# جمهر (ج-م-ه-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - م - ه - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والجيم
جهضم: تَجَهْضَمَ الفَحْلُ على أقرانه، أي: علاهم بكلكله، وبعيرٌ جَهْضَمُ الجَنْبينِ، أي: رَحْبُ الجنبين، وكذلك الرّجل.
والجَهْضَمُ: الضَّخْمُ الهامةِ ، المُسْتديرُ الوَجْهِِ.
سجهر: اسْجهرَّتِ الرِّماحُ، أي: أقبلت إليك. واسجهرّ النّبات، أي: طال. قال:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف
هجرس: الهِجْرِسُ: من أولاد الثّعالب، ويُوصَفُ به اللّئيم. ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها، أي: شدائدها، ودواهيها.
جرهس: والجرهاس: الجَسيمُ، قال يصف الأسد:
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ
سمهج: السَّمْهَجَةُ: الفَتْلُ الشَّديدُ. حَبْلُ مُسَمْهَجٌ، وهو في الحَلِفِ أيضاً، قال: يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا ولبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ: أي: حُلْوٌ دَسِمٌ.
دهرج: الدَّهْرَجةُ: الوَحاءُ في السّير.
جرهد: أجْرَهدَّ القوم: قصدوا القصد. واجرهدَّ الطّريق، أي: اسْتَمّرَّ.
دهنج: الدُّهانجُ: البَعير الضَّخْم ذو السّنامَيْن. قال:
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
شبّة أطرافَ الجَبَل في السَّراب بعد لَيْن وسنامَيْن.
والدَّهْنَجُ: حصىً خُضْرٌ يُحكُّ منها الفُصوص، ليس بعربيّة.
هجدم: هِجدَمٌ: لغةٌ في إجدمٌ: في إقدامِك الفرس وزَجْركَهُ: يقال: أوّل من رَكبَ الفَرَسَ ابن آدمَ.
القاتل، حمل على أخيه فزجر فرساً وقال: هجِ الدّم، فلمّا كثر على الالسنة اقتصروا على: هجدم وإجدم.
دهمج: الدَّهْمَجةُ: مَشْيُ الكبير كأنَّه في قيد.
هرجب: الهِرْجابُ من الإِبل : الطّويلة الضَّخمة.
هبرج: الهَبْرجةُ: اختلاطٌ في المَشْي، قال العجّاج:
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا
جهرم: الجَهْرَميّةُ: ثيابٌ منسوبة، نحو البسط وما أشبهَهَا، يقال: هي من الكَتّان، قال:
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
جعله اسماً بإخراج ياء النِّسبة.
جرهم: جُرْهُم: حيٌّ من اليَمَن. نزلوا مكّة، وتزوج فيهم إسماعيلُ عليه السّلام، فعصَوُا الله، وأُلحِدوا في الحَرَم فأبادهم الله.
جمهر: الجُمْهُوُر: الرَّمْل الكثيرُ المتراكم الواسع. والجُمْهُورُ: الجماعة من النّاس، وخيلٌ. مُجَمْهَرة، أي: مُجْتمعة.
جهبل: امرأةٌ جَهْبَلةٌ: قبيحةٌ دَميمةُ.
هلبج: الهِلْباجةُ: الثَّقيل من الّناس. ويقال: الأحمق المائق.
لهجم: اللَّهْجَمُ: الطَّريقُ الواضِحُ.
هملج: الهَمْلَجةُ: حسنُ سَيْرِ الدّابّة في سرعة وبخترة. الذّكَرُ والأُنثى نعتهما: هملاج.
وقد هَمْلَجْ: واأَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ: مُدَلَّل مُنْقاد قال العجّاج:
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

##### Türkçe

**الهاء** ve **الجيم**

**جهضم**: **تَجَهْضَمَ** aygır akranlarının üzerine (karşı) **تَجَهْضَمَ** etti; yani: göğsüyle onların üzerine çıktı. Ve iki yanı **جَهْضَمُ** olan deve; yani: iki yanı geniş. Aynı şekilde adam da.

Ve **الجَهْضَمُ**: başı iri olan, yüzü yuvarlak olan.

