# جمع — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%85%D8%B9/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: جمع

* ج م ع * * جَمَع * الشيء المتفرق * فاجْتَمعَ * وبابه قطع و * تَجَمَّعَ * القوم اجتمعوا من هنا وهنا و * الجَمْعُ * أيضا اسم لجماعة الناس ويجمع على * جُمُوعٍ * والموضع * مَجْمَعٌ * بفتح الميم الثانية وكسرها و * الجمْعُ * أيضا الدقل و * جَمْعٌ * أيضا المزدلفة لاجتماع الناس بها و * جُمْعُ * الكف بالضم وهو حين تقبضها يقال ضربه بجمع كفه ويوم * الجُمُعَةِ * بسكون الميم وضمها يوم العروبة ويجمع على * جُمُعاتٍ * و * جُمَع * والمسجد * الجَامِعُ * وإن شئت قلت مسجد الجامع بالإضافة كقولك حق اليقين والحق اليقين بمعنى مسجد اليوم الجامع وحق الشيء اليقين لأن إضافة الشيء إلى نفسه لا تجوز إلا على هذا التقدير وقال الفراء العرب تضيف الشيء إلى نفسه لاختلاف اللفظين و * أجْمَعَ * الأمر إذا عزم عليه والأمر * مُجْمَعٌ * ويقال أيضا * أجْمِعْ * أمرك ولا تدعه منتشرا قال الله تعالى ﴿فأجمعوا أمركم وشركائكم﴾ أي وادعوا شركائكم لأنه لا يقال أجمع شركاءه وإنما يقال جمع و * المَجْمُوعُ * الذي جمع من هاهنا وها هنا وإن لم يُجعل كالشيء الواحد و * اسْتَجْمَع * السيل اجتمع من كل موضع و * جُمَعُ * أيضا جمع جمعاء في توكيد المؤنث تقول رأيت النسوة جمع غير مصروف وهو معرفة بغير الألف واللام وكذا ما يجري مجراه من التواكيد لأنه توكيد للمعرفة وأخذ حقه * أجْمَعَ * في توكيد المذكر وهو توكيد محض وكذلك * أجْمَعُون * و * جَمْعَاءُ * و * جُمَعُ * وأكتعون وأبتعون وأبصعون لا يكون تابعا إلا توكيدا لما قبله لا يُبتدأُ ولا يُخبر به ولاعَنه ولا يكون فاعلا ولا مفعولا كما يكون غيره من التواكيد اسما مرة وتأكيدا مرة أخرى مثل نفسه وعينه وكله و * أجْمَعُونَ * جمع أجمع و * أجْمَعُ * واحد في معنى جمع وليس له مفرد من لفظه والمؤنث * جَمْعَاءُ * وكان ينبغي أن يجمعوا جمعاء بالألف والتاء كما جمعوا أجمع بالواو والنون ولكنهم قالوا في جمعها * جُمَعُ * ويقال جاء القوم * بأجْمَعِهم * بفتح الميم وضمها أيضا كما يقال جاءوا بأكلبهم جمع كلب و * جَمِيعٌ * يؤكد به أيضا يقال جاءوا جميعهم أي كلهم والجميع ضد المتفرق قلت ومنه قوله تعالى ﴿جميعا أو أشتاتا﴾ والجميع الجيش والجميع الحي المجتمع قلت ومن أحدهما قوله تعالى ﴿أم يقولون نحن جميع منتصر﴾ و * جِمَاعُ * الشيء بالكسر جمعه تقول جماع الخباء الأخبية ويقال الخمر جماع الإثم و * جَمَّعَ * القوم * تجميعاً * شهدوا الجمعة وقضوا الصلاة فيها و * جَمَّعَ * فلان أيضا مالا وعدده و * جامَعهُ * على أمر كذا اجتمع معه

