# جلو (ج-ل-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Belirdi

- Harfler: ج - ل - و
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 4 sîga
- 6 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَجَلَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | تَفَعَّلَ | Belirdi | 2 | 2 | [7:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/ayet/7:143.md) |
| [الْجَلَاءَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E.md) | الْفَعَالَ | Kavim göçü | 1 | 1 | [59:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/ayet/59:3.md) |
| [جَلَّاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/siga/%D8%AC%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلَهَا | Onu belirtti | 1 | 1 | [91:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/ayet/91:3.md) |
| [يُجَلِّيهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AC%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | يُفَعِّلُهَا | Onu belirtir | 1 | 1 | [7:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/ayet/7:187.md) |

## Mücavir kökler — 41 mücavir (56 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Belli zamanlarda buluşulan yer, buluşma zamanı demektir
2. [حفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · İzleyici
3. [دكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Üstü düz tümsek (plato) demektir
4. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
5. [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yıldırım demektir
6. [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sel suyunun yardığı hendek demektir
7. [بغت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir
8. [رسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sıra dağlar
9. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
10. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
11. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dağ anlamındadır
12. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Üst
13. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
14. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kevn tepe demektir
15. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Eveye yuva demektir
16. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kelime
17. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
18. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Korkuluk demektir
19. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sehl” ova demektir
20. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
21. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Musa
22. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Alet kaldıraç demektir
23. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kesr(sin ile) kırık demektir
24. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ateş demektir
25. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
26. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ribve, tümsek demektir
27. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uhur ense demektir
28. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
29. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
30. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
31. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
32. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
33. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
34. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Su yosunudur
35. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
36. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
37. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
38. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
39. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
40. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir
41. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جلو |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Nâkıs (üçüncü harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md), [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md), [بدأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A3.md), [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin üzerindeki örtü, pas veya kapalılığın giderilerek açığa çıkarılması, parlatılması ve açıkça görünür kılınması |
| Çekirdek Özet 2 | İlâhî kudretin, hakikatin, vaktin veya gündüz aydınlığının örtüleri yırtarak bütün berraklığıyla tecelli etmesi; insanların yurtlarından çıkarılarak açık alana sürülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın gizlilikten açıklığa intikali; perdenin kalkmasıyla nesnenin kendi hakikati ve netliğiyle idrak alanına çıkması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir mekan veya suret değişimi (görünme/temsil) sanarak ilâhî tecelliyi cismanî bir tezahüre veya tahliyeyi basit bir yerleşim değişikliğine indirgemek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جل | Büyüklük, kalınlık, belirginlik, bir şeyin kendi hacmi veya kütlesiyle öne çıkması, örtüyü aşması; [جلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%84.md) kökünde ululuk ve kuşatıcılık, [جلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AF.md) kökünde katılaşarak dış yüzey olma, [جلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A8.md) kökünde bir şeyi örtüp çekme | و | İkili çekirdekteki belirginlik ve büyüklük niteliğine yönelim ve açılma boyutu kazandırılarak; örtüyü, pası veya engeli bizzat sıyırıp nesneyi tüm berraklığıyla açığa çıkarma ve görünür kılma |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükü, kütleyi veya örtüyü bulunduğu yerden kaldırıp öteye taşıma, harekete geçirme |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir amaca, doğrultuya ve görünür bir sınıra doğru sevk etme |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Açılmanın süreklilik kazanarak ortaya çıkan açıklığı ve netliği dış dünyaya raptetmesi |
| جلو | Taşıma, yöneltme ve raptetme | Örtücü engeli üzerinden kaldırıp uzağa taşımak suretiyle nesneyi görünür hedefe doğru yöneltme ve onu tam bir açıklık içinde sergileme |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kılıcın üzerindeki pasın giderilip parlatılması (cilalanması), gelinin örtüsünün kaldırılıp yüzünün davetlilere gösterilmesi ve gökyüzünün buluttan arınarak berraklaşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa el-Âmirî bir beytinde demircinin kılıç namlularındaki pürüz ve pası gidererek parlatmasını bu kökle tasvir eder: جُنوح الهالكي على يديه / مُكبَّا يجتلي نقب النِّصال |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin üzerindeki örtücü kapalılığın kalkıp şöhret bulması için kullanılan «أنا ابن جلا» meseli ve yurtlarından sürülüp açık sahaya dökülen topluluklar için kullanılan tahliye (cilâ/iclâ) tabiri |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Maqāyīs al-Lugha (İbn Fâris), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr).

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, temelde bir şeyi açığa çıkarma, örtüyü kaldırma, yurdundan çıkarıp açık alana sürme (sürgün etme) semantik alanı etrafında gelişmiştir. İbranicede g-l-h (גלה - gālāh) fiili örtüyü açmak, çıplak bırakmak, sırrı ifşa etmek ve özellikle vatanından sürülüp gitmek anlamlarını karşılar; bu kökten türeyen «gōlāh» ve «gālūt» kelimeleri doğrudan sürgün ve tehcir durumunu ifade eder. Süryanicede g-l-y (ܓܠܝ - glā) kökü açığa çıkmak, tezahür etmek, ilham ve vahiy yoluyla gizli olanı ifşa etmek (apokalips/keşif) manasında kullanılır. Aramicede de örtünün sıyrılması ve sürgün edilme manaları ortaktır. Arapçada جلو biçiminde billurlaşan kök, bir yandan kılıcın parlatılması ve pasından arındırılması gibi somut optik bir netleşmeyi (cila), diğer yandan nesnenin veya hakikatin perdesiz biçimde dışa vurulmasını (tecellî) ve insanların sığınaklarından çıkarılıp açıkta bırakılmasını (celâ) bir arada muhafaza etmiştir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin üzerindeki yabancı tortunun giderilerek parlaklığının ortaya çıkması | Kılıcın pasından, göğün buluttan, gelinin örtüden ve yurdun ahalisinden arındırılıp açığa çıkarılması ekseninde birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice גלה, Süryanice ܓܠܝ, Aramice גלא | Örtüyü kaldırma, gizli olanı bildirme/vahyetme ve yurt dışına sürgün edilme anlamlarında tam ses ve semantik denklik vardır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanı | Dış kabuğun soyulması ve içteki cevherin yahut yalınlığın açık alana çıkması yönünde ortak semantik izler taşır. | Güçlü |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جلو | Anlamlı | Açığa çıkmak, parlatmak | Örtüyü kaldırıp nesneyi net olarak göstermek; sürgün etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [جول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA.md) | Anlamlı | Dolaşmak, dönmek | Bir saha içinde serbestçe hareket edip teftiş edercesine dönüp durmak | Açık alanda hareket ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| [لجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [لوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%AC.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md) | Anlamlı | Korkmak, ürpermek | Kalbin heyecan ve korkuyla sarsılması, dehşete kapılma hali | Kur'an'da geçer; anlamca tecelli karşısındaki sarsıntıyla dolaylı bağ |
| [ولج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AC.md) | Anlamlı | Girmek, nüfuz etmek | Dar bir yerden içeriye geçmek; gecenin gündüze girmesi gibi | Zıt hareket yönü (içeri girme / dışa açılma); Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جلو | Merkez | Açığa çıkma | Örtünün, pasın veya engelin bizzat sıyrılarak nesnenin kendi parlaklığıyla görünür kılınması | Parlatma, berraklaştırma ve bütün ihtişamıyla kendini gösterme nüansı |
| [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Belirme | Bir şeyin gizli olmaktan çıkıp üst yüzeyde algılanır hale gelmesi | [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) sırt ve üst yüzeyde belirmeyi anlatır; جلو ise üzerindeki örtünün kalkmasıyla gelen ışıltılı açıklıktır |
| [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) | Komşu | Örtüyü kaldırma | Nesneyi örten maddi ya da manevi peçenin aralanması | [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) örtünün bizzat kaldırılması fiiline odaklanır; جلو ortaya çıkan berraklık ve parıltıyı da içerir |
| [بدأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A3.md) | Komşu | Ortaya çıkma | Bir şeyin başlangıç halinde kendini ilk defa göstermesi | [بدأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A3.md) ilk var oluşu ve zuhuru anlatır; جلو var olanın perdesini atarak parlamasıdır |
| [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) | Komşu | Sahaya çıkma | Gizli veya geri plandaki bir nesnenin açık araziye çıkması | [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) mekan içindeki öne çıkışı bildirir; جلو ise ışık, berraklık ve netleşmeyi vurgular |
| [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) | Zıt | Gizlenme | Varlığın duyulardan veya idrakten saklanması, örtülmesi | Nesnenin perdelenerek görünmez, bilinmez ve silik kılınması hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جلو | Örtüyü kaldırma, parlatma, açığa vurma | Maddi cilalamadan metafizik tecelliye ve sürgüne kadar uzanan geniş açıklık | Kesin |
| Latince | Revelare, manifestare, expellere | Örtüyü açmak, açıkça göstermek, dışarı sürmek | Revelare örtüyü kaldırmayı, manifestare elle tutulur açıklığı, expellere ise sürgünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To reveal, to manifest, to polish, exile | Açığa çıkarmak, tezahür etmek, parlatmak, sürgün | Tek bir kelime kökün hem optik parlatma hem ilahi tezahür hem de tehcir boyutunu kuşatamaz | Güçlü |
| Almanca | Offenbaren, enthüllen, polieren, verbannen | Açığa vurmak, perdeyi kaldırmak, parlatmak, sürmek | Enthüllen perdeyi açmayı, offenbaren tezahürü, verbannen toplumsal sürgün boyutunu verir | Güçlü |
| Fransızca | Révéler, manifester, polir, exiler | Açığa çıkarmak, tezahür ettirmek, cilalamak, sürmek | Révéler ve manifester anlamın idraki ve görsel açıklığını yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَجَلَّى | İlâhî nurun ve azametin perdesiz tecellisi | Rabbin dağa nurunu ve kudretini izhar etmesi bağlamı (A‘râf [7:143](https://lisan.digital/tr/ayet/7:143.md)) |
| تَجَلَّى | Gündüzün karanlığı yırtarak aydınlığıyla parlaması | Kozmik nizam ve gündüzün bütünüyle açığa çıkışı bağlamı (Leyl [92:2](https://lisan.digital/tr/ayet/92:2.md)) |
| جَلَّاهَا | Güneşin ışığını ve azametini apaçık ortaya serme | Güneş ile gündüz arasındaki irtibat ve aydınlığın zuhuru bağlamı (Şems [91:3](https://lisan.digital/tr/ayet/91:3.md)) |
| يُجَلِّيهَا | Kıyamet vaktinin üzerindeki sır perdesini kaldırıp onu apaçık kılma | Gayb bilgisi ve kıyametin vaktinin yalnızca Allah tarafından açıklanması bağlamı (A‘râf [7:187](https://lisan.digital/tr/ayet/7:187.md)) |
| الْجَلَاءَ | Bir topluluğun topluca yurdundan çıkarılıp açık sahaya sürülmesi | Benî Nadîr'in yurtlarından tahliye edilmesi ve tehcir hükmü bağlamı (Haşr [59:3](https://lisan.digital/tr/ayet/59:3.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve ilâhî fiiller | Allah'ın zâtıyla mı yoksa nuru/kudretiyle mi tecelli ettiği; dağın parçalanmasının tecelli keyfiyeti (A‘râf [7:143](https://lisan.digital/tr/ayet/7:143.md)) | Tecellinin mekânsal ve cismanî olmaktan tenzih edilerek kudret ve nurun zuhuru şeklinde anlamlandırılması |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve gayrimenkul tasfiyesi | Savaşsız tahliye edilen gayrimüslim tebaanın topraklarının (fey) statüsü ve iclâ/tahliye şartları | Yurdu boşaltma, yerinden çıkarma ve toplumsal tehcir hükmü |
| Tefsir | Kozmolojik ve eskatolojik âyetler | Gündüzün güneşi veya yeryüzünü açığa vurması; kıyametin vaktinin ifşa edilmesi | Gizli olanın örtüsünün atılarak bütün çıplaklığıyla görünür kılınması |
| Hadis | Ruha ve basirete arız olan durumlar | Kalplerin paslanması ve onun cilalanması (cilâü’l-kulûb) rivayetleri | Günah tortularının zikir ve ibadetle silinip kalbin idrak kabiliyetine kavuşturulması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Gayb-şehadet dengesi | Tecellî / Keşf | İlâhî irade ve hakikatin idrake açılması | Hakikatin örtülü kalmayıp belirli şartlarda basiret sahiplerine kendini açması | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | İzhâr / Tavzîh | Belirsizliğin giderilip delilin berraklaştırılması | Bir meselenin pürüz ve şüphelerden arındırılarak bütünüyle apaçık hale getirilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve egemenlik | İclâ / Tahliye | Toplumsal düzeni bozan unsurun sınır dışı edilmesi | Bir grubun sığınaklarından çıkarılıp açık alana sürülmesiyle iç yapının arındırılması | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa şeffaflığı | Tasfiye / Şeffaflık | Değerin üzerindeki gizliliğin kalkması ve mülkiyet intikali | Sürgün edilen topluluğun menkul ve gayrimenkul mallarının kamuya intikali (fey) | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültüden arındırma (filtreleme) ve sinyal netleştirme | Optik ve sinyal işlemede, verinin üzerindeki parazit veya örtücü katmanın kaldırılarak asıl sinyalin tam genlik ve berraklıkla görünür hale getirilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Şeffaflaşma ve kriz anında yapının ifşası | Sosyolojide kriz anlarında örtülü toplumsal dinamiklerin bütünüyle gün yüzüne çıkması; bireyin ya da grubun kamusal alanda saklanamaz hale gelişi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Tecelli kavramını yalnızca mistik/içsel bir esrime veya sübjektif bir sezgiye indirgemek; celâ kavramını da basit bir mülteci hareketinden ibaret görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; ilâhî kudretin dağda somutlaşan dehşetli zuhuru, kozmik gündüz aydınlığı, kıyametin mutlak ifşası ve düşman unsurların stratejik tehciri olmak üzere hem ontolojik hem kozmik hem de siyasi-hukuki bir tasfiyeyi kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A‘râf [7:143](https://lisan.digital/tr/ayet/7:143.md) ayetindeki tecelliyi antromorfik (cismanî tezahür) gibi tasavvur etmek veya Haşr [59:3](https://lisan.digital/tr/ayet/59:3.md) ayetindeki hükmü ilahi adaletten kopuk alelade bir sürgün sayarak metinler arası tutarlılığı kaybetmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, bilgi ve tarih tasavvurunda hakikatin gizli kalamayacağını, zamanı geldiğinde örtülerin yırtılarak gerek kozmik alemde gerekse kıyamet saatinde ilahi kudretin apaçık tezahür edeceğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi tecelli ve rüyetullah ayetlerinde (A‘râf [7:143](https://lisan.digital/tr/ayet/7:143.md)), eskatolojik gayb haberlerinde (A‘râf [7:187](https://lisan.digital/tr/ayet/7:187.md)), kozmik yemin ve tabiat tasvirlerinde (Şems [91:3](https://lisan.digital/tr/ayet/91:3.md), Leyl [92:2](https://lisan.digital/tr/ayet/92:2.md)) ve savaş hukuku bağlamındaki tehcir hükümlerinde (Haşr [59:3](https://lisan.digital/tr/ayet/59:3.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin mutlak olarak gizli kalacağı vehmini yıkar; kıyametin vaktinin beşeri hesaplarla bilinebileceği iddiasını bertaraf ederek onun ancak Allah tarafından «tecelli ettirileceğini» ortaya koyar; sürgünün tesadüfi bir yenilgi değil ilahi hükmün tezahürü olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kılıç veya aynanın üzerindeki pas ve kirin kazınarak yüzeyin pırıl pırıl parlatılması; kadının peçesinin kaldırılarak yüzünün görünür kılınması; ahalinin sığınaklarından çıkarılıp açık alana yayılması.
- Soyut anlam: Bir mahiyetin üzerini örten engellerin, zaman perdesinin veya karanlığın bertaraf edilerek onun kendi çıplak hakikatiyle bilfiil idrak alanına çıkması.
- Sistematik karşılık: Bilgi ve varlık hiyerarşisinde potansiyel veya örtülü olan durumun, arındırıcı ve açığa çıkarıcı bir müdahale sonucunda mutlak açıklık ve netlik fazına geçişi.
- LaTeX modeli: $$S_t = O \setminus C \implies \lim_{C \to \emptyset} P(S) = 1$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$, gözlemlenen veya var olan nesne ya da hakikati; $O$, nesnenin yalın durumunu; $C$, onun üzerini örten perdeyi, pası veya kapalılığı temsil eder. $S_t$ durumu, örtünün nesneden ayrıştırılmasını ($O \setminus C$) simgeler. Örtünün sıfıra yaklaşması ($C \to \emptyset$), nesnenin algılanabilirlik ve berraklık derecesinin ($P(S)$) mutlak açıklık değerine ($1$) ulaşmasını ifade eder. Bu model, kökün kılıcın parlatılmasından ilahi tecelliye ve kıyametin ifşasına kadar uzanan tüm semantik katmanlarındaki örtüyü kaldırarak berraklaştırma hareketini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%84%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/ayet/7:143.md) — تَجَلَّى

وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قَالَ لَنْ تَرَانِي وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa ta’yin ettiğimiz vakitte gelince ve Rabbı onunla konuşunca; dedi ki: Rabbım; bana, kendini göster. Sana bakayım. Buyurdu ki: Beni kat’iyyen göremezsin. Ama dağa bak; eğer o yerinde kalırsa, sen de Beni görürsün. Rabbı dağa tecelli edince; onu paramparça etti ve Musa da baygın düştü. Ayılınca dedi ki: Tenzih ederim Seni, Sana tevbe ettim ve ben, mü’minlerin ilkiyim.

### [Araf 7:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/ayet/7:187.md) — يُجَلِّيهَا

يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي لَا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً يَسْأَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sana kıyametin ne zaman gelip çatacağını soruyorlar. De ki: Onun bilgisi, ancak Rabbımın katındadır. Onun vaktini kendisinden başkası açıklayamaz. Onun ağırlığını gökler de, yer de kaldıramaz. O, size ansızın gelir. Sen, onu biliyormuşsun gibi sana soruyorlar. De ki: Onun bilgisi ancak Allah katındadır. Fakat insanların çoğu bilmezler.

### [Haşr 59:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/ayet/59:3.md) — الْجَلَاءَ

وَلَوْلَا أَنْ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلَاءَ لَعَذَّبَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابُ النَّارِ

Meal (IK): Şayet Allah, onlara sürülmeyi yazmamış olsaydı, dünyada onları azablandıracaktı ve onlar için ahirette de ateş azabı vardır.

### [Şems 91:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/ayet/91:3.md) — جَلَّاهَا

وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا

Meal (IK): Onu açığa çıkardığında gündüze,

### [Leyl 92:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/ayet/92:2.md) — تَجَلَّى

وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى

Meal (IK): Açıldığı zaman gündüze,

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم واللام و و ا ي ء معهما
ج أ ل، ل ج أ، أ ج ل، ج ي ل، ج ل و، ج و ل، و ج ل، و ل ج مستعملات
جأل:
الجيألُ: الضَّبعُ. والجميع: الجيائل. قال الكُميتُ:
نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو		مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا
لجأ:
لجأ فلان إلى كذا مَلجأ ولجأ وهو يلجأُ ويلتجىءُ. وألجأنا الأمر إلى كذا أي: إضطرّني إليه.
ولجأ: اسم رجل.
أجل:
الأجلُ: غاية الوقت في الموت. ومحل الدَّين ونحوه. وتقول: أجل هذا الشيءُ يأجل، فهو آجل، وهو نقيضُ عاجل.
والأجيلُ: المُؤجل إلى وقت، قال:
وغاية الأجيل مهواة الرُّدى
وتقول: فعلت ذاك من أجل كذا ومن جراءِ كذا أي: من أجله، وإن شئت طرحت:من: فقلت: فعلتُ ذاك أجل كذا، ولا فعل له. قال عديّ بن زيد:
أجلَ أنّ الله قد فـضـلـكـم		فوق من أحكى بصُلبٍ وإزار
وتقول: أجنَّك بمعنى: أجل أنك فحذفت اللام والألف، كما قال الله عز اسمه: "لكنّا هو الله ربي" معناه، والله أعلم: لكن أنا، فحذفت الألف فألتفتِ النّونان. فجاء التشديد. وفي الحديث: "أجنك من أصحاب رسول الله" أي: من أجل أنك. ومثله: لهنك لرجلٌ عاقلٌ، أي: والله إنك لرجلٌ عاقلٌ.
والإجلُ: القطيعُ من بقر الوحش، والجميعُ: الأجالُ. وتأجلَ الصّوار: صار قطيعاً قطيعا.
والأجلة: الآخرة، والعاجلة: الدُّنيا.
والمأجلُ: شبه حوضٍ واسع يُؤجل فيه ماءُ البئر. وماء القناة المحفورة أياماً، ثم يُفجَّرُ في الزّرع، وهو بالفارسية: طرخة، والجميع: المآجِل.
والأجلُ: مصدرُ قولك: أجلوا إبلهم يأجِلُونها أجلاً، أي: حبسُوها في المرعى، والأجلُ: الضِّيق أيضاً. وتقول: أجلَ عليهم شراً أجلاً، أي: جناه وبحثه.
والأجلً: وجعٌ في العُنُق.
جيل:
الجيلُ: كلُّ صنفٍ من الناس، التُّركُ: جيلٌ، والصِّينُ: جِيلٌ والعربُ: جِيلٌ، وجمعُه: أجيال.. وجَيلانُ: جِيلٌ من المشركين خلف الدَّيلم يُقالُ لهم: جِيلُ جَيلان.
جلو:
جلال الصَّيقلُ السَّيف جِلاءً، ممدود، واجتلاه لنفسه، قال لبيد:
جُنوح الهالكي على يديه		مُكبَّا يجتلي نقب النِّصال

والماشطةُ تجلو العروس جلوه وجِلوة، وقد جُليت على زوجها واجتلاها زوجها، أي: نظر إليها.
وأمرٌ جليِّ: واضح. وتقول: أجل لنا هذا الأمر، أي: أوضحهُ.
وما أقمتُ عندهم إلا جَلاءَ يومٍ واحدٍ، أي: بياض يومٍ، قال:
مالي إن أقصيتني من مقعدِ
ولا بهذي الأرض من تجلُّدِ
إلا جلاءَ اليوم أو ضُحى الغَدِ
وتقول: جلا الله عنك المرض، أي: كشفه. وجَليت عن الزَّمان، وعن الشيء، إذا كان مدفوناً فأظهرته.. والله يُجلِّي الساعة، أي: يُظهرها.. والبازي يُجلِّي، إذا الصَّيد فرفع طرفه ورأسه.. وتجليتُ الشَّيءَ، نظرتُ إليه. قال الله عز وجل: "فلمّا تجلَّى ربُّه للجبل". أي: ظهر وبان، قال الحسن: تجلّى، أي: بدا للجبل نُورُ العَرش.
والجلا، مقصور: الإثمِدُ، لأنه يجلو البَصر.
والجبهةُ الجلواءُ: الواسعة الحسنة.. والرَّجُلُ أجلى.
والجَلاءُ: أن يخلو قوم عن بلادهم.. يقال: أجليناهم عن بلادهم فجلوا، أي: تحولوا وتركوها.
والجالية: أهلُ الذِّمّة الذين تحولوا من أرض إلى أرض، والجميع: الجوالي.
وأجلى القوم عن الشيء، أي، أفرجوا عنه بعد ما كانوا مُقبلين عليه، مُحدِقين به.
وتقول: أجلو عنه، وأجليت عنه الهمّ، أي: فَجته عنه. والأنجلاء:
الانكشاف عن الهموم.
وجلال: اسم، قال:
أنا ابن جلا وطلاّع الثَّـنـايا		متى أضعِ العِمامة تعرفوني
وهذا اللّيثي، وكان صاحب قتل يطلع في المغارات من ثنية الجبل على أهلها، فضربت العرب المثل هذا البيت، فقوله: أنا ابن جلا، أي: أنا ابن الواضح الأمر المشهور.
جول: تجوّلت البلاد، وجوَّلتُها، أي: جُلتُ فيها كثيراً.
والجَولانُ: التُّراب الذي تجول به على وجه الأرض. والجَول والجُولُ، كلٌّ لغة في الجَولان.
ويقال: جال التُّراثُ وانجال، وانجيالهُ: انكشاطُه.
وإذا ترك القومُ القصد والهُدى قِيل اجتالهم الشَّيطانُ، أي: جالوا معه في الضّلالة.
والجُول: لبُّ القلب ومعقول، يقال: له جُولُ، وله عقل ولا فعل له.
والجائل: السَّلِسُ من الوشُجِ والبُطنِ. يقال: وشاجٌ جالٌ.
وجالا كلِّ شيء جانباهُ والجالا الوادي: ناحيتاه وجانِبا مائة. وجالا البحرِ: شطّاه. والجميع: الأجوالُ والجِيلانُ.
وأجالوت السِّهام بين القوم، إذا حُرِّكت ثم أفضى بها في القسمة. وأجالوا الرَّأي والأمر ونحوه فيما بينهم.
وجل:
الوَجَلُ: الخَوفُ. وجِل يَوجَلُ وجَلاً، فهو وجِلٌ وأوجلُ، قال:
لعمرك ما أدري وإنيّ لأوجلُ		على أيِّنا تغدو المـنـيّةُ أولُ
الولوج: الدُّخول. والوَليجة: بطانةُ الرَّجُلِ ودِخلتُهُ. قال جلّ وعزّ: "ولم يتَّخِذوا من دون الله ولا رسوله ولا المُؤمنين وليجةً". والتَّولجُ: كِناسُ الظَّبي، وقد اتَّلجَ الظَّبي في تولجة، وأتلجَهُ الحرُّ فيه وأولجه: أدخلهُ كِناسهُ.
ويقال: أعوز بالله من كل نافث ورافث. وشرِّ كلٌ تالجٍ ووالجٍ.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**اللام** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ج أ ل**، **ل ج أ**، **أ ج ل**، **ج ي ل**، **ج ل و**، **ج و ل**، **و ج ل**، **و ل ج** مستعملات

**جأل**:
**الجيألُ**: sırtlan. Hepsi: **الجيائل**. **الكُميتُ** dedi ki:
نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو		مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا

**لجأ**:
Falanca şuna sığındı: **مَلجأ** olarak; ve sığındı: **يلجأُ** ve **يلتجىءُ**. Ve işi şuna **ألجأنا** ettik, yani: beni ona mecbur etti.
Ve **ولجأ**: bir adam adıdır.

**أجل**:
**الأجلُ**: ölümde vaktin sonu. Ve borcun ve benzerinin vadesi. Ve dersin ki: bu şey **أجل** eder, **يأجل**; o hâlde o **آجل**dir; ve o, **عاجل**in zıddıdır.
Ve **الأجيلُ**: bir vakte ertelenmiş olan; dedi ki:
وغاية الأجيل مهواة الرُّدى

Ve dersin ki: şundan dolayı bunu yaptım: **من أجل** şöyle ve **من جراءِ** şöyle; yani: onun sebebiyle. Ve istersen **من**’i atarsın da şöyle dersin: bunu yaptım: **أجل** şöyle; ve onun fiili yoktur. **عديّ بن زيد** dedi ki:
أجلَ أنّ الله قد فـضـلـكـم		فوق من أحكى بصُلبٍ وإزار

Ve dersin ki: **أجنَّك**; mânâsı: **أجل أنك**; böylece **اللام** ve **الألف**’i hazfettin; tıpkı Allah, adı aziz olsun, dediği gibi: "لكنّا هو الله ربي" mânâsı—Allah daha iyi bilir—"لكن أنا"dır; böylece **الألف**’i hazfetti de iki **النون** birbirine döndü; böylece şeddeli geldi. Ve hadiste: "أجنك من أصحاب رسول الله" yani: **من أجل أنك**. Ve bunun benzeri: **لهنك** elbette akıllı bir adamdır; yani: والله, şüphesiz sen akıllı bir adamsın.