**سجهر**: mızraklar **اسْجهرَّتِ**; yani: sana doğru geldiler. Ve bitki **اسجهرّ** etti; yani: uzadı. Dedi ki:
Bir gizli vadide, **مُسْجَهِرٍّ** (olan) bir رفرف

**هجرس**: **الهِجْرِسُ**: tilkilerin yavrularından; ve onunla alçak (kimse) vasfedilir. Ve günler beni onların **هَجارِسِ**’lerinden attı; yani: onların şiddetleri ve belaları.

**جرهس**: ve **الجرهاس**: iri (cüsseli) olan. Aslanı vasfederek dedi ki:
Künye edinilir; ve **جِرهاسِ**’ından çevrilmedi
Atından aslan: **أبا فِراسِ**

**سمهج**: **السَّمْهَجَةُ**: şiddetli büküm. **حَبْلُ مُسَمْهَجٌ**; ve o, yemin (bahsi)nde de (kullanılır). Dedi ki:
**بَجٌّ** yemin eder, **خَلِفاً مُسَمْهَجا**
Ona dedim: ey **بَجُّ**! inat etme
Ve **لبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ**: yani: tatlı, yağlı.

**دهرج**: **الدَّهْرَجةُ**: yürüyüşte sürat.

**جرهد**: kavim **أجْرَهدَّ** etti: kastı kastettiler. Ve yol **اجرهدَّ** etti; yani: devam etti.

**دهنج**: **الدُّهانجُ**: iki hörgüçlü, iri deve. Dedi ki:
Sanki serabda ondan serabda bir çıkıntı
Göründüğü zaman: yükleri olan **دُهانِـجٌ**
Serabda, yumuşaklıktan ve iki hörgüçten sonra dağın uçlarını andıran.

Ve **الدَّهْنَجُ**: ondan yüzük taşları kazınan yeşil çakıl; Arapça değildir.

**هجدم**: **هِجدَمٌ**: **إجدمٌ**’da bir lehçe: atı sürmende ve onu azarlamanda; denir ki: ata binen ilk kişi Âdem oğlu (idi).
Katil; kardeşinin üzerine حمل etti de bir atı azarladı ve “**هجِ الدّم**” dedi; diller üzerinde çoğalınca **هجدم** ve **إجدم** ile yetindiler.

**دهمج**: **الدَّهْمَجةُ**: büyüğün yürüyüşü; sanki bağ içinde.

**هرجب**: develerden **الهِرْجابُ**: uzun, iri olan.

**هبرج**: **الهَبْرجةُ**: yürüyüşte karışıklık. **العجّاج** dedi ki:
**ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا** olanı izlerler

**جهرم**: **الجَهْرَميّةُ**: nisbetli elbiseler; yaygılar ve benzerleri gibi. Denir ki: o ketendendir. Dedi ki:
“Onun keteni ve **جَهْرَمُهْ** satın alınmaz”
Nisbet **ياء**’sını çıkararak onu isim yaptı.

**جرهم**: **جُرْهُم**: Yemen’den bir kabile. Mekke’ye indiler; İsmail عليه السّلام onların içinde evlendi; Allah’a isyan ettiler ve Harem’de ilhada saptılar da Allah onları helâk etti.

**جمهر**: **الجُمْهُوُر**: çok, yığılmış, geniş kum. Ve **الجُمْهُورُ**: insanlardan bir topluluk; ve atlar. **مُجَمْهَرة**; yani: toplanmış.

**جهبل**: **جَهْبَلةٌ** kadın: çirkin, kötü yüzlü.

**هلبج**: **الهِلْباجةُ**: insanlardan ağır (kimse). Ve denir ki: ahmak, hafifmeşrep.

**لهجم**: **اللَّهْجَمُ**: açık yol.

**هملج**: **الهَمْلَجةُ**: binek hayvanının sürat ve salınış içinde yürüyüşünün güzelliği. Erkek ve dişinin sıfatı: **هملاج**.

Ve **هَمْلَجْ**. Ve **أَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ**: nazlı, boyun eğen. **العجّاج** dedi ki:
“Onlar işlerini **المُهَمْلَجا**’ya قلّدوا”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال الأصمعيّ: الجثمْهورُ: الرملة المشرفة على ما حولها، وهي المجتمعة. وفي حديث موسى بن طلحة أنَّه شهد دَفْنَ رجلٍ فقال: جَمْهِر واقبره جَمْهَرَةً، أي اجمعوا عليه التُرابَ ولا تطيِّنوه. والجمهور من الناس: جُلَّهم. وجَمهرت عليه الخبَرَ، إذا أخبرتَه بطرَفٍ وكتمت الذي تريد.

