# جمن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%85%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جمن

باب الجيم والنون والميم معهما
ن ج م، م ن ج، ج م ن، م ج ن مستعملات
نجم:
النَّجمُ: اسم يقعُ على الثُّريا، وكلِّ منزلٍ من منازلِ القمر سمِّي نجماً.
وكل كوكب من أعلام الكواكب يُسمى نجماً، والنُّجومُ تجمعُ الكواكب كلَّها.
ويقال لمن تفكَّر في أمره لينظر كيف يُدبِّرُه: نظر النُّجوم.
وعن الحَسنِ "فنظرة في النجوم" أي تفكَّر ما الذي يصرفهم عنه إذا كلَّفُوه الخروج معهم، فقال: إني طعنت، فنفروا عنه هرباً من الطاعون خوفاً.
والمُنجِّمُ: الذي ينظر في النُّجومِ.
والنُّجوم: وظائف الأشياء، وكل وظيفةٍ نجم، قال الله عزَّ وجلَّ: "فلا أقسمُ بمواقعِ النَّجُومِ، يعني نُجومَ القرآن، أنزل جُملةً إلى السَّماءِ الدُّنيا، ثم أنزل إلى النبيِّ صلى الله عليه وسلم نُجوماً في عشرين سندٍ آياتٌ مُتفرِّقةٌ. والنَّجمُ من النَّبات: ما لم يقُم على ساق كساقِ الشَّجر.
والنُّجَوُ: ما نَجَمَ من العروق أيام الرَّبيع، ترى رؤوسها أمثال المسالِّ تشقُّ الأرض شقاً.
ونَجَمَ النّابُ إذا طلع.
وأنجَمَتِ السَّماءُ: بدت نُجُومها.
منج:
المنجُ إعرابُ المنك، دخيلٌ، يعني الغِطَّة.
جمن:
الجُمانُ من الفِضَّةِ يُتخذُ كاللُّؤلُؤ، ويجيء في الشِّعر جُمانةً اضطِراراً كقول لبيد: كجُمانةِ البحريِّ سُلَّ نظامها
مجن:
الماجنُ والماجِنةُ معروفان، والجميع مُجانٌ ومَجَنة، ومن النساء مواجنُ.
والمجانةُ: ألا يُبالي ما صنع وما قيل له، والفعلُ: مَجَنَ يَمجُنٌ مُجُوناُ.
والمَجّانُ: عطيَّةٌ بلا منَّةٍ ولا ثمن.
والمِجَنُّ: التُّرسُ، قال الأعشى:
فثابَرَ بالرُّمحِ حتى نَحَـا		ةُ في كفلٍ كسراةِ المِجَنٌ

### Türkçe

باب **الجيم** و**النون** و**الميم** معهما
**ن ج م**، **م ن ج**، **ج م ن**، **م ج ن** müstamel(=kullanılan)dırlar.

**نجم**:
**النَّجمُ**: **الثُّريا** üzerine ve ayın menzillerinden her bir menzil üzerine vâki olan bir isimdir; ayın menzillerinden her biri **نجماً** diye adlandırılmıştır.
Ve yıldızların alâmetlerinden her bir gezegen **نجماً** diye adlandırılır; **النُّجومُ** bütün gezegenlerin hepsini toplar.
Ve işini nasıl tedbir edeceğine bakmak için işinde tefekkür edene: **نظر النُّجوم** denilir.
Ve **الحَسن**’den: "**فنظرة في النجوم**" yani, ondan çıkışı onlarla beraber çıkmayı kendisine yükledikleri vakit kendisinden neyin onları çevireceğini tefekkür etti; sonra: Ben taunla vuruldum, dedi; bunun üzerine taun korkusundan taundan kaçış olarak ondan ürküp kaçtılar.
Ve **المُنجِّمُ**: **النُّجومِ**a bakan kimsedir.
Ve **النُّجوم**: şeylerin vazifeleridir; her vazife bir **نجم**dir. Aziz ve celil Allah dedi: "فلا أقسمُ بمواقعِ النَّجُومِ" yani Kur’ân’ın **نُجوم**u; dünya semasına topluca indirildi, sonra Peygamber’e صلى الله عليه وسلم yirmi yıl içinde **نُجوماً** olarak, dağınık âyetler halinde indirildi. Ve bitkiden **النَّجمُ**: ağaç gövdesi gibi bir sap üzerinde dikilmeyen şeydir.
Ve **النُّجَوُ**: ilkbahar günlerinde damar(=kök)lerden **نَجَمَ** eden şeydir; başlarını, toprağı yararak yaran, şiş(=mızrak ucu)lar misali görürsün.
Ve diş **نَجَمَ** etti; çıktığı zaman.
Ve gök **أنجَمَتِ**: yıldızları belirdi.

**منج**:
**المنجُ**: **المنك**’in i‘râbıdır; dâhildir(=yabancıdır); yani **الغِطَّة**.

**جمن**:
**الجُمانُ** gümüşten olup inci gibi yapılır; şiirde zaruret olarak **جُمانةً** da gelir; Lebîd’in sözü gibi:
كجُمانةِ البحريِّ سُلَّ نظامها

**مجن**:
**الماجنُ** ve **الماجِنةُ** mâlûmdurlar; hepsi **مُجانٌ** ve **مَجَنة**dir; kadınlardan da **مواجنُ** vardır.
Ve **المجانةُ**: yaptığına ve kendisine söylenene aldırmamasıdır; fiil: **مَجَنَ** **يَمجُنٌ** **مُجُوناُ**.
Ve **المَجّانُ**: ne minnet ne de bedel olmaksızın bir bağıştır.
Ve **المِجَنُّ**: kalkandır; A‘şâ dedi:
فثابَرَ بالرُّمحِ حتى نَحَـا		ةُ في كفلٍ كسراةِ المِجَنٌ