Ve **الإجلُ**: yaban sığırından sürü; hepsi: **الأجالُ**. Ve **تأجلَ** **الصّوار**: sürü sürü oldu.
Ve **الأجلة**: âhiret; ve **العاجلة**: dünya.
Ve **المأجلُ**: kuyu suyunun içinde toplandığı genişçe bir havuz benzeri. Ve birkaç gün kazılmış kanalın suyu; sonra ekine yarılır; ve o Farsçada: **طرخة**; hepsi: **المآجِل**.
Ve **الأجلُ**: “develerini **أجلوا** ettiler, onları **يأجِلُونها** **أجلاً**” sözünün masdarıdır; yani: onları otlakta hapsettiler; ve **الأجلُ**: darlık da. Ve dersin ki: onlara bir şer **أجلَ** etti, **أجلاً**; yani: onu işledi ve araştırdı.
Ve **الأجلً**: boyunda bir ağrı.

**جيل**:
**الجيلُ**: insanların her bir sınıfı; Türkler: bir **جيل**dir; Çin: bir **جِيل**dir; Araplar: bir **جِيل**dir; çoğulu: **أجيال**. Ve **جَيلانُ**: Deylem’in arkasında müşriklerden bir **جِيل**; onlara **جِيلُ جَيلان** denir.

**جلو**:
**جلال** **الصَّيقلُ** kılıcı **جِلاءً** ile cilaladı; medli. Ve onu kendisi için **اجتلاه** etti. **لبيد** dedi ki:
جُنوح الهالكي على يديه		مُكبَّا يجتلي نقب النِّصال

Ve saç süsleyici kadın gelini **جلوه** ve **جِلوة** ile parlatır/süsler; ve kocasına **جُليت** olundu ve kocası onu **اجتلاها** etti; yani: ona baktı.
Ve **أمرٌ جليِّ**: açık. Ve dersin ki: bize bu işi **أجل** et; yani: onu açıkladı.
Ve onların yanında bir tek günün **جَلاءَ**’ı dışında kalmadım; yani: bir günün beyazlığı. Dedi ki:
مالي إن أقصيتني من مقعدِ
ولا بهذي الأرض من تجلُّدِ
إلا جلاءَ اليوم أو ضُحى الغَدِ

Ve dersin ki: Allah senden hastalığı **جلا** etti; yani: onu giderdi. Ve zamandan ve şeyden **جَليت**; o, gömülü iken onu ortaya çıkardığın zaman. Ve Allah saati **يُجلِّي** eder; yani: onu ortaya çıkarır. Ve doğan **يُجلِّي** eder; avı görünce gözünü ve başını kaldırdığı zaman. Ve ben şeyi **تجليتُ** ettim: ona baktım. Allah, aziz ve celil, dedi ki: "فلمّا تجلَّى ربُّه للجبل". Yani: göründü ve belirdi. **الحسن** dedi ki: **تجلّى**; yani: dağa Arş’ın nuru belirdi.
Ve **الجلا**—kısaltılmış—: **الإثمِدُ** (sürme taşı); çünkü o, görmeyi **يجلو** eder.
Ve **الجبهةُ الجلواءُ**: güzel, geniş (alın). Ve adam **أجلى**dır.
Ve **الجَلاءُ**: bir kavmin ülkelerinden boşalmasıdır. Denir ki: onları ülkelerinden **أجليناهم** ettik de **جلوا** ettiler; yani: göçtüler ve onu terk ettiler.
Ve **الجالية**: bir yerden bir yere göçen zimmîler; hepsi: **الجوالي**.
Ve kavim şeyi **أجلى** etti; yani: ona yönelmiş, onu kuşatmış oldukları hâlde, ondan sonra ondan ferahladılar/dağıldılar.
Ve dersin ki: ondan **أجلو** et; ve gamı ondan **أجليت** ettim; yani: onu ondan giderdim. Ve **الأنجلاء**:
gamlerden açılma/dağılma.

Ve **جلال**: bir addır. Dedi ki:
أنا ابن جلا وطلاّع الثَّـنـايا		متى أضعِ العِمامة تعرفوني

Ve bu, **اللّيثي**’dir; ve o, öldürme sahibi idi; dağın geçidinden mağaralarda onların halkına karşı görünürdü; böylece Araplar bu beyti mesel yaptılar. Şu sözü: **أنا ابن جلا**; yani: ben, işi açık, meşhur olanın oğluyum.

**جول**:
Ülkelerde **تجوّلت** ettim ve onları **جوَّلتُها** ettim; yani: onların içinde çok dolaştım.
Ve **الجَولانُ**: yeryüzünün yüzünde onunla dolaşılan toprak. Ve **الجَول** ve **الجُولُ**: her biri **الجَولان** hakkında bir lehçedir.
Ve denir ki: miras **جال** etti ve **انجال** etti; ve onun **انجيالهُ**: sıyrılıp çekilmesidir.
Ve kavim kasdı ve hidayeti terk edince denir ki: şeytan onları **اجتالهم** etti; yani: onunla sapıklıkta dolaştılar.
Ve **الجُول**: kalbin özü ve akledilen (mahiyet); denir ki: onun **جُولُ** vardır; ve onun aklı vardır, fakat onun fiili yoktur.
Ve **الجائل**: **الوشُجِ** ve karnın gevşeği/salınık olanı. Denir ki: **وشاجٌ جالٌ**.
Ve her şeyin iki yanı: **جالا**’sıdır. Ve vadinin **الجالا**’sı: onun iki tarafı ve yüzün iki yanı. Ve denizin **جالا**’sı: onun iki kıyısı. Hepsi: **الأجوالُ** ve **الجِيلانُ**.
Ve okları kavim arasında **أجالوت** ettim; hareket ettirildiği zaman, sonra paylaştırmada onlarla sonuca vardı. Ve aralarında görüşü ve işi ve benzerini **أجالوا** ettiler.

**وجل**:
**الوَجَلُ**: korku. **وجِل** eder: **يَوجَلُ**; **وجَلاً**; o hâlde o **وجِلٌ**dir ve **أوجلُ**. Dedi ki:
لعمرك ما أدري وإنيّ لأوجلُ		على أيِّنا تغدو المـنـيّةُ أولُ

**الولوج**: giriş. Ve **الوَليجة**: adamın astarı ve içtenliği/gizli yakınlığı. Yüce ve aziz olan dedi ki: "ولم يتَّخِذوا من دون الله ولا رسوله ولا المُؤمنين وليجةً". Ve **التَّولجُ**: ceylanın inidir; ve ceylan bir **تولجة** içine **اتَّلجَ** etti; ve sıcak onu onun içine **أتلجَهُ** etti ve onu **أولجه** etti; yani: onu inine soktu.
Ve denir ki: her üfleyenden ve saçmalayandan Allah’a sığınırım. Ve her **تالجٍ** ve **والجٍ**’in şerrinden.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم واللام وما يثلثهما)
(جلم) الجيم واللام والميم أصلان: أحدهما القَطْع، والآخر جمْع الشيء.
فالأوّل جلَمْتُ السَّنَام قطعتُه. والجَلَم معروفٌ، وبه يُقطَع أو يجَزُّ.
والآخر قولهم: أخذت الشيء بجَلَمَتِه أي كلّه. وجَلمةُ الشاة([1]) مسلوخَتُها إذا ذهبَتْ منها أكارِعُها وفُصُولها. ويقال إنّ الجِلام الجِدَاءُ في قول الأعشى:
سَوَاهِمُ جُِذْعانُها كالجِلاَ *** مِ قَدْ أقْرَحَ القَوْدُ منها النُّسُورَا([2])وهذا لعلّه يصلح في الثاني، أو يكونُ شاذّاً.
 (جله) الجيم واللام والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انكشافِ الشيء. فالجَلَه انحسارُ الشَّعَْر عن جانِبَي الرَّأس. قال رؤبة:
لمّا رأتني خَلَقَ المُمَوَّهِ *** بَرَّاقَ أصْلادِ الجبينِ الأَجْلَهِ([3])وجَلْهتا الوادِي: ناحيتاه، إذا كانت فيهما صلابةٌ. وذلك مشتقّ من قولهم جَلَهتُ الحَصَى عن المكان، إذا نَحَّيْتَه.
(جلو) الجيم واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد، وقياسٌ مطّرد، وهو انكشاف الشيء وبروزُه. يقال جَلَوْتُ العروسَ جَلْوَةً وجَلاَءً([4])، وجَلَوْت السيف جَلاءً. وقال الكسائيّ: السماء جَلْواءُ أي مُصْحِية. ويقال تجلَّى الشيءُ، إذا انكشَفَ. ورُجلٌ أُجْلَى، إذا ذهب شَعَْر مقدّم رأسِه، وهو الجَلا. قال:
* مِنَ الجَلاَ ولائح القَتِيرِ([5]) *
ومن الباب: جَلاَ القومُ عن منازلهم جَلاءً، وأجْليْتُهمْ أنا إجْلاءً. ويقولون: هو ابن جلاَ، إذا كان لا يَخْفَى أمرُهُ لشُهرته. قال:
أنا ابنُ جَلاَ وطَلاّعُ الثَّنَايا  *** متى أضعِ العمامةَ تَعْرِفُوني([6])ويقال جلاَ القَومُ وأجْليْتُهم أنا، وجلَوْتُهم. قال أبو ذؤيب:
فلما جَلاها بالأُيَامِ تحيَّزَتْ *** ثُبَاتٍ عليها ذُلُّها واكتئابُها([7])(جلب) الجيم واللام والباء [أصلان]: أحدهما الإتيان بالشيء من موضعٍ إلى موضع، والآخر شيءٌ يغَشّي شيئاً.
فالأوّل قولهم جَلَبْت الشيءَ جلبا. قال:
أُتيح لـه من أرضِهِ وسمائه  *** وقد تَجلُِبُ الشيءَ البعيدَ الجوالِبُ([8])والجَلَب الذي نُهي عنه في الحديث: أن يَقْعُد السَّاعِي عن إتيان أرباب الأموال في مياههم لأخذ الصدقات، لكن يأمرُهم بجلب نَعَمهم، فيأخذ الصدقاتِ حينئذ. ويقال بل ذلك في المسابقة، أن يهيِّئ الرجل رجلاً يُجَلِّبُ على فرسه عند الجري فيكون أسرعَ لمن يُجَلَّبُ عليه([9]).
والأصل الثاني: الجُلْبة، جلدةٌ تُجعل على القَتَب. والجُلْبة القِشْرة على الجرْح إذا بَرَأَ. يقال جلَبَ الجُرْحُ وأجْلَبَ. وجُِلْبُ الرَّحْلِ عيدانُهُ([10])؛ فكأنه سمّي بذلك على القُرْب. والجُِلْب: سَحابٌ* يعترضُ رقيقٌ، وليس فيه ماءٌ([11]).
قال أبو عَمرو: الجُلبَة([12]) السحاب الذي كأنه جبل، وكذلك الجُِلْب. وأنشد:
ولستُ بجِلْب جِلْبِ ريحٍ وقِرَّةٍ *** ولا بصَفاً صَلْدٍ عن الخيرِ مَعْزِلِ([13])ومن هذا اشتقاق الجِلباب، وهو القميص، والجمع جلابيب. وأنشد:
تمشي النُّسورُ إليه وهي لاهية *** مَشْيَ العذَارَى عليهن الجلاليبُ([14])يقول: النسور في خلاءٍ ليس فيه شيءٌ يَذْعَرُها، فهي آمنةٌ لا تَعْجَل.
(جلج) الجيم واللام والجيم ليس أصلاً؛ لأنّ فيه كلمتين. قال ابن دريد: الجَلَج شبيه بالقَلَق ([15]). فإنْ كان صحيحاً فالجيم مبدلةٌ من القاف. والكلمة الأخرى الجَلَجَة الرأس؛ يقال على كلِّ جَلَجةٍ في القِسْمة كذا. وهذا ليس بشيءٍ، ولعله بعض ما يعرَّب من لغةٍ غير عربيّة.
(جلح) الجيم واللام والحاء أصلٌ واحد، وهو التجرُّد وانكشافُ الشيء عن الشيء. فالجَلَح ذهابُ شَعَْر مقدّم الرأس، ورجلٌ أجْلَح. والسّنُونَ المجاليحُ اللواتي تَذْهَب بالمال. والسيل الجُلاح: الشَّديدُ يجرِف كلَّ شيء، يذهبُ به. ويقال جَلَحَ المالُ الشّجَرَ يجْلَحُه جَلْحاً إذا أكَلَ أعلاه، فهو مجلوح. والأجلح من الهوادج الذي لا قُبَّة له. فهذا هو القياس المطرد.
وممّا يُحمَل عليه قولهم فلان مُجَلِّح، إذا صمَّم ومَضَى في الأمر مثل تجليح الذِّئب، وهذا لا يكون إلاّ بكشف قِناع الحياء. ومنه التجليح في السَّير، وهو الشديد؛ وذلك أنّه تجرُّدٌ له ([16]) وانكماشٌ فيه. وفيه النَّخْلة المِجْلاح التي لا تبالي القَحْط. والنَّاقةُ المجلاح التي تَدُِرّ في الشّتاء. وهو من الباب، كأنها صلبةٌ، صلبةُ الوجه، لا تبالي الشدّة.
(جلخ) الجيم واللام والخاء ليس أصلاً، ولا فيه عربيّةٌ صحيحة([17]). فإن كان شيءٌ فالخاء مبدلةٌ من حاءٍ. وقد مضى ذكره.
(جلد) الجيم واللام والدال أصلٌ واحد وهو يدلُّ على قوّةٍ وصلابة. فالجِلْدُ معروفٌ، وهو أقوى وأصلَبُ ممّا تحته من اللحم. والجَلَد صلابة الجِلد. والأجلاد: الجسم؛ يقال لجِسم الرّجُل أجلادُهُ وتجاليده. والمِجْلَد: جِلدٌ يكون مع النّادبة تضرِب [به] وجْهَها عند المناحة. قال:
خرجْنَ جريراتٍ وأبدَيْنَ مِجْلَداً *** وجالَتْ عليهن المكتَّبةُ الصُّفْرُ([18])والجَلَدُ فيه قولان: أحدهما أن يُسلخ جِلدُ البعير وغيرُه فيُلْبَسُهُ غَيرَه من الدّوابّ. قال:
* كأنَّه في جَلَدٍ مُرَفَّلِ([19]) *
والقول الثاني أن يُحشَى جِلد الحُِوار ثُماماً أو غيرَه، وتُعطَفَ عليه أمُّه فتَرأمَه. وقال العجّاج:
وقد أُراني للغَواني مِصْيَدا *** مُلاوَةً كأنَّ فَوقِي جَلَدَا([20])يقول: إنَّهنّ يرأمْنَني ويعطِفْن عليَّ كما تَرأمُ الناقة الجَلَد.
وكان ابنُ الأعرابيّ يقول: الجِلْد والجَلَد واحد، كما يقال شِبْه وشَبَه. وقال ابن السكيت: ليس هذا معروفاً. ويقال جَلَّدَ الرّجُلُ جزوره إذا نَزَع عنها جِلدَها. لا يقال سَلَخَ جَزوره. ويقال فرس مجلَّد إذا كان لا يجزع من ضرب السَّوط. ويقال ناقةٌ ذات مجلودٍ إذا كانت قويّةً. قال:
مِن اللَّواتي إذا لانَتْ عريكتُها *** يبقى لها بعدها آلٌ ومَجْلُودُ([21])ويقال إنّ الجَلَد من البُعْران([22]) الكبار لا صِـغارَ فيها. والجَلَد: الأرض الغليظة الصلبة. والجِلاد من الإبل تكون أقلَّ لبَناً من الخُور([23])، الواحدة جلدة.
(جلذ) الجيم واللام والذال يدلّ على ما يدلّ عليه ما قبله من القوّة. فالجِلْذَاءَةُ: الأرض الغليظة الصُّلبة. والجُلْذِيّة: الناقة القويّة السريعة. والجُلْذِيُّ: السَّير القويّ السريع. قال:
* لتَقْرُبِنَّ قَرَباً جُلْذيَّا([24]) *
وأمّا قول ابنِ مقْبِل:
ضرب النّواقيس فيه ما يفَرِّطه *** أيدِي الجَلاذِي وجُون ما يُعفِّينا([25])فإنه يذكر نصارى. والجَلاذِيّ قومه وخُدّامه. قال ابنُ الأعرابي: إنما سُمِّي جُلْذِيّاً لأنّه حَلَقَ *وسط رأسِه، فشبّه ذلك الموضعُ بالحجر الأملس، وهو الجُلْذِي.
قال ابن الأعرابيّ: ولم نزل نظُن أن الجُونَ الحمامُ في هذا البيت، ما يعفّين من الهدير، حتى حُدِّثْت عن بعض ولدِ ابن مُقبْل أنّ الجُون القناديل، سمِّيت بذلك لبياضِها. ما يعفِّين: ما يَنْطَفِين. وما يفرِّط هؤلاء الخُدّام في قرع النَّوَاقيس. ويقال اجلوَّذَ، إذ أسْرَع.
(جلس) الجيم واللام والسين كلمةٌ واحدة وأصل واحد، وهو الارتفاع في الشيء، يقال جَلَسَ الرجُل جُلوساً، وذلك يكون عن نَومٍ واضطجاع؛ وإذا كان قائماً كانت الحال التي تخالفها القُعود. يقال قام وقعد، وأخذه المُقِيمُ والمُقْعد. والجِلْسة: الحال التي يكون عليها الجالس، يقال جلس جِلْسةً حسنة. والجَلْسة المرّة الواحدة. ويقال جَلَس الرّجُل إذا أتَى نَجْداً؛ وهو قياس الباب، لأنّ نَجْداً خلاف الغور، وفيه ارتفاع. ويقال لنَجْدٍ: الجَلْس. ومنه الحديث: "أنّه أعطاهم مَعَادِنَ القَبَلِيَّة غَوْريَّها وجَلْسيَّها([26])". وقال الهذلي([27]):
إذا ما جَلَسْنَا لا تزال تَنُوبنا *** سُلَيمٌ لدى أبياتنا وهَوازِنُ([28])وقال آخر:
* وعن يمين الجالس المُنجِدِ([29]) *
وقال ([30]):
قُلْ للفرزْدَق والسَّفَاهةُ كاسْمِها *** إن كنتَ كارِهَ ما أمَرْتُكَ فاجْلِسِ([31])يريد ائت نجداً. قال أبو حاتم: قالت أمّ الهيثم: جَلَستِ الرّخَمة إذا جَثَمَتْ. والجلْس: الغلَظ من الأرض. ومن ذلك قولهم ناقةٌ جَلْس أي صُلبة شديدة. فهذا البابُ مطّردٌ كما تراه. فأمّا قول الأعشى:
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجً *** وَسِيسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما([32])
فيقال إنّه فارسيّ، وهو جُلْشَان([33])، نِثارُ الوَرْد.
(جلط) الجيم واللام والطاء أصلٌ على قِلّته مطّرد القياس، وهو تجرُّد الشّيء. يقال جلَطَ رأسه إذا حَلَقه، وجَلَط سَيفَه إذا سَلَّه.
(جلع) الجيم واللام والعين أصلٌ واحد، وهو قريبٌ من الذي قبله. يقال للمرأة القليلة الحياء جلِعَة، كأنها كشفَتْ قِناع الحياء. ويقال جَلِعَ فَمُ فلانٍ، إذا تقلَّصَتْ شفتُه وظهرتْ أسنانهُ.
قال الخليل: المُجالَعة: تنازُعُ القومِ عند شُرْبٍ أو قسمةٍ. قال:
* ولا فاحش عند الشَّرابِ مجالع([34]) *
(جلف) الجيم واللام والفاء أصلٌ واحدٌ يدلّ على القطع وعلى القَشْر. يقال جلَفَ الشّيءَ جَلْفاً، إذا استأصله؛ وهو أشدُّ من الجَرْف. ورجل مُجَلَّف جلَّفه الدّهرُ أتى على ماله. وهو قول الفرزدق:
وعَضُّ زمانٍ يابنَ مَرْوانَ لم يَدَعْ *** مِن المال إلاَّ مُسْحَتاً أوْ مُجَلَّفُ([35])والجِلْفَة: القِطعة من الشيء. والجِلْف المسلوخة بلا رأسٍ ولا قوائم- ولذلك يقولون هو جِلْفٌ جَافٍ- وسمِّي بذلك لأنَّ أطرافه مقطوعة.
(جلق) الجيم واللام والقاف ليس أصلاً ولا فَرعاً. وجِلَّق: بلد، وليس عربياً. قال:
لِلهِ دَرُّ عِصابةٍ نادمتُهم *** يوماً بِجِلَّقَ في الزَّمانِ الأوّلِ([36])
---------------------ـ
([1]) في الأصل: "الشيء"، صوابه في اللسان والمجمل.
([2]) في الأصل: "النور"، صوابه في ديوان الأعشى واللسان (جلم، نسر).
([3]) ديوان رؤبة 165 واللسان (صلد، جله، موه).
([4]) ضبطت في الأصل بفتح الجيم. ونص في القاموس أنها ككتاب، وبذلك ضبطت في اللسان ضبط قلم.
([5]) البيت في اللسان (جلا 185) برواية "مع الجلا" وهي الصواب. وهو من أرجوزة للعجاج في ديوانه 26 وأراجيز العرب 85. وقبل البيت:
* وهل يرد ما خلا تخبيري *
([6]) البيت لسحيم بن وثيل الرياحي، من قصيدة في الأصمعيات 73. وانظر الخزانة (1: 123) واللسان (جلا). وقد سبق في مادة (بنو) ص303. وقد نسبه في المجمل إلى القلاخ بن حزن.
([7]) في الأصل: "فلما جلوها" تحريف، صوابه في المجمل واللسان (جلا)، كما سبق إنشاده على الصواب الذي أثبت في مادة (أيم 166). وروي في الديوان 79: "فلما اجتلاها"، وقد نبه على هذه الرواية صاحب اللسان.
([8]) وكذا أنشده في المجمل بدون نسبة، ولم يروه في اللسان.
([9]) التجليب: أن يصيح به من خلفه ويستحثه للسبق.
([10]) بضم الجيم وكسرها. وفي المجمل: "وجلب الرحل عيدانه ضماً وكسراً".
([11]) في الأصل: "أو ليس فيه ماء"، صوابه من المجمل واللسان.
([12]) وكذا ورد في المجمل بهذا الضبط. وفي القاموس: "والجلبة بالضم القشرة تعلو الجرح عند البرء. والقطعة من الغيم".
([13]) البيت لتأبط شراً في اللسان (جلب).
([14]) البيت لجنوب أخت عمرو ذي الكلب ترثيه. انظر الحيوان (2: 185/ 6: 329).
([15]) نص الجمهرة (3: 188): "والجلج شبيه بالقلق زعموا".
([16]) في الأصل: "يتجرد له".
([17]) كذا. يريد كلمة عربية صحيحة.
([18]) البيت للفرزدق في ديوانه 217 واللسان (جرر) .
([19]) للعجاج يصف أسداً. انظر ديوانه 48 واللسان ( جلد). وقبله:
* وكل رئبال خضيب الكلكل *
([20]) ديوان العجاج 15 واللسان (جلد).
([21]) البيت في اللسان (جلد). وقد سبق في مادة (أول) ص161.
([22]) في الأصل: "من البعير".
([23]) في الأصل: "حور" تحريف. والخور: جمع خوارة غير قياس، وهي الغزيرة اللين.
([24]) البيت لابن ميادة. اللسان (جلد) والخزانة (4: 59). وأنشده في (هيا) بدون نسبة.
([25]) البيت في اللسان (جلذ).
([26]) وكذا النص في المجمل. لكن في معجم البلدان (رسم القبيلة): "هذا ما أعطى محمد رسول الله بلال بن الحارث، أعطاه معادن القبلية غوريها وجلسيها". وانظر الإصابة 730.
([27]) هو المعطل الهذلي. وقصيدة البيت التالي في مخطوطة الشنقيطي من الهذليين 108.
 ([28])في الأصل: "لدى أبياتها" صوابه من مخطوطة الشنقيطي للهذليين.
([29]) صدره كما في اللسان (جلس) ومعجم البلدان (الجلس):
* شمال من غار به مفرعا *
([30]) في الأصل: "وقال أخي" وكلمة "أخي" مقحمة. وفي المجمل "وقال" فقط.
([31]) نسب البيت في اللسان إلى عبد الله بن الزبير، أو مروان بن الحكم، وبهذه النسبة الأخيرة جاء في معجم البلدان.
([32]) ديوان الأعشى 200 واللسن (جلس). ورواية الديوان: "لنا جلسان عندها".
([33]) انظر معجم استينجاس 1094 والمعرب للجواليقي 105.
([34]) أنشد هذا الشطر في اللسان (جلع)، مع ضبط الروي بالكسر.
([35]) البيت من قصيدته المشهورة التي مطلعها:
عزفت بأعشاش وما كدت تعزف *** وأنكرت من حدراء ما كنت تعرف
          وفي الديوان 556: "أو مجرف" بالراء، ويبدو أنها صواب الرواية، لأن "مجلف" قد وردت في القصيدة قافية لبيت آخر، هو:
وحتى مشى الحادي البطيء يسوقها *** لها نحص دام ودأي مجلف
          وللنحويين كلام في هذا البيت. انظر الخزانة (2: 347) والإنصاف 121 ونزهة الألباء 14 والشعراء لابن قتيبة 299 طبع ليدن وشرح المفضليات للأنباري 395.
([36]) البيت لحسان في ديوانه 308 واللسان (جلق) والمعرب للجواليقي 101.
 ـ

##### Türkçe

(باب **الجيم** ve **اللام** ve ikisini üçleyen şey)

(**جلم**) **الجيم** ve **اللام** ve **الميم** iki asıldır: birisi kesme, diğeri şeyin toplanması.
Birincisi: “**جلَمْتُ السَّنَام**” yani onu kestim. **الجَلَم** bilinen (bir şey)dir; onunla kesilir yahut kırpılır.
Diğeri onların sözü: “**أخذت الشيء بجَلَمَتِه**” yani onun tamamını. Ve **جَلمةُ الشاة**([1]) onun derisi yüzülmüş hâlidir; ondan **أكارِعُها** ve **فُصُولها** gidince. Ve denilir ki **الجِلام** **الجِدَاءُ**dur, A‘şâ’nın sözünde:
سَوَاهِمُ جُِذْعانُها كالجِلاَ *** مِ قَدْ أقْرَحَ القَوْدُ منها النُّسُورَا([2])
Ve bu, belki ikincide uygun düşer; yahut şâz olur.

(**جله**) **الجيم** ve **اللام** ve **الهاء** tek bir asıldır; şeyin açığa çıkmasına delâlet eder. **الجَلَه** başın iki yanından saçın çekilmesi/geri çekilmesidir. Rü’be dedi:
لمّا رأتني خَلَقَ المُمَوَّهِ *** بَرَّاقَ أصْلادِ الجبينِ الأَجْلَهِ([3])
Ve “**جَلْهتا الوادِي**”: onun iki yanı; eğer ikisinde sertlik varsa. Bu, onların “**جَلَهتُ الحَصَى عن المكان**” sözünden türemiştir; onu uzaklaştırdığında.