##### Türkçe

قال الأصمعيّ: **الجثمْهورُ**: çevresindeki şeye yüksekçe olan kum tepeciği; ve o, toplanmış olandır. Ve Mûsâ b. Talha’nın hadisinde: onun bir adamın defnine şahit olduğu (rivayet edilir); şöyle dedi: **جَمْهِر** ve onu **جَمْهَرَةً** kabre koy; yani onun üzerine toprağı toplayın ve onu çamurla sıvamayın. Ve insanlardan **الجمهور**: onların çoğu. Ve **جَمهرت** ona **الخبَرَ**; ona bir uçtan haber verdiğin ve istediğini gizlediğin zaman.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج م ه ر
هذا قول الجمهور وشهد ذلك الجماهير‏.‏
وجمهر الأشياء‏:‏ جمعها‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ أبي عز قومي أن تخاف ظعائني صباحاً وأضعاف العديد المجمهر

##### Türkçe

ج م ه ر
Bu, çoğunluğun sözüdür; buna **الجماهير** şahitlik etti.

**وجمهر الأشياء**: onları topladı.

ذو الرمة dedi ki:
Babam, kavmimin izzetidir; sabahleyin göçen kadınlarımın korkmasından ve **المجمهر** çokluğun kat katından (korkmasından) çekindi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جَمْهَرَ له الخبرَ: أَخْبَرَهُ بطَرَفٍ له على غير وجهه وترك الذي يريد. الكسائي: إِذا أَخبرت الرجل بطرف من الخبر وكتمته الذي تريد قلت: جَمْهَرْتُ عليه الخبرَ.
الليث: الجُمْهُورُ الرمل الكثير المتراكم الواسع؛ وقال الأَصمعي: هي الرملة المشرفة على ما حولها المجتمعة. والجُمْهُورُ والجُمْهُورَةُ من الرمل: ما تعقَّد وانقاد، وقيل: هو ما أَشرف منه. والجُمْهُور: الأَرض المشرفة على ما حولها. والجُمْهُورَة: حَرَّةٌ لبني سعد بن بكر. ابن الأَعرابي: ناقة مُجَمْهَرَةٌ. إِذا كانت مُداخَلَة الخَلْقِ كأَنها جُمهور الرمل. وجُمهورُ كل شيء: معظمُه، وقد جَمْهَرَهُ. وجُمهورُ الناس: جُلُّهُم. وجَماهير القوم: أَشرافهم. وفي حديث ابن الزبير قال لمعاوية: إِنا لا ندَعْ مَروانَ يَرمي جَماهيرَ قريش بمَشَاقِصِه أَي جماعاتها، واحدُها جُمْهُورٌ. وجَمْهَرْتُ القومَ إِذا جمعتهم، وجَمْهَرْتُ الشيء إِذا جمعته؛ ومنه حديث النخعي: أَنه أُهْدِيَ له بُخْتَجٌ، قال: هو الجُمْهُورِيُّ وهو العصير المطبوخ الحلالُ، وقيل له الجمهوري لأَن جُمْهُورَ الناس يستعملونه أَي أَكثرهم. وعددٌ مُجَمْهَرٌ: مُكَثَّرٌ. والجَمْهَرَةُ: المجتمع. والجُمْهُورِيُّ: شراب مُحْدَثٌ، رواه أَبو حنيفة؛ قال: وأَصله أَن يعاد على البُخْتَجِ الماءُ الذي ذهب منه ثم يطبخ ويودع في الأَوعية فيأْخذ أَخذاً شديداً. أَبو عبيد: الجُمْهُوريُّ اسم شراب يسكر.
والجُماهِرُ: الضخم. وفلان يَتَجَمْهَرُ علينا أَي يستطيل ويُحَقِّرُنا. وجَمْهَرَ القَبْرَ: جمع عليه التراب ولم يطينه. وفي حديث موسى بن طلحة: أَنه شهد دفن رجل فقال: جَمْهِروا قبره جَمْهَرَةً أَي اجمعوا عليه التراب جمعاً ولا تُطَيِّنوه ولا تُسوُّوهُ. وفي التهذيب: جَمْهَرَ الترابَ إِذا جمع بعضه فوق بعض ولم يُخَصِّصْ به القبرَ.

