# جمش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%85%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جمش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جمش

الجَمْش: الصَّوتُ. أَبو عبيدة: لا يُسْمِعُ فلانٌ أُذُناً جَمْشاً يعني أَدنى صوتٍ؛ يقال لِلَّذي لا يَقْبَل نُصْحاً ولا رُشْداً، ويقال للمُتَغابي المُتَصامِّ عنك وعمَّا يلزمه. قال: وقال الكلابي لا تَسْمَعُ أُذُنٌ جَمْشاً أَي هم في شيء يُصِمّهم يَشتغلون عن الاستماع إِليك، هذا من الجَمْش وهو الصوت الخفيّ. والجَمْش: ضربٌ من الحَلْب لجَمْشها بأَطراف الأَصابع. والجَمْش: المُغَازَلة ضرْبٌ بقَرْص ولعِب، وقد جَمَّشَه وهو يُجَمِّشها أَي يُقَرِّصُها ويُلاعِبُها. قال أَبو العباس: قيل للمُغازَلة تَجْميش من الجَمْش، وهو الكلام الخفيُّ، وهو أَن يقول لِهَواه: هَيْ هَيْ. والجَمْش: حَلْق النُّورة؛ وأَنشد:
حَلْقاً كحَلْق الجَمِيش
وجَمَش شَعره يَجْمِشُه ويَجْمُشه: حَلَقه. وجَمَشَت النُّورةُ الشعَرَ جَمْشاً: حَلَقَتْه، وجَمَشَتْ جِسْمَه: أَحْرَقَتْه. ونُورة جَمُوش وجَمِيش ورَكَبٌ جَمِيش: مَحْلوقٌ، وقد جَمَشه جَمْشاً؛ قال: قَدْ عَلِمَت ذاتُ جَمِيش، أَبْرَدُهْ
أَحْمَى من التنُّور، أَحْمَى مُوقِدُهْ
قال أَبو النجم:
إِذا ما أَقْبَلَتْ أَحْوى جَمِيشاً،
أَتَيْتُ على حِيالِك فانْثَنَيْنا
أَبو عمرو: الدردان المَحْلوق
(* قوله «الدردان المحلوق» كذا بالأصل.).
ابن الأَعرابي: قيل للرجُل جَمَّاش لأَنه يَطلب الرَّكَب الجَمِيش. والجَمِيش: المكانُ لا نبت فيه: وفي الحديث: بخَبْت الجميش، والخَبْتُ المَفازَة، وإِنما قيل له جَمِيش لأَنه لا نبات فيه كأَنه حَلِيق. وسنة جَمُوش: تُحْرِقُ النبات. غيرُه: سنةٌ جَمُوشٌ إِذا احْتَلَقَت النبت؛ قال رؤبة: أَو كاحْتِلاقِ النُّورَةِ الجَمُوشِ
أَبو عمرو: الجِماشُ ما يُجْعَل تحت الطَّيِّ والجال في القَلِيب إِذا طُوِيت بالحجارة، وقد جَمَشَ يَجْمُشُ ويَجْمِشُ. وروي عن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم: لا يحلّ لأَحدكم من مالِ أَخيه شيءٌ إِلا بِطِيبة نَفْسِه، فقال عمرو ابن يثربيّ: يا رسول اللَّه، إِن لقيتُ غَنم ابن أَخي أَأَجْتَزِرُ منها شاةً؟ فقال: إِن لقيتَها نَعْجَةً تَحْمِل شَفرةً وزناداً بِخَبْت الجَمِيش فلا تَهِجْها؛ يقال: إِنَّ خَبْتَ الجَمِيش صحراءٌ واسعةٌ لا نبات لها فيكون الإِنسانُ بها أَشدَّ حاجةً إِلى ما يُؤكل، فقال: إِنْ لقِيتَها في هذا الموضع على هذه الحال فلا تَهِجْها، وإِنما خَصَّ خَبْتَ الجَمِيش بالذِّكْر لأَنَّ الإِنسانَ إِذا سلكه طالَ عليه وفَني زادُه واحتاج إِلى مال أَخيه المسلم، ومعناه إِن عَرَضَت لك هذه الحالة فلا تَعَرَّضْ إِلى نَعَمِ أَخيك بوجْه ولا سبَب، وإِن كان ذلك سهلاً، وهو معنى قوله تحمل شفرة وزناداً أَي معها آلة الذبح وآلة الشيِّ، وهو مثل قولهم: حَتْفَها تَحْمِل ضَأْنٌ بأَظلافِها، وقيل: خَبْتُ الجَمِيش كأَنه جُمِش أَي خُلِق.