(**جلو**) **الجيم** ve **اللام** ve illetli harf tek bir asıldır; ve sürekli bir kıyas (vardır); o da şeyin açığa çıkması ve belirginleşmesidir. Denilir: “**جَلَوْتُ العروسَ جَلْوَةً وجَلاَءً**([4])”, ve “**جَلَوْت السيف جَلاءً**”. Kisâî dedi: “**السماء جَلْواءُ**” yani açık (bulutsuz). Ve denilir: “**تجلَّى الشيءُ**”, açığa çıktığında. Ve “**رُجلٌ أُجْلَى**”, başının ön kısmının saçı gidince; o da **الجَلا**dır. Dedi:
* مِنَ الجَلاَ ولائح القَتِيرِ([5]) *
Ve babdandır: “**جَلاَ القومُ عن منازلهم جَلاءً**”, ve “**أجْليْتُهمْ أنا إجْلاءً**”. Ve derler: “**هو ابن جلاَ**”, şöhreti sebebiyle işi gizli kalmayan kimse olunca. Dedi:
أنا ابنُ جَلاَ وطَلاّعُ الثَّنَايا  *** متى أضعِ العمامةَ تَعْرِفُوني([6])
Ve denilir: “**جلاَ القَومُ**” ve “**أجْليْتُهم أنا**”, ve “**جلَوْتُهم**”. Ebû Züeyb dedi:
فلما جَلاها بالأُيَامِ تحيَّزَتْ *** ثُبَاتٍ عليها ذُلُّها واكتئابُها([7])

(**جلب**) **الجيم** ve **اللام** ve **الباء** [iki asıl]: birisi bir şeyi bir yerden bir yere getirmek, diğeri bir şeyi örten bir şey.
Birincisi onların sözü: “**جَلَبْت الشيءَ جلبا**”. Dedi:
أُتيح لـه من أرضِهِ وسمائه  *** وقد تَجلُِبُ الشيءَ البعيدَ الجوالِبُ([8])
Ve hadiste nehyedilen **الجَلَب**: zekâtları almak için sâînin, malların sahiplerine sularında gelmekten geri durmasıdır; fakat onlara hayvanlarını getirmelerini emreder; o vakit zekâtları alır. Ve denilir ki bilakis bu yarıştadır: kişinin, koşu sırasında atının yanında bir adamı hazırlaması; o adam onun atına bağırıp kışkırtır; böylece üzerine **يُجَلِّبُ** olunan için daha hızlı olur([9]).
İkinci asıl: **الجُلْبة**; **القَتَب** üzerine konulan bir deridir. Ve **الجُلْبة**: yara iyileştiğinde yaranın üzerindeki kabuktur. Denilir: “**جلَبَ الجُرْحُ**” ve “**أجْلَبَ**”. Ve **جُِلْبُ الرَّحْلِ** onun çubuklarıdır([10]); sanki yakınlık sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Ve **الجُِلْب**: ince, karşıdan geçen bir buluttur; onda su yoktur([11]).
Ebû Amr dedi: **الجُلبَة**([12]) sanki dağ gibi olan buluttur; aynı şekilde **الجُِلْب**. Ve şu beyti okudu:
ولستُ بجِلْب جِلْبِ ريحٍ وقِرَّةٍ *** ولا بصَفاً صَلْدٍ عن الخيرِ مَعْزِلِ([13])
Bundan **الجِلباب**ın اشتقاقı; o **القميص**tir; çoğulu **جلابيب**. Ve şu beyti okudu:
تمشي النُّسورُ إليه وهي لاهية *** مَشْيَ العذَارَى عليهن الجلاليبُ([14])
Der ki: akbabalar, içinde onları korkutacak bir şey olmayan bir boşluktadır; bu yüzden emindirler, acele etmezler.

(**جلج**) **الجيم** ve **اللام** ve **الجيم** asıl değildir; çünkü onda iki kelime vardır. İbn Düreyd dedi: **الجَلَج** **القَلَق**a benzer([15]). Eğer sahihse, **الجيم** **القاف**tan بدل edilmiştir. Diğer kelime: **الجَلَجَة** baştır; denilir: “**على كلِّ جَلَجةٍ في القِسْمة كذا**”. Bu bir şey değildir; belki Arapça olmayan bir dilden Arapçalaştırılanın bir kısmıdır.

(**جلح**) **الجيم** ve **اللام** ve **الحاء** tek bir asıldır; o da soyunma ve şeyin şeyden açığa çıkmasıdır. **الجَلَح** başın ön kısmının saçının gitmesidir; ve adam **أجْلَح**tır. Ve **السّنُونَ المجاليحُ**: malı götüren (yıllar)dır. Ve **السيل الجُلاح**: şiddetli olan; her şeyi süpürür, onu götürür. Ve denilir: “**جَلَحَ المالُ الشّجَرَ يجْلَحُه جَلْحاً**” yani üstünü yediğinde; o da **مجلوح**tur. Ve **الأجلح**: **الهوادج**den kubbesi olmayan (tür)dür. İşte bu, sürekli kıyastır.
Ve buna حمل edilen şeylerdendir: “**فلان مُجَلِّح**”, azmedip işte yürüyüp gittiğinde; kurdun **تجليح**i gibi; bu ancak hayâ örtüsünü açmakla olur. Ve ondan: yürüyüşte **التجليح**; o şiddetlidir; çünkü o, onun için bir soyunmadır([16]) ve onda bir büzülmedir. Ve onda: kıtlığa aldırmayan **النَّخْلة المِجْلاح**. Ve kışın süt veren **النَّاقةُ المجلاح**. Bu babdandır; sanki serttir; yüzü sert, şiddete aldırmaz.

(**جلخ**) **الجيم** ve **اللام** ve **الخاء** asıl değildir; onda sahih bir Arapça yoktur([17]). Eğer bir şey varsa, **الخاء** bir **حاء**dan بدل edilmiştir. Onun zikri geçti.

(**جلد**) **الجيم** ve **اللام** ve **الدال** tek bir asıldır; o da kuvvet ve sertliğe delâlet eder. **الجِلْدُ** bilinen (şey)dir; altındaki etten daha kuvvetli ve daha serttir. **الجَلَد**: derinin sertliğidir. **الأجلاد**: beden; erkeğin bedenine **أجلادُهُ** ve **تجاليده** denilir. **المِجْلَد**: ağıt sırasında yüzünü onunla döven kadınla birlikte bulunan bir deridir. Dedi:
خرجْنَ جريراتٍ وأبدَيْنَ مِجْلَداً *** وجالَتْ عليهن المكتَّبةُ الصُّفْرُ([18])
Ve **الجَلَد** hakkında iki söz vardır: birincisi, devenin ve başkasının derisinin yüzülmesi, sonra onun başka bir hayvana giydirilmesidir. Dedi:
* كأنَّه في جَلَدٍ مُرَفَّلِ([19]) *
İkinci söz: **الحُِوار**ın derisinin sonra **ثُماماً** yahut başkasıyla doldurulması; sonra annesinin ona döndürülmesi; böylece onu benimser. A‘câc dedi:
وقد أُراني للغَواني مِصْيَدا *** مُلاوَةً كأنَّ فَوقِي جَلَدَا([20])
Der ki: onlar bana acırlar ve bana yönelirler; tıpkı devenin **الجَلَد**i benimsemesi gibi.
İbnü’l-A‘râbî derdi: **الجِلْد** ve **الجَلَد** birdir; tıpkı **شِبْه** ve **شَبَه** denildiği gibi. İbnü’s-Sikkît dedi: bu bilinen değildir. Ve denilir: “**جَلَّدَ الرّجُلُ جزوره**” yani onun derisini çekip çıkardığında. “**سَلَخَ جَزوره**” denilmez. Ve denilir: **فرس مجلَّد**; kamçı darbesinden ürkmeyen olunca. Ve denilir: **ناقةٌ ذات مجلودٍ**; güçlü olunca. Dedi:
مِن اللَّواتي إذا لانَتْ عريكتُها *** يبقى لها بعدها آلٌ ومَجْلُودُ([21])
Ve denilir ki **الجَلَد** büyük **البُعْران**([22])dandır; içinde küçük yoktur. Ve **الجَلَد**: kalın sert topraktır. Ve **الجِلاد**: develerden, **الخُور**([23])dan daha az sütlü olanlardır; teki **جلدة**.

(**جلذ**) **الجيم** ve **اللام** ve **الذال**, kuvvet bakımından bir öncekinin delâlet ettiğine delâlet eder. **الجِلْذَاءَةُ**: kalın sert toprak. **الجُلْذِيّة**: güçlü hızlı dişi deve. **الجُلْذِيُّ**: güçlü hızlı yürüyüş. Dedi:
* لتَقْرُبِنَّ قَرَباً جُلْذيَّا([24]) *
İbn Mukbil’in sözüne gelince:
ضرب النّواقيس فيه ما يفَرِّطه *** أيدِي الجَلاذِي وجُون ما يُعفِّينا([25])
O, Hristiyanları zikreder. **الجَلاذِيّ**: onun kavmi ve hizmetkârlarıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: ancak **جُلْذِيّاً** diye adlandırıldı; çünkü başının ortasını tıraş etti; böylece o yer, düz taşla benzetildi; o da **الجُلْذِي**dir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: bu beyitte **الجُونَ**un güvercinler olduğunu zannetmeye devam ettik; ötüşten kesilmezler; ta ki İbn Mukbil’in evlâdından birinden bana haber verilinceye kadar: **الجُون** kandillerdir; beyazlıkları sebebiyle böyle adlandırılmıştır. “**ما يعفِّين**”: sönmezler. Ve bu hizmetkârların çan çalmada gevşeklik göstermedikleri. Ve denilir: “**اجلوَّذَ**”, hızlandığında.

(**جلس**) **الجيم** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir ve tek bir asıldır; o da şeyde yükselmektir. Denilir: “**جَلَسَ الرجُل جُلوساً**”; bu, uykudan ve yatıştan sonra olur; eğer ayakta ise, ona muhalif olan hâl **القُعود**dur. Denilir: “**قام وقعد**”, ve “**أخذه المُقِيمُ والمُقْعد**”. **الجِلْسة**: oturanın üzerinde bulunduğu hâldir; denilir: “**جلس جِلْسةً حسنة**”. **الجَلْسة**: bir defalık oturuştur. Ve denilir: “**جَلَس الرّجُل**” yani **نَجْداً**’ya geldi; bu babın kıyasıdır; çünkü **نَجْداً** **الغور**un zıddıdır ve onda yükselme vardır. Ve **نَجْد**’e **الجَلْس** denilir. Ondan hadis: “**أنّه أعطاهم مَعَادِنَ القَبَلِيَّة غَوْريَّها وجَلْسيَّها**([26])”. Hüzeylî([27]) dedi:
إذا ما جَلَسْنَا لا تزال تَنُوبنا *** سُلَيمٌ لدى أبياتنا وهَوازِنُ([28])
Bir başkası dedi:
* وعن يمين الجالس المُنجِدِ([29]) *
Ve dedi([30]):
قُلْ للفرزْدَق والسَّفَاهةُ كاسْمِها *** إن كنتَ كارِهَ ما أمَرْتُكَ فاجْلِسِ([31])
Yani: **نَجْداً**’ya gel. Ebû Hâtim dedi: Ümmü’l-Heysem dedi: “**جَلَستِ الرّخَمة**” yani çöktüğünde. Ve **الجلْس**: yerin kalın/sert kısmıdır. Bundan: “**ناقةٌ جَلْس**” yani sert, şiddetli. İşte bu bab, gördüğün gibi süreklidir. A‘şâ’nın sözüne gelince:
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجً *** وَسِيسَنْبَرٌ والمَرْزَجُوشُ مُنَمْنَما([32])
Denilir ki o Farsçadır; o **جُلْشَان**([33])dır; gül serpintisi.

(**جلط**) **الجيم** ve **اللام** ve **الطاء**, azlığına rağmen kıyası sürekli bir asıldır; o da şeyin soyunmasıdır. Denilir: “**جلَطَ رأسه**” yani onu tıraş ettiğinde; ve “**جَلَط سَيفَه**” yani onu kınından çektiğinde.

(**جلع**) **الجيم** ve **اللام** ve **العين** tek bir asıldır; ve bir öncekinin yakınıdır. Hayâsı az kadına **جلِعَة** denilir; sanki hayâ örtüsünü açmıştır. Ve denilir: “**جَلِعَ فَمُ فلانٍ**”, dudağı büzülüp dişleri göründüğünde.
Halîl dedi: **المُجالَعة**: içki yahut taksim sırasında kavmin çekişmesi. Dedi:
* ولا فاحش عند الشَّرابِ مجالع([34]) *

(**جلف**) **الجيم** ve **اللام** ve **الفاء** tek bir asıldır; kesmeye ve soymaya delâlet eder. Denilir: “**جلَفَ الشّيءَ جَلْفاً**”, kökünü kazıdığında; o, **الجَرْف**ten daha şiddetlidir. Ve **رجل مُجَلَّف**: zaman onu **جلَّفه**; malını tüketti. Bu, Ferazdak’ın sözüdür:
وعَضُّ زمانٍ يابنَ مَرْوانَ لم يَدَعْ *** مِن المال إلاَّ مُسْحَتاً أوْ مُجَلَّفُ([35])
Ve **الجِلْفَة**: şeyden bir parçadır. Ve **الجِلْف**: başsız ve ayaksız yüzülmüş (hayvan)dır—bu yüzden “**هو جِلْفٌ جَافٍ**” derler—ve böyle adlandırıldı; çünkü uçları kesiktir.

(**جلق**) **الجيم** ve **اللام** ve **القاف** ne asıldır ne de fer‘dir. Ve **جِلَّق**: bir beldedir; Arapça değildir. Dedi:
لِلهِ دَرُّ عِصابةٍ نادمتُهم *** يوماً بِجِلَّقَ في الزَّمانِ الأوّلِ([36])
---------------------ـ
([1]) Asılda: “**الشيء**”; doğrusu **اللسان** ve **المجمل**’deki gibidir.
([2]) Asılda: “**النور**”; doğrusu A‘şâ divanında ve **اللسان**’da (**جلم**، **نسر**)dır.
([3]) Rü’be divanı 165 ve **اللسان** (**صلد**، **جله**، **موه**).
([4]) Asılda **الجيم**in fethasıyla ضبط edildi. **القاموس**’ta onun “kitap gibi” olduğu açıkça belirtilmiştir; bununla **اللسان**’da “kalem ضبطı”yla ضبط edildi.
([5]) Beyit **اللسان**’da (**جلا** 185) “**مع الجلا**” rivayetiyle; o doğrudur. O, A‘câc’ın divanında 26 ve **أراجيز العرب** 85’te bir urcûzedendir. Beyitten önce:
* وهل يرد ما خلا تخبيري *
([6]) Beyit, **الأصمعيات** 73’teki bir kasideden, Suhaym b. Vethîl er-Riyâhî’nindir. **الخزانة** (1: 123) ve **اللسان** (**جلا**)’ya bak. Daha önce (**بنو**) maddesinde s303’te geçti. **المجمل**’de onu **القلاخ بن حزن**’e nispet etti.
([7]) Asılda: “**فلما جلوها**” bir tahriftir; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’da (**جلا**)dır; daha önce (**أيم 166**) maddesinde ispat edilen doğru şekil üzere geçti. Divanda 79’da “**فلما اجتلاها**” rivayet edildi; **اللسان** sahibi bu rivayete dikkat çekti.
([8]) **المجمل**’de de onu nispet vermeksizin böyle okuttu; **اللسان**’da rivayet etmedi.
([9]) **التجليب**: arkasından ona bağırması ve onu öne geçmeye teşvik etmesidir.
([10]) **الجيم**in zammı ve kesriyle. **المجمل**’de: “**وجلب الرحل عيدانه ضماً وكسراً**”.
([11]) Asılda: “**أو ليس فيه ماء**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([12]) **المجمل**’de bu ضبطla böyle geldi. **القاموس**’ta: “**والجلبة بالضم القشرة تعلو الجرح عند البرء. والقطعة من الغيم**”.
([13]) Beyit **اللسان**’da (**جلب**) Teeabbata Şerran’ındır.
([14]) Beyit, onu mersiyeleyen, Amr Zî’l-Kelb’in kız kardeşi Cenûb’undur. **الحيوان** (2: 185/ 6: 329)’a bak.
([15]) **الجمهرة** (3: 188) metni: “**والجلج شبيه بالقلق زعموا**”.
([16]) Asılda: “**يتجرد له**”.
([17]) Böyle. Sahih bir Arapça kelimeyi kasteder.
([18]) Beyit, Ferazdak’ın divanında 217 ve **اللسان** (**جرر**)dedir.
([19]) A‘câc’ındır; bir aslanı vasfeder. Divanı 48 ve **اللسان** (**جلد**)’e bak. Ondan önce:
* وكل رئبال خضيب الكلكل *
([20]) A‘câc divanı 15 ve **اللسان** (**جلد**).
([21]) Beyit **اللسان** (**جلد**)dedir. Daha önce (**أول**) maddesinde s161’de geçti.
([22]) Asılda: “**من البعير**”.
([23]) Asılda: “**حور**” bir tahriftir. **الخُور**: قياس dışı olarak **خوارة**’nın cem‘idir; o da bol sütlü yumuşak (deve)dir.
([24]) Beyit İbn Miyâde’nindir. **اللسان** (**جلد**) ve **الخزانة** (4: 59). (**هيا**)da nispet vermeksizin okuttu.
([25]) Beyit **اللسان** (**جلذ**)dedir.
([26]) Metin **المجمل**’de de böyledir. Fakat **معجم البلدان**’da (**القبيلة** maddesi): “**هذا ما أعطى محمد رسول الله بلال بن الحارث، أعطاه معادن القبلية غوريها وجلسيها**”. **الإصابة** 730’a bak.
([27]) O, **المعطل الهذلي**’dir. Sonraki beytin kasidesi, Şınkîtî’nin **الهذليين** 108 yazmasındadır.
([28]) Asılda: “**لدى أبياتها**”; doğrusu Şınkîtî’nin **الهذليين** yazmasındandır.
([29]) Sadrı, **اللسان** (**جلس**) ve **معجم البلدان** (**الجلس**)’teki gibidir:
* شمال من غار به مفرعا *
([30]) Asılda: “**وقال أخي**”; “**أخي**” kelimesi sokulmuştur. **المجمل**’de yalnız “**وقال**”.
([31]) Beyit **اللسان**’da Abdullah b. Zübeyr’e yahut Mervân b. Hakem’e nispet edildi; bu son nispetle **معجم البلدان**’da geldi.
([32]) A‘şâ divanı 200 ve **اللسن** (**جلس**). Divan rivayeti: “**لنا جلسان عندها**”.
([33]) **معجم استينجاس** 1094 ve Cevâlîkî’nin **المعرب** 105’ine bak.
([34]) Bu mısraı **اللسان** (**جلع**)’da, kafiye kesriyle ضبط ederek okuttu.
([35]) Beyit, matla‘ı şu olan meşhur kasidesindendir:
عزفت بأعشاش وما كدت تعزف *** وأنكرت من حدراء ما كنت تعرف
Divanda 556’da: “**أو مجرف**” **الراء** ile; görünüşe göre o rivayet doğrudur; çünkü “**مجلف**” kasidede başka bir beytin kafiyesi olarak gelmiştir; o da:
وحتى مشى الحادي البطيء يسوقها *** لها نحص دام ودأي مجلف
Nahivcilerin bu beyitte sözü vardır. **الخزانة** (2: 347) ve **الإنصاف** 121 ve **نزهة الألباء** 14 ve İbn Kuteybe’nin **الشعراء** 299 Leiden baskısı ve Enbârî’nin **شرح المفضليات** 395’e bak.
([36]) Beyit Hassân’ındır; divanında 308 ve **اللسان** (**جلق**) ve Cevâlîkî’nin **المعرب** 101’inde.
ـ

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!جَلاَ القَوْمُ عن المَوْضِعِ ) ، وفي الصِّحاحِ : عن أَوطانِهم ؛ زادَ ابنُ سِيدَه : ( ومنه *!جَلْواً *!وجَلاءً *!وأَجْلَوْا ) : ) أَي ( تَفَرَّقُوا .
( وفي الصِّحاحِ : *!الجَلاءُ الخُروجُ من البَلَدِ ، وقد *!جَلَوْا .
( أَو جَلا مِن الخَوْفِ ، *!وأَجْلَى من الجَدْبِ ، ) هكذا فَرقَ أَبو زيْدٍ بينهما .

( و ) يقالُ : ( *!جَلاهُ الجَدْبُ ) يتعدَّى ولا يتعدَّى .
قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : جَلاهُ عن وَطَنِه *!فَجَلا ، أَي طَرَدَه فهَرَبَ . ( *!وأَجْلاهُ ) يتعدَّى ولا يتعدَّى ، كِلاهُما بالألِفِ . يقالُ : *!أَجْلَيت عن البَلَدِ *!وأَجْلَيْتهم أَنا *!وأَجلَوا عن القَتِيلِ ، لا غَيْر ، انْفَرَجُوا ؛ كما في الصِّحاحِ .
ومن الثُّلاثي المُتَعدِّي حدِيثُ الحَوْض : ( *!فيُجْلَوْن عنه ، أي يُنْفَوْن ويُطْرَدُونَ ، هكذا رُوِي ؛ والرِّوايَةُ الصَّحيحةُ بالحاءِ المُهْملَةِ والهَمْز .
ومن الَّلازِمِ قوْلُه تعالى : ﴿ولولا أَن كَتَبَ اللَّهُ عليهم *!الجلاءَ﴾ ، ومِن الرباعي المُتَعدِّي : قَوْلُهم : *!أَجْلاهُم السُّلْطانُ ، أَي أَخْرَجَهم .
وقالَ الرّاغبُ : أَبْرَزَهُم *!فَجَلوْا *!وأَجْلَوْا .
ومِن كلامِ العَرَبِ : فإِمَّا حَرْبٌ *!مُجْلِيةٌ وإمَّا سِلْمٌ مُخْزِيَةٌ ، أَي حَرْبٌ تُخْرجكم من دِيارِكُم أَو سِلْم تُخْزِيكم وتُذِلُّكم .
( *!واجْتَلاهُ ) : ) *!كأَجْلاهُ .
( و ) قالَ أَبو حنيفَةَ : ( جَلاَ النَّحْلَ ) *!يَجْلُوها ( *!جَلاءً : دَخَّنَ عليها ليَشْتار العَسَلَ ) ، ومنه قَوْلُ أَبي ذُؤَيْبٍ يَصِفُ النحْلَ والعاسِلَ :
فلمَّا *!جَلاَها بالأُيامِ تَحَيَّرَتْ
ثُباتٍ عليها ذُلُّها واكْتِالله بُهاوالأُيامُ : الدُّخانُ .
( و ) جَلا الصَّيقلُ ( السَّيفَ والمِرْآةَ ) ونحوَهُما ( جَلْواً ) ، بالفتْح ، ( *!وجِلاءً ) ، بالكسْرِ ، ( صَقَلَهُما ) ؛ ) واقْتَصَرَ الجوْهرِيُّ على السَّيْفِ وعلى المَصْدرِ الأَخيرِ .
( و ) مِن المجازِ : جَلا ( الهَمَّ عنه ) جَلْواً : ( أَذْهَبَهُ ) ؛ ) نَقَلَه الجوْهرِيُّ ولم يَذْكُر المَصْدرَ .

( و ) مِن المجازِ : جَلاَ ( فُلاناً الأَمْرَ ) ، أَي ( كَشَفَهُ عنه ) وأَظْهَرَه ؛ ومنه جَلاَ الله عنه المَرَضَ ؛ ( *!كجَلاَّهُ ) ، بالتَّشْديد ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿والنَّهارُ إذا *!جَلاَّها﴾ .
قالَ الفرَّاءُ : إذا جَلَّى الظُّلْمةَ فجازَتِ الكِنايَةُ عن الظُّلْمَةِ ولم تذكر في أَوَّلِه لأَنَّ معْناها مَعْروف ، أَلاَ تَرى أنَّك تقولُ : أَصْبَحتْ باردةً وأَمْسَتْ عَرِيَّةً وهَبَّتْ شمالاً ؛ فكنّ مُؤَنَّثاتٍ لم يَجْرِ لهُنَّ ذكْر لأنَّ معْناهنَّ مَعْروفٌ .
وقالَ الزجَّاجُ إذا بيَّنَ الشمسَ لأنَّها تبين إذا انْبَسَطَ .
( *!وجلاَ عنه وقَدِ *!انْجَلَى ) الهمّ والأَمْر ( *!وتَجَلَّى ) . ) يقالُ : *!انْجَلَتْ عنه الهُمُوم كما *!تَنْجلي الظُّلْمةُ .
وفي حديثِ الكُسوف : حتى *!تَجَلَّتِ الشَّمسُ ، أَي انْكَشَفَتْ وخَرَجَتْ من الكسوفِ .
وقالَ الرّاغبُ : *!التَّجَلِّي قد يكونُ بالَّذاتِ نَحْوَ : ﴿والنَّهارُ إذا *!تجَلَّى﴾ ؛ وقد يكونُ بالأَمْرِ والفِعْلِ نَحْو ﴿فلمَّا تَجَلَّى رَبّه للجَبَل﴾ .
قلت : قال الزجَّاجُ : أَي ظَهَرَ وبانَ ، قالَ : وهذا قَوْلُ أَهْلِ السُّنَّةِ وقالَ الحَسَنُ : تَجَلَّى بالنُّورِ العَرْش .
( و ) جَلاَ ( بثَوْبِه ) جَلْواً : ( رَمَى به ) ؛ ) عن الزجَّاج .
( وجَلاَ ) : ) إذا ( عَلاَ ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابيِّ .
( و ) جَلاَ ( العَرُوسَ على بَعْلِها

*!جَلْوَةً ، ويُثَلَّثُ ) ، واقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ على الكسْرِ ، ( *!وجِلاءً ) ، ككِتابٍ ، ) نَقَلَه الجوْهرِيُّ عن أَبي نَصْر ، ( و ) كَذلِكَ ( *!اجْتَلاَها ) : ) أَي ( عَرَضَها عليه *!مَجْلُوَّةً ) ، وقد *!جُلِيَتْ على زَوْجِها .
وفي الصِّحاحِ : *!جَلَوْتُ العَرُوسَ *!جِلاءً *!وجَلْوَةً *!واجْتَلَيْتُها : نَظَرْتُ إليها مَجْلُوَّةً .
( *!وجَلاَها *!وجَلاَّها زَوْجُها وَصِيفةً أَو غيرَها : أَعْطاها إيَّاها في ذلك الوَقْتِ ) ؛ ) التّخْفيفُ عن الأصمعيّ .
( *!وجِلْوَتُها ، بالكسْرِ : ما أَعْطاها ) مِن غُرَّةٍ أَو دَراهِمَ ؛ ومن التَّشْديدِ حَديثُ ابنِ سِيْرِين : كَرِهَ أنْ *!يَجْلِيَ امْرَأَتَه شيئاً ثم لا يَفِيَ به . ويقالُ : ما *!جِلْوَتُها ؛ فيقالُ : كذا وكذا .
( *!واجْتَلاهُ : نَظَرَ إليه ) ؛ ومنه اجْتِلاء الزَّوْج العَرُوس .
( *!والجَلاءُ ، كسَماءٍ : الأَمْرُ الجَلِيُّ ) البَيِّنُ الواضِحُ ؛ تقولُ منه : جَلاَ لي الخَبرُ أَي وَضَح ؛ هكذا ضَبَطَهُ الجوْهرِيُّ وأَنْشَدَ لزهيرٍ :
فإنَّ الحقَّ مَقْطَعُه ثَلاثٌ
يَمِينٌ أَو نِقارٌ أَو *!جَلاءُ قالَ يُريدُ الإقْرارَ .
قُلْتُ : وضَبَطَه الأزْهريُّ بكسْرِ الجيمِ ، وأَرادَ به البَيِّنةَ والشُّهودَ من *!المُجالاةِ ، وقد تقدَّمَ بيانُه في قطع .
( و ) مِن المجازِ : ( أَقَمْتُ ) عنْدَه ( جَلاءَ يَوْمٍ ) ، أَي ( بياضَه ) ؛ ) عن الزجَّاجِ ؛ قالَ الشاعِرُ :

ماليَ إنْ أَقْصَيْتَنِي من مقْعدِولا بهَذِي الأرْضِ من تَجَلُّدِ إلاَّ جَلاءَ اليومِ أَو ضُحَى غَدِ ( و ) *!الجِلاءُ ، ( بالكسْرِ : الكُحْلُ ) ، وكتابَتُه بالألِفِ عن ابنِ السِّكِّيت . وفي حدِيثِ أُمِّ سَلمة : ( أَنَّها كَرِهَتْ للمُعِدِّ أَنْ تَكْتَحِلَ *!بالجِلاءِ ) ، هو الإثْمدُ .
( أَو كُحْلٌ خاصٌّ ) يَجْلُو البَصَرَ ؛ وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ لبعضِ الهُذَلِيِّين ، هو أَبو المُثَلِّم :
وأَكْحُلْكَ بالصابِ أَو بالجَلاء
ففَتِّحْ لذلك أَو غَمِّض ( *!وجَلَّى ببَصَرِهِ *!تَجْلِيةً ) : ) إذا ( رَمَى به كما يَنْظُرُ الصَّقْر إلى الصَّيْدِ ؛ قالَ لبيدٌ :
فانْتَضَلْنا وابن سَلْمَى قاعِدٌ كعَتِيقِ الطيرِ يُغْضِي *!ويُجَلّ أَي *!ويُجَلِّي .
( و ) *!جَلَّى ( البازِيُّ تَجْلِيَةً *!وتَجَلِّياً ) بتشديد الياء : ( رَفَعَ رأْسَه ثم نَظَرَ ) وذلكَ إذا آنَسَ الصَّيْدَ ؛ قالَ ذو الرُّمَّة :
نَظَرْتُ كما جَلَّى على رأْسِ رَهْوَةٍ
من الطيرِ أَقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أَوْرَقُوقالَ ابنُ حَمْزة : *!التَّجلِّي في الصَّقْر أَنْ يُغْمِض عَيْنَه ثم يَفْتَحها ليكونَ أَبْصَر له ،*!فالتَّجَلِّي هو النَّظَر ؛ وأَنْشَدَ لرُؤْبَة :

