# جمس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%85%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جمس

الجاموس: نوع من البقر، م، معروف، معرب كاوميش، وهي فارسية، ج الجواميس، وقد تكلمت به العرب، وهي جاموسة. خالف هنا قاعدته: وهي بهاء. وجموس الودك: جموده، وقد جمس يجمس جمسا، وجمس كنصر وكرم، وقد أغفله المصنف، وكذا الماء، أو أكثر ما يستعمل في الماء جمد، وفي السمن، وغيره كالودك جمس، وكان الأصمعي يعيب قول ذي الرمة:
  نغار إذا ما الروع أبدى عن البرى                      ونقري عبيط اللحم والماء جامس

  ويقول: إنما الجموس للودك، كما رواه عنه أبو حاتم، ومنه قول عمر رضي الله عنه، وقد سئل عن فأرة وقعت في السمن، فقال: إن كان جامسا ألقي ما حوله وأكل. والجامس من النبات: ما ذهبت غضوضته ورطوبته فولى وجسأ، قاله أبو حنيفة. والجمسة، بالضم: القطعة من الإبل، نقله الصاغاني في العباب. قال ابن دريد: الجمسة من التمر: اليابس، صوابه: اليابسة، لأنها صفة للقطعة، ومثله في المحكم. قال الأصمعي: يقال للرطبة والبسرة إذا أرطب كلها وهي صلبة لم تنهضم بعد فهي جمسة، وجمعها جمس، وهكذا قال الزمخشري أيضا. الجمسة، بالفتح: النار، بلغة هذيل، عن ابن عباد. يقال: ليلة جماسية، بالضم، أي باردة يجمس فيها الماء، عن الفراء، نقله الصاغاني. والجماميس: جنس من الكمأة، لم يسمع بواحدها، قاله أبو حنيفة، وأنشد الفراء:
  وما أنا والغادي وأكبر همـه                      جماميس أرض فوقهن طسوم وقال الأموي: هي الجماميس للكمأة، ويقال: إن واحدها جاموس، كما في اللسان. وصخرة جامسة: يابسة ثابتة في موضعها لازمة لمكانها مقشعرة. ومما يستدرك عليه: كفر الجاموس: موضع شرقي مصر. ودار الجاموس: قرية بمصر. وابن الجاموس اشتهر به الزين عبد الرحمن بن محمد بن محمد بن عبد الرحمن الأسدي الدمشقي الشافعي، والد عمر، سمع على الجمال بن الشرايحي أمالي ابن شمعون، توفي سنة 873.

### Türkçe

**الجاموس**: sığırdan bir tür; müzekker; mâruf; **كاوميش** diye muarrebdir; o Farsçadır; cem‘i **الجواميس**; Araplar onunla konuşmuştur; müennesi **جاموسة**’dir. Burada kaidesine muhalefet etti: o da **بهاء** iledir. Ve **جموس الودك**: onun donmasıdır; ve **جمس يجمس جمسا** diye **جمس** etti; ve **نصر** ve **كرم** gibi **جمس**; musannif onu ihmal etmiştir; keza su da; yahut daha çok suda kullanılan **جمد**’dir; ve içyağında ve onun dışındakilerde, **الودك** gibi, **جمس**’tir. Ve el-Asma‘î, Zü’r-Rumme’nin sözünü ayıplardı:
  Dehşet, **البرى**’dan açığa vurduğunda saldırırız                      Ve çiğ eti ve **الماء**’ı **جامس** ikram ederiz

  Ve derdi ki: **الجموس** ancak **الودك** içindir; Ebû Hâtim’in ondan rivayet ettiği üzere. Ve ondan, Ömer (Allah ondan razı olsun)’un sözü: içyağına düşen bir fare hakkında sorulmuştu da dedi ki: Eğer **جامسا** ise, çevresindekini at ve ye. Ve bitkiden **الجامس**: gevşekliği ve rutubeti gidip de çekilip giden ve katılaşan şeydir; Ebû Hanîfe söyledi. Ve **الجمسة** (zammetle): develerden bir parça; es-Sâgânî onu **العباب**’da nakletti. İbn Düreyd dedi ki: hurmadan **الجمسة**: kuru olan; doğrusu: **اليابسة**’dir; çünkü o, parça için bir sıfattır; **المحكم**’de de bunun benzeri vardır. El-Asma‘î dedi ki: rutabeye ve busraya, hepsi rutubetlenince ve o katı iken, henüz hazmolunmamışsa, ona **جمسة** denir; cem‘i **جمس**’tir; ez-Zemahşerî de böyle dedi. **الجمسة** (fethayla): ateş; Hüzeyl lügatinde; İbn Abbâd’dan. **ليلة جماسية** (zammetle) denir; yani soğuk; onda su **يجمس** olur; el-Ferrâ’dan; es-Sâgânî onu nakletti. Ve **الجماميس**: keme’den bir cinstir; onun tekili işitilmemiştir; Ebû Hanîfe söyledi; el-Ferrâ şu beyti inşad etti:
  Ben neyim, sabahleyin gidenle; onun en büyük kaygısı                      Üstlerinde izler bulunan bir yerin **جماميس**’leridir dedi el-Umevî: o, keme için **الجماميس**’tir; ve denir ki: onun tekili **جاموس**’tur; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve **صخرة جامسة**: kuru, yerinde sabit, mekânına yapışık, yerinden kopmayan, ürpermiş. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **كفر الجاموس**: Mısır’ın doğusunda bir yer. Ve **دار الجاموس**: Mısır’da bir köy. Ve **ابن الجاموس** diye meşhur olan: Zeyn Abdurrahman b. Muhammed b. Muhammed b. Abdurrahman el-Esedî ed-Dımaşkî eş-Şâfi‘î’dir; Ömer’in babasıdır; el-Cemâl b. eş-Şerâyihî’den İbn Şem‘ûn’un **أمالي**’sini dinledi; 873 senesinde vefat etti.
