلقة**, harekeli: **الجلعة**; İbnü’l-Ferec bazı Araplardan naklen, onun şöyle dediğini aktardı: Allah o **الجلقة**’yı ve **الجلعة**’yı çirkin kılsın; yani: dişlerini gösteren. İbn Abbâd dedi: İkisi de sükûnlu da olur. Ve onun üzerinde etten **جلاقة** yoktur; yani: ondan bir şey yoktur; **جراقة** gibi; daha önce geçti; **نوادر الأعراب**’da olduğu gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجلقة**, **حمصة** gibi; ve **اللام** hafifletilir ve **القاف** şeddelenir: o, yaşlı kadındır; ve yalnız **حمصة** gibi: ihtiyar deve; ve yine **الجقة** kesr ile ve **اللام**’ın hazfiyle de ondan; daha önce geçti. Ve **جليقية**, **إفريقية** gibi: Rum’da, Endülüs’e bitişik bir belde; ve ona nisbetle, Endülüs’te çıkanlardan **عبد الرحمن بن مروان الجليقي** nisbet edilir. Ve **جالقان**, **اللام**’ın fethiyle: Sicistân amellerinden bir belde; ve denildi ki: Best amellerindendir. Ebû Turâb dedi: **المنجلنيق** bu, “**جلقوهم بالمنجليق**” diyenin sözü üzerinedir; ve **الميم**’i kelimenin **فاء**’ı yapan kimseye gelince, onun zikrinin yeri **الميم** faslı yanındadır; ileride geleceği gibi. Ve “**جلقهم جلقا**”nın manası: yani: onunla onları attı. Ve sulh için **الجلق** müvelleddir; Arap onu bilmedi; fasih sözde gelmedi. Ve **مجليق** bir adam, **مسكين** gibi: gülme sırasında ağzını **يجلق** eder; yani: onu açar; Zemahşerî bunu nakletti; ve yine **مشليق** bir adam, **الشين** ile; ileride geleceği gibi. İbn Abbâd dedi: **التجلق**: ağzı açarak gülmek; ta ki azı dişlerinin en ucu görününceye kadar. Başkası dedi: **الجولق** **جوهر** gibi: diken; evde **شيشعان** yoktur; bazılarının vehmettiği gibi değil. İbn Fâris dedi: **الجيم** ve **اللام** ve **القاف** ne asıldır ne de fer‘dir.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **جلاقة** (zamm ile) bir adam; yani: zayıf. Ve **جولق**, **جوهر** gibi: bir isim. Ve **الجلقة**, fetha ile: dişlerini gösteren; harekeli olana dair bir lugat; İbn Abbâd’dan. Ve **الجلالقة**: insanlardan bir nesil. Ve Ebû ‘Isma Ahmed b. Muhammed b. Ömer **الجوالقي** el-Buhârî: muhaddis; ondan Hâfız Guncâr rivayet etti; 372 yılında vefat etti. Ve İmam Ebû Mansûr Mevhûb b. Ebî Tâhir el-Bağdâdî lugavî, İbn **الجواليقي** diye bilinen, **المعرب** kitabının sahibi; 539 yılında vefat etti.