##### Türkçe

**جَمْهَرَ** ona haberi: Ona, kendisi için onun üzerinde bir tarafı bulunan bir uçla, kendi vechi üzere olmayan şekilde haber verdi ve istediği şeyi bıraktı. **الكسائي**: Bir adama haberin bir tarafından haber verip de istediğini ondan gizlediğinde şöyle dersin: **جَمْهَرْتُ عليه الخبرَ**.

**الليث**: **الجُمْهُورُ** çok, yığılmış, geniş kumdur; **الأَصمعي** dedi: O, çevresindekilerin üzerine yükselen, toplanmış kum tepesidir. Ve kumdan **الجُمْهُورُ** ve **الجُمْهُورَةُ**: düğümlenip (katılaşıp) boyun eğen (yumuşayıp uzanan) şeydir; ve denildi: Ondan yükselen şeydir. Ve **الجُمْهُور**: çevresindekilerin üzerine yükselen arazidir. Ve **الجُمْهُورَة**: Benî Sa‘d b. Bekr’e ait bir **حَرَّةٌ**’dir. **ابن الأَعرابي**: **ناقة مُجَمْهَرَةٌ**: Yaratılışının girişleri (uzuvlarının birleşimleri) sanki kumun **جُمهور**’u gibi olduğunda. Ve her şeyin **جُمهورُ**’u: onun çoğudur; ve onu **جَمْهَرَهُ**. Ve insanların **جُمهورُ**’u: onların çoğu. Ve kavmin **جَماهير**’i: onların eşrafı. Ve İbnü’z-Zübeyr hadîsinde: Muâviye’ye dedi ki: Biz Mervân’ı, **قريش**’in **جَماهير**’ini **بمَشَاقِصِه** ile atmasına bırakmayız; yani onun cemaatlerini; onun teki **جُمْهُورٌ**’dur. Ve **جَمْهَرْتُ القومَ**: onları topladığımda; ve **جَمْهَرْتُ الشيء**: onu topladığımda; bundan da **النخعي** hadîsi: Ona **بُخْتَجٌ** hediye edildi; dedi: O, **الجُمْهُورِيُّ**’dir; o, helâl pişirilmiş şıradır; ve ona **الجمهوري** denildi; çünkü insanların **جُمْهُورَ**’u onu kullanır; yani onların çoğu. Ve **عددٌ مُجَمْهَرٌ**: çoğaltılmıştır. Ve **الجَمْهَرَةُ**: toplanmış olan (topluluk).

Ve **الجُمْهُورِيُّ**: sonradan ortaya çıkarılmış bir içecektir; bunu Ebû Hanîfe rivayet etti; dedi: Aslı şudur: **البُخْتَجِ** üzerine, ondan giden su iade edilir; sonra pişirilir ve kaplara konur; böylece şiddetli bir tutuş alır. Ebû Ubeyd: **الجُمْهُوريُّ** sarhoş eden bir içeceğin adıdır.

Ve **الجُماهِرُ**: iri (cüsseli)dir. Ve falan, bize karşı **يَتَجَمْهَرُ**: yani boy ölçüşür (üstünlük taslar) ve bizi küçümser. Ve **جَمْهَرَ القَبْرَ**: üzerine toprağı topladı ve onu çamurla sıvamadı. Mûsâ b. Talha hadîsinde: Bir adamın defnine şahit oldu; dedi ki: **جَمْهِروا قبره جَمْهَرَةً**; yani üzerine toprağı bir toplama ile toplayın; onu çamurla sıvamayın ve onu düzlemeyin. Ve **التهذيب**’de: **جَمْهَرَ الترابَ**: onun bir kısmını bir kısmının üstüne topladığında ve onunla kabri tahsis etmediğinde.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج م ه ر * في حديث موسى بن طلحة ﴿* جَمْهِرُوا * قبره * جَمْهَرةً *﴾ أي اجمعوا عليه التراب ولا تطينوه و * جُمْهُورُ * الناس جلهم