### Türkçe

* ج م ع * **جَمَعَ**: dağınık olan şeyi topladı; böylece **اجْتَمعَ**: toplandı. Babı **قطع**’tır. Ve **تَجَمَّعَ**: kavim toplandı; şuradan buradan bir araya geldiler. Ve **الجَمْعُ**: ayrıca insanların topluluğunun adıdır; **جُمُوعٍ** üzerine cem‘ olunur. Ve yer **مَجْمَعٌ**’dır; ikinci **الميم**’in fethasıyla ve kesrasıyladır. Ve **الجمْعُ**: ayrıca **الدقل**’dır. Ve **جَمْعٌ**: ayrıca **المزدلفة**’dir; insanların orada toplanmasından dolayı. Ve **جُمْعُ**: kefin (avuç içinin) dammesiyle; o, onu (eli) yumruk yaptığın zamandır; “kefinin yumruğuyla onu vurdu” denir. Ve **الجُمُعَةِ** günü: **الميم**’in sükûnu ve dammesiyle; **يوم العروبة**’dir; **جُمُعاتٍ** ve **جُمَع** üzerine cem‘ olunur. Ve mescid **الجَامِعُ**’dır; istersen izafetle “mescid **الجامع**” dersin; “**حق اليقين**” ve “**الحق اليقين**” demen gibi; (yani) “bugünün **الجامع** mescidi” mânâsında. Ve “şeyin hakkı **اليقين**”dir; çünkü şeyin kendisine izafesi ancak bu takdir üzere câiz olur. El-Ferrâ dedi: Araplar iki lafzın farklılığından dolayı şeyi kendisine izafe eder. Ve **أجْمَعَ**: işe azmettiği zaman (böyledir). Ve iş **مُجْمَعٌ**’dır. Ve ayrıca “**أجْمِعْ** işini ve onu dağınık bırakma” denir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**فأجمعوا أمركم وشركائكم**﴾ yani “ortaklarınızı da çağırın”; çünkü “**أجمع** ortaklarını” denmez; ancak “**جمع**” denir. Ve **المَجْمُوعُ**: şuradan buradan toplanmış olan; tek bir şey gibi yapılmamış olsa bile. Ve **اسْتَجْمَع**: sel, her yerden toplanıp bir araya geldi. Ve **جُمَعُ**: ayrıca müennesin te’kidinde **جمعاء**’nın cem‘idir; “kadınları **جمع** gördüm” dersin; gayr-i munsarıftır ve elif-lâm olmaksızın ma‘rifedir; te’kidlerden onun mecrasında olan da böyledir; çünkü o, ma‘rife için te’kiddir. Ve “hakkını **أجْمَعَ** aldı”: müzekkerin te’kidinde; o, sırf te’kiddir. Ve bunun gibi **أجْمَعُون** ve **جَمْعَاءُ** ve **جُمَعُ** ve **أكتعون** ve **أبتعون** ve **أبصعون**: kendilerinden önce olana ancak te’kid olarak tâbi olur; kendileriyle ibtidâ edilmez, kendileriyle haber verilmez, kendileriyle (başka bir şeye) atfedilmez; ve fâil de olmaz, mef‘ûl de olmaz; diğer te’kidler gibi (olmaz); (çünkü) diğerleri bir defa isim, bir defa da te’kid olur; “**نفسه**” ve “**عينه**” ve “**كله**” gibi. Ve **أجْمَعُونَ**: **أجمع**’ın cem‘idir. Ve **أجْمَعُ**: mânâca cem‘ olan bir tekildir; lafzından bir müfredi yoktur. Müennesi **جَمْعَاءُ**’dır. Gerekirdi ki **جمعاء**’yı elif ve tâ ile cem‘ etsinler; **أجمع**’ı vâv ve nûn ile cem‘ ettikleri gibi; fakat onun cem‘inde **جُمَعُ** dediler. Ve “kavim **بأجْمَعِهم** geldi” denir; **الميم**’in fethasıyla ve ayrıca dammesiyle; “**بأكلبهم** geldiler” denildiği gibi; **كلب**’in cem‘i. Ve **جَمِيعٌ**: onunla da te’kid edilir; “hepsi geldiler” yani “tamamı” denir. Ve **الجميع**: dağınığın zıddıdır. Dedim: Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**جميعا أو أشتاتا**﴾. Ve **الجميع**: ordudur. Ve **الجميع**: toplanmış mahalle/halktır. Dedim: İkisinden birinden (olmak üzere) Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**أم يقولون نحن جميع منتصر**﴾. Ve **جِمَاعُ**: şeyin kesra ile; onun toplamı; “çadırın **جماع**’ı: çadırlar” dersin. Ve “şarap, günahın **جماع**’ıdır” denir. Ve **جَمَّعَ** kavim **تجميعاً**: cumaya şahit oldular ve namazı onda eda ettiler. Ve **جَمَّعَ** falan da: mal topladı ve onu saydı. Ve **جامَعهُ**: şu iş üzere onunla bir araya geldi.
