# جلل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جلل

باب الجيم مع اللام
ج ل، ل ج يستعملان فقط
جل:
جَلَّ في عَيني أي عَظُمَ، وأجلَلتُه أي أعظمتُه.
وكلُّ شيءِ يَدِقُّ فجُلاله خِلافُ دُقاقِه.
وجُلُّ كلِّ شيءٍ عُظمُه.
وتقول: ماله دقٌّ ولا جِلٌّ.
والجِلُّ: سوق الزَّرعِ إذا حُصدَ عنه السّنبُل.
والجُلَّةُ: وِعاءُ التَّمرِ، من خُوصِ.
وجُلَّ الدّابَّةِ معروفٌ.
وجِلالُ كلِّ شيءٍ: غِطاؤه. كالحَجَلةِ وشِبهها، وهو واحدٌ والجَمعُ أجِلَّة والتَّجلجُلُ: السُّؤوخُ في الأرض والتَحَرُّكُ والجَوَالانُ، وحركةُ الرَّيحِ وتَجَلجُلِها.
وجِلٌّ وجِلاّنُ: حَيّانِ من العَرَبِ. إبِلٌّ جَلاّلةٌ أي تأكل العَذِرةَ، كُرِهَ لَحمُها ولَبنها حتى الانتِفاع بظهرها وكذلك من الأنعام.
والجَلةُ البَعرُ، وهو يَجتلُّه أي يَلتقِطُه.
وناقةٌ تَجلُّ عن "الكَلالِ أي أجَلُّ من أن نكِلَّ لصَلابتها".
وناقةٌ جُلالةٌ وجَمَلٌ وجُلالٌ: ضَخمٌ، تُخرَجُ من "فعيل".
وحَملَ جُلاجِلٌ: صافي النَّهيقِ.
والجِلّةُ: العِظامُ من الإبلِ والمَعَز ونحوِه.
والجُلجُلانُ: ثَمَرُ الكُزبُرة.
والجَلجَلَةُ: تحريك الجلجُل، وصوت الرعد.
والجَليلُ: الكلأ وهو الثُّمام، وجمعُه الأَجِلَّةُ، قال:
...... وحولي إذجَرٌ وجَليلُ
وجَلَّ في عيني أي احتُقِر وتهاون، وهذه من المُضاد، قال:
ألا كُلُّ شيءٍ سِواهُ جَلَل

والجَلَل بمعنى الأجَلِّ.
والجلجالُ في قول رؤبة:
بساهكاتٍ رُقُقٍ وجَلجال
يعني جِلالَ القِماش.
لج:
لجَّ يلج ويَلجُّ لجَاجاً: قال العجّاج:
وقد لجِجنا في هَواكِ لَجَجا
أي لَجاجاً.
ولُجَّةُ البحر حيثُ لا تُري أرضٌ ولا جَبَلٌ.
ولَجَّجَ القومُ: دخلوا في لُجَّةٍ وبحرٌ لُجِّيٌّ أي واسع اللُّجَّةِ.
والتجَّ الظَّلامُ: أختلط والأصواتُ اختلطت وارتفعت.
والَّجلَجَةُ: كلام الرجل بلسانٍ غير بَين، وهو يُلجلِجُ لسانه، وقد تَلَجلَجَ لسانه، قال:
ومنطِق بلسانٍ غير لجلاجٍ
قال: وربما تَلجلجُ اللُّقمةُ في فَمِ الأكل من غيره مَضغٍ، يعني يُقلبُها في فمه، قال:
يُلَجلِجُ مُضْغةَ فيهـا أنـيضّ		أصَلت فهي تحتَ الكَشحٍ داءُ
وكلامٌ مُلَجلَجُ: مُختلطٌ.
وفلانٌ يلِجُّ بالشيء أي يُبادرُ به فيؤخذُ، يقال: تَلَجلَجَ داره أي أخذها منه.
واللُّجمة اسم من أسامي السيف، وإنما هو اللُّجُّ.
وقال في لجَلجَةِ اللسان:
ولم تُلفِني ولم تُلفِ حِجتـي		بلَجلَجَةٍ أبغي لها من يُقيمها

