# جمل — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%84/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%85%D9%84/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%84.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: جمل

- الجمال: الحسن الكثير، وذلك ضربان: أحدهما: جمال يخص الإنسان في نفسه أو بدنه أو فعله.
والثاني: ما يتوصل منه إلى غيره. وعلى هذا الوجه ما روي عنه صلى الله عليه وسلم: (إن الله جميل يحب الجمال) (الحديث صحيح، وقد أخرجه مسلم والترمذي عن ابن مسعود، والطبراني في الكبير عن أبي أمامة، والحاكم عن ابن عمر، وابن عساكر عن جابر وابن عمر. انظر: الفتح الكبير 1/331، ورواية البيهقي عن ابن مسعود عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: (لا يدخل الجنة من كان في قلبه مثقال ذرة من كبر، ولا يدخل النار من كان في قلبه مثقال ذرة من إيمان)، فقال رجل: يا رسول الله، الرجل يحب أن يكون ثوبه حسنا ونعله حسنا؟ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (إن الله جميل يحب الجمال، الكبر من بطر الحق وغمص الناس) وكذا رواه البيهقي بهذه الرواية (انظر: الأسماء والصفات ص 60) ؛ وصحيح مسلم كتاب الإيمان 1/93 باب تحريم الكبر؛ والمستدرك 4/181 و 1/26) تنبيها أنه منه تفيض الخيرات الكثيرة، فيحب من يختص لذلك.
وقال تعالى: ﴿ولكم فيها جمال حين تريحون﴾ [النحل/6]، ويقال: جميل وجمال على التكثير. قال الله تعالى: ﴿فصبر جميل﴾ [يوسف/83]، ﴿فاصبر صبرا جميلا﴾ [المعارج/5]، وقد جاملت فلانا، وأجملت في كذا، وجمالك، أي: أجمل، واعتبر منه معنى الكثرة، فقيل لكل جماعة غير منفصلة: جملة، ومنه قيل للحساب الذي لم يفصل والكلام الذي لم يبين: مجمل، وقد أجملت الحساب، وأجملت في الكلام. قال تعالى: ﴿وقال الذين كفروا لولا نزل عليه القرآن جملة واحدة﴾ [الفرقان/32]، أي: مجتمعا لا كما أنزل نجوما مفترقة. وقول الفقهاء: المجمل: ما يحتاج إلى بيان، فليس بحد له ولا تفسير، وإنما هو ذكر بعض أحوال الناس معه؛ والشيء يجب أن تبين صفته في نفسه التي بها يتميز، وحقيقة المجمل: هو المشتمل على جملة أشياء كثيرة غير ملخصة.
والجمل يقال للبعير إذا بزل (بزل البعير يبزل: فطر نابه أي: انشق)، وجمعه جمال وأجمال وجماله قال الله تعالى: ﴿حتى يلج الجمل في سم الخياط﴾ [الأعراف/40]، وقوله: ﴿جمالات صفر﴾ (وهي قراءة نافع وأبي جعفر وابن كثير وأبي عمرو وابن عامر ويعقوب بخلفه وشعبة عن عاصم، وقرأ حفص وحمزة والكسائي وخلف: جمالة) [المرسلات/33]، جمع جمالة، والجمالة جمع جمل، وقرئ: ﴿جمالات﴾ (وبها قرأ رويس عن يعقوب، وهي قراءة صحيحة متواترة. راجع: الإتحاف ص 430) بالضم، وقيل هي القلوص، والجامل: قطعة من الإبل معها راعيها، كالباقر، وقولهم: اتخذ الليل جملا (انظر: أساس البلاغة ص 64) فاستعارة، كقولهم: ركب الليل، وتسمية الجمل بذلك يجوز أن يكون لما قد أشار إليه بقوله: ﴿ولكم فيها جمال﴾ [النحل/6] ؛ لأنهم كانوا يعدون ذلك جمالا لهم. وجملت الشحم: أذبته، والجميل: الشحم المذاب، والاجتمال: الادهان به، وقالت امرأة لبنتها: تجملي وتعففي (راجع: المجمل لابن فارس 1/198)، أي: كلي الجميل، واشربي العفافة (العفافة: وهو ما بقي في الضرع من اللبن).