جَلَّى بصيرُ العَيْنِ لم يُكَلِّلِ
فانقَضَّ يَهْوي من بَعيدِ المَخْتَلِقالَ ابنُ بَرِّي : ويقَوِّي قَوْلَ ابنِ حَمْزة بيتُ لبيدٍ المُتَقدِّم .
( *!والجَلا ) ، بالفتْحِ ( مَقْصُورَةً : انْحِسارُ مُقَدَّمِ الشَّعَرِ ) ؛ ) كتابَتُه بالأَلفِ مِثْل الجَلَه ؛ ( أَو ) هو أنْ يَبْلغَ انْحِسارُ الشَّعَرِ ( نِصْفَ الرَّأْسِ ، أَو هو دُونَ الصَّلَعِ ) ؛ ) وقد ( *!جَلِيَ ، كرَضِيَ ، *!جَلاً ، والنَّعْتُ *!أَجْلَى *!وجَلْواءُ ) . ) وفي صفَتِه صلى الله عليه وسلم ( أَنَّه أَجْلَى الجَبْهةِ ؛ وقد جاءَ ذلِكَ في صفَةِ الدجَّالِ أَيْضاً .
وقالَ أبو عبيدٍ : إذا انْحَسَرَ الشَّعَرُ عن نصفِ الرأْسِ ونحوِهِ فهو أَجْلَى ، وأَنْشَدَ :
مع *!الجَلا ولائِحِ القَتِيرِ ( وجَبْهَةٌ *!جَلْواءُ واسِعَةٌ .
( وسَماءٌ جَلْواءُ : مُصْحِيَةٌ ) ، كجَهْواء ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ عن الكِسائي .
وكَذلِكَ لَيْلَةٌ جَلْواءُ إذا كانتْ مُصْحِيَةٌ مُضِيئَةٌ .
( و ) قيل : ( *!الأَجْلَى الحَسَنُ الوجهِ الأنْزعُ .
( و ) مِن المجازِ : ( ابنُ جَلاَ الوَاضِحُ الأَمْرِ ) ؛ ) قالَ سُحَيْم بنُ وَثِيل الرّياحِي :
أَنا ابنُ جَلا وطَلاَّعُ الثَّنايا
مَتى أَضَعُ العِمامَةَ تَعْرِفُونيوقدِ اسْتَشْهَدَ الحجَّاجُ بقوْلِه هذا وأَرادَ : أَي أَنا الظاهِرُ الذي لا أَخْفى وكلُّ أَحدٍ يَعْرِفُني . يقالُ ذلكَ للرَّجُلِ إذا كانَ على الشرف بمكانٍ لا يَخْفى ؛ ومِثْلُه قَوْلُ القُلاخ :

أَنا القُلاخُ بنُ جَنابِ بنِ جَلا
أَخو خَناسِيرَ أَقُودُ الجَمَلاوقالَ سِيْبَوَيْه : جَلا فِعْل ماضٍ ، كأنَّه بمعْنَى جَلا الأُمورَ أَي أَوْضَحَها وكَشَفَها .
وفي الصِّحاحِ : قالَ عيسَى بنُ عُمَر إذا سُمِّي الرجلُ بقَتَلَ أَو ضَرَبَ ونحوِهِما لا يُصْرَف واسْتَدَلّ بهذا البيتِ .
وقالَ غيرُهُ : يَحْتَمِل هذا البيت وَجْهاً آخَرَ ، وهو أنّه لم يُنوِّنه لأنَّه أَرادَ الحِكايَةَ ، كأنَّه قالَ : أَنا ابنُ الذي يقالُ له جَلا الأُمور وكَشَفَها فلذلِكَ لم يَصْرِفْه .
وقالَ ابنُ بَرِّي : قوْلُه لم يُنوِّنْه لأنَّه فِعْلٌ وفاعِلٌ .
( كابنِ أَجْلَى ) ؛ ) ومنه قوْلُ العجَّاج :
لاقَوْا بهِ الحجاجَ والإِصْحارَا
به ابن أَجْلَى وافَقَ الإسْفارَابه أَي بذلك المَكانِ ، وقوْلُه الإصْحارَ : أَي وَجَدُوه مُصْحِراً . ووَجَدُوا به ابنَ أَجْلَى كما تقولُ : لَقِيْت به الأسَدَ .
( و ) ابنُ جَلا : ( رجُلٌ م ) مَعْروفٌ من بَني لَيْث كان صاحِبَ فتْكٍ يَطْلعُ في الغاراتِ مِن ثَنِيَّةِ الجَبَلِ على أَهْلِها ، سُمِّي بذلِكَ لوُضُوح أَمْرِه .
( *!وأَجْلَى يَعْدُو ) : ) أَي ( أَسْرَعَ ) بعضَ الإسْراعِ .
( و ) أَجْلَى : ( ع ) بينَ فلجة ومَطْلعِ الشمسِ فيه هُضَيْباتٌ حُمْر وهي تُنْبِتُ النّصِيَّ والصِّلِّيانَ ، والصَّوابُ فيه أَجَلَى ، كجَمَزَى بالتحريكِ ، وقد تقدَّمَ له في اجل ، وهناك مَوْضِعه وتقَدَّمَ الشاهِدُ فيه .

( *!وجَلْوَى ، كسَكْرَى : ة .
( و )*!جَلْوَى : ( أَفْراسٌ ) ، منها : فَرَسُ خُفاف بنِ نُدْبة ؛ قالَ :
وقَفْتُ لها جَلْوَى وقد قامَ صُحْبتي
لأَبْنِيَ مَجْداً أَو لأَثْأَرَ هالِكاوأَيْضاً فَرَسُ قِرْواشِ بنِ عَوْفٍ وهي الكُبْرى ، قالَهُ الأصْمعيُّ .
وأَيْضاً فَرَسٌ لبَني عامِرِ بنِ الحارِثِ .
وقالَ ابنُ الكَلْبي في أنسابِ الخيلِ : جَلْوَى فَرَسٌ كانتْ لبَني ثَعْلَبة بن يَرْبُوع ، وهو ابنُ ذي العِقال ، قالَ : وله حدِيثٌ طويلٌ في حرْبِ غَطَفان .
وأَيْضاً فَرَسُ عبْدِالرحمانِ بنِ صَفْوان بنِ قدامَةَ ، وقتيبَةَ بنِ مُسْلم وهي الصُّغْرى ، والصّراع بنِ قَيْس بنِ عدِيَ .
( *!والجَلِيُّ ، كغَنِيِّ : الواضِحُ ) من الأُمورِ ، وهو ضِدُّ الخَفِيِّ . ويقالُ : خَبَرٌ *!جَلِيٌّ ، وقياسٌ جَلِيٌّ ؛ ولم يُسْمَع فيه *!جالٍ ، قالَهُ الرّاغبُ .
( و ) يقالُ : ( فَعَلْتُه من *!أَجْلاكَ ) ، بالفتْحِ ( ويُكْسَرُ : أَي من أَجْلِكَ .
( *!والجالِيَةُ ) : ) الذين جَلَوْا عن أَوْطانِهم : يقالُ : فلانٌ اسْتُعْمِل على *!الجالِيَة ، أَي على جِزْيَةِ ( أَهْلِ الذِّمَّةِ ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ .
وإنَّما سُمّوا بذلِكَ ( لأنَّ عُمَرَ ) بنَ الخَطَّابِ ، ( رِضَي الله تعالى عنه ، *!أَجْلاهُمْ عن جَزِيرَةِ العَرَبِ ) لمَا تقدَّمَ مِن أَمْرِ النبيِّ صلى الله عليه وسلم فيهم فسُمُّوا *!جالِيَةً ولَزِمَهم هذا الاسمُ أَيْنَ حَلُّوا ، ثم لَزِمَ كلّ مَنْ لَزِمَتْه الجِزْيَةُ من أهْلِ الكِتابِ بكلِّ بلَدٍ وإن لم *!يُجْلَوْا عن أَوْطانِهم .
( و ) يقالُ : ( ما *!جِلاؤُهُ ، بالكسْرِ : أَي بماذا يُخاطَبُ مِن ) الأسْماءِ

و ( الألْقابِ الحَسَنةِ ) فيعظُم به .
( *!واجْلَوْلَى : خَرَجَ مِن بَلَدٍ إلى بَلَدٍ ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابيِّ .
( ومحمدُ بنُ ) الحَسَنِ بنِ ( *!جَلْوانَ ) الخليليُّ البُخارِيُّ عن صالحِ جَزَرَةَ ؛ ضَبَطَه الحافِظُ بالكسْرِ .
( *!وجَلْوانُ بنُ سَمُرَةَ ) بنِ مَاهان بنِ خاقان بنِ عُمَر بنِ عبْدِالعَزيزِ بنِ مَرْوان الأُمويُّ البُخارِيُّ الرحَّالُ سَمِعَ أَبا بكْرِ بن المُقْرِىء ، وعنه ابْنُه جعيد ؛ ( ويُكْسَرُ ) ضَبَطَه الحافِظُ بالفتْحِ ، وفي الأوَّل بالكسْرِ ؛ وكذا الصَّاغانيُّ .
وظاهِرُ سِياقِ المصنِّفِ يَقْتضِي أنَّ الكسْرَ في الثاني ، فلو قالَ محمدُ بنُ جَلْوانَ ويُكْسَر وجِلْوان بنُ سَمُرَة ، ( مُحدِّثانِ ) لأصابَ المحزَّ .
( وابنُ *!الجَلاَّ ، مُشَدَّدَةً مَقْصورَةً : مِن كبارِ الصُّوفيةُ ) ، هو أَبو عبدِ اللَّهِ أَحمدُ بنُ يَحْيَى بنِ الجَلاَّ البَغْداديُّ نَزَلَ الشامَ وسَكَنَ الرَّمْلة وصَحِبَ ذا النّونِ المِصْري وأَبا تُرابٍ النَّخْشبيّ ، تُوفي سَنَة 306 .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الجَالَةُ : مثْلُ الجالِيَةِ ، نَقَلَه الجوْهرِيُّ .
*!واجْتَلى النَّحْل *!اجْتِلاءً مثْلُ *!جَلاَها ، وبه يُرْوَى قَوْلُ أَبي ذُؤَيْبٍ السابق :
فلمَّا *!اجْتَلاها بالأُيامِ تَحَيَّرَتْ *!وجَلْوَةُ النَّحْل : طَرْدُها بالدُّخانِ .
وجَلا : إذا اكْتَحَل ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
وجَلا له الخَبَرُ : وَضُحَ .
*!والجِلاءُ ، بالكسْرِ : الإقْرارُ ؛ وبه رُوِي قَوْلُ زُهيرٍ السابق .

*!والجَلِيَّةُ الخَبَرُ اليَقِين . يقالُ : أَخْبرني عن *!جَلِيَّةِ الأمْرِ أَي عن حقِيقَتِه ؛ قالَ النابغَةُ :
وآبَ مُضِلُّوه بغيرِ *!جَلِيَّةٍ
وغُودِرَ بالجَوْلانِ جَرْمٌ ونائِلُأَي جاءَ دافِنُوه بخَبرِ ما عايَنُوه .
وقالَ ابنُ بَرِّي : *!الجليَّةُ البَصيرَةُ ، يقالُ عينٌ *!جَلِيَّةٌ ؛ قالَ أَبو دُوَاد :
بَلْ تَأَمَّلْ وأَنتَ أَبْصَرُ منِّي
قَصْدَ دَيْرِ السَّوادِ عَينٌ جَلِيَّةْوهو *!يُجَلِّي عن نفْسِه : أَي يُعَبِّر عن ضَمِيرِه .
*!والجِلِّيان ، كصِلِّيان : الإظْهارُ والكَشْفُ .
*!واجْتَلَى السَّيْف لنَفْسِه ؛ ومنه قَوْلُ لبيدٍ :
*!يَجْتَلِي نُقَبَ النِّصالِ ويَجوزُ في الكُحْلِ *!الجَلاَ *!والجِلاَ ، بالفتْحِ والكسْر مَقْصوراً ، فالفتْحُ والقَصْر عن النحَّاس وابنِ وَلاَّد وبهما رَوَيا قَوْلَ الهُذَليّ السابق ، وضَبَطَه المُهلّبيُّ كسَحابٍ وبه رَوَى البَيْتَ المَذْكُورَ .
*!وجَلَتِ المَاشِطَةُ العَرُوسَ : زَيَّنَتْها .
وجَلاَ الجَبينَ *!يَجْلَى *!جَلاً : لُغَةٌ في جَلِيَ ، كرَضِيَ ؛ عن أَبي عبيدٍ .
*!والمَجالِي : ما يُرَى من الرأْسِ إذا اسْتَقْبَلْت الوَجْه ؛ قالَ أَبو محمدٍ الفَقْعسيُّ ، واسْمُه عبدُاللَّهِ بنُ رِبْعيّ :

قالتْ سُلَيْمى إنني لا أَبْغِيهْأَراهُ شيْخاً ذَرِئَتْ *!مَجالِيهْ يُقْلي الغَواني والغَوانِي تَقْلِيهْ قالَ الفرَّاءُ : الواحِدُ *!مَجْلىً واشْتِقاقُه من الجَلا ، وهو ابْتِداءُ الصَّلَعِ إذا ذَهَبَ شَعَرُ رأْسِه إلى نصْفِه .
وقالَ الأصْمعيُّ : *!جالَيْتُه بالأَمْرِ وجالَحْتُه إذا جاهرْته ، وأَنْشَدَ :
مُجالحَة ليس *!المُجالاةُ كالدَّمَسْ *!وتَجَالَيْنا : انْكَشَفَ حالُ كلِّ واحِدٍ منَّا لصاحِبِه .
*!واجْتَلَيْتُ العِمَامَةَ عن رأْسِي : إذا رَفَعْتها مع طَيِّها عن جَبِينك ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
وابنُ *!أَجْلَى : الأَسَدُ ، وأَيْضاً الصُّبْح ، وبه فُسِّرَ قَوْلُ العجَّاجِ .
*!وأَجْلَى عنه الهَمَّ : إذا فَرَّجَ عنه ؛ نَقَلَه الليْثُ .
*!وجُلَيُّ ، كسُمِيَ : ابنُ أَحْمس بنِ ضبيعَةَ بنِ نزارٍ ، بَطْنٌ مِن العَرَبِ مِن ولدِهِ جماعَةُ عُلماء شُعَراء ؛ قالَ المُتَلَمس :
يكونُ نَذِيرٌ من وَرَائِي جُنَّةً
ويَنْصُرُني منْهُمْ *!جُلَيَ وأَحْمَسُ *!والتَّجَلِّي عنْدَ الصُّوفيةِ ما يَنْكَشفُ للقُلوبِ مِن أَنْوارِ الغيوبِ وهو ذاتيٌّ وصفاتي ، ولهم في ذلك تَفاصِيلُ ليسَ محلّها هنا .

*!والجاليةُ : قَرْيَةٌ بالدقهلية بالقُرْبِ مِن المَنْصورَةِ ، ومنها الشيخُ شَهابُ الدِّيْن أَحمدُ بنِ محمدٍ *!الجاليُّ الشافِعِيُّ المُدرِّسُ بالجامِعِ الكبيرِ بالمَنْصورَةِ ، وهو مِن أَقْرانِ مَشايخِنا .
*!وجُوَيْليُّ ، مُصَغّراً : اسمٌ .
*!وجِلاوَةُ ، بالكسْرِ : قَبيلَةٌ ، منهم : أَبو الحَسَنِ عليٌّ بنُ عبدِ الصَّمدِ المالِكِيُّ *!الجِلاوِيُّ أَحَدُ الفُضَلاءِ بمِصْرَ ، ماتَ سَنَة 782 ؛ ضَبَطَه الحافِظُ .

##### Türkçe

: ( ve ( **جَلاَ القَوْمُ عن المَوْضِعِ** ) , ve **الصِّحاحِ**’ta: onların yurtlarından; İbn Sîde artırdı: ( ve ondan **جَلْواً** ve **جَلاءً** ve **أَجْلَوْا** ): ) yani ( dağıldılar.

( ve **الصِّحاحِ**’ta: **الجَلاءُ** beldeden çıkıştır; ve gerçekten **جَلَوْا**.

( yahut korkudan **جَلا** , ve kıtlıktan **أَجْلَى** , ) Ebû Zeyd ikisi arasında böyle ayırdı.

( ve ) denilir: ( **جَلاهُ الجَدْبُ** ) geçişli olur ve geçişsiz olur.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Onu yurdundan **جَلاهُ** da (o da) **فَجَلا**; yani onu kovdu da o kaçtı. ( **وأَجْلاهُ** ) geçişli olur ve geçişsiz olur; ikisi de elif iledir. Denilir: **أَجْلَيت عن البَلَدِ** ve ben onları **أَجْلَيْتهم** ve **أَجلَوا عن القَتِيلِ**; başka değil; açıldılar; **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi.
Geçişli üçlüden havuz hadisi: ( **فيُجْلَوْن عنه** , yani sürülürler ve kovulurlar; böyle rivayet olundu; doğru rivayet **الحاءِ المُهْملَةِ** ve hemze iledir.
Lâzımdan Yüce sözü: ﴿ve eğer Allah onlara **الجلاءَ** yazmamış olsaydı﴾ , ve geçişli dörtlüden: onların sözü: **أَجْلاهُم السُّلْطانُ** , yani onları çıkardı.
Râgıb dedi: Onları ortaya çıkardı; böylece **فَجَلوْا** ve **أَجْلَوْا**.
Arapların sözünden: ya bir **مُجْلِيةٌ** savaş ya da bir **مُخْزِيَةٌ** barış; yani sizi diyarlarınızdan çıkaran bir savaş yahut sizi utandıran ve zelil eden bir barış.
( **واجْتَلاهُ** ): ) **كأَجْلاهُ**.

( ve ) Ebû Hanîfe dedi: ( **جَلاَ النَّحْلَ** ) onu **يَجْلُوها** ( **جَلاءً**: balı sağmak için üzerine duman verdi ), ve ondan Ebû Züeyb’in, arıyı ve bal toplayanı vasfederken sözü:
فلمَّا **جَلاَها** بالأُيامِ تَحَيَّرَتْ
ثُباتٍ عليها ذُلُّها واكْتِالله بُها
ve **الأُيامُ**: dumandır.

( ve ) saykal ( kılıcı ve aynayı ) ve benzerlerini ( **جَلْواً** ) fetha ile, ( **وجِلاءً** ) kesra ile, ( ikisini parlatıp cilaladı ); ) Cevherî yalnız kılıçla ve son masdar ile yetindi.
( ve ) mecazdan: ( gamı ondan ) **جَلا** **جَلْواً**: ( onu giderdi ); ) Cevherî onu nakletti ve masdarı zikretmedi.

( ve ) mecazdan: ( falana işi ) **جَلاَ** , yani ( onu ondan açığa çıkardı ) ve onu ortaya koydu; ve ondan: Allah ondan hastalığı **جَلاَ**; ( **كجَلاَّهُ** ) şeddeli; ve ondan Yüce sözü: ﴿ve gündüz, onu **جَلاَّها** ettiği zaman﴾.
Ferrâ dedi: karanlığı giderip açtığı zaman; böylece karanlığa zamirle kinaye caiz oldu ve başında zikredilmedi; çünkü manası bilinir; görmez misin ki sen dersin: sabahladı soğuk, akşamladı çıplak, kuzey esti; hepsi müennestir, onlar için bir anma cereyan etmedi; çünkü manaları bilinir.
Zeccâc dedi: güneşi beyan ettiği zaman; çünkü o yayıldığı zaman belirginleşir.
( ondan **جلاَ** ve gerçekten **انْجَلَى** ) gam ve iş ( **وتَجَلَّى** ). ) denilir: ondan gamlar **انْجَلَتْ**; tıpkı karanlığın **تَنْجلي** olması gibi.
Küsûf hadisinde: güneş **تَجَلَّتِ** oluncaya kadar; yani açıldı ve tutulmadan çıktı.
Râgıb dedi: **التَّجَلِّي** bazen zat ile olur; şu gibi: ﴿ve gündüz, **تجَلَّى** ettiği zaman﴾; bazen de iş ve fiil ile olur; şu gibi ﴿Rabbi dağa **تَجَلَّى** edince﴾.
Dedim: Zeccâc dedi: yani göründü ve belli oldu; dedi: bu Ehl-i sünnetin sözüdür. Hasan dedi: Arş nûr ile **تَجَلَّى** etti.

( ve ) ( elbisesiyle ) **جَلاَ** **جَلْواً**: ( onunla attı ); ) Zeccâc’dan.
( ve **جَلاَ** ): ) ( yükseldiği ) zaman; ) İbnü’l-A‘râbî’den.
( ve ) ( gelini kocasına ) **جَلاَ** ( **جَلْوَةً** , ve üç vecihli kılınır ), Cevherî kesra ile yetindi, ( **وجِلاءً** ), kitap gibi, ) Cevherî onu Ebû Nasr’dan nakletti; ( ve ) aynı şekilde ( **اجْتَلاَها** ): ) yani ( onu ona **مَجْلُوَّةً** olarak arz etti ), ve gerçekten kocasına **جُلِيَتْ**.
**الصِّحاحِ**’ta: gelini **جَلَوْتُ** **جِلاءً** ve **جَلْوَةً** ve onu **اجْتَلَيْتُها**: onu **مَجْلُوَّةً** olarak gördüm.
( **وجَلاَها** ve **وجَلاَّها** kocası ona bir hizmetçi yahut başkasını: o vakitte ona onu verdi ); ) hafifletme Asma‘î’dendir.
( **وجِلْوَتُها** , kesra ile: ona verdiği şey ) bir **غُرَّةٍ** yahut dirhemlerden; şeddeden İbn Sîrîn hadisi: karısına bir şey **يَجْلِيَ** edip sonra onu yerine getirmemesini kerih gördü. Ve denilir: onun **جِلْوَتُها** nedir; denilir: şöyle şöyle.
( **واجْتَلاهُ**: ona baktı ); ve ondan: kocanın gelini **اجْتِلاء** etmesi.
( **والجَلاءُ** , sema gibi: **الأَمْرُ الجَلِيُّ** ) açık, belirgin, vazıh iş; ondan dersin: haber bana **جَلاَ** oldu, yani açık oldu; Cevherî onu böyle ضبط etti ve Züheyr’den okudu:
فإنَّ الحقَّ مَقْطَعُه ثَلاثٌ
يَمِينٌ أَو نِقارٌ أَو **جَلاءُ**
dedi: ikrarı kasteder.
Dedim: Ezherî onu cim’in kesrası ile ضبط etti ve onunla **المُجالاةِ**’den olan beyyineyi ve şahitleri kastetti; onun beyanı “قطع”ta geçti.

( ve ) mecazdan: ( yanında ) ( bir günün **جَلاءَ**’ı kadar ) ikamet ettim; yani ( onun beyazlığı ); ) Zeccâc’dan; şair dedi:
ماليَ إنْ أَقْصَيْتَنِي من مقْعدِ
ولا بهَذِي الأرْضِ من تَجَلُّدِ
إلاَّ جَلاءَ اليومِ أَو ضُحَى غَدِ

( ve ) **الجِلاءُ** , ( kesra ile: sürme )dir; yazımı elif iledir, İbnü’s-Sikkît’ten. Ümmü Seleme hadisinde: ( onun, iddet bekleyene **بالجِلاءِ** sürmelenmesini kerih gördüğü ), o **الإثْمدُ**’dir.
( yahut özel bir sürme ) ki görmeyi açar; Cevherî bazı Hüzellilerden, o Ebû’l-Müsellim’dir, okudu:
وأَكْحُلْكَ بالصابِ أَو بالجَلاء
ففَتِّحْ لذلك أَو غَمِّض

( **وجَلَّى ببَصَرِهِ تَجْلِيةً** ): ) ( onunla attığı zaman; tıpkı şahinin avına bakması gibi ); Lebîd dedi:
فانْتَضَلْنا وابن سَلْمَى قاعِدٌ
كعَتِيقِ الطيرِ يُغْضِي **ويُجَلّ**
yani **ويُجَلِّي**.
( ve ) **جَلَّى** ( doğan **تَجْلِيَةً** ve **تَجَلِّياً** ) yâ’yı şeddeli: ( başını kaldırdı sonra baktı ); bu, avı sezdiği zamandır; Zü’r-Rumme dedi:
نَظَرْتُ كما جَلَّى على رأْسِ رَهْوَةٍ
من الطيرِ أَقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أَوْرَقُ
İbn Hamza dedi: doğanda **التَّجلِّي** gözünü kapatıp sonra açmasıdır ki daha iyi görsün; böylece **التَّجَلِّي** bakıştır; Ru’be’ye okudu:
جَلَّى بصيرُ العَيْنِ لم يُكَلِّلِ
فانقَضَّ يَهْوي من بَعيدِ المَخْتَلِ
İbn Berrî dedi: İbn Hamza’nın sözünü, geçen Lebîd beyti güçlendirir.

( **والجَلا** ), fetha ile ( kısaltılmış: saçın ön kısmının çekilmesi )dir; ) yazımı elif iledir, **الجَلَه** gibi; ( yahut ) saçın çekilmesinin ( başın yarısına ulaşmasıdır; yahut kellikten aşağıdır ); ) ve gerçekten ( **جَلِيَ** , **رَضِيَ** gibi, **جَلاً**; ve sıfat **أَجْلَى** ve **جَلْواءُ** ). ) Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: ( onun alınca **أَجْلَى** olduğu; ve bu, Deccâl’in sıfatında da gelmiştir.
Ebû Ubeyd dedi: saç başın yarısından ve benzerinden çekilirse o **أَجْلَى**’dır; ve okudu:
مع **الجَلا** ولائِحِ القَتِيرِ
( ve alın **جَلْواءُ** geniştir.
( ve gök **جَلْواءُ**: açık )tır ), **جَهْواء** gibi; Cevherî onu Kisâî’den nakletti.
Aynı şekilde **جَلْواءُ** gece, açık ve aydınlık olduğu zaman.
( ve ) denildi: ( **الأَجْلَى** güzel yüzlü, saç çizgisi geriye çekilmiş olandır.
( ve ) mecazdan: ( **ابنُ جَلاَ** açık iş sahibi )dir; ) Suhaym b. Vethîl er-Riyâhî dedi:
أَنا ابنُ جَلا وطَلاَّعُ الثَّنايا
مَتى أَضَعُ العِمامَةَ تَعْرِفُونِي
Haccâc onun bu sözüyle istişhad etti ve şunu kastetti: yani ben gizlenmeyen zahirim ve herkes beni tanır. Bu, şerefli bir yerde olup gizlenmeyen adam için söylenir; ve bunun benzeri Kulâh’ın sözü:
أَنا القُلاخُ بنُ جَنابِ بنِ جَلا
أَخو خَناسِيرَ أَقُودُ الجَمَلا
Sîbeveyh dedi: **جَلا** geçmiş fiildir; sanki **جَلا الأُمورَ** manasındadır; yani onları açıkladı ve açığa çıkardı.
**الصِّحاحِ**’ta: Îsâ b. Ömer dedi: adam **قَتَلَ** yahut **ضَرَبَ** ve benzerleriyle adlandırılırsa tenvin almaz; ve bu beyitle delil getirdi.
Başkası dedi: bu beyit başka bir vecih de ihtimal eder; o da şudur: onu tenvinlemedi; çünkü hikâyeyi kastetti; sanki dedi ki: ben, “işleri **جَلا** etti ve açığa çıkardı” denilenin oğluyum; bu yüzden onu sarf etmedi.
İbn Berrî dedi: “onu tenvinlemedi” sözü; çünkü o fiil ve faildir.
( **كابنِ أَجْلَى** ); ) ve ondan A‘câc’ın sözü:
لاقَوْا بهِ الحجاجَ والإِصْحارَا
به ابن أَجْلَى وافَقَ الإسْفارَا
**به** yani o mekânda; ve onun **الإِصْحارَ** sözü: yani onu açık buldular. Ve onda **ابن أَجْلَى**’yı buldular; tıpkı senin “onda aslanla karşılaştım” demen gibi.
( ve ) **ابنُ جَلا**: ( bilinen bir adamdır ) Benî Leys’tendir; baskınlarda dağın geçidinden onların halkına çıkan bir baskın sahibi idi; işinin açıklığı sebebiyle bununla adlandırıldı.
( **وأَجْلَى يَعْدُو** ): ) yani ( biraz hızlanarak koştu ).
( ve ) **أَجْلَى**: ( bir yer adıdır ) Felce ile güneşin doğduğu yer arasında; onda kırmızı küçük tepeler vardır; ve **النّصِيَّ** ve **الصِّلِّيانَ** bitirir; doğrusu onda **أَجَلَى**’dır, harekeli **جَمَزَى** gibi; onun “أجل” maddesinde geçti; ve orada yeri vardır; ve şahidi onda geçti.

