# جمع — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%85%D8%B9/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: جمع

ج م ع
مـا جاءنـي إلا جميعـة منهـم وكنـت فـي مجمـع من الناس‏.‏
وهذا الكلام أولج في المسامع وأجول في المجامع‏.‏
ومعه جمع غير جماع وهم الأشابة‏.‏
قال أبو قيس بن الأسلت‏:‏ ثم تجلـت ولنـا غايـة من بين جمـع غيـر جمـاع وفي الحديث ‏"‏ كان في جبل تهامة جماع قد غصبوا المارة ‏"‏ وهم كجماع الثريا وهي كواكبها المجتمعة‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ ونهب كجماع الثريا حويته بأجرد محتوت الصفاقين خيفق وتفتحت جماعات الثمر‏.‏
وقدر جامعة وجماع‏:‏ تجمع الشاة‏.‏
هذا الباب جماع الأبواب‏.‏
وعن الحسـن ‏"‏ اتقـوا هـذه الأهـواء التي جماعها الضلالة ومعادها النار ‏"‏ وفلان جماع لبني فلان‏:‏ يأوون إليـه ويجتمعـون عنـده‏.‏
واشترى فلان دابة جامعاً أي يصلح للسرج والإكاف‏.‏
وجمعتهم جامعة أي أمر من الأمور التي يجتمع لها‏.‏
قال الفرزدق‏:‏ أولئك آبائي فجئني بمثلهم إذا جمعتنا يا جرير الجوامع ‏"‏ وإذا كانوا معه على أمر جامع ‏"‏ وأخرج في جامعة وهي الغل‏.‏
وقال‏:‏ كأيدي الأسارى أثقلتها الجوامع ورأيتهم أجمعين وجاءوا بأجمعهـم وهـو يعمـل نهـاره أجمـع وليلتـه جمعـاء ورأيتهـن جمـع‏.‏
وهـو جميع الرأي وجميع الأمر‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ حداها جميع الأمر مجلوذ السري حداء إذا ما استأنسته يهولهـا يريد الحمار‏.‏
وحي جميع‏.‏
ورجل مجتمع‏:‏ استوت لحيته وبلغ غاية شبابه‏.‏
وكنت في جامع البصرة‏.‏
وجمع القوم شهدوا الجمعة‏.‏
وأدام الله جمعة بينكما كما تقول ألفة بينكما‏.‏
وأجمعوا الأمر وأجمعوا عليـه‏.‏
وفلانـة بجمـعٍ أي عـذراء‏.‏
وضربـه بجمـع كفـه‏.‏
واستجمـع لفلـان أمـره‏.‏
واستجمع السيل‏.‏
واستجمع الفرس جرياً‏.‏
قال يصف السراب‏:‏ ومستجمع جرباً وليـس ببـارحٍ تباريه في ضاحي المتان سواعده أي مجاريـه‏.‏
واستجمع الوادي إذا لم يبق منه موضع إلاّ سال‏.‏
وعن بعض العرب‏:‏ الرمة وفلج لا يستجمعان إنما يسيلان في نواحيهما وأضواجهما‏.‏
واستجمع القوم‏:‏ ذهبوا كلهم‏.‏
وجمعوا لبني فلـان إذا حشـدوا لقتالهـم ‏"‏ إن النـاس قـد جمعـوا لكـم فاخشوهم ‏"‏ وأجمعت القدر غلياً‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ ونحـشّ تحـت القدر نوقدها بغضاً الغريف فأجمعـت تغلـي ومن الكناية‏:‏ فلانة قد جمعت الثياب أي كبرت لأنها تلبس الدرع والخمار والملحفة‏.‏
ومـن المجاز‏:‏ أمر بني فلان بجمع أي مكتوم استعير من قولهم‏:‏ فلانة بجمع يقال‏:‏ أمركم بجمع فلا تفشوه‏.‏