##### Türkçe

* ج م ه ر * Mûsâ b. Talha hadîsinde: ﴿**جَمْهِرُوا** kabrini **جَمْهَرةً**﴾ yani üzerine toprağı toplayın ve onu çamurla sıvamayın; ve insanların **جُمْهُورُ**’u: onların çoğu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجمهور، بالضم، قال شيخنا: هذا هو المشهور المعروف الذي يجب الوقوف عنده، وما حكاه ابن التلمساني في شرحه على الشفاء من أنه يقال بالفتح ونقله شيخنا الزرقاني في شرح المواهب وسلم لا يلتفت إليه، ولا يعرج عليه، لأنه غيرث معروف في شيء من الدواوين، ولا نقله أحد من الأساطين، ولذلك قال شيخ شيوخنا الشهاب في شرح الشفاء: إن ما نقله التلمساني من الفتح غريب وقد تقرر عندهم أنه ليس لهم فعلول بالفتح، فلا سماع ولا قياس يثبتث به هذا الفتح. انتهى.
 قال الأصمعي: هي الرملة المشرفة على ماحولها المجتمعة. قال الليث: الجمهور: الرمل الكثير المتراكم الواسع.
 الجمهور من الناس: جلهم وأشرافهم. وهذا قول الجمهور. وشهد ذلك الجماهير. وفي حديث ابن الزبير:  قال لمعاوية: إنا لا ندع مروان يرمي جماهير قريش بمشاقصه  أي جماعاتها.
 الجمهور: معظم كل شيء، ومنه: جمهرت المتاع: أخذت معظمه، وكذلك النبات. كذا في كتاب الأضداد.

  الجمهورة: حرة بني سعد بن بكر. والجمهور والجمهورة من الرمل: ما تعقد وانقاد.
 الجمهورة: المرأة الكريمة. وجمهره، أي الشيء: جمعه.
 جمهر القبر: جمضع عليه التراب ولم يطينه. وفي حديث موسى بن طلحة، أنه شهد دفن رجل فقال: جمهروا قبره جمهرة، أي اجمعوا عليه التراب جمعا، ولا تطينوه ولا تسووه. وفي التهذيب: جمهر التراب، إذا جمضع بعضه فوق بعض. ولم يخصص به القبر.
 جمهر عليه الخبر: أخبره بطرف وكتم المراد، قاله الكسائي. وقال الليث: جمهر له الخبر: أخبره بطرف له على غير وجهه، وترك الذي يريد. قلت: وقرأت في كتاب الأضداد لأبي الطيب اللغوي: يقال: جمهرت لك الخبر، أي أخبرتك بجمهوره. وجمهور كل شيء: معظمه. وحكى أبو زيد: يقال: جمهرت إلي الخبر جمهرة، إذا أخبرك بطرف منه يسير وترك أكثره، مما يحتاج إليه وخالف وجهه انتهى.
 قلت: قهو إذا من الأضداد، وقد غفل عنه المصنف. والجمهوري: اسم شراب مسكر. كذا قاله أبو عبيدة، أو نبيذ العنب أتت عليه ثلاث سنين. وفي حديث النخعي: أنه أهدي له بختج، قال: هو الجمهوري، وهو العصير المطبوخ الحلال. وقال أبو حنيفة: وأصله أن يعاد على البختج الماء الذي ذهب منه، ثم يطبخ ويودع في الأوعية، فيأخذ أخذا شديدا، وقيل: إنه سمي الجمهوري لأن جمهور الناس يستعملونه، أي أكثرهم. وناقة مجمهرة، إذا كانت مداخلة الخلق كأنها جمهور الرمل. وتجمهر علينا: تطاول وحقر.
 ومما يستدرك عليه: الجماهر: بالضم: الضخم. وسمي ابن دريد كتابه الجمهرة لجمعه أخبار العرب وأيامها.
 والجماهر بن الأشعر: بطن، منهم: أبو موسى الأشعري الصحابي، وأبو الحجاج يوسف بن محمد بن مقلد التنوخي الجماهري، محدث صوفي، تلميذ أبي النجيب السهرودي.
 وأبو الجماهر وأبو بكر أحمد بن جمهور الغساني: محدثان. وأبو المجد محمد بن محمد بن جمهور القاضي، روى عن ابن غالب محمد بن أحمد بن إسماعيل الواسطي اللغوي. وأبو بكر جماهر بن عبد الرحمن بن جماهر الحجري الطليطلي المالكي الفقيه، أخذ عن كريمة المروزية، توفي سنة 466.