( *!وجَلْوَى ، كسَكْرَى : ة .
( ve ) *!جَلْوَى : ( atlar ) (dır); onlardan: خُفاف بنِ نُدْبة’nin atı; dedi ki:
Onun için *!جَلْوَى’da durdum; hâlbuki arkadaşlarım kalkmıştı,
Bir şan inşa edeyim yahut helâk olmuş birinin öcünü alayım diye
Ve yine عَوْفٍ بنِ قِرْواشِ’ın atı; o da büyüğüdür; bunu الأصْمعيُّ söylemiştir.
Ve yine بنو عامِرِ بنِ الحارِثِ’e ait bir at.
Ve ابنُ الكَلْبي atların neseblerinde dedi ki: *!جَلْوَى, بنو ثَعْلَبة بن يَرْبُوع’a ait bir attır; o, ذي العِقال’ın oğludur; dedi ki: ve onun غَطَفان savaşı hakkında uzun bir hadisi vardır.
Ve yine عبْدِالرحمانِ بنِ صَفْوان بنِ قدامَةَ’nın atı, ve قتيبَةَ بنِ مُسْلم’in (atı); o da küçüğüdür; ve الصّراع بنِ قَيْس بنِ عدِيَ (nin atı).
( *!والجَلِيُّ ، كغَنِيِّ : الواضِحُ ) işlerden; ve o, **الخَفِيِّ**’nin zıddıdır. Ve denir ki: *!جَلِيٌّ bir haber, ve جَلِيٌّ bir kıyas; onda *!جالٍ işitilmemiştir; bunu الرّاغبُ söylemiştir.
( ve ) denir ki: ( onu *!أَجْلاكَ’ten yaptım ), فتح ile (ve كسر edilir: yani senden dolayı.
( *!والجالِيَةُ ) : ) yurtlarından sürülüp çıkanlar: denir ki: falan kimse *!الجالِيَة üzerine görevlendirildi; yani ( **أَهْلِ الذِّمَّةِ**’nin ) cizyesi üzerine; ) **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Ve ancak bununla adlandırıldılar ( çünkü عُمَرَ ) بنَ الخَطَّابِ, ( Allah Teâlâ ondan razı olsun, onları *!أَجْلاهُمْ **جَزِيرَةِ العَرَبِ**’den sürdü ) onlar hakkında Peygamber صلى الله عليه وسلم’in emrinden önce geçen şey sebebiyle; böylece *!جالِيَة diye adlandırıldılar ve bu ad, nerede konaklasalar onlara yapıştı; sonra her beldede, yurtlarından *!يُجْلَوْا olmasalar bile, kitap ehli içinden cizye kendisine gerekli olan herkes için (bu ad) yapıştı.
( ve ) denir ki: ( onun *!جِلاؤُهُ nedir, كسر ile: yani hangi isimlerden )

ve ( güzel lakaplardan ) kendisiyle hitap olunur da onunla büyür.
( *!واجْلَوْلَى : bir beldeden bir beldeye çıktı )؛ ) ابنِ الأعْرابيِّ’den.
( ومحمدُ بنُ ) الحَسَنِ بنِ ( *!جَلْوانَ ) الخليليُّ البُخارِيُّ, صالحِ جَزَرَةَ’dan; hâfız onu كسر ile ضبط etti.
( *!وجَلْوانُ بنُ سَمُرَةَ ) بنِ مَاهان بنِ خاقان بنِ عُمَر بنِ عبْدِالعَزيزِ بنِ مَرْوان الأُمويُّ البُخارِيُّ seyyah; أَبا بكْرِ بن المُقْرِىء’i işitti; ondan da oğlu جعيد (rivayet etti); ( ve كسر edilir ); hâfız onu فتح ile ضبط etti; birincide ise كسر ile; الصَّاغانيُّ de böyle (yaptı).
Müellifin سياقının zahiri, ikincide كسر’in gerekli olduğunu iktiza eder; öyleyse “محمدُ بنُ جَلْوانَ ve كسر edilir, ve جِلْوان بنُ سَمُرَة” (iki muhaddis) deseydi, hedefi tutturmuş olurdu.
( وابنُ *!الجَلاَّ ، مُشَدَّدَةً مَقْصورَةً : büyük sûfîlerdendir )؛ o, أَبو عبدِ اللَّهِ أَحمدُ بنُ يَحْيَى بنِ الجَلاَّ البَغْداديُّ’dir; Şam’a indi ve الرَّمْلة’de oturdu; ذا النّونِ المِصْري ve أَبا تُرابٍ النَّخْشبيّ ile sohbet etti; 306 senesinde vefat etti.
Ona istidrâk olunanlardandır:
*!الجَالَةُ : *!الجالِيَة gibi; onu الجوْهرِيُّ nakletti.
*!واجْتَلى النَّحْل *!اجْتِلاءً, *!جَلاَها gibi; ve bununla أَبي ذُؤَيْبٍ’in önce geçen sözü rivayet olunur:
Günlerle onu *!اجْتَلاها edince şaşırıp kaldı
*!وجَلْوَةُ النَّحْل : dumanla onu kovmaktır.
Ve جَلا: sürme çektiği zaman; ابنِ الأعْرابيِّ’den.
Ve ona haber جَلا oldu: açık oldu.
*!والجِلاءُ, كسر ile: ikrardır; ve bununla زُهيرٍ’in önce geçen sözü rivayet olundu.

*!والجَلِيَّةُ: kesin haberdir. Denir ki: bana işin *!جَلِيَّة’sinden haber ver; yani hakikatinden; النابغَة dedi ki:
Saptıranları, bir *!جَلِيَّة olmaksızın döndüler
Ve الجَوْلان’da جَرْم ve نائِل bırakıldı
Yani onu gömen, gördükleri şeyin haberiyle geldi.
Ve ابنُ بَرِّي dedi ki: *!الجليَّة basirettir; denir ki: *!جَلِيَّة bir göz; أَبو دُوَاد dedi ki:
Bilakis düşün; sen benden daha iyi görensin,
Deyrِ السَّواد’a yönelişi: *!جَلِيَّة bir göz
Ve o, kendi nefsinden *!يُجَلِّي eder: yani içindekini ifade eder.
*!والجِلِّيان, صِلِّيان gibi: izhar ve keşiftir.
*!واجْتَلَى السَّيْف’i kendisi için; ve ondan لبيدٍ’in sözü:
*!يَجْتَلِي nîzelerin deliklerini
Ve sürmede *!الجَلاَ ve *!الجِلاَ caiz olur; فتح ve كسر ile, مقصور olarak; فتح ve قصر, النحَّاس ve ابنِ وَلاَّد’dan; ve ikisiyle هُذَليّ’ün önce geçen sözünü rivayet ettiler; المُهلّبي onu سَحاب gibi ضبط etti ve onunla zikredilen beyti rivayet etti.
*!وجَلَتِ المَاشِطَةُ العَرُوسَ: onu süsledi.
Ve جَلاَ الجَبينَ *!يَجْلَى *!جَلاً: جَلِيَ’te bir lugattır; رَضِيَ gibi; أَبي عبيدٍ’den.
*!والمَجالِي: yüze karşı durduğunda baştan görünen şeydir; أَبو محمدٍ الفَقْعسيُّ söyledi; adı عبدُاللَّهِ بنُ رِبْعيّ’dir:

Sُلَيْمى dedi: ben onu istemiyorum;
Onu bir ihtiyar görüyorum; *!مَجالِيه’i dökülmüş;
Genç kadınları tiksindirir; genç kadınlar da onu tiksinir
الفرَّاء dedi ki: tekili *!مَجْلى’dır; iştikakı الجَلا’dandır; o, başının saçının yarısına kadar gidince kellik başlangıcıdır.
Ve الأصْمعيُّ dedi ki: *!جالَيْتُه بالأَمْرِ ve جالَحْتُه, ona açıktan söylediğim zaman; ve inşad etti:
Müجالحَة; *!المُجالاة karanlık gibi değildir
Ve *!تَجَالَيْنا: her birimizin hâli, arkadaşına açığa çıktı.
*!واجْتَلَيْتُ العِمَامَةَ عن رأْسِي: onu, katıyla birlikte, alnından kaldırdığın zaman; onu الجوْهرِيُّ nakletti.
Ve ابنُ *!أَجْلَى: aslandır; ve yine sabahtır; bununla العجَّاجِ’in sözü tefsir edildi.
*!وأَجْلَى عنه الهَمَّ: ondan giderdiği zaman; onu الليْثُ nakletti.
*!وجُلَيُّ, سُمِيَ gibi: أَحْمس بنِ ضبيعَةَ بنِ نزارٍ’ın oğludur; Araplardan bir batındır; onun soyundan âlimler, şairler topluluğu (vardır); المُتَلَمس dedi ki:
Arkamdan bir uyarıcı kalkan olur,
Onlardan beni *!جُلَيَ ve أَحْمَس destekler
*!والتَّجَلِّي, sûfîler yanında: kalplere gayb nurlarından açılan şeydir; o, zâtî ve sıfatîdir; onların bunda tafsilâtı vardır; burası onun yeri değildir.

*!والجاليةُ: الدقهلية’de, المَنْصورَة’ye yakın bir köydür; ondan şeyh شَهابُ الدِّيْن أَحمدُ بنِ محمدٍ *!الجاليُّ الشافِعِيُّ, المَنْصورَة’de büyük camide müderristir; o, şeyhlerimizin akranlarındandır.
*!وجُوَيْليُّ, tasğîr olarak: bir isimdir.
*!وجِلاوَةُ, كسر ile: bir kabiledir; onlardan: أَبو الحَسَنِ عليٌّ بنُ عبدِ الصَّمدِ المالِكِيُّ *!الجِلاوِيُّ, Mısır’da faziletlilerden biridir; 782 senesinde öldü; hâfız onu ضبط etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَلَا
1 جَلَا جل جلا , (S, Mgh, Msb,) [aor. جَلُوَ ,] inf. n. جَلَآءٌ, (Msb,) It (a thing, and (assumed tropical:) an affair, or a case, Mgh, or (assumed tropical:) information, or tidings, Msb,) was, or became, clear, unobscured, exposed to view, displayed, laid open, disclosed, or uncovered, (Mgh, Msb,) للِنَّاسِ to men, or the people; (Msb;) as also ↓ تجلّى, said of a thing: (S, Mgh, Msb:) it ((assumed tropical:) information, or tidings, S, Msb, or (assumed tropical:) an affair, or a case, Mgh,) was, or became, apparent, or plainly apparent, overt, conspicuous, manifest, notorious, plain, obvious, or evident, (S, Mgh, Msb,) لِى to me, (S,) or لِلنَّاسِ to men, or the people. (Msb.) One says, الشَّمْسُ ↓ تجلّت The sun became unobscured, or exposed to view, and ceased to be eclipsed. (TA from a trad.) Er-Rلghib says that ↓ وَالنَّهَارِ اـِذَا تَجَلَّى is sometimes by the thing itself; as in the phrase [in the Kur xcii. 2], فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ [By the day when it becometh clear, &c.]: and sometimes, by the case, and the action; as in the saying [in the Kur vii. 139], فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ [And when his Lord became manifested to the mountain]: Zj says that the meaning in this instance is, appeared, and so say the Sunnees; El-Hasan says that the meaning is, تجلّى بِالنُّورِ العَرْشِ [became manifested by light, the light of the empyrean]. (TA.) ― -b2- جَلَا, [aor. جَلُوَ ,] inf. n. جَلَآءٌ (S, Mgh, Msb, K) and جَلْوٌ; (K;) and ↓ اجلى; (S, Mgh, Msb, K;) He, (a man, Msb,) or they, (a company of men, Mgh, Msb,) went forth, or emigrated, (S, Mgh, Msb,) عَنِ البَلَدِ from the country, or town, (S, Msb,) and عَنْ أَوْطَانِهِمْ from their homes: (S, Mgh:) [like جَلَّ:] or they (a company of men) dispersed themselves, or became dispersed, عَنِ المَوْضِعِ, and مِنْهُ, from the place: (K:) or جلا means, in consequence of fear: and ↓ اجلى, in consequence of drought: (AZ, K:) or مَنْزِلَهُمْ ↓ أَجْلَوْا signifies they left their place of abode in consequence of fear; the verb in this case being trans. by itself: but if they have left for some other reason than fear, you say, عَنْ مَنْزِلِهِمْ: (Msb:) accord. to IAar, جَلَا signifies he fled, being driven away, from his home. (TA.) [See also 12.] ― -b3- جَلِىَ, aor. جَلَوَ , inf. n. جَلًا, He had that degree of baldness which is termed ↓ جَلًا; (K;) i. e. baldness of the fore part of the head; (S, K;) like جَلَهٌ: (S:) or baldness of half of the head; (S, K;) which is the beginning of صَلَعٌ: (S:) or baldness less than what is termed صَلَعٌ. (K.) And جَلا الجَبِينِ, inf. n. جَلًا, signifies the same as جَلِىَ [The part above the temple became bald]. (A'Obeyd, TA.) -A2- جَلَاهُ, [aor. جَلُوَ , inf. n., app., جِلَآءٌ, or perhaps جَلَآءٌ, but the former seems to be indicated by what follows;] (S, Mgh, Msb;) and ↓ جلّاهُ; (MA;) He made it, or rendered it, clear, or unobscured; exposed it to view, displayed it, laid it open, disclosed it, or uncovered it; (S, Mgh, MA;) namely, a thing: (S, Mgh:) he made it, or rendered it, apparent, or plainly apparent, overt, conspicuous, manifest, notorious, plain, obvious, or evident; (S, Mgh, Msb, MA;) namely, (assumed tropical:) an affair, (Mgh,) or (assumed tropical:) information, or tidings. (Msb.) You say, جَلَا العَرُوسَ, inf. n. جِلَآءٌ and جِلْوَةٌ (S, Msb, K) and جَلْوَةٌ (Msb, K) and جُلْوَةٌ; (K;) and ↓ اجتلاها; (S, Msb, K;) He displayed the bride, عَلَى بَعْلِهَا to her husband: (K:) or he looked at the bride displayed: (S:) and you say also, جُلِيَتْ عَلَى زَوْجِهَا (TA) She mas shown to her husband, and he looked at her displayed: (Har p. 30:) and جَلَاهَا زَوْجُهَا Her husband presented, or gave, to her a female slave (S, K) or some other thing at the time of her being displayed to him; as also ↓ جلّاها: (K:) and جَلَتِ المَاشِطَةُ العَرُوسَ The female hairdresser adorned the bride [to display her to her husband]. (TA.) You also say, جَلَا فُلَانٌ الأَمْرَ (tropical:) Such a one displayed, discovered, disclosed, revealed, or manifested, the affair, or case; as also ↓ جلّاهُ, and جَلَا عَنْهُ: (K, * TA:) or جَلَا فُلَانًا الأَمْرِ he displayed, discovered, &c., to such a one the affair, or case; as also ↓ جلّاه [i. e. جلّاهُ الأَمْرَ], and جَلَا عَنْهُ [i. e. جلا عنه الأَمْرَ or جلا فُلَانًا عَنِ الأَمْرِ]. (So accord. to the CK and my MS. copy of the K. [The reading in the TA is, in my opinion, preferable to the latter.]) And السَّاعَةَ ↓ اَللّٰهُ يُجَلِّى (assumed tropical:) God will make manifest the hour, or time of the resurrection; or will make it to appear. (K in art. جلى: [but it belongs to the present art.:]) so in the Kur vii. 186. (TA.) And عَنْ نَفْسِهِ ↓ هُوَ يُجَلِّى (assumed tropical:) He declares, or explains, his mind. (S.) ― -b2- جَلَوْتُ السَّيْفَ, inf. n. جِلَآءٌ, (S, Msb, K, [in the CK جَلاء, but it is]) with kesr, (S, Msb,) and جَلْوٌ, (K,) I removed, or cleared off, the rust from the sword; (Msb;) I polished, or furbished, the sword; (S, K;) and المِرْآةَ the mirror; (K;) and the like; (TA;) [as, for instance,] الفِضَّةَ the silver; and so جَلَيْتُهَا. (K in art. جلى.) And جَلَوْتُ بَصَرِى بِالكُحْلِ [I cleared my sight with collyrium]: (S:) [whence,] جَلَا He applied collyrium to his eye or eyes. (IAar, TA.) And جَلَوْتُ هَمِّى عَنِّى (tropical:) I removed my anxiety, or caused it to depart, from me: (S, K, * TA: *) and عَنْهُ الهَمَّ ↓ اجلى (assumed tropical:) He removed, or cleared away, from him anxiety. (Lth, TA.) And جَلَا اللّٰهُ عَنْهُ المَرَضَ (assumed tropical:) God removed from him the disease. (TA.) ― -b3- جَلَاهُمْ, and ↓ اجلاهم, (S, Mgh,) or جَلَاهُ, and ↓ اجلاهُ, (Msb, K,) and ↓ اجتلاهُ, (K,) He, (a man, S, Msb, or the Sultلn, Mgh,) or it, (drought, K,) caused them, or him, to go forth, or emigrate; or expelled them, or him; or drove them, or him, forth; (S, Mgh, Msb, K;) [from their homes, or from his home.] And جَلَا النَّحْلِ, inf. n. جِلَآءٌ, or جَلَآءٌ, (accord. to different copies of the K,) and جلوة [thus written without any syll. signs]; and ↓ اجتلاها; (TA;) He smoked [out] the bees, in order to collect the honey; (K;) he drove away the bees by means of smoke. (TA.)

جلّى
2 جلّى جل جلى جلي جليي : see 1, in six places. -A2- Also, inf. n. تَجْلِيَةٌ and تَجْلِىٌّ, He (a hawk, or falcon,) raised his head, and looked, (K, TA,) seeing the prey: (TA:) or he (a hawk) closed his eyes, and then opened them, in order to see more clearly. (Ibn- Hamzeh, TA.) ― -b2- And [hence,] جلّى بِبَصَرِهِ, inf. n. تَجْلِيَةٌ, He cast his eyes (S, K) like the hawk looking at the prey. (S.) -A3- [جلّى is also mentioned (in Har p. 161), on the authority of Mtr, as signifying He, or it, outstripped; from المُجَلِّى meaning “ the first of the horses in a race; ” but as being not known in this sense on any other authority.]

جَالَيْتُهُ بِالأَمْرِ
3 جَالَيْتُهُ بِالأَمْرِ ذ , inf. n. مُجَالَاةٌ, I acted openly with him in the affair; as also جَالَحْتُهُ. (S.)

اجلى
4 اجلى أجل أجلى أجلي أجليي اجلى اجلي جلا جلى آجل آجلي آجليي as an intrans. v.: see 1, in two places. ― -b2- أَجْلَوْ عَنِ القَتِيلِ They cleared themselves away, or removed, from the slain person. (S, Mgh, Msb, TA.) ― -b3- اجلى يَعْدُو He hastened, running: (K:) or hastened somewhat, running: (TA:) or اجلى signifies he became distant, or remote, and hastened. (So accord. to some copies of the K, where we find وَأَجْلَى بَعُدَ وَ أَسْرَعَ instead of وَ أَجْلَى يَعْدُو أَسْرَعَ.) -A2- As a trans. v.: see 1, in four places.

تجلّى
5 تجلّى أجل أجلى جل جلا جلى تجلى تجلي : see 1, in three places: ― -b2- and see also 7. -A2- تجلّى الشَّىْءَ He looked at the thing, (K in art. جلى,) standing upon a higher position. (TA.) [See also 8.]

تَجَالَيْنَا
6 تَجَالَيْنَا تجالينا Our states, or conditions, became disclosed to each other; the state, or condition, of each of us to the other. (S.)

انجلى
7 انجلى أنجل أنجلي أنجليي انجلى انجلي ٱنجلى It became removed, or cleared away; said of anxiety, (S, K, * TA,) and of an affair [&c.]; as also ↓ تجلّى. (K, * TA.) You say, انجلى عَنْهُ الهَمُّ Anxiety became removed, or cleared away, from him, (S,) كَمَا تَنْجَلِى الظُّلْمَةُ like as the darkness becomes removed, or cleared away. (TA.)

اجتلاهُ
8 اجتلاهُ اجتلاه اجتلاة ٱجتلاه ٱجتلى He looked at him, or it. (K.) [See also 5.] Hence, اجتلى العَرُوسَ, explained above: see 1. (TA.) ― -b2- See also 1 in two other places, last two sentences. ― -b3- اِجْتَلَيْتُ العِمَامَةَ عَنْ رَأْسِى I raised the turban, while folding it, from the side of my forehead (عَنْ جَبِينِى): (S:) [like جَلَهْتُهَا.] -A2- اجتلى It became polished, or furbished; said of a sword [&c.]. (TA.)

اجلولى
12 اجلولى اجلولى اجلولي He went forth, or emigrated, from one country, or town, to another. (IAar, K.) [See also 1.]

اِبْنُ جَلَا
اِبْنُ جَلَا ابن جلا (tropical:) A man who is well known, celebrated, or notable; (Mgh;) of whom it is said, جَلَا الأُمُورَ, i. e. he has made affairs clear, unobscured, or manifest; (S, Mgh;) or جَلَا أَمْرُهُ, i. e. his case has become clear, unobscured, or manifest: (Mgh:) or one whose case is clear, apparent, plainly apparent, or manifest; (K, TA;) as also ↓ اِبْنُ أَجْلَى: (K:) applied to a man who is upon an elevated and conspicuous place; and applied by El-Hajjلj to himself, as meaning that he was one whom every one knew: (TA:) and also, (K,) for this reason, (TA,) the name of a certain man, (S, K,) well known, (K,) of the Benoo-Leyth, who was a person of great daring. (TA.) A poet says, (S,) namely, Soheym Ibn-Wetheel Er-Riyلhee, (TA,)
أَنَا ابْنُ جَلَا وَطَلَّاعُ الثَّنَايَا
مَتَى أَضِعَ العِمَامَةَ تَعْرِفُونِى
[I am a man well known, celebrated, or notable, &c.; and he who rises to eminences, or who is accustomed to embark in, or surmount, lofty and difficult things: when I put down the turban, ye will know me]. (S, TA.) Sb says, (TA,) جلا in this case is a verb in the pret. tense: 'Eesà Ibn- 'Omar says that when a man is named قَتَلَ or ضَرَبَ or the like, the word is imperfectly decl.; and he adduces, in evidence, this verse: others say that جلا may be here without tenween because it is imitative of a phrase, as though the poet said, أَنَا ابْنُ الَّذِى يُقَالُ لَهُ جَلَا الأُمُورِ: (S, TA:) accord. to IB, it is without tenween because it is a verb with its agent [implied in it]. (TA.) ― -b2- Accord. to some, it signifies (assumed tropical:) The daybreak, or dawn; (Har p. 498;) and so ↓ اِبْنُ أَجْلَى: (TA:) accord. to Hamzeh, (assumed tropical:) the beginning of day: and accord. to some, (assumed tropical:) the moon. (Har ubi suprà)

جَلًا
جَلًا جل جلا : see 1, voce جَلِىَ: -A2- and see جِلَآءٌ.

جِلًا
جِلًا جل جلا : see جِلَآءٌ.

جِلْوَةٌ
جِلْوَةٌ جلا جلى جلوه جلوة A female slave, (S, K,) or some other thing, (K,) that is presented, or given, by the husband to his bride at the time of her being displayed to him. (S, * K.) One says, مَا جِلْوَتُهَا [What is her bridal present?]; and is answered, “ Such a thing. ” (S.)

جَلَآءٌ
جَلَآءٌ جلآء A thing, an affair, or a case, that is apparent, manifest, plain, or evident. (S, K, TA.) ― -b2- And Acknowledgment, or confession: so in the saying of Zuheyr:
فَاـِنَّ الحَقَّ مَقْطَعُهُ ثَلَاثٌ
يَمِينٌ أَوْ نِفَارٌ أَوْ جَلَآءٌ
[For verily the means of deciding the truth are three: an oath, and incongruity of circumstances, and acknowledgment, or confession]: (S:) but Az writes the last word ↓ جِلَآء, with kesr to the ج, as meaning an evidence, or a proof, and witnesses; from مُجَالَاةٌ [inf. n. of 3, q. v.]. (TA.) ― -b3- أَقَمْتُ عِنْدَهُ جَلَآءَيَوْمِى, (K, TA,) or جَلَآءَ يَوْمٍ, (so in some copies of the K,) [I remained with him, or at his abode,] during the whiteness of my, or a, day. (Zj, K, TA.) -A2- See also the next paragraph.

جِلَآءٌ
جِلَآءٌ جلآء : see the paragraph next preceding. -A2- Also, (S, Mgh, K,) written by El-Muhellebee ↓ جَلَآءٌ, (TA,) and ↓ جَلًا, which is more correct than the first, (Mgh,) or it is allowable, as also ↓ جِلًا, the former of the last two mentioned on the authority of En-Nahhلs, (TA,) Collyrium: (S, K:) or a particular kind thereof, (K, TA,) that clears the sight; (TA;) [i. e.] i. q. اـِثْمِدٌ [antimony, or an ore of antimony]; (Mgh, TA;) so called because it clears the sight. (Mgh.) -A3- مَاجِلَاؤُهُ What is his honourable name, or surname, (S,) or his good surname, (K,) by which he is addressed? (S, K.)

جَلِىٌّ
جَلِىٌّ جل جلى جلي جليي Clear, unobscured, exposed to view, displayed, laid open, disclosed, or uncovered: apparent, or plainly apparent, overt, conspicuous, manifest, notorious, plain, obvious, or evident: (S, Msb, K, TA:) جَالٍ thus used has not been heard. (Er-Rلghib, TA.) It is applied as an epithet to information, or tidings, (Msb, TA,) and to analogy, or rule. (TA.) ― -b2- عَيْنٌ جَلِيَّةٌ A seeing eye. (IB, TA.)

جَلِيَّةٌ
جَلِيَّةٌ جل جلي جليه جلية Sure information or tidings. (S.) ― -b2- أَخْبَرَنِى عَنْ جَلِيَّةٌ الأَمْرِ He informed me of the true, or real, state of the affair, or case. (TA.)

دَوَآءٌ جَلَّآءٌ
دَوَآءٌ جَلَّآءٌ دوآء جلآء [A medicine that clears the complexion or skin]. (K voce فُوَّةٌ, &c.)

جِلِيَّانٌ
جِلِيَّانٌ جلي جليان The act of rendering apparent, open, manifest, plain, or evident: rendering clear, or unobscured; exposing to view, displaying, laying open, disclosing, or uncovering. (TA.)

جَالٍ
جَالٍ جال Going forth, or emigrating, from his country, or town: [like جَالٌّ:] and so جَالِيَةٌ, applied to a company of people; [as also جَالَّةٌ;] (Msb;) or to people who have gone forth, or emigrated, from their homes; (S;) and particularly to those tributaries, (Mgh, Msb,) namely, certain Jews, (Mgh,) whom 'Omar expelled from the country of the Arabs; (Mgh, Msb;) and afterwards, to such as have the poll-tax imposed upon them, of the people of the Bible, and of the Magians, though not having emigrated from their homes; (Mgh;) [i. e.] the free non-Muslim subjects of a Muslim government; because they were expelled by 'Omar from Arabia; (K;) the word being fem. because denoting a جَمَاعَة; (Mgh;) and its pl. is جَوَالٍ. (Mgh, Msb.) ― -b2- Hence, (Msb,) ↓ جَالِيَةٌ [as a subst.] is applied to The poll-tax that is exacted from the persons last mentioned above; (S, Mgh, Msb;) as also جَالَّةٌ: (S:) first, in this sense, applied to that which was exacted from the people expelled from Arabia by 'Omar. (Msb.) You say, اُسْتُعْمِلَ فُلَانٌ عَلَى الجَالِيَةِ [Such a one was employed as collector of the poll-tax]. (S, Mgh, Msb.) -A2- See also جَائِلٌ, in art. جول.