### Türkçe

- **الجمال**: çok olan güzellik; ve bu iki kısımdır: birincisi: insanın kendi nefsine yahut bedenine yahut fiiline mahsus olan güzellik.
İkincisi: ondan başkasına ulaşılan şey. Ve bu vech üzere, ondan sallallahu aleyhi ve sellem rivayet olunan: (Şüphesiz Allah **جميل**dir, **الجمال**ı sever) (hadis sahihtir; Müslim ve Tirmizî onu İbn Mes‘ûd’dan, Taberânî el-Kebîr’de Ebû Ümâme’den, Hâkim İbn Ömer’den, İbn Asâkir Câbir ve İbn Ömer’den çıkarmıştır. Bkz.: el-Fethu’l-Kebîr 1/331; ve Beyhakî’nin İbn Mes‘ûd’dan, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den rivayeti: dedi ki: (Kalbinde zerre ağırlığınca kibir bulunan cennete girmez; kalbinde zerre ağırlığınca iman bulunan ateşe girmez), bunun üzerine bir adam dedi ki: Ey Allah’ın Resûlü, adam elbisesinin güzel olmasını ve ayakkabısının güzel olmasını sever? Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem dedi ki: (Şüphesiz Allah **جميل**dir, **الجمال**ı sever; kibir, hakkı reddetmek ve insanları küçümsemektir) ve Beyhakî bunu bu rivayetle böylece rivayet etmiştir (bkz.: el-Esmâ ve’s-Sıfât s. 60); ve Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Îmân 1/93, kibri haram kılma bâbı; ve el-Müstedrek 4/181 ve 1/26) ondan çok hayırların taştığına dikkat çekmek için; bu sebeple buna tahsis olunanı sever.
Ve Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Ve sizin için onda, akşamleyin (hayvanları) getirirken **جمال** vardır﴾ [en-Nahl/6]; ve çokluk için **جميل** ve **جمال** denir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Artık **صبر جميل**﴾ [Yûsuf/83], ﴿Öyleyse **صبرا جميلا** sabret﴾ [el-Meâric/5]; ve ben falancayla **جاملت** ettim, ve şunda **أجملت** ettim; ve **جمالك**: yani **أجمل** (daha güzel yap). Ve ondan çokluk mânası dikkate alındı; böylece ayrılmamış her topluluğa **جملة** denildi; bundan dolayı ayrıştırılmamış hesap ve açıklanmamış söz için **مجمل** denildi; ve ben hesabı **أجملت** ettim, ve sözde **أجملت** ettim. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Ve kâfir olanlar dediler ki: Kur’an ona niçin **جملة واحدة** (tek bir bütün) olarak indirilmedi?﴾ [el-Furkân/32]; yani: yıldızlar gibi ayrı ayrı indirildiği üzere değil, toplanmış olarak. Fakihlerin sözü: **المجمل**: beyana ihtiyaç duyandır; bu, onun için ne bir hadd (tanım)dır ne de bir tefsirdir; ancak onunla birlikte insanların bazı hâllerinin zikridir; hâlbuki şeyin, kendisiyle temayüz ettiği kendi zatındaki sıfatı açıklanmalıdır; **المجمل**in hakikati: çok şeylerin bir **جملة**sini, özetlenmemiş olarak içine alan şeydir.
Ve **الجمل**, deve için, **بزل** ettiği zaman söylenir (deve **بزل** eder, **يبزل**: azı dişi yarıldı; yani: çatladı); onun çoğulu **جمال** ve **أجمال** ve **جماله**dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Nihayet **الجمل** iğnenin deliğine girinceye kadar﴾ [el-A‘râf/40]; ve O’nun sözü: ﴿**جمالات** صفر﴾ (bu, Nâfi‘, Ebû Ca‘fer, İbn Kesîr, Ebû Amr, İbn Âmir ve Ya‘kûb’un, ondan خلف ile; ve Şu‘be’nin Âsım’dan kıraati; ve Hafs, Hamza, Kisâî ve خلف: **جمالة** okudular) [el-Mürselât/33]; **جمالات**, **جمالة**nin çoğuludur; ve **الجمالة**, **جمل**in çoğuludur. Ve ﴿**جمالات**﴾ (Ya‘kûb’dan Ruveys bununla okumuştur; ve bu sahih mütevâtir bir kıraattir. Bkz.: el-İthâf s. 430) damme ile okundu; ve onun **القلوص** olduğu söylendi. Ve **الجامل**: yanında çobanı bulunan develerden bir parçadır; tıpkı **الباقر** gibi. Ve onların sözü: “Geceyi **جملا** edindi” (bkz.: Esâsu’l-Belâğa s. 64) bir istiâredir; onların sözü: “Geceye bindi” gibi. Ve **الجمل**in bununla adlandırılması, O’nun şu sözüyle işaret ettiğine binaen caiz olur: ﴿Ve sizin için onda **جمال** vardır﴾ [en-Nahl/6]; çünkü onlar bunu kendileri için **جمال** sayarlardı. Ve ben yağı **جملت** ettim: onu erittim; ve **الجميل**: eritilmiş yağdır; ve **الاجتمال**: onunla yağlanmaktır. Ve bir kadın kızına dedi ki: “**تجملي** et ve **تعففي** et” (bkz.: el-Mücmel, İbn Fâris 1/198); yani: **الجميل** ye, ve **العفافة** iç ( **العفافة**: memede sütten kalan şeydir).
