# جمش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%85%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جمش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جمش

جمش رأسه يجمشه ويجمشه جمشا: حلقه، وجمشت النورة الشعر جمشا: حلقته. ومنه الجميش: كأمير: الركب، محركة، أي الفرج المحلوق بالنورة، وقد جمشه جمشا، قال:
  قد علمت ذات جميش أبـرده                      أحمى من التنور أحمى موقده وقال أبو النجم:
  إذا ما أقبلت أحوى جميشا                      أتيت على حيالك فانثنينا

  والجميش: المكان لا نبت فيه، كأنه جمش نبته، أي حلق. وخبت الجميش: صحراء بناحية مكة، شرفها الله تعالى، والخبت: المفازة، وإنما قيل له: جميش؛ لأنه لا نبات فيه، كأنه حليق، وقد جاء ذكره في الحديث. والجموش، كصبور، من النورة: الحالقة، كالجميش، كأمير، يقال: نورة جموش، وجميش، وفعلها الجمش، قال حلقا كحلق النورة الجميش. وقال رؤبة: أو كاحتلاق النورة الجموش. والجموش من الآبار: ما يخرج ماؤها من نواحيها. نقله الصاغاني عن ابن عباد. والجموش من السنين: المحرقة للنبات، وفي الصحاح سنة جموش، إذا احتلقت النبات. والجمش: الصوت الخفي، عن أبي عبيدة. والجمش: ضرب من الحلب بأطراف الأصابع. وعن الليث الجمش: المغازلة والملاعبة، وهو ضرب منها بقرص ولعب، كالتجميش، عن ثعلب، وقد جمشته وهو يجمشها؛ أي يقرصها ويلاعبها، وقال أبو العباس: قيل للمغازلة: تجميش، من الجمش، وهو الكلام الخفي، وهو أن يقول لهواه: هي هي. وقال ابن الأعرابي: رجل جماش، كشداد، أي متعرض للنساء، كأنه يطلب الركب الجميش، أي المحلوق. والجمشاء العظيمة الركب، أي الفرج. وعن أبي عمرو: الجماش، ككتاب، وضبطه الصاغاني، بالضم: ما يجعل بين الطي والجال في القليب إذا طوى بالحجارة، وفي التكملة: إذا طويت، وقد جمشها يجمشها، قاله الأزهري، وقال غيره: هو النخاس والأعقاب. وجماش، ككتان: اسم، قيل كان يطلب الركب الجميش، كذا في العباب. وقال أبو عبيدة: لا يسمع فلان أذنا جمشا، بالفتح، أي أدنى صوت، أي لا يقبل نصحا ولا رشدا، أو معناه متصام عنك وعما لا يلزمه، هكذا في التهذيب، ويقال للمتغابي المتعامي عنك وعما يلزمه، قال: وقال الكلابي: لا تسمع أذن جمشا، أي هم في شئ يصمهم، مشتغلون عن الاستماع إليك، وهو من الجمش، وهو الصوت الخفي، قال الصاغاني: والتركيب يدل على شئ من الحلق، وقد شذ عنه الجمش: الحلب بأطراف الأصابع، والجمش: الصوت. ومما يستدرك عليه: رجل جماش: غزيل، وامرأة جماشة كذلك.

### Türkçe

**جمش** başını **يجمشه** ve **يجمشه** **جمشا**: onu tıraş etti; ve **جمشت** **النورة** kılı **جمشا**: onu tıraş etti. Ondandır **الجميش**: **أمير** gibi: dizler, harekeli; yani **النورة** ile tıraş edilmiş ferç; ve onu **جمشه** **جمشا**. Dedi ki:
  “Şüphesiz bilmiştir **ذات جميش**; onu serinletirim;                      tandırdan daha yakıcı, tutuşturulmuşundan daha yakıcı.”
Ve Ebû’n-Necm dedi ki:
  “Ne zaman ki **أحوى** **جميشا** geldi,                      senin mahalline geldim de biz dönüp büküldük.”

Ve **الجميش**: içinde bitki olmayan yer; sanki onun bitkisi **جمش** edilmiştir; yani tıraş edilmiştir. Ve **خبت الجميش**: Mekke tarafında bir çöl; Allah Teâlâ onu şereflendirsin; ve **الخبت**: ıssız çöl; ona ancak **جميش** denildi; çünkü onda bitki yoktur; sanki tıraşlıdır; ve onun zikri hadiste gelmiştir. Ve **الجموش**; **صبور** gibi; **النورة**’dan: tıraş edici; **الجميش** gibi; **أمير** gibi; denir: **نورة جموش** ve **جميش**; ve onun fiili **الجمش**’tur. Dedi: **النورة الجميش**’in tıraşı gibi tıraş etti. Ve Rü’be dedi: **النورة الجموش**’un tıraş etmesi gibi. Ve **الجموش** kuyulardan: suyu yanlarından çıkan şey. Onu Sâğânî, İbn Abbâd’dan nakletti. Ve **الجموش** senelerden: bitkiyi yakan. Ve **الصحاح**’ta: **سنة جموش**; bitki yandığı zaman. Ve **الجمش**: gizli ses; Ebû Ubeyde’den. Ve **الجمش**: parmak uçlarıyla sağmanın bir türü. Ve Leys’ten: **الجمش**: flörtleşme ve oynaşma; ve o, ondan bir türdür; çimdikleme ve oyun ile; **التجميش** gibi; Sa’leb’den. Ve onu **جمشته** ve o onu **يجمشها**; yani onu çimdikler ve onunla oynaşır. Ve Ebû’l-Abbâs dedi: flörtleşmeye **تجميش** denildi; **الجمش**’ten; ve o, gizli sözdür; ve o, hevasına: “**هي هي**” demesidir. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **رجل جماش**; **شداد** gibi; yani kadınlara musallat olan; sanki **الركب الجميش**’i ister; yani tıraş edilmiş olanı. Ve **الجمشاء**: dizleri büyük olan; yani ferç. Ve Ebû Amr’dan: **الجماش**; **كتاب** gibi; ve Sâğânî onu zapt etti; zamme ile: kuyu taşla örüldüğü zaman, kuyuda **الطي** ile **الجال** arasına konulan şey. Ve **التكملة**’de: örüldüğü zaman; ve onu **جمشها** **يجمشها**; Ezherî söyledi. Ve başkası dedi: o, **النخاس** ve **الأعقاب**’dır. Ve **جماش**; **كتان** gibi: isim; denildi ki **الركب الجميش**’i isterdi; **العباب**’da böyle. Ve Ebû Ubeyde dedi: falan kimse **أذنا جمشا** işitmez; fetha ile; yani en yakın ses; yani öğüt ve doğru yolu kabul etmez; yahut manası: senden ve kendisine lâzım olmayan şeyden sağır takınandır; **التهذيب**’de böyledir. Ve senden ve kendisine lâzım olandan gaflete vuran, kör takınan kimseye denir. Dedi: ve Kilâbî dedi: **لا تسمع أذن جمشا**; yani onları sağır eden bir şey içindedirler; seni dinlemekten meşguldürler; ve o, **الجمش**’tendir; ve o, gizli sestir. Sâğânî dedi: ve terkib, tıraştan bir şeye delâlet eder; ve ondan **الجمش**: parmak uçlarıyla sağma; ve **الجمش**: ses, aykırı düşmüştür. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **رجل جماش**: cilveli; ve **امرأة جماشة** da böyledir.