جَالِيَةٌ
جَالِيَةٌ جاليه جالية (as a subst.): see what next precedes.

أَجْلَى
أَجْلَى ذ Having that degree of baldness which is termed جَلًا; i. e. baldness of the fore part of the head: or baldness of half of the head; (S, K;) which is the beginning of صَلَعٌ: (S:) or baldness less than what is termed صَلَعٌ: (K:) or baldness of half of the head, and the like: (A'Obeyd, TA:) fem. جَلْوَآءٌ. (K.) [See أَجْلَحُ.] ― -b2- Beautiful, or handsome, in face, bald in the sides of the forehead. (K.) ― -b3- جَبْهَةٌ جَلْوَآءُ A wide forehead. (K.) ― -b4- سَمَآءٌ جَلْوَآءٌ (assumed tropical:) A cloudless sky: (Ks, S, K:) and لَيْلَةٌ جَلْوَآءُ (assumed tropical:) a cloudless, bright, night. (TA.) ― -b5- اِبْنُ أَجْلَى: see اِبْنُ جَلَا, in two places. ― -b6- Also (i. e. ابن اجلى) (assumed tropical:) The lion. (TA.) -A2- فَعَلْتُهُ مِنْ أَجْلَاكَ, and ↓ اـِجْلَاكَ, I did it on account of thee, for thy sake, or because of thee; syn. مِنْ أَجْلِكَ. (K.)

فَعَلْتُهُ مِنْ اـِجْلَاكَ
فَعَلْتُهُ مِنْ اـِجْلَاكَ فعلته من اجلاك : see what next precedes.

مَجْلًى
مَجْلًى مجلى مجلي مجليي sing. of مَجَالٍ, which signifies The fore parts of the head, which are the [first] places of baldness: (Fr, S:) or what is seen of the head when one fronts the face. (TA.)

مُجْلٍ
مُجْلٍ مجل مجلي [act. part. n. of 4. Hence,] فَاـِمَّا حَرْبٌ مُجْلِيَةٌ وَ اـِمَّا سِلْمٌ مُخْزِيَةٌ And either war that shall cause you to emigrate, or abasing peace. (TA.)

المُجْلِّى
المُجْلِّى المجلى المجلي مجلي The first of the horses in a race. (K in art. جلى.)

##### Türkçe

**جَلَا**
1 **جَلَا** **جل** **جلا** , (S, Mgh, Msb,) [muzâri‘ı **جَلُوَ** ,] mastar ismi **جَلَآءٌ**, (Msb,) O (bir şey, ve (mecazen:) bir iş yahut bir hâl, Mgh, yahut (mecazen:) bilgi yahut haber, Msb,) açık oldu yahut açık hâle geldi, örtüsüz, görüşe çıkarılmış, gösterilmiş, açığa serilmiş, ifşa edilmiş yahut örtüsü kaldırılmış oldu, (Mgh, Msb,) **لِلنَّاسِ** insanlara yahut halka; (Msb;) bir şey hakkında söylenen **تجلّى** da böyledir: (S, Mgh, Msb:) o ((mecazen:) bilgi yahut haber, S, Msb, yahut (mecazen:) bir iş yahut bir hâl, Mgh,) belirgin oldu yahut apaçık belirgin oldu, aşikâr, göze çarpan, zahir, meşhur, açık, bedihî yahut belli oldu, (S, Mgh, Msb,) **لِى** bana, (S,) yahut **لِلنَّاسِ** insanlara yahut halka. (Msb.) Şöyle denir: **الشَّمْسُ** ↓ **تجلّت** Güneş örtüsüz oldu yahut görüşe çıktı ve tutulmuş olmaktan çıktı. (TA bir rivayetten.) Er-Râgıb der ki ↓ **وَالنَّهَارِ اـِذَا تَجَلَّى** bazen şeyin kendisi iledir; [Kur’ân xcii. 2’deki] ibarede olduğu gibi, **فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ** [Gündüze andolsun, açığa çıktığı zaman, vb.]: ve bazen, hâl ve fiil iledir; [Kur’ân vii. 139’daki] sözde olduğu gibi, **فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ** [Rabbi dağa tecellî edince]: Zc der ki bu örnekteki mânâ “göründü”dür; Sünnîler de böyle der; El-Hasan der ki mânâ **تجلّى بِالنُّورِ العَرْشِ** [nur ile, arşın nuru ile, tecellî etti]dir. (TA.) ― -b2- **جَلَا**, [muzâri‘ı **جَلُوَ** ,] mastar ismi **جَلَآءٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **جَلْوٌ**; (K;) ve ↓ **اجلى**; (S, Mgh, Msb, K;) O, (bir adam, Msb,) yahut onlar, (bir erkekler topluluğu, Mgh, Msb,) çıktı yahut göç etti, (S, Mgh, Msb,) **عَنِ البَلَدِ** ülkeden yahut şehirden, (S, Msb,) ve **عَنْ أَوْطَانِهِمْ** yurtlarından: (S, Mgh:) [**جَلَّ** gibi:] yahut onlar (bir erkekler topluluğu) dağıldı yahut dağılmış oldu, **عَنِ المَوْضِعِ**, ve **مِنْهُ**, yerden: (K:) yahut **جلا** korku sebebiyle demektir: ve ↓ **اجلى**, kıtlık sebebiyle: (AZ, K:) yahut **مَنْزِلَهُمْ** ↓ **أَجْلَوْا** “korku sebebiyle ikamet yerlerini terk ettiler” demektir; bu durumda fiil kendi başına müteaddîdir: fakat korkudan başka bir sebeple terk etmişlerse, **عَنْ مَنْزِلِهِمْ** dersin: (Msb:) IAar’a göre, **جَلَا** “evinden sürülerek kaçtı” demektir. (TA.) [Bk. ayrıca 12.] ― -b3- **جَلِىَ**, muzâri‘ı **جَلَوَ** , mastar ismi **جَلًا**, Onda ↓ **جَلًا** diye adlandırılan derecede kellik vardı; (K;) yani başın ön tarafının kelliği; (S, K;) **جَلَهٌ** gibi: (S:) yahut başın yarısının kelliği; (S, K;) ki bu **صَلَعٌ**’ın başlangıcıdır: (S:) yahut **صَلَعٌ** diye adlandırılandan daha az kellik. (K.) Ve **جَلا الجَبِينِ**, mastar ismi **جَلًا**, **جَلِىَ** ile aynı mânâya gelir [şakak üstü kısım kel oldu]. (A‘Obeyd, TA.) -A2- **جَلَاهُ**, [muzâri‘ı **جَلُوَ** , mastar ismi, görünüşe göre, **جِلَآءٌ**, yahut belki **جَلَآءٌ**, fakat birincisi aşağıdakiyle işaret edilmiş görünür;] (S, Mgh, Msb;) ve ↓ **جلّاهُ**; (MA;) Onu açık yahut örtüsüz kıldı; onu görüşe çıkardı, gösterdi, açığa serdi, ifşa etti yahut örtüsünü kaldırdı; (S, Mgh, MA;) yani bir şeyi: (S, Mgh:) onu belirgin yahut apaçık belirgin, aşikâr, göze çarpan, zahir, meşhur, açık, bedihî yahut belli kıldı; (S, Mgh, Msb, MA;) yani, (mecazen:) bir iş, (Mgh,) yahut (mecazen:) bilgi yahut haber. (Msb.) Şöyle dersin: **جَلَا العَرُوسَ**, mastar ismi **جِلَآءٌ** ve **جِلْوَةٌ** (S, Msb, K) ve **جَلْوَةٌ** (Msb, K) ve **جُلْوَةٌ**; (K;) ve ↓ **اجتلاها**; (S, Msb, K;) Gelini, **عَلَى بَعْلِهَا** kocasına gösterdi: (K:) yahut gösterilmiş gelini seyretti: (S:) ve ayrıca şöyle dersin, **جُلِيَتْ عَلَى زَوْجِهَا** (TA) O, kocasına gösterildi ve o da onu gösterilmiş hâlde seyretti: (Har s. 30:) ve **جَلَاهَا زَوْجُهَا** Kocası, ona (S, K) bir câriye yahut başka bir şeyi, kendisine gösterildiği sırada hediye etti; ↓ **جلّاها** da böyledir: (K:) ve **جَلَتِ المَاشِطَةُ العَرُوسَ** Kadın saç-düzeltici gelini süsledi [kocasına göstermek için]. (TA.) Yine şöyle dersin: **جَلَا فُلَانٌ الأَمْرَ** (mecazen:) Falanca, işi/hâli gösterdi, ortaya çıkardı, ifşa etti, açığa vurdu yahut belirgin kıldı; ↓ **جلّاهُ** da böyledir, ve **جَلَا عَنْهُ**: (K, * TA:) yahut **جَلَا فُلَانًا الأَمْرِ** falancaya işi/hâli gösterdi, ortaya çıkardı, vb.; ↓ **جلّاه** [yani **جلّاهُ الأَمْرَ**] da böyledir, ve **جَلَا عَنْهُ** [yani **جلا عنه الأَمْرَ** yahut **جلا فُلَانًا عَنِ الأَمْرِ**]. (CK’ye ve K’nın yazma nüshama göre böyledir. [TA’daki okunuş, kanaatimce, sonrakine tercih edilir.]) Ve **السَّاعَةَ** ↓ **اَللّٰهُ يُجَلِّى** (mecazen:) Allah saati, yani kıyamet vaktini, açığa çıkaracaktır; yahut onu görünür kılacaktır. (K, **جلى** maddesinde: [fakat bu maddeye aittir:]) Kur’ân vii. 186’da böyledir. (TA.) Ve **عَنْ نَفْسِهِ** ↓ **هُوَ يُجَلِّى** (mecazen:) O, içindekini beyan eder yahut açıklar. (S.) ― -b2- **جَلَوْتُ السَّيْفَ**, mastar ismi **جِلَآءٌ**, (S, Msb, K, [CK’de **جَلاء**, fakat o]) **ج**’ye kesre ile, (S, Msb,) ve **جَلْوٌ**, (K,) Kılıçtan pası giderdim yahut temizledim; (Msb;) kılıcı parlattım yahut cilaladım; (S, K;) ve **المِرْآةَ** aynayı; (K;) ve benzerini; (TA;) [meselâ] **الفِضَّةَ** gümüşü; ve böylece **جَلَيْتُهَا**. (K, **جلى** maddesinde.) Ve **جَلَوْتُ بَصَرِى بِالكُحْلِ** [göz sürmesiyle görüşümü açtım]: (S:) [buradan,] **جَلَا** O, gözüne yahut gözlerine sürme çekti. (IAar, TA.) Ve **جَلَوْتُ هَمِّى عَنِّى** (mecazen:) Kaygımı kendimden giderdim yahut uzaklaştırdım: (S, K, * TA: *) ve **عَنْهُ الهَمَّ** ↓ **اجلى** (mecazen:) O, ondan kaygıyı giderdi yahut uzaklaştırdı. (Lth, TA.) Ve **جَلَا اللّٰهُ عَنْهُ المَرَضَ** (mecazen:) Allah ondan hastalığı giderdi. (TA.) ― -b3- **جَلَاهُمْ**, ve ↓ **اجلاهم**, (S, Mgh,) yahut **جَلَاهُ**, ve ↓ **اجلاهُ**, (Msb, K,) ve ↓ **اجتلاهُ**, (K,) O, (bir adam, S, Msb, yahut Sultan, Mgh,) yahut o (kıtlık, K,) onları yahut onu çıkardı yahut göç ettirdi; yahut onları yahut onu sürdü; yahut onları yahut onu dışarı sürdü; (S, Mgh, Msb, K;) [yurtlarından yahut yurdundan.] Ve **جَلَا النَّحْلِ**, mastar ismi **جِلَآءٌ**, yahut **جَلَآءٌ**, (K’nın farklı nüshalarına göre,) ve **جلوة** [harekesiz böyle yazılmış]; ve ↓ **اجتلاها**; (TA;) Balı toplamak için arıları tütsüledi; (K;) dumanla arıları uzaklaştırdı. (TA.)

**جلّى**
2 **جلّى** **جل** **جلى** **جلي** **جليي** : 1’e bak, altı yerde. -A2- Ayrıca, mastar ismi **تَجْلِيَةٌ** ve **تَجْلِىٌّ**, O (bir doğan yahut şahin) başını kaldırdı ve baktı, (K, TA,) avı görerek: (TA:) yahut o (bir şahin) gözlerini kapadı, sonra daha açık görmek için açtı. (Ibn-Hamzeh, TA.) ― -b2- Ve [buradan,] **جلّى بِبَصَرِهِ**, mastar ismi **تَجْلِيَةٌ**, O, gözlerini (S, K) avına bakan şahin gibi çevirdi. (S.) -A3- [**جلّى** ayrıca (Har s. 161’de), Mtr rivayetiyle, “geçti, öne geçti” mânâsında zikredilmiştir; **المُجَلِّى** “yarışta atların birincisi” demektir; fakat bu mânâda başka hiçbir rivayette bilinmemektedir.]

**جَالَيْتُهُ بِالأَمْرِ**
3 **جَالَيْتُهُ بِالأَمْرِ** **ذ** , mastar ismi **مُجَالَاةٌ**, İşte onunla açıkça davrandım; **جَالَحْتُهُ** da böyledir. (S.)

**اجلى**
4 **اجلى** **أجل** **أجلى** **أجلي** **أجليي** **اجلى** **اجلي** **جلا** **جلى** **آجل** **آجلي** **آجليي** lâzım fiil olarak: 1’e bak, iki yerde. ― -b2- **أَجْلَوْ عَنِ القَتِيلِ** Onlar, öldürülmüş kişiden uzaklaştılar yahut çekildiler. (S, Mgh, Msb, TA.) ― -b3- **اجلى يَعْدُو** O, koşarak acele etti: (K:) yahut biraz koşarak acele etti: (TA:) yahut **اجلى** “uzak oldu yahut uzaklaştı ve acele etti” demektir. (K’nın bazı nüshalarına göre böyledir; orada **وَأَجْلَى بَعُدَ وَ أَسْرَعَ** bulunur; **وَ أَجْلَى يَعْدُو أَسْرَعَ** yerine.) -A2- Müteaddî fiil olarak: 1’e bak, dört yerde.

**تجلّى**
5 **تجلّى** **أجل** **أجلى** **جل** **جلا** **جلى** **تجلى** **تجلي** : 1’e bak, üç yerde: ― -b2- ve ayrıca 7’ye de bak. -A2- **تجلّى الشَّىْءَ** O, şeye baktı, (K, **جلى** maddesinde,) daha yüksek bir yerde durarak. (TA.) [Bk. ayrıca 8.]

**تَجَالَيْنَا**
6 **تَجَالَيْنَا** **تجالينا** Bizim hâllerimiz birbirimize açığa çıktı; her birimizin hâli diğerine. (S.)

**انجلى**
7 **انجلى** **أنجل** **أنجلي** **أنجليي** **انجلى** **انجلي** **ٱنجلى** O, giderildi yahut temizlendi; kaygı hakkında söylenir, (S, K, * TA,) ve bir iş [&c.] hakkında; ↓ **تجلّى** da böyledir. (K, * TA.) Şöyle dersin: **انجلى عَنْهُ الهَمُّ** Kaygı ondan giderildi yahut temizlendi, (S,) **كَمَا تَنْجَلِى الظُّلْمَةُ** karanlığın giderilip temizlenmesi gibi. (TA.)

**اجتلاهُ**
8 **اجتلاهُ** **اجتلاه** **اجتلاة** **ٱجتلاه** **ٱجتلى** O, ona yahut ona baktı. (K.) [Bk. ayrıca 5.] Buradan, **اجتلى العَرُوسَ**, yukarıda açıklanmıştır: 1’e bak. (TA.) ― -b2- Ayrıca 1’e bak, iki başka yerde, son iki cümle. ― -b3- **اِجْتَلَيْتُ العِمَامَةَ عَنْ رَأْسِى** Sarığı, katlarken, alnımın yanından (**عَنْ جَبِينِى**) kaldırdım: (S:) [**جَلَهْتُهَا** gibi.] -A2- **اجتلى** O, parlatıldı yahut cilalandı; kılıç [&c.] hakkında söylenir. (TA.)

**اجلولى**
12 **اجلولى** **اجلولى** **اجلولي** O, bir ülkeden yahut şehirden diğerine çıktı yahut göç etti. (IAar, K.) [Bk. ayrıca 1.]

**اِبْنُ جَلَا**
**اِبْنُ جَلَا** **ابن جلا** (mecazen:) İyi bilinen, meşhur yahut tanınmış bir adam; (Mgh;) hakkında **جَلَا الأُمُورَ** denilen; yani işleri açık, örtüsüz yahut zahir kılmıştır; (S, Mgh;) yahut **جَلَا أَمْرُهُ**; yani onun hâli açık, örtüsüz yahut zahir olmuştur: (Mgh:) yahut hâli açık, belirgin, apaçık belirgin yahut zahir olan kimse; (K, TA;) ↓ **اِبْنُ أَجْلَى** da böyledir: (K:) yüksek ve göze çarpan bir yerde bulunan adama söylenir; ve El-Haccâc tarafından kendisi için, herkesin tanıdığı biri olduğu mânâsıyla kullanılmıştır: (TA:) ve ayrıca, (K,) bu sebeple, (TA,) belirli bir adamın adı, (S, K,) iyi bilinen, (K,) Benû-Leys’ten, büyük cesaret sahibi bir kimse idi. (TA.) Bir şair der, (S,) yani Soheym İbn-Wetheel Er-Riyâhî, (TA,)
**أَنَا ابْنُ جَلَا وَطَلَّاعُ الثَّنَايَا**
**مَتَى أَضِعَ العِمَامَةَ تَعْرِفُونِى**
[Ben iyi bilinen, meşhur yahut tanınmış bir adamım, vb.; ve yüceliklere çıkan, yahut yüksek ve zor şeylere girişmeye yahut onları aşmaya alışkın olanım: sarığı indirdiğim zaman beni tanırsınız]. (S, TA.) Sb der ki, (TA,) bu durumda **جلا** geçmiş zaman fiilidir: ‘Îsâ İbn-‘Omar der ki bir adam **قَتَلَ** yahut **ضَرَبَ** yahut benzeri diye adlandırıldığında kelime gayr-i munsarif olur; ve delil olarak bu beyti getirir: başkaları der ki burada **جلا** tenvinsiz olabilir; çünkü bir ibareyi taklit eder; sanki şair şöyle demiştir: **أَنَا ابْنُ الَّذِى يُقَالُ لَهُ جَلَا الأُمُورِ**: (S, TA:) IB’ye göre, tenvinsizdir; çünkü içinde faili [zımnen] bulunan bir fiildir. (TA.) ― -b2- Bazılarına göre, (mecazen:) tan yeri yahut şafak demektir; (Har s. 498;) ve ↓ **اِبْنُ أَجْلَى** da böyledir: (TA:) Hamzeh’e göre, (mecazen:) günün başlangıcı: ve bazılarına göre, (mecazen:) ay. (Har, yukarıdaki yerde)

**جَلًا**
**جَلًا** **جل** **جلا** : 1’e bak, **جَلِىَ** lafzında: -A2- ve **جِلَآءٌ**’a da bak.

**جِلًا**
**جِلًا** **جل** **جلا** : **جِلَآءٌ**’a bak.

**جِلْوَةٌ**
**جِلْوَةٌ** **جلا** **جلى** **جلوه** **جلوة** Kocanın, gelinin kendisine gösterildiği sırada, geline sunduğu yahut verdiği bir câriye, (S, K,) yahut başka bir şey. (K,) Şöyle denir: **مَا جِلْوَتُهَا** [Onun gelin hediyesi nedir?]; ve “şu şey” diye cevap verilir. (S.)

**جَلَآءٌ**
**جَلَآءٌ** **جلآء** Açık, zahir, sade yahut belli olan bir şey, bir iş yahut bir hâl. (S, K, TA.) ― -b2- Ve ikrar yahut itiraf: Zuheyr’in sözünde olduğu gibi:
**فَاـِنَّ الحَقَّ مَقْطَعُهُ ثَلَاثٌ**
**يَمِينٌ أَوْ نِفَارٌ أَوْ جَلَآءٌ**
[Çünkü hakikati hükme bağlamanın yolları üçtür: yemin, yahut hâllerin uyuşmazlığı, yahut ikrar/itiraf]: (S:) fakat Az son kelimeyi ↓ **جِلَآء** diye yazar, **ج**’ye kesre ile; mânâsı delil yahut hüccet ve şahitlerdir; **مُجَالَاةٌ**’dan [3’ün mastar isminden; bk.]. (TA.) ― -b3- **أَقَمْتُ عِنْدَهُ جَلَآءَيَوْمِى**, (K, TA,) yahut **جَلَآءَ يَوْمٍ**, (K’nın bazı nüshalarında böyledir,) [Onun yanında yahut ikametinde kaldım,] günümün yahut bir günün beyazlığı süresince. (Zj, K, TA.) -A2- Bir sonraki paragrafa da bak.

**جِلَآءٌ**
**جِلَآءٌ** **جلآء** : bir önceki paragrafın kendisine bak. -A2- Ayrıca, (S, Mgh, K,) El-Muhellebee tarafından ↓ **جَلَآءٌ** diye yazılmıştır, (TA,) ve ↓ **جَلًا**, ki bu birinciden daha doğrudur, (Mgh,) yahut caizdir; ↓ **جِلًا** da böyledir; son iki zikredilenden birincisi En-Nahhâs rivayetiyle, (TA,) Sürme: (S, K:) yahut onun belirli bir türü, (K, TA,) görüşü açan; (TA;) [yani] **اـِثْمِدٌ** ile aynı mânâda [sürme taşı/antimon yahut antimon cevheri]; (Mgh, TA;) görüşü açtığı için böyle adlandırılmıştır. (Mgh.) -A3- **مَاجِلَاؤُهُ** Onun kendisiyle hitap edilen şerefli adı yahut lakabı nedir, (S,) yahut iyi lakabı nedir? (K,) (S, K.)

**جَلِىٌّ**
**جَلِىٌّ** **جل** **جلى** **جلي** **جليي** Açık, örtüsüz, görüşe çıkarılmış, gösterilmiş, açığa serilmiş, ifşa edilmiş yahut örtüsü kaldırılmış: belirgin yahut apaçık belirgin, aşikâr, göze çarpan, zahir, meşhur, açık, bedihî yahut belli: (S, Msb, K, TA:) bu kullanımda **جَالٍ** işitilmemiştir. (Er-Râgıb, TA.) Haber/bilgiye, (Msb, TA,) ve kıyasa yahut kaideye sıfat olarak kullanılır. (TA.) ― -b2- **عَيْنٌ جَلِيَّةٌ** Gören bir göz. (IB, TA.)

**جَلِيَّةٌ**
**جَلِيَّةٌ** **جل** **جلي** **جليه** **جلية** Kesin bilgi yahut haber. (S.) ― -b2- **أَخْبَرَنِى عَنْ جَلِيَّةٌ الأَمْرِ** Bana işin/hâlin gerçek yahut hakiki durumunu haber verdi. (TA.)

**دَوَآءٌ جَلَّآءٌ**
**دَوَآءٌ جَلَّآءٌ** **دوآء جلآء** [Tenin yahut derinin rengini açan bir ilaç]. (K, **فُوَّةٌ** maddesinde, vb.)

**جِلِيَّانٌ**
**جِلِيَّانٌ** **جلي** **جليان** Belirgin kılma, açma, zahir kılma, sade yahut belli kılma fiili: açık yahut örtüsüz kılma; görüşe çıkarma, gösterme, açığa serme, ifşa etme yahut örtüsünü kaldırma. (TA.)

**جَالٍ**
**جَالٍ** **جال** Ülkesinden yahut şehrinden çıkmış yahut göç etmiş: [**جَالٌّ** gibi:] ve **جَالِيَةٌ** da böyledir, bir insan topluluğuna söylenir; [↓ **جَالَّةٌ** de böyledir;] (Msb;) yahut yurtlarından çıkmış yahut göç etmiş insanlara; (S;) ve özellikle o haraç verenlere, (Mgh, Msb,) yani belirli Yahudilere, (Mgh,) ki ‘Omar onları Arapların ülkesinden sürdü; (Mgh, Msb;) sonra, yurtlarından göç etmemiş olsalar da, Kitap ehli ve Mecûsîlerden, kendilerine cizye konulanlara; (Mgh;) [yani] Müslüman bir yönetimin hür gayrimüslim tebaası; çünkü ‘Omar onları Arabistan’dan sürdü; (K;) kelime müennes gelmiştir; çünkü bir **جَمَاعَة**’yi ifade eder; (Mgh;) çoğulu **جَوَالٍ**’dir. (Mgh, Msb.) ― -b2- Buradan, (Msb,) ↓ **جَالِيَةٌ** [isim olarak] yukarıda zikredilen kimselerden alınan cizyeye söylenir; (S, Mgh, Msb;) **جَالَّةٌ** de böyledir: (S:) bu mânâda ilk olarak, ‘Omar’ın Arabistan’dan sürdüğü kimselerden alınana söylenmiştir. (Msb.) Şöyle dersin: **اُسْتُعْمِلَ فُلَانٌ عَلَى الجَالِيَةِ** [Falanca cizye tahsildarı olarak görevlendirildi]. (S, Mgh, Msb.) -A2- Ayrıca **جَائِلٌ**’e bak, **جول** maddesinde.

**جَالِيَةٌ**
**جَالِيَةٌ** **جاليه** **جالية** (isim olarak): bir önceki maddeye bak.

**أَجْلَى**
**أَجْلَى** **ذ** ↓ **جَلًا** diye adlandırılan derecede kellik sahibi; yani başın ön tarafının kelliği: yahut başın yarısının kelliği; (S, K;) ki bu **صَلَعٌ**’ın başlangıcıdır: (S:) yahut **صَلَعٌ** diye adlandırılandan daha az kellik: (K:) yahut başın yarısının kelliği ve benzeri: (A‘Obeyd, TA:) müennesi **جَلْوَآءٌ**. (K.) [Bk. **أَجْلَحُ**.] ― -b2- Yüzce güzel yahut yakışıklı, alnın yanlarında kel. (K.) ― -b3- **جَبْهَةٌ جَلْوَآءُ** Geniş bir alın. (K.) ― -b4- **سَمَآءٌ جَلْوَآءٌ** (mecazen:) Bulutsuz bir gök: (Ks, S, K:) ve **لَيْلَةٌ جَلْوَآءُ** (mecazen:) bulutsuz, aydınlık bir gece. (TA.) ― -b5- **اِبْنُ أَجْلَى**: **اِبْنُ جَلَا**’ya bak, iki yerde. ― -b6- Ayrıca (yani **ابن اجلى**) (mecazen:) aslan. (TA.) -A2- **فَعَلْتُهُ مِنْ أَجْلَاكَ**, ve ↓ **اـِجْلَاكَ**, Onu senin yüzünden, senin hatırın için, yahut senden dolayı yaptım; **مِنْ أَجْلِكَ** ile eş anlamlı. (K.)

**فَعَلْتُهُ مِنْ اـِجْلَاكَ**
**فَعَلْتُهُ مِنْ اـِجْلَاكَ** **فعلته من اجلاك** : bir önceki maddeye bak.

**مَجْلًى**
**مَجْلًى** **مجلى** **مجلي** **مجليي** **مَجَالٍ**’in tekilidir; o da başın ön kısımları demektir; ki bunlar kelliğin [ilk] yerleridir: (Fr, S:) yahut yüz karşıdan bakıldığında baştan görünen kısım. (TA.)

**مُجْلٍ**
**مُجْلٍ** **مجل** **مجلي** [4’ün ism-i fâili. Buradan,] **فَاـِمَّا حَرْبٌ مُجْلِيَةٌ وَ اـِمَّا سِلْمٌ مُخْزِيَةٌ** Ve ya sizi göç ettirecek bir savaş, ya da alçaltıcı bir barış. (TA.)

**المُجْلِّى**
**المُجْلِّى** **المجلى** **المجلي** **مجلي** Yarışta atların birincisi. (K, **جلى** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَلا
جَلا U ( n. ac. جَلَآء [ 22A ] ),
a.  Was, became clear, unobserved, manifest, disclosed, displayed; appeared, showed himself.

b.  ( n. ac. جَلْو 1 ,  جَلَاْو 22A ) [ 'An ], Emigrated, went out from.

c.  ( n. ac. جَلْو 1 ,  جِلَاْو 23A ) [ acc. &  'Ala ], Made clear, disclosed, displayed to.

d.  Cleansed, cleaned; polished.

e.  Removed; drove away, expelled; dispelled.