### Türkçe

ج م ع
Bana onlardan ancak **جميعـة** geldi; ve ben insanlardan bir **مجمـع** içinde idim.
Ve bu söz, kulaklara daha çok sokulmuş ve **المجامع** içinde daha çok dolaşandır.
Ve onunla birlikte **جمع** vardır, **جماع** değil; onlar **الأشابة**’dir.
Ebû Kays b. el-Eslet dedi ki: Sonra bize, **جمـع** ile **جمـاع** olmayanın arasından bir gaye belirdi. Ve hadiste: “Tehâme dağı içinde, yoldan geçenleri gasbetmiş **جماع** vardı” (denilmiştir). Ve onlar, **جماع الثريا** gibidir; o da onun bir araya gelmiş yıldızlarıdır.
Zü’r-Rumme dedi ki: Ve onu, **جماع الثريا** gibi bir ganimet olarak topladım; iki yan kemiği sarılmış, çırpınan, tüysüz bir (ata) ile. Ve meyvenin **جماعات**’ı açıldı.
Ve **جامعة** ve **جماع** miktarı: koyunu toplar.
Bu bâb, bâbların **جماع**’ıdır.
Ve Hasan’dan: “Bu hevâlardan sakının; onların **جماع**’ı sapıklıktır ve dönüş yeri ateştir” (rivayet edilmiştir). Ve falan, falan oğullarının **جماع**’ıdır: ona sığınırlar ve onun yanında toplanırlar.
Ve falan, **جامعاً** bir binek satın aldı; yani eyer ve **الإكاف** için elverişlidir.
Ve onları bir **جامعة** topladı; yani kendisi için toplanılan işlerden bir iş.
Ferazdak dedi ki: Onlar benim babalarımdır; o hâlde bana onların benzerini getir; ey Cerîr, bizi **الجوامع** topladığında. “Ve onlar onunla birlikte **أمر جامع** üzere olduklarında.” Ve bir **جامعة** içinde çıkarıldı; o da bukağıdır.
Ve dedi ki: Esirlerin elleri gibi; **الجوامع** onları ağırlaştırmıştır. Ve onları **أجمعين** gördüm; ve onların **بأجمعهـم**’i ile geldiler. Ve o, gündüzünü **أجمـع** çalışır; ve gecesi **جمعـاء**’dır. Ve onları **جمـع** gördüm.
Ve o, görüşün **جميع**’idir ve işin **جميع**’idir.
Zü’r-Rumme dedi ki: Onu, işin **جميع**’i sevk etti; gece yürüyüşünde sertleşmiş bir (sürücü); bir sevk ediş ki, onu ünsiyet ettirdiğinde onu korkutur; merkebi kastediyor.
Ve **حي جميع**.
Ve **مجتمع** bir adam: sakalı düzeldi ve gençliğinin nihayetine ulaştı.
Ve ben Basra’nın **جامع**’ında idim.
Ve kavim **جمع** etti: cumaya şahit oldular.
Ve Allah, ikinizin arasındaki **جمعة**’yı daim kılsın; tıpkı “ikinizin aranızda ülfet” dediğin gibi.
Ve işi **أجمعوا** ve onun üzerinde **أجمعوا**.
Ve falanca **بجمعٍ**’dır; yani bakiredir.
Ve ona, avucunun **جمع**’ı ile vurdu.
Ve falan için işi **استجمـع** oldu.
Ve sel **استجمع** etti.
Ve at, koşuşça **استجمع** etti.
Serabı vasfederek dedi ki: Ve **مستجمع** bir uyuzdur; fakat uzaklaşan değildir; açık sırtın üzerinde onun kolları ona denk koşar; yani ona denk gidenleridir.
Ve vadi **استجمع** ettiğinde: ondan hiçbir yer kalmaz ki akmamış olsun.
Ve bazı Araplardan: **الرمة** ve **فلج** **لا يستجمعان**; ancak kendi yanlarında ve kendi çiftlerinde akarlar.
Ve kavim **استجمع** etti: hepsi gittiler.
Ve falan oğullarına karşı **جمعوا** ettiklerinde: onların savaşına toplandıklarında. “Şüphesiz insanlar sizin için **جمعوا** ettiler; o hâlde onlardan korkun.” Ve kazan, kaynayışça **أجمعت** etti.
İmru’ul-Kays dedi ki: Ve onun altında ateş yakarız; **الغريف**’e buğz ederek; derken kaynamaya **فأجمعـت**. Ve kinayeden: Falanca kadın **جمعت الثياب** etmiştir; yani büyümüştür; çünkü zırh, başörtüsü ve örtü giyer.
Ve mecazdan: falan oğullarının işi **بجمع**’dır; yani gizlidir; onların “falanca kadın **بجمع**’dır” sözünden ödünç alınmıştır. Denilir ki: “Sizin işiniz **بجمع**’dır; onu açığa vurmayın.”