### Türkçe

باب **الجيم** مع **اللام**
**ج ل**، **ل ج** yalnızca kullanılırlar.
**جل**:
**جَلَّ** benim gözümde, yani büyüdü; ve **أجلَلتُه** yani onu büyüttüm.
Ve her şey ki incelir; onun **جُلاله**’si, onun **دُقاقِه**’sinin zıddıdır.
Ve her şeyin **جُلُّ**’ü, onun büyüklüğüdür.
Ve dersin: onda ne **دقٌّ** vardır ne de **جِلٌّ**.
Ve **الجِلُّ**: ekinin, ondan başak biçildiği zaman sapıdır.
Ve **الجُلَّةُ**: hurmanın kabı; **خُوصِ**’tan.
Ve **جُلَّ الدّابَّةِ** bilinen (şey)dir.
Ve her şeyin **جِلالُ**’ı: onun örtüsüdür. **الحَجَلةِ** ve benzeri gibi; ve o tektir, çoğulu **أجِلَّة**’dir. Ve **التَّجلجُلُ**: yerde derinleşme ve hareket etme ve dolaşma; ve rüzgârın hareketi ve onun **تَجَلجُلِها**’sı.
Ve **جِلٌّ** ve **جِلاّنُ**: Araplardan iki kabiledir. **إبِلٌّ جَلاّلةٌ** yani pislik yer; onun eti ve sütü, hatta sırtından faydalanmak bile çirkin görüldü; ve aynı şekilde davarlardan da.
Ve **الجَلةُ** tezektir; ve o, onu **يَجتلُّه** yani onu toplar.
Ve bir dişi deve, “**الكَلالِ**”den **تَجلُّ** eder; yani “onun sertliğinden dolayı yorulmamızdan daha yücedir”.
Ve bir dişi deve **جُلالةٌ** ve bir erkek deve **وجُلالٌ**: iri; “**فعيل**”den çıkarılır.
Ve **حَملَ جُلاجِلٌ**: saf anırışlı.
Ve **الجِلّةُ**: develerden ve keçilerden ve benzerinden büyük olanlar.
Ve **الجُلجُلانُ**: kişnişin meyvesi.
Ve **الجَلجَلَةُ**: çanı hareket ettirmek ve gök gürültüsünün sesi.
Ve **الجَليلُ**: otlaktır; o **الثُّمام**’dır; çoğulu **الأَجِلَّةُ**’dir; dedi ki:
...... ve çevremde **إذجَرٌ** ve **جَليلُ**
Ve **جَلَّ** benim gözümde, yani hor görüldü ve hafife alındı; bu, zıt anlamlılardandır; dedi ki:
Dikkat edin, onun dışındaki her şey **جَلَل**
Ve **الجَلَل** **الأجَلِّ** anlamındadır.
Ve Rü’be’nin sözünde **الجلجالُ**:
**بساهكاتٍ رُقُقٍ وجَلجال**
yani kumaşın **جِلالَ**’ı.
**لج**:
**لجَّ** **يلج** ve **يَلجُّ** **لجَاجاً**: el-‘Accâc dedi ki:
**وقد لجِجنا في هَواكِ لَجَجا**
yani **لَجاجاً**.
Ve denizin **لُجَّةُ**’si: ne bir yer ne de bir dağın görüldüğü yer.
Ve **لَجَّجَ القومُ**: bir **لُجَّةٍ**’ye girdiler; ve **بحرٌ لُجِّيٌّ** yani **اللُّجَّةِ**’si geniş.
Ve **التجَّ الظَّلامُ**: karıştı; ve sesler karıştı ve yükseldi.
Ve **الَّجلَجَةُ**: adamın, açık olmayan bir dille konuşmasıdır; ve o, dilini **يُلجلِجُ** eder; ve dili **تَلَجلَجَ** etmiştir; dedi ki:
**ومنطِق بلسانٍ غير لجلاجٍ**
Dedi ki: bazen lokma, onu çiğnemeden yiyenin ağzında **تَلجلَجُ** eder; yani onu ağzında çevirir; dedi ki:
**يُلَجلِجُ مُضْغةَ فيهـا أنـيضّ		أصَلت فهي تحتَ الكَشحٍ داءُ**
Ve **كلامٌ مُلَجلَجُ**: karışık.
Ve falan, şey ile **يلِجُّ** eder; yani onunla acele eder de alınır; denir ki: onun evini **تَلَجلَجَ** etti, yani onu ondan aldı.
Ve **اللُّجمة** kılıcın adlarından bir addır; o ancak **اللُّجُّ**’dur.
Ve dilin **لجَلجَةِ**’si hakkında dedi ki:
**ولم تُلفِني ولم تُلفِ حِجتـي		بلَجلَجَةٍ أبغي لها من يُقيمها**