جَلَّوَ
جَلَّوَ II ,
a.  Showed, declared, disclosed, manifested, revealed.

b.  Made a present to the bride.

جَاْلَوَ
جَاْلَوَ III
a.  [ acc. &  Bi ], Showed open hostility to; was open with.

أَجْلَوَ
أَجْلَوَ IV
a.  [ 'An ], Emigrated, removed from.

b.  [ acc. &  'An ], Caused to remove, expelled, drove   away from.

تَجَلَّوَ
تَجَلَّوَ V ,
a.  Showed, manifested, revealed himself; appeared.

b.  Was disclosed; became manifest, evident.

تَجَاْلَوَ
تَجَاْلَوَ VI ,
a.  Made known, disclosed to one another.

اِنْجَلَوَ
اِنْجَلَوَ VII ,
a.  see V (b) .

b.  Was cleared away, removed, dispelled, dissipated; was cleared up.

c.  Was polished, shining.

جَلْو
جَلْو 1 ,
a.  Brightness, brilliancy.

b.  Emigration.

جِلْوَة
جِلْوَة 2t ,
a.  Marriagegift, wedding-present.

أَجْلَوُ
أَجْلَوُ 14 ,
a.  Smooth, clear.

b.  Handsome, good-looking.

جَاْلِو
جَاْلِو 21 , ( pl. جَوَاْلِوُ 41 ),
a.  Emigrating, removing; exiled, driven forth.

جَلَاْو
جَلَاْو 22A ,
a.  see 1 .

جِلَاْو
جِلَاْو 23A ,
a.  Collyrium.

جَلِيّ
جَلِيّ [ 25 ],
a.  Clear, manifest, evident.

b.  Shining; polished.

c.  [ acc. Alif ], Clearly, evidently.

جَلَيَان
جَلَيَان [ 36I ],
a.  Revelation, Apocalypse.

الجَالوت
الجَالوت H. ,
a.  Captivity of the Jews.

##### Türkçe

**جَلا**
**جَلا** I (mastar: **جَلَآء** [22A]),
a. Açık oldu, fark edilmez oldu, belirgin oldu, açığa vuruldu, sergilendi; göründü, kendini gösterdi.

b. (mastar: **جَلْو** 1, **جَلَاْو** 22A) [**'An**], göç etti, -den dışarı çıktı.

c. (mastar: **جَلْو** 1, **جِلَاْو** 23A) [mef'ûl & **'Ala**], -e açık kıldı, açığa vurdu, sergiledi.

d. Temizledi, arıttı; parlattı.

e. Giderdi; uzaklaştırdı, sürdü, kovdu; dağıttı.

**جَلَّوَ**
**جَلَّوَ** II,
a. Gösterdi, ilan etti, açığa vurdu, belirgin kıldı, ortaya çıkardı.

b. Geline bir hediye verdi.

**جَاْلَوَ**
**جَاْلَوَ** III
a. [mef'ûl & **Bi**], -e açık düşmanlık gösterdi; onunla açık davrandı.

**أَجْلَوَ**
**أَجْلَوَ** IV
a. [**'An**], göç etti, -den uzaklaştı.

b. [mef'ûl & **'An**], -den uzaklaştırdı, sürdü, kovdu.

**تَجَلَّوَ**
**تَجَلَّوَ** V,
a. Kendini gösterdi, belirgin kıldı, ortaya çıkardı; göründü.

b. Açığa vuruldu; belirgin oldu, apaçık oldu.

**تَجَاْلَوَ**
**تَجَاْلَوَ** VI,
a. Birbirlerine bildirdi, birbirlerine açığa vurdu.

**اِنْجَلَوَ**
**اِنْجَلَوَ** VII,
a. V (b)’ye bak.

b. Giderildi, kaldırıldı, dağıtıldı, dağılıp gitti; açıklığa kavuştu.

c. Parlatıldı, parıldayan oldu.

**جَلْو**
**جَلْو** 1,
a. Parlaklık, parıltı.

b. Göç.

**جِلْوَة**
**جِلْوَة** 2t,
a. Evlilik hediyesi, düğün armağanı.

**أَجْلَوُ**
**أَجْلَوُ** 14,
a. Pürüzsüz, berrak.

b. Yakışıklı, iyi görünümlü.

**جَاْلِو**
**جَاْلِو** 21, (çoğulu: **جَوَاْلِوُ** 41),
a. Göç eden, uzaklaşan; sürgün edilmiş, dışarı sürülmüş.

**جَلَاْو**
**جَلَاْو** 22A,
a. 1’e bak.

**جِلَاْو**
**جِلَاْو** 23A,
a. Sürme.

**جَلِيّ**
**جَلِيّ** [25],
a. Açık, belirgin, apaçık.

b. Parlayan; parlatılmış.

c. [mef'ûl **Alif**], açıkça, apaçık.