### Türkçe

**الجَمْش**: ses. Ebû Ubeyde: “Falanca bir kulağa **جَمْشاً** işittirmez” der; yani en yakın (en küçük) bir ses; öğüt ve doğru yolu kabul etmeyen kimse için söylenir; senden ve kendisine gerekli olandan ahmaklık taslayıp sağırlık eden kimse için de söylenir. Dedi ki: Kilâbî de dedi: “Bir kulak **جَمْشاً** işitmez”; yani onlar kendilerini sağır eden bir şey içindedirler, sana kulak vermekten meşgul olurlar; bu, gizli ses olan **الجَمْش**tendir. Ve **الجَمْش**: parmak uçlarıyla **جَمْشها** (sağmak) için sağmanın bir türü. Ve **الجَمْش**: bir çimdikleme ve oyun ile bir tür **المُغَازَلة**; ve onu **جَمَّشَه**; o da onu **يُجَمِّشها**; yani onu çimdikler ve onunla oynar. Ebû’l-Abbâs dedi: **المُغازَلة**ye **تَجْميش** denildi; **الجَمْش**tendir; o da gizli sözdür; ve o, hevasına “**هَيْ هَيْ**” demesidir. Ve **الجَمْش**: **النُّورة**nin tıraşı; ve inşad etti:
حَلْقاً كحَلْق الجَمِيش

Ve saçını **جَمَش**; onu **يَجْمِشُه** ve **يَجْمُشه**: onu tıraş etti. Ve **النُّورة** saçı **جَمَشَت**; **جَمْشاً**: onu tıraş etti; ve bedenini **جَمَشَت**: onu yaktı. Ve **نُورة جَمُوش** ve **جَمِيش** ve **رَكَبٌ جَمِيش**: tıraş edilmiş; ve onu **جَمَشه جَمْشاً**; dedi ki:
قَدْ عَلِمَت ذاتُ جَمِيش، أَبْرَدُهْ
أَحْمَى من التنُّور، أَحْمَى مُوقِدُهْ

Ebû’n-Necm dedi:
إِذا ما أَقْبَلَتْ أَحْوى جَمِيشاً،
أَتَيْتُ على حِيالِك فانْثَنَيْنا

Ebû Amr: **الدردان** tıraş edilmiş.
(* “**الدردان المحلوق**” sözü: asılda böyle.).

İbnü’l-A‘râbî: erkeğe **جَمَّاش** denildi; çünkü **الرَّكَب الجَمِيش**i ister. Ve **الجَمِيش**: içinde bitki olmayan yer: ve hadiste: “**بِخَبْت الجميش**”; ve **الخَبْتُ** çöl; ona **جَمِيش** denilmesi ancak, içinde bitki olmadığı için, sanki tıraş edilmiş gibidir. Ve **سنة جَمُوش**: bitkiyi yakar. Başkası: bitki yandığı zaman **سنةٌ جَمُوشٌ**; Rü’be dedi:
أَو كاحْتِلاقِ النُّورَةِ الجَمُوشِ

Ebû Amr: **الجِماشُ**; kuyu taşlarla örüldüğünde, **القَلِيب**te **الطَّيِّ** ve **الجال**ın altına konulan şeydir; ve **جَمَشَ** **يَجْمُشُ** ve **يَجْمِشُ**. Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: “Sizden birinize, kardeşinin malından, onun gönül hoşnutluğu olmaksızın hiçbir şey helâl olmaz.” Bunun üzerine Amr b. Yesrebî dedi: “Ey Allah’ın Resûlü, eğer kardeşimin oğlunun koyunlarına rastlarsam, ondan bir koyun kesip alayım mı?” Dedi ki: “Eğer ona, **بِخَبْت الجَمِيش**te bir bıçak ve bir çakmak taşıyan bir koyun olarak rastlarsan, onu ürkütme”; denir ki: **خَبْتَ الجَمِيش** bitkisi olmayan geniş bir çöldür; insan orada yenilecek şeye daha şiddetli ihtiyaç içinde olur; dedi ki: “Eğer ona bu yerde bu hâl üzere rastlarsan, onu ürkütme.” **خَبْتَ الجَمِيش**i zikre tahsis etti; çünkü insan onu tuttuğunda ona uzun gelir, azığı tükenir ve Müslüman kardeşinin malına ihtiyaç duyar. Manası: eğer sana bu hâl arız olursa, kardeşinin davarına yüzle de sebeple de ilişme; bu kolay olsa bile. Ve bu, “bıçak ve çakmak taşıyor” sözünün manasıdır; yani onunla birlikte boğazlama âleti ve kızartma âleti vardır; ve bu, onların şu sözü gibidir: “Onun ölümü, koyun, tırnaklarıyla taşır.” Ve denildi: **خَبْتُ الجَمِيش** sanki **جُمِش**; yani yaratıldı.