**جَلَيَان**
**جَلَيَان** [36I],
a. Vahiy, Apokalips.

**الجَالوت**
**الجَالوت** H.,
a. Yahudilerin esareti.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جلو
جَلَا - يَجْلُوْ - جَلاء
جَلا - يَجْلُوْ + الكائن أو الشيء + عن مكان: يذهب ويغادر المكان وخاصة الوطن وبلد الإقامة
جَلاء - الجلاء: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة  من " جَلَا - يَجْلُوْ ": الخروج وترك الديار والأوطان
﴿ولولا أن كتب الله عليهم الجلاء لعذبهم في الدنيا﴾
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الهجر ومغادرة الشيء وتخليفه وعدم التوجه للارتباط به ومصاحبته"، وهي:
غَدِرَ - يَغْدِرُ، هَجَرَ - يَهْجُرُ، وَذِرَ - يَذَرُ، وَدَعَ - يَدَعُ، بَرِحَ - يَبْرَحُ، جَلَا - يَجْلُوْ
يفرق لفظاً:
جَلَيَ - يَجْلَى + الكائن أو الشيء أو الأمر: يظهر ويبين بوضوح وصفاء: تزول جميع الحواجز والموانع التي تمنع رؤية الشيء عن أصله الصافي
جَلا - يَجْلُوْ + الكائن أو الشيء + عن مكان: يذهب ويغادر المكان وخاصة الوطن وبلد الإقامة
الجلاء
 	﴿ولولا أن كتب الله عليهم الجلاء لعذبهم في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب النار(3)﴾ الحشر
مختار الصحاح
● [جلا] ج ل ا: الجَلِيُّ ضد الخفي و الجَلِيَّةُ الخبر اليقين واستعمل فلان على الجَالِيةِ أي على جزية أهل الذمة و الجَلاَءُ بالفتح والمد الأمر الجلي تقول منه جلالي الخبر يجلو جَلاَءً أي وضح و الجَلاَءُ أيضا الخروج من البلد والإخراج أيضا وقد جَلَوْا عن أوطانهم و جَلاَهُم غيرهم يتعدى ويلزم وبابهما كما قبلهما ويقال أيضا أَجْلَوْا عن البلد وأجلاهم غيرهم يتعدى ويلزم وأجلوا عن القتيل لا غير أي انفرجوا و جَلا أي وضح وكشف وجلا بصره بالكحل من باب عدا و جِلاءً أيضا بالمد والكسر و جَلاَ همه عنه أذهبه وجلا السيف أي صقله يجلو جِلاءً فيهما بالكسر والمد و جَلاَ العروس يجلوها جِلاءً و جِلْوةً أيضا بالكسر فيهما و اجْتَلاَها بمعنى أي نظر إليها مَجْلُوَّةً و الجِلاءُ أيضا كحل و جَلَّى السيف تَجلِيةً كشفه و تجَلَّى الشيء تكشف و انْجَلَى عنه الهم انكشف
الراغب
الجلو
- أصل الجلو: الكشف الظاهر، يقال: أجليت القوم عن منازلهم فجلوا عنها. أي: أبرزتهم عنها، ويقال: جلاه، نحو قول الشاعر:
- 95 - فلما جلاها بالأيام تحيزت *** ثبات عليها ذلها واكتئابها
(البيت لأبي ذؤيب الهذلي، وهو في ديوان الهذليين 1/79؛ والمجمل 1/193)
وقال الله عز وجل: }ولولا أن كتب الله عليهم الجلاء لعذبهم في الدنيا﴿[الحشر/3]، ومنه: جلا لي خبر، وخبر جلي، وقياس جلي (يسمى قياس العلة، وهو ما كانت العلة موجبة فيه للحكم، كقياس الضرب على التأفيف للوالدين في التحريم لعلة الإيذاء راجع شرح الورقات للمحلي ص 20)، ولم يسمع فيه جال. وجلوت العروس جلوة، وجلوت السيف جلاء، والسماء جلواء أي: مصحية، ورجل أجلى: انكشف بعض رأسه عن الشعر، والتجلي قد يكون بالذات نحو:﴾والنهار إذا تجلى﴿[الليل/2]، وقد يكون بالأمر والفعل، نحو:﴾فلما تجلى ربه للجبل{ [الأعراف/143]. وقيل: فلان ابن جلا (اللسان: جلا) أي: مشهور، وأجلوا عن قتيل إجلاء.
ملخص اللسان
1.    جَلِيَ يَجْلَى جَلاً، جَلا القومُ عن أَوطانهم يَجْلُون وأَجْلَوْا إِذا خرجوا من بلد   إِلى بلد.
2.    أَجْلاهم السلطان فأَجْلَوْا أَي   أَخرجهم فخرجوا.
3.    والجَلاءُ: الخروج عن البلد.
4.    جَلا القومُ عن الموضع   ومنه جَلْواً وجَلاءً وأَجْلَوْا: تفرَّقوا،
5. والجَالِيَة: الذين جَلَوْا عن أَوْطانهم.
6.    وجَلا الأَمرَ وجَلاَّه وجَلَّى عنه كشَفه وأَظهره،
7. وجَلَّى الشيءَ   أَي كشفه.
8.     وأَمرٌ جَلِيٌّ: واضح؛
9.    اجْلُ لي هذا الأَمرَ   أَي أَوضحه.
10.                        والجَلاءُ: الأَمر البَيِّنُ   الواضح.
11.                       فإِنَّ الحقَّ مَقْطَعُه ثَلاثٌ:   يَمِينٌ أَو نِفارٌ أَو جَلاءُ أَراد البينة والشهود،
12.                        والله تعالى يُجَلِّي   الساعةَ أَي يظهرها.
13.                        أَخْبرني عن جَلِيَّةِ الأَمر أَي حقيقته؛
14.                       والجَلِيُّ: نقيض الخَفِيِّ.
15.                       والجَلِيَّة: الخبر   اليقين.
16.                       والجَلِيَّة البَصِيرة، يقال عينٌ جَلِيَّة؛
17.                       وهو يُجَلِّي عن نفسه أَي يعبر عن ضميره.
18.                       وتَجَلَّى الشيءُ   أَي تكشَّف.
19.                       وجَلا الصيقلُ السيفَ والمِرآةَ ونحوَهُما جَلْواً   وجِلاءً صَقَلَهما.
20.                       تجَلَّى ربه للجبل أَي ظهر وبانَ،
21.                       تجلَّى بَدَا للجبل نُور العَرْش.
22.                       جُلِيت على زوجها واجْتَلاها زوجها أَي نَظر إِليها.
23.                       وتَجلَّيت الشيءَ: نظرت إِليه.
24.                       اسْتُعْمِل فلان على الجَالِية أَي على جِزْية أَهل الذمة.
25.                       وإِنكم تُبايِعون محمداً على أَن   تُحارِبوا العرب والعجم مُجْلِيةً أَي حَرْباً مُجْلِية مُخْرِجة عن الدار   والمال.
26.                       اجْتلاها، يعني العاسلَ جلا النحلَ عن مواضعها بالأُيام، وهو   الدُّخان،
27.                       جلا النحلَ يَجْلُوها جَلاءً إِذا دَخَّنَ   عليها لاشْتِىارِ العسل.
28.                        وجَلْوة النحلِ: طَرْدُها بالدُّخان.
29.                       والجَلا والجَلاءُ والجِلاءُ:   الإِثْمِدُ.
30.                       الجَلا كحل يَجْلو البصر،
31.                       جَلاهُ عن وطنه فجَلا أَي طرده فهرب.
32.                       وجَلا إِذا عَلا،
33.                        وجَلا   إِذا اكتَحَل،
34.                       وجِلْوَتُها ما أَعطاها،
35.                        وجَلَّى ببصره: رَمى.
36.                       التجلِّي في الصقر أَن يغمض عينه ثم يفتحها ليكون أَبصر له،
37.                       وجَلَّى البازي تجَلِّياً   وتَجْلِيَةً: رفع رأْسه ثم نظر؛
38.                       وجبهة جَلْواءُ: واسعة.
39.                       والسماءُ جَلْواءُ أَي مُصْحِية مثل جَهْواء.
40.                       وليلة جَلْواءُ: مُصْحِية مُضِيئة.
41.                       والجَلا: انْحسار مُقَدَّمِ الشعرِ،
42.                       الأَجْلَى: الخفيف شعر ما بين النَّزَعتين من الصُّدغين والذي انحسر   الشعر عن جبهته.
43.                       الأَجْلَى الحسنُ الوجهِ الأَنْزَعُ.
44.                       والمَجالي: مقاديمُ الرأْس، وهي مواضع الصَّلَع؛
45.                       جالَيْتُه بالأَمر وجالَحْته إِذا جاهرته؛
46.                       والمَجالي: ما يُرَى من الرأْس إِذا استقبل الوجه،
47.                       وتجالَيْنا أَي انكشف حال كل واحد منا لصاحبه.
48.                       وابنُ جَلا: الواضحُ   الأَمْرِ.
49.                       واجْتَلَيْتُ العمامة عن رأْسي إِذا رفعتها مع طَيِّها عن جَبِينك.
50.                       أَنا ابنُ جَلا وطلاَّعُ الثَّنايا   أَي أَنا الظاهر الذي لا يخفى وكل أَحد يعرفني.
51.                       وابن أَجْلى: الأَسدُ،
52.                        ابن أَجْلى الصبح،
53.                       وما أَقمت   عنده إِلاَّ جَلاءَ يومٍ واحد أَي بياضَه؛
54.                        وأَجْلى الله عنك أَي كشَفَ؛ يقال ذلك للمريض.
55.                       وأَجْلى يعْدُو: أَسْرَعَ بعضَ الإِسْراع.
56.                       وجَلَوْتُ عني هَمِّي جَلْواً إِذا أَذهبته.
57.                       وانْجَلى عنه الهَمُّ: انكشف.
58.                       إِذا جلاَّها إِذا بيَّنَ   الشمسَ لأَنها تتَبين إِذا انبسط النهار.
59.                       : أَجْلَيْتُ عنه الهمَّ   إِذا فرَّجت عنه،
60.                       وانّجَلت عنه الهموم كما تنْجَلي الظلمة.
61.                        وأَجْلَوْا عن   القتيل لا غير أَي انفرجوا.
62.                       فقُمْت حتى تجَلاَّنيَ الغَشْيُ أَي غَطَّاني وغشَّاني،
63.                       وتجلَّى فلانٌ مكانَ كذا إِذا عَلاه،
64.                        التَّجَلِّي النظرُ بالإشْراف.
65.                        التَّجلِّي   التَّجَلُّل أَي تَجَلَّل قَرْعُها سَمْعَه في القاع؛
66.                        وأَجْلى: موضع بين فَلْجة ومطلع الشمس، فيه هُضَيْبات حُمْر،
67.                       وجَلْوَى: قرية.
68.                       وجَلْوَى: فرس   خُفاف ابن نُدْبة؛
69.                        وجَلْوَى: فرس قِرْواشِ بن عَوْفٍ.
لسان العرب
● -    جلا: جَلا القومُ عن أَوطانهم يَجْلُون وأَجْلَوْا إِذا خرجوا من بلد   إِلى بلد. وفي حديث الحوض: يرد عليَّ رَهْط من أَصحابي فيُجْلَوْن عن   الحوض؛ هكذا روي في بعض الطرق أَي يُنْفَوْن ويُطْردون، والرواية بالحاء   المهملة والهمز. ويقال: اسْتُعْمِل فلان على الجَالِيَة والجَالَةِ.   والجَلاءُ، ممدود: مصدر جَلا عن وطنه. ويقال: أَجْلاهم السلطان فأَجْلَوْا أَي   أَخرجهم فخرجوا. والجَلاءُ: الخروج عن البلد. وقد جَلَوْا عن أَوطانهم   وجَلَوْتُهم أَنا، يَتَعَدَّى، ولا يتعدى. ويقال أَيضاً: أَجْلَوْا عن البلد   وأَجْلَيْتهم أَنا، كلاهما بالأَلف؛ وقيل لأَهل الذمة الجالِيَة لأَن عمر   بن الخطاب، رضي الله عنه، أَجلاهم عن جزيرة العرب لما تقدم من أَمر   النبي، صلى الله عليه وسلم، فيهم، فسُمُّوا جَالِية ولزمهم هذا الاسم أَين   حَلُّوا، ثم لزم كلَّ من لزمته الجزيةُ من أَهل الكتاب بكل بلد، وإِن لم   يُجْلَوْا عن أَوطانهم. والجَالِىَة: الذين جَلَوْا عن أَوْطانهم. ويقال:   اسْتُعْمِل فلان على الجَالِية أَي على جِزْية أَهل الذمة. والجالَةُ: مثل   الجَالِية. وفي حديث العَقَبة: وإِنكم تُبايِعون محمداً على أَن   تُحارِبوا العرب والعجم مُجْلِيةً أَي حَرْباً مُجْلِية مُخْرِجة عن الدار   والمال. ومنه حديث أَبي بكر، رضي الله عنه: أَنه خيَّر وفد بُزاخَة بينَ   الحَرْبِ المُجْلِية والسِّلْم المُخْزِيَةِ. ومن كلام العرب: اخْتاروا   فَإِمَّا حَرْبٌ مُجْلِية وإِمَّا سِلْم مُخْزِية أَي إِمَّا حَرْب تخرجكم من   دياركم أَو سِلْمٌ تُخْزيكم وتُذِلُّكم. ابن سيده: جَلا القومُ عن الموضع   ومنه جَلْواً وجَلاءً وأَجْلَوْا: تفرَّقوا، وفَرَق أَبو زيد بينهما   فقال: جَلَوا من الخوف وأَجْلَوْا من الجَدْب، وأَجْلاهم هو وجَلاَّهم لغة   وكذلك اجتلاهم؛ قال أَبو ذؤيب يصف النحل والعاسل:   فلَمّا جَلاها بالأُيامِ، تَحَيَّزَت   ثُباتٍ عليها ذُلُّها واكْتِئابُها   ويروى: اجْتلاها، يعني العاسلَ جلا النحلَ عن مواضعها بالأُيام، وهو   الدُّخان، ورواه بعضهم تحَيَّرت أَي تحيَّرت النحل بما عَراها من الدخان.   وقال أَبو حنيفة: جلا النحلَ يَجْلُوها جَلاءً إِذا دَخَّنَ   عليها لاشْتِىارِ العسل. وجَلْوة النحلِ: طَرْدُها بالدُّخان. ابن   الأَعرابي: جَلاهُ عن وطنه فجَلا أَي طرده فهرب. قال: وجَلا إِذا عَلا، وجَلا   إِذا اكتَحَل، وجَلا الأَمرَ وجَلاَّه وجَلَّى عنه كشَفه وأَظهره، وقد   انْجَلى وتجَلَّى. وأَمرٌ جَلِيٌّ: واضح؛ تقول: اجْلُ لي هذا الأَمرَ   أَي أَوضحه. والجَلاءُ، ممدود: الأَمر البَيِّنُ   الواضح. والجَلاءُ، بالفتح والمد: الأَمرُ   الجَليُّ، وتقول منه: جَلا لي الخبرُ أَي وَضَح؛ وقال زهير:   فإِنَّ الحقَّ مَقْطَعُه ثَلاثٌ:   يَمِينٌ أَو نِفارٌ أَو جَلاءُ   (* قوله «أو جلاء» كذا أورده كالجوهري بفتح الجيم، وقال الصاغاني:   الرواية بالكسر لا غير، من المجالاة).   أَراد البينة والشهود، وقيل: أَراد الإِقرار، والله تعالى يُجَلِّي   الساعةَ أَي يظهرها. قال سبحانه: لا يُجَلِّيها لِوْقْتِها إِلا هو. وييقال:   أَخْبرني عن جَلِيَّةِ الأَمر أَي حقيقته؛ وقال النابغة:   وآبَ مُضِلُّوه بعَيْنٍ جَلِيَّةٍ،   وغُودِرَ بالجَوْلانِ حَزْمٌ ونائِلُ   يقول: كذبوا بخبر موته أَولَ ما جاء فجاءَ   دافنوه بخبر ما عاينوه. والجَلِيُّ: نقيض الخَفِيِّ. والجَلِيَّة: الخبر   اليقين. ابن بري: والجَلِيَّة البَصِيرة، يقال عينٌ جَلِيَّة؛ قال أَبو   دواد:   بَلْ تَأَمَّلْ، وأَنت أَبْصَرُ مِنِّي،   قَصْدَ دَيْرِ السَّوادِ عَينٌ جَلِيَّهْ   وجَلَوْت أَي أَوضحت وكشَفْتُ. وجَلَّى الشيءَ   أَي كشفه. وهو يُجَلِّي عن نفسه أَي يعبر عن ضميره. وتَجَلَّى الشيءُ   أَي تكشَّف. وفي حديث كعب بن مالك: فجَلا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم،   للناس أَمرَهم ليتَأَهَّبوا أَي كشف وأَوضح. وفي حديث ابن عمر: إِن ربي   عز وجل قد رَفَعَ لي الدُّنيا وأَنا أَنظر إِليها جِلِّياناً من الله أَي   إِظْهاراً وكَشْفاً، وهو بكسر الجيم وتشديد اللام. وجِلاءُ السيف، ممدود   بكسر الجيم، وجَلا الصيقلُ السيفَ والمِرآةَ ونحوَهُما جَلْواً   وجِلاءً صَقَلَهما. واجْتَلاه لنفسه؛ قال لبيد:   يَجْتَلي نُقَبَ النِّصالِ   وجَلا عينَه بالكُحْل جَلْواً وجَلاءً، والجَلا والجَلاءُ والجِلاءُ:   الإِثْمِدُ.   ابن السكيت: الجَلا كحل يَجْلو البصر، وكتابته بالأَلف. ويقال: جَلَوْتُ   بصري بالكحل جَلْواً. وفي حديث أُم سلمة: أَنها كرهت للمُحِدِّ أَن   تكْتَحِل بالجِلاء، هو، بالكسر والمد، الإِِثمد، وقيل: هو، بالفتح والمد   والقصر، ضرب من الكحل. ابن سيده: والجَلاءُ   والجِلاءُ الكحل لأَنه يجلو العين؛ قال المتنخل الهذلي:   وأَكْحُلْكَ بالصابِ أَو بالجَلا،   ففَقِّحْ لذلك أَو غَمِّض   قال ابن بري: البيت لأَبي المُثَلَّم، قال: والذي ذكره النحاس وابن   وَلاد الجَلا، بفتح الجيم والقصر، وأَنشد هذا البيت، وذكر المهلبي فيه المد   وفتح الجيم، وأَنشد البيت.   وروي عن حماد عن ثابت عن أَنس قال: قرأَ رسول الله، صلى ا لله عليه   وسلم: فلما تجَلَّى ربُّه للجبل جعله دَكّاً، قال: وضع إِبهامه على قريب من   طَرَفِ أُنْمُلَهِ خِنْصَرِه فساخَ الجبل، قال حماد: قلت لثابت تقول هذا؟   فقال: يقوله رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ويقوله أَنس وأَنا أَكْتُمه   وقال الزجاج: تجَلَّى ربه للجبل أَي ظهر وبانَ، قال: وهذا قول أَهل   السُّنة والجماعة، وقال الحسن: تجلَّى بَدَا للجبل نُور العَرْش.   والماشطة تَجْلُو العَرُوس، وجَلا العروسَ على بَعْلها جَلْوة وجِلْوة   وجُلوة وجِلاءً واجْتَلاها وجَلاَّها، وقد جُلِيت على زوجها واجْتَلاها   زوجها أَي نَظر إِليها. وتَجلَّيت الشيءَ: نظرت إِليه. وجَلاَّها زوجُها   وصيفةً: أَعطاها إِياها في ذلك الوقت، وجِلْوَتُها ما أَعطاها، وقيل: هو ما   أَعطاها من غُرَّةٍ أَو دراهم. الأَصمعي: يقال جَلا فلان امرأَته وصيفة   حين اجتلاها إِذا أَعطاها عند جَلْوَتها. وفي حديث ابن سيرين: أَنه كره   أَن يَجْلِيَ امرأَته شيئاً لا يَفِيَ به. ويقال: ما جِلْوَتُها، بالكسر،   فيقال: كذا وكذا. وما جِلاءُ فلان أَي بأَيِّ شيءٍ يخاطب من الأَسماء   والأَلقاب فيُعظَّم به. واجْتَلَى الشيءَ: نظر إِليه. وجَلَّى ببصره: رَمى.   والبازِي يُجَلِّي إِذا آنَسَ الصيدَ فرفع طرْفَه ورأْسَه. وجَلَّى   ببصره تَجْلِيَةً إِذا رمى به كما ينظر الصقر إِلى الصيد؛ قال لبيد:   فانْتَضَلْنا وابن سَلْمَى قاعِدٌ،   كعَتيقِ الطير يُغْضِي ويُجَلْ   أَي ويُجَلِّي. قال ابن بري: ابن سَلْمى هو النعمان ابن المنذر. قال ابن   حمزة: التجلِّي في الصقر أَن يغمض عينه ثم يفتحها ليكون أَبصر له،   فالتجلي هو النظر؛ وأَنشد لرؤبة:   جَلَّى بصيرُ العَيْنِ لم يُكَلِّلِ،   فانقَضَّ يَهْوي من بَعيدِ المَخْتَلِ   ويقوي قولَ ابن حمزة بيت لبيد المتقدم. وجَلَّى البازي تجَلِّياً   وتَجْلِيَةً: رفع رأْسه ثم نظر؛ قال ذو الرمة:   نَظَرْتُ كما جَلّى، على رأْسِ رَهْوَةٍ،   من الطيرِ، أَقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أَوْرَقُ   وجبهة جَلْواءُ: واسعة. والسماءُ جَلْواءُ أَي مُصْحِية مثل جَهْواء.   وليلة جَلْواءُ: مُصْحِية مُضِيئة.   والجَلا، بالقصر: انْحسار مُقَدَّمِ الشعرِ، كتابته بالأَلف، مثل   الجَلَهِ، وقيل: هو دون الصَّلَعِ، وقيل: هو أَن يبلغ انحسار الشعر نصفَ   الرأْسِ، وقد جَلِيَ جَلا وهو أَجْلَى. وفي صفة المهديّ: أَنه أَجْلَى   الجَبْهَةِ؛ الأَجْلَى: الخفيف شعر ما بين النَّزَعتين من الصُّدغين والذي انحسر   الشعر عن جبهته. وفي حديث قتادة في صفة الدجال: أَنه أَجْلَى الجَبْهةِ،   وقيل: الأَجْلَى الحسنُ الوجهِ الأَنْزَعُ. أَبو عبيد: إِذا انحسر الشعر   عن نصف الرأْس ونحوه فهو أَجْلى؛ وأَنشد:   مع الجَلا ولائِحِ القَتِيرِ   وقد جَلِيَ يَجْلَى جَلاً، تقول منه: رجل أَجْلَى بيِّنُ الجَلا.   والمَجالي: مقاديمُ الرأْس، وهي مواضع الصَّلَع؛ قال أَبو محمد الفقعسي   واسمه عبد الله بن رِبْعيّ:   رَأَيْنَ شيخاً ذَرِئَتْ مَجالِيهْ   قال ابن بري: صواب إِنشاده: أَراه شيخاً، لأَن قبله:   قالت سُليْمى: إِنني لا أَبْغِيهْ،   أَراهُ شيخاً ذَرِئَتْ مَجالِيهْ،   يَقْلي الغَواني والغَواني تَقْلِيهْ   وقال الفراءُ: الواحد مَجْلىً واشتقاقه من الجَلا، وهو ابتداء الصَّلع   إِذا ذهب شعر رأْسه إِلى نصفه.   الأَصمعي: جالَيْتُه بالأَمر وجالَحْته إِذا جاهرته؛ وأَنشد:   مُجالَحة ليس المُجالاةُ كالدَّمَسْ   والمَجالي: ما يُرَى من الرأْس إِذا استقبل الوجه، وهو موضع الجَلَى.   وتجالَيْنا أَي انكشف حال كل واحد منا لصاحبه. وابنُ جَلا: الواضحُ   الأَمْرِ. واجْتَلَيْتُ العمامة عن رأْسي إِذا رفعتها مع طَيِّها عن جَبِينك.   ويقال للرجل إِذا كان على الشرف لا يخفى مكانُه: هو ابنُ جَلا؛ وقال   القُلاخ:   أَنا القُلاخُ بنُ جَنابِ بن جَلا   وجَلا: اسم رجل، سمي بالفعل الماضي. ابن سيده: وابنُ جَلا الليثي،   سُمِّي بذلك لوضوح أَمره؛ قال سُحَيْم بن وَثِيل:   أَنا ابنُ جَلا وطَلاَّعُ الثَّنايا،   مَتى أَضَعِ العِمامةَ تَعْرِفُوني   قال: هكذا أَنشده ثعلب، وطلاَّعُ الثنايا، بالرفع، على أَنه من صفته لا   من صفة الأَب كأَنه قال وأَنا طلاَّع الثنايا، وكان ابنُ جَلا هذا صاحبَ   فَتْك يطلعُ في الغارات من ثَنِيَّة الجبل على أَهلها، وقوله:   مَتى أَضع العمامة تعرفوني   قال ثعلب: العمامة تلبس في الحرب وتوضع في السِّلْم. قال عيسى بن عمر:   إِذا سمي الرجل بقَتَلَ وضرَبَ ونحوهما إِنه لا يصرف، واستدل بهذا البيت،   وقال غيره: يحتمل هذا البيت وجهاً آخر، وهو أَنه لم ينوِّنه لأَنه   أَراد الحكاية، كأَنه قال: أَنا ابنُ   الذي يقال له جلا الأُمور وكشَفَها فلذلك لم يصرفه. قال ابن بري: وقوله   لم ينونه لأَنه فعل وفاعل؛ وقد استشهد الحجاج بقوله:   أَنا ابنُ جَلا وطلاَّعُ الثَّنايا   أَي أَنا الظاهر ا لذي لا يخفى وكل أَحد يعرفني. ويقال للسيد: ابنُ   جَلا. وقال سيبويه: جَلا فعل ماض، كأَنه بمعنى جَلا الأُمورَ أَي أَوضحها،   وكشفها؛ قال ابن بري: ومثله قول الآخر:   أَنا القُلاخُ بنُ جَنابِ بنِ جَلا،   أَبو خَناثِيرَ أَقُود الجَمَلا   وابن أَجْلَى: كابنِ جَلا. يقال: هو ابن جَلا وابن أَجْلى؛ قال العجاج:   لاقَوْا بِه الحجاجَ والإِصْحارا،   به ابن أَجلى وافَقَ الإِسْفارا   لاقوا به أَي بذلك المكان. وقوله الإِصْحارَ: وَجَدوه مُصْحِراً.   ووَجَدُوا به ابنَ أَجْلى: كما تقول لقيت به الأَسَدَ. والإِسْفارُ: الصُّبْح.   وابن أَجْلى: الأَسدُ، وقيل: ابن أَجْلى الصبح، في بيت العجاج. وما أَقمت   عنده إِلاَّ جَلاءَ يومٍ واحد أَي بياضَه؛ قال الشاعر:   ما ليَ إِنْ أَقْصَيْتَني من مقْعدِ،   ولا بهَذِي الأَرْضِ من تَجَلُّدِ،   إِلاَّ جَلاءَ اليومِ أَو ضُحَى غَدِ   وأَجْلى الله عنك أَي كشَفَ؛ يقال ذلك للمريض. يقال للمريض: جَلا الله   عنه المرضَ أَي كشَفَه. وأَجْلى يعْدُو: أَسْرَعَ بعضَ الإِسْراع.   وانْجَلى الغَمُّ، وجَلَوْتُ عني هَمِّي جَلْواً إِذا أَذهبته. وجَلَوْتُ السيفَ   جِلاءً، بالكسر، أَي صَقَلْتُ. وجَلَوْتُ العروسَ جِلاءً وجَلْوَةً   واجْتَلَيْتُها بمعنىً إِذا نظرت إِليها مَجْلُوّةً. وانْجَلى الظلامُ إِذا   انكشف. وانْجَلى عنه الهَمُّ: انكشف. وفي التنزيل العزيز: والنهار إِذا   جَلاَّها؛ قال الفراء: إِذا جَلَّى الظُّلمةَ فجازت الكناية عن الظُّلْمة   ولم تذكر في أَوله لأَن معناها معروف، أَلا ترى أَنك تقول: أَصْبَحتْ   باردَةً وأَمْسَتْ عَرِيَّةً وهَبَّتْ شَمالاً؟ فكُني عن مُؤَنَّثاتٍ لم   يَجْرِ لهنَّ ذكر لأَن معناهن معروف. وقال الزجاج: إِذا جلاَّها إِذا بيَّنَ   الشمسَ لأَنها تتَبين إِذا انبسط النهار. الليث: أَجْلَيْتُ عنه الهمَّ   إِذا فرَّجت عنه، وانّجَلت عنه الهموم كما تنْجَلي الظلمة. وأَجْلَوْا عن   القتيل لا غير أَي انفرجوا. وفي حديث الكسوف: حتى تجلت الشمس أَي انكشفت   وخرجت من الكسوف، يقال: تجلَّتْ وانْجَلت. وفي حديث الكسوف أَيضاً:   فقُمْت حتى تجَلاَّنيَ الغَشْيُ أَي غَطَّاني وغشَّاني، وأَصله تجللني،   فأُبدلت إِحدى اللاَّمين أَلفاً مثل تَظَنَّى وتمَطَّى في تظنَّن وتمطَّط،   ويجوز أَن يكون معنى تجلاَّني الغشيُ ذهب بقوَّتي وصبري من الجَلاءِ، أَو   ظَهَر بي وبانَ عليَّ. وتجلَّى فلانٌ مكانَ كذا إِذا عَلاه، والأَصل   تجَلَّله؛ قال ذو الرمة:   فلما تَجَلَّى قَرْعُها القاعَ سَمْعَه،   وبانَ له وسْطَ الأَشاءِ انْغِلالُها   (* قوله «وبان له» كذا بالأصل والتهذيب والذي في التكملة: وحال له).   قال أَبو منصور: التَّجَلِّي النظرُ بالإشْراف. وقال غيره: التَّجلِّي   التَّجَلُّل أَي تَجَلَّل قَرْعُها سَمْعَه في القاع؛ ورواه ابن   الأَعرابي:تحَلَّى قَرْعُها القاعَ سَمْعَهُ   وأَجْلى: موضع بين فَلْجة ومطلع الشمس، فيه هُضَيْبات حُمْر، وهي   تُنْبِتُ النَّصِيَّ والصِّلِّيانَ. وجَلْوَى، مقصور: قرية. وجَلْوَى: فرس   خُفاف ابن نُدْبة؛ قال:   وقَفْتُ لها جَلْوَى، وقد قام صُحْبتي،   لأَبْنِيَ مَجْداً، أَو لأَثْأَرَ هالِكا   وجَلْوَى أَيضاً: فرس قِرْواشِ بن عَوْفٍ. وجَلْوَى أَيضاً: فرس لبني   عامر. قال ابن الكلبي: وجَلْوَى فرس كانت لبني ثعلبة بن يَرْبُوع، وهو ابن   ذي العِقالِ، قال: وله حديث طويل في حرب غطفان؛ وقول المتلمس:   يكون نَذِيرٌ من وَرَائِيَ جُنَّةً،   ويَنْصُرُنِي منْهُمْ جُلَيّ وأَحْمَسُ   (* قوله «جليّ» هو بهذا الضبط في الأصل).   قال: هما بطنان في ضُبَيْعة.
مقاييس اللغة:
(جلو) الجيم واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد، وقياسٌ مطّرد، وهو انكشاف الشيء وبروزُه. يقال جَلَوْتُ العروسَ جَلْوَةً وجَلاَءً([4])، وجَلَوْت السيف جَلاءً. وقال الكسائيّ: السماء جَلْواءُ أي مُصْحِية. ويقال تجلَّى الشيءُ، إذا انكشَفَ. ورُجلٌ أُجْلَى، إذا ذهب شَعَْر مقدّم رأسِه، وهو الجَلا. قال:
* مِنَ الجَلاَ ولائح القَتِيرِ([5]) *
ومن الباب: جَلاَ القومُ عن منازلهم جَلاءً، وأجْليْتُهمْ أنا إجْلاءً. ويقولون: هو ابن جلاَ، إذا كان لا يَخْفَى أمرُهُ لشُهرته. قال:
أنا ابنُ جَلاَ وطَلاّعُ الثَّنَايا  *** متى أضعِ العمامةَ تَعْرِفُوني([6])
ويقال جلاَ القَومُ وأجْليْتُهم أنا، وجلَوْتُهم. قال أبو ذؤيب:
فلما جَلاها بالأُيَامِ تحيَّزَتْ *** ثُبَاتٍ عليها ذُلُّها واكتئابُها([7])
القاموس المحيط:
و جَلاَ القَوْمُ عن المَوْضِعِ، و منه جَلْواً وجَلاءً، وأَجْلَوْا تَفَرَّقُوا، أو جَلا من الخَوْفِ،
وأجْلَى: من الجَدْبِ، وجلاهُ الجَدْبُ وأجْلاهُ واجْتَلاهُ. وجَلاَ النَّحْلَ جَلاءً: دَخَّنَ عليها لِيَشْتار العَسَلَ، و السَّيْفَ والمِرآةَ جَلْواً وجِلاءً: صَقَلَهُما و الهَمَّ عنه: أذْهَبَهُ، و فُلاناً الأمْرَ: كَشَفَه عنه، كَجَلاَّهُ وجَلَّى عنه، وقَدِ انْجَلَى، وتَجَلَّى، و بِثَوْبِه: رَمَى به. وجَلاَ: عَلاَ، و العَرُوسَ على بَعْلِها جَلْوَةً، ويُثَلَّثُ، وجِلاءً، ككِتابٍ، واجْتَلاها: عَرَضَها عليه مَجْلُوَّةً. وجَلاها وجَلاَّها زَوْجُها وصِيفَةً أو غيرَها: أعْطاها إيَّاها في ذلك الوَقْتِ. وجِلْوَتُها، بالكسر: ما أعْطاها.
واجْتَلاَهُ: نَظَرَ إليه. والجَلاءُ، كَسَمَاءٍ: الأمْرُ الجَلِيُّ. وأقَمْتَ جَلاءَ يَوْمٍ: بياضَه، وبالكسر: الكُحْلُ، أَوْكُحْلٌ خاصٌّ. وجَلَّى بِبَصَرِهِ تَجْلِيَةً: رَمَى، و البازِي تَجْلِيَةً وتَجَلِّياً: رَفَعَ رأسَه ثم نَظَرَ. والجَلاَ، مَقْصُورَةً: انْحِسارُ مُقَدَّمِ الشَّعَرِ أو نِصْفِ الرأسِ، أو هو دُونَ الصَّلَعِ، جَلِيَ، كَرَضِيَ، جَلاً، والنَّعْتُ: أجْلَى وجَلْواءُ. وجَبْهَةٌ جَلْواءُ: واسِعَةٌ. وسَماءٌ جَلْواءُ: مُصْحِيَةٌ.
والْأَجْلَى: الحَسَنُ الوجهِ الْأَنْزَعُ. وابنُ جَلاَ: الواضِحُ الْأَمْرِ، كابنِ أجْلَى، ورجلٌ م.
وأَجْلَى يعدُو: أسْرَعَ، و ع. وجَلْوَى، كَسَكْرَى: ة، وأفْراسٌ. والجَلِيُّ، كغَنِيٍّ: الواضحُ. وفَعَلْتُه من أجْلاكَ، ويُكْسَرُ، أي: من أجْلِكَ. والجالِيةُ: أهلُ الذِّمَّةِ، لأَنَّ عُمَرَ، رضي الله تعالى عنه، أجْلاهُمْ عن جَزِيرَةِ العَرَبِ. وما جِلاؤُهُ، بالكسر، أي: بماذا يُخاطَبُ من الْأَلْقابِ الحَسَنَةِ.
واجْلَوْلَى: خَرَجَ من بَلَدٍ إلى بَلَدٍ. ومحمدُ بنُ جَلْوانَ، وجَلْوانُ بنُ سَمُرَةَ، ويُكْسَرُ: محدِّثانِ.
وابنُ الجَلاَّ، مُشَدَّدَةً مَقْصورَةً: من كِبارِ الصوفيةِ.
- ي الجِلْيُ، كعِذْيٍ الكَوَّةُ من السَّطْحِ لا غَيْرُ. وجَلَيْتُ الفِضَّةَ جَلَوْتَها. واللهُ يُجَلِّي الساعَةَ يُظْهِرُها. وَتَجَلَّى كذا عَلاهُ، و الشيءَ نَظَرَ إليه. والمُجَلِّي السابِقُ في الحَلْبَةِ.
تاج العروس:
( جلا القوم عن الموضع ) وفى الصحاح عن أوطانهم زاد ابن سيده ( ومنه جلو أو جلاء وأجلو ) أي ( تفرقوا ) وفى الصحاح الجلاء الخروج من البلد وقد جلوا ( أو جلا من الخوف وأجلى من الجدب ) هكذا فرق أبو زيد بينهما ( و ) يقال ( جلاه الجدب ) يتعدى ولا يتعدى قال ابن الاعرابي جلاه عن وطنه فجلا أي طرده فهرب ( وأجلاه ) يتعدى ولا يتعدى كلاهما بالالف يقال أجليت عن البلد وأجليتهم أنا وأجلوا عن القتيل لا غير انفرجوا كما في الصحاح ومن الثلاثي المتعدى حديث الحوض فيجلون عنه أي ينفون ويطردون هكذا روى والرواية الصحيحة بالحاء المهلة والهمز ومن اللازم قوله تعالى ولولا أن كتب الله عليهم الجلاء ومن الرباعي المتعدى قولهم أجلاهم السلطان أي أخرجهم وقال الراغب أبرزهم فجلوا وأجلوا ومن كلام العرب فاما حرب مجلية واما سلم مخزية أي اما حرب تخرجكم من دياركم أو سلم تخزيكم وتذلكم ( واجتلاه ) كأجلاه ( و ) قال أبو حنيفة ( جلا النحل ) يجلوها ( جلاء دخن عليها اليشتار العسل ) ومنه قول أبى ذؤيب يصف النحل والعاسل فلما جلاها بالايام تحيرت * ثبات عليها ذلها واكتآبها والايام الدخان ( و ) جلا الصيقل ( السيف والمرآة ) ونحوهما ( جلوا ) بالفتح ( وجلاء ) بالكسر ( صقلهما ) واقتصر الجوهرى على السيف وعلى المصدر الاخير ( و ) من المجاز جلا ( الهم عنه ) جلوا ( أذهبه ) نقله الجوهرى ولم يذكر المصدر ( و ) من المجاز جلا ( فلانا الامر ) أي ( كشفه عنه ) وأظهره ومنه جلا الله عنه المرض ( كجلاه ) بالتشديد ومنه قوله تعالى والنهار إذا جلاها قال الفراء إذا جلى الظلمة فجازت الكناية عن الظلمة ولم تذكر في أوله لان معناها معروف ألا ترى انك تقول أصبحت باردة وأمست عرية وهبت شمالا فكن مؤنثات لم يجر لهن ذكر لان معناهن معروف وقال الزجاج إذا بين الشمس لانها تبين إذا انبسط ( وجلى عنه وقد انجلى ) الهم والامر ( وتجلى ) يقال انجلت عنه الهموم كما تنجلي الظلمة وفى حديث الكسوف حتى تجلت الشمس أي انكشفت وخرجت من الكسوف وقال الراغب التجلى قد يكون بالذات نحو والنهار إذا تجلى وقد يكون بالامر والفعل نحو فلما تجلى ربه للجبل * قلت قال الزجاج أي ظهر وبان قال وهذا قول أهل السنة وقال الحسن تجلى بالنور العرش ( و ) جلا ( بثوبه ) جلوا ( رمى به ) عن الزجاج ( وجلا ) إذا ( علا ) عن ابن الاعرابي ( و ) جلا ( العروس على بعلها جلوة ويثلث ) واقتصر الجوهرى على الكسر ( وجلاء ) ككتاب نقله الجوهرى عن أبى نصر ( و ) كذلك ( اجتلاها ) أي ( عرضها عليه مجلوة ) وقد جليت على زوجها وفى الصحاح جلوت العروس جلاء
وجلوة واجتليتها نظرت إليها مجلوة ( وجلاها وجلاها زوجها وصيفة أو غيرها أعطاها اياها في ذلك الوقت ) التخفيف عن الاصمعي ( وجلوتها بالكسر ما اعطاها ) من غره أو دراهم ومن التشديد حديث ابن سيرين كره ان يجلى امرأته شيأ ثم لابقى به ويقال ما جلوتها فيقال كذا كذا ( واجتلاه نظر إليه ) ومنه اجتلاه الزوج العروس ( والجلاء كسماء الامر الجلى ) البين الواضح تقول منه جلالى الخبر وضح هكذا ضبطه الجوهرى وأنشدد لزهير فان الحق مقطعه ثلاث * يمين أو نفار أو جلاء قال يريد الاقرار * قلت وضبطه الازهرى بكسر الجيم وأراد به البينة والشهود من المجالاة وقد تقدم بيانه في ق ط ع ( و ) من المجاز ( أقمت ) عنده ( جلاء يوم ) أي ( بياضه ) عن الزجاج قال الشاعر ما لى ان أقضيتني من مقعد * ولا بهذي الارض من تجلد * الاجلاء اليوم أو ضحى غد ( و ) الجلاء ( بالكسر الكحل ) وكتابته بالالف عن ابن السكيت وفى حديث أم سلمة انها كرهت للمعدة أن تنكنحل بالجلاء هو الاثمد ( أو كحل خاص ) يجلو البصر وأنشد الجوهرى لبعض الهذليين هو أبو المثلم وأكحلك بالصاب أو بالجلاء * ففتح لذلك أو غمض ( وجلى ببصره تجلية ) إذا ( رمى ) به كما ينظر الصقر الى الصيد قال لبيد فانتصلنا وابن سلمى قاعد * كعتيق الطير يغضى ويجل أي ويجلى ( و ) جلى ( البازى تجلية وتجليا ) بتشديد الياء ( رفع رأسه ثم نطر ) وذلك إذا آنس الصيد قال ذو الرمة نظرت كما جلى على رأس رهوة * من الطير أقنى ينقض الطل أورق
وقال ابن حمزة التجلى في الصقر أن يغمض عينه ثم يفتحها ليكون أبصر له فالتجلي هو النظر وأنشدد لرؤبة جلى بصير العين لم يكلل * فانقض يهوى من بعيد المختل قال ابن برى ويقول قول ابن حمزة بيت لبيد المتقدم ( والجلا ) بالفتح ( مقصورة انحسار مقدم الشعر ) كتابته بالالف مثل الجله ( أو ) هو ان يبلغ انحسار الشعر ( نصف الرأس أو هو دون الصلع ) وقد ( جلى كرضى جلا والنعت أجلى وجلواء ) وفى صفته صلى الله عليه وسلم انه أجلى الجبهة وقد جاء ذلك في صفة الدجل أيضا وقال أبو عبيد إذا انحسر الشعر عن نصف الرأس ونحوه فهو أجلى وأنشد * مع الجلا ولائح القتير * ( وجبهة جلواء واسعة وسماء جلواه مصحية ) كجهواء نقله الجوهرى عن الكسائي وكذلك ليلة جلواء إذا كانت مصحية مضيئة ( و ) قيل ( الاجلى الحسن الوجه الانزع و ) من المجاز ( ابن جلا الواضح الامر ) قال سحيم بن وثيل الرياحي أنا ابن جلا وطلاع الثنايا * متى أضع العمامة تعرفوني وقد استشهد الحجاج بقوله هذا وأرادى أي أنا الظاهر الذى لا أخفى وكل أحد يعرفني يقال ذلك للرجل إذا كان على الشرف بمكان لا يخفى ومثله قول القلاخ أنا القلاخ بن جناب بن جلا * أخو خنا سير أقود الجملا وقال سيبويه جلا فعل ماض كانه بمعنى جلا الامور أي أوضحها وكشفها وفى الصحاح قال عيسى بن عمر إذا سمى الرجل بقتل أو ضرب ونحوهما لا يصرف واستدل بهذا البيت وقال غيره يحتمل هذا البيت وجها آخر وهو انه لم ينونه لانه أراد الحكاية كانه قال أنا ابن الذى يقال له جلا الامور وكشفها فلذلك لم يصرفه وقال ابن برى قوله لم ينونه لانه فعل وفاعل ( كابن أجلى ) ومنه قول العجاج لاقوا به الحجاج والاصحارا * به ابن أجلى وافق الاسفار به أي بذلك المكان وقوله الاصحار أي وجده مصحرا ووجدوا به ابن أجلى كما نقول لقيت به الاسد ( و ) ابن جلا ( رجل م ) معروف من بنى ليث كان صاحب فتك يطلع في الغارت من ثنية الجبل على أهلها سمى بذلك لوضوح أمره ( وأجلى يعد و ) أي ( أسرع ) بعض الاسراع ( و ) أجلى ( ع ) بين فلجة ومطلع الشمس فيه هضيبات حمر وهى تنبت النصى والصليان والصواب فيه أجلى كجمزى بالتحريك وقد تقدم له في اج ل وهناك موضعه وتقدم الشاهد فيه ( وجلوى كسكرى ة و ) جلوى ( افراس ) منها فرس خفاف ابن ندبة قال وقفت لها جلوى وقد قام صحبتي * لا بنى مجدا أو لا ثأرها لكا وأيضا فرس قرواش بن عوف وهى الكبرى قاله الاصمعي وأيضا فرس لبنى عامر بن الحرث وقال ابن الكلبى في انساب الخيل جلوى فرس كانت لبنى ثعلبة بن يربوع وهو ابن ذى العقال قال وله حديث طويل في حرب غطفان وأيضا فرس عبد الرحمن بن صفوان بن قدامة وقتيبة بن مسلم وهى الصغرى والصراع بن قيس بن عدى ( والجلى كعنى الواضح ) من الامور وهو ضد الخفى ويقال خبر جلى وقياس جلى ولم يسمع فيه جال قاله الراغب ( و ) يقال ( فعلته من أجلاك ) بالفتح ( ويكسر ) أي من أجلك والجالية ) الذين جلوا عن أوطانهم يقال فلان استعمل على الجالية أي على جزية ( أهل الذمة ) كما في الصحاح وانما سموا بذلك ( لان عمر ) ابن الخطاب ( رضى الله تعالى عنه أجلاهم عن جزيرة العرب ) لما تقدم من أمر النبي صلى الله عليه وسلم فيهم فسموا جالية ولزمهم هذا الاسم أين حلوا ثم لزم كل من لزمته الجزية من أهل الكتاب بكل بلد وان لم يجلوا عن أوطانهم ( و ) يقال ( ما جلاؤه بالكسر أي
بما ذا يخاطب من ) الاسماء و ( الالقاب الحسنة ) فيعظم به ( واجلو لى خرج من بلد الى بلد ) عن ابن الاعرابي ( ومحمد بن ) الحسن بن ( جلوان ) الخليلى البخاري عن صالح جزرة ظبطه الحافظ بالكسر ( وجلوان بن سمرة ) بن ماهان بن خاقان بن عمر بن عبد العزيز بن مروان الاموى البخاري الرحال سمع أبا بكر بن المقرئ وعنه ابنه جعيد ( ويكسر ) ضبطه الحافظ بالفتح وفى الاول بالكسر وكذا الصغانى وظاهر سياق المصنف يقتضى ان الكسر في الثاني فلو قال محمد بن جلوان ويكسر وجلوان بن سمرة ( محدثان ) لاصاب المحز ( وابن الجلا مشددة مقصورة من كبار الصوفية ) هو أبو عبد الله أحمد بن يحيى بن الجلا البغدادي نزل الشام وسكن الرملة وصحب ذا النون المصرى وأبا تراب النخشبى توفى سنة 306 * ومما يستدرك عليه الجالة مثل الجالية نقله الجوهرى واجتلى النحل اجتلاء مثل جلاها وبه يروى قول أبى ذؤيب السابق * فلما اجتلاها بالايام تحيرت * وجلوة النحل طردها بالدخان وجلا إذا اكتحل عن ابن الاعرابي وجلا له الخبر وضح والجلاء بالكسر الاقرار وبه روى قول زهير السابق والجلية الخبر اليقين يقال أخبرني عن جلية الامر أي عن حقيقة قال النابغة وآب مضلوه بغير جلية * وغودر بالجولان جرم ونائل أي جاء دافنوه بخبر ما عاينوه وقال ابن برى الجلية البصيرة يقال عين جلية قال أبو دواد بل تأمل وأنت أبصر منى * قصد دير السواد عين جلية وهو يجلى عن نفسه أي يعبر عن ضميره والجليان كصلبان الاظهار والكشف واجتلى السيف لنفسه ومنه قول لبيد تجتلى نقب النصال ويجوز في الكحل الجلا والجلا بالفتح والكسر مقصورا فالفتح والقصر عن النحاس وابن ولاد وبهما رويا قول الهذلى السابق وضبطه المهلبى كسحاب وبه روى البيت المذكور وجلت الماشطة العروس زينتها وجلا الجبين يجلى جلا لغة
في جلى كرضى عن أبى عبيد والمجالى ما يرى من الرأس إذا استقبلت الوجه قال أبو محمد الفقعسى واسمه عبد الله بن ربعى قالت سليمى اننى لا أبغيه * أراه شيخا ذرئت مجاليه * يقلى الغوانى والغواني تقليه قال الفراء الواحد مجلى واشتقاقه من الجلا وهو ابتداء الصلع إذا ذهب شعر رأسه الى نصفه وقال الاصمعي جاليته بالامر وجالحته إذا جاهرته وأنشد * مجالحة ليس المجالاة كالدمس * وتجالينا انكشف حال كل واحد منا لصاحبه واجتليت العمامة عن رأسي إذا رفعتها مع طيها عن جبينك نقله الجوهرى وابن أجلى الاسد وأيضا الصبح وبه فسر قول العجاج وأجلى عنه الهم إذا فرج عنه نقله الليث وجلى كسمى ابن أحمس بن ضبيعة بن نزار بطن من العرب من ولده جماعة علماء شعراء قال المتلمس يكون نذير من ورائي جنة * وينصرني منهم جلى وأحمس والتجلى عند الصوفيد ما ينكشف للقلوب من أنوار الغيوب وهو ذاتي وصفاتي ولهم في ذلك تفاصيل ليس محلها هنا والجالية قرية بالدقهلية بالقرب من المنصورة ومنها الشيخ شهاب الدين أحمد بن محمد الجالى الشافعي المدرس بالجامع الكبير بالمنصورة وهو من أقران مشايخنا وجويلى مصغرا اسم وجلاوة بالكسر قبيلة منهم أبو الحسن على بن عبد الصمد المالكى الجلاوى أحد الفضلاء بمصر مات سنة 782 ضبطه الحافظ
ى ( الجلى كعذى ) أهمله الجوهرى وقال الصاغانى هو ( الكوة من السطح لا غير وجليت الفضة ) جليا لغة في ( جلوتها ) فهى مجلية ( والله ) تعالى ( يجلى الساعة ) أي ( يظهرها ) قال سبحانه لا يجليها لوقتها الا هو ( وتجلى ) فلان مكان ( كذا ) إذا ( علاه ) والاصل تجلله قال ذو الرمة فلما تجلى قرعه القاع سمه * وبان له وسط الاشاء انغلالها ( و ) تجلى ( الشئ نظر إليه ) مشرفا وهذا قد تقدم في ج ل وقريبا ( والمجلى السابق في الحلبة ) والمصلى الذى يأتي وراءه * ومما يستدرك عليه تجلاه الشئ غطاه أو ذهب بصيره والمجلى اسم وجلية كسمية موضع قرب وادى القرى من ورا مشعب قاله نصر

_Türkçe çeviri henüz yok_