##### Türkçe

**الجمهور**, ötre ile; şeyhimiz dedi: Bu, yanında durulması gereken meşhur, bilinen şeydir; İbn et-Tilmısânî’nin **الشفاء** üzerine şerhinde “fetha ile de söylenir” diye hikâye ettiği ve şeyhimiz ez-Zurkânî’nin **شرح المواهب**’de naklettiği şeye ise iltifat edilmez ve ona meyledilmez; çünkü o, divanların hiçbirinde bilinen değildir ve onu üstatlardan hiç kimse nakletmemiştir. Bundan dolayı şeyhlerimizin şeyhi eş-Şihâb **شرح الشفاء**’da dedi ki: Tilmısânî’nin fethadan naklettiği şey gariptir; onlarda fetha ile **فعلول** olmadığı kararlaşmıştır; bu fethayı sabit kılacak ne semâ‘ vardır ne de kıyas. Bitti.

el-Asma‘î dedi: O, çevresinin üstüne yükselen, toplanmış kumluktur. el-Leys dedi: **الجمهور**: çok, yığılmış, geniş kumdur.

İnsanlardan **الجمهور**: onların çoğu ve eşrafıdır. Bu, **الجمهور**’un sözüdür. Buna **الجماهير** şahitlik etti. İbn ez-Zübeyr hadîsinde: Muâviye’ye dedi ki: “Biz Mervân’ı Kureyş’in **جماهير**’ini **بمشاقصه** ile atmasına bırakmayız”; yani onun cemaatleri.

**الجمهور**: her şeyin çoğunluğu; ondan: **جمهرت المتاع**: onun çoğunu aldım; bitki de böyledir. **كتاب الأضداد**’da böyle.

**الجمهورة**: Benî Sa‘d b. Bekr’in **حرة**’sidir. Kumdan **الجمهور** ve **الجمهورة**: düğümlenip uzayan şeydir.

**الجمهورة**: soylu kadın. Ve **جمهره**, yani şeyi: onu topladı.

**جمهر القبر**: üzerine toprağı yığdı ve onu çamurla sıvamadı. Mûsâ b. Talha hadîsinde: Bir adamın defnine şahit oldu da dedi ki: “**جمهروا قبره جمهرة**”; yani üzerine toprağı bir toplama ile toplayın; onu çamurla sıvamayın ve düzlemeyin. **التهذيب**’de: **جمهر التراب**: bir kısmını bir kısmının üstüne yığdığı zaman. Kabre tahsis etmedi.

**جمهر عليه الخبر**: ona bir tarafıyla haber verdi ve muradı gizledi; el-Kisâî söyledi. el-Leys dedi: **جمهر له الخبر**: ona bir tarafıyla, kendi vechi üzere olmayan şekilde haber verdi ve istediği şeyi bıraktı. Dedim: Ebû’t-Tayyib el-Lugavî’nin **كتاب الأضداد**’ında okudum: denir ki: **جمهرت لك الخبر**; yani sana onun **جمهوره** ile haber verdim. Ve her şeyin **جمهور**’u: onun çoğunluğudur. Ebû Zeyd hikâye etti: denir ki: **جمهرت إلي الخبر جمهرة**; sana ondan az bir tarafıyla haber verdiği ve ihtiyaç duyulan çoğunu bıraktığı ve onun vechini muhalefet ettiği zaman. Bitti.

Dedim: O hâlde o, **الأضداد**’dandır; musannif ondan gaflet etmiştir. Ve **الجمهوري**: sarhoş edici bir içkinin adıdır. Ebû Ubeyde böyle dedi; yahut üç yıl üzerinden geçmiş üzüm nebîzidir. en-Neha‘î hadîsinde: Ona **بختج** hediye edildi; dedi ki: “O, **الجمهوري**’dir; o, pişirilmiş helâl şıradır.” Ebû Hanîfe dedi: Aslı, **البختج**’den giden suyun ona iade edilmesi, sonra pişirilmesi ve kaplarda bırakılmasıdır; böylece şiddetli bir alış alır. Ve denildi ki: Ona **الجمهوري** adı verildi; çünkü insanların **جمهور**’u onu kullanır; yani onların çoğu. Ve **ناقة مجمهرة**: yaratılışı iç içe olduğu zaman; sanki o, kumun **جمهور**’udur. Ve **تجمهر علينا**: uzadı ve hakir gördü.

Üzerine istidrâk olunanlardandır: **الجماهر**; ötre ile: iri, büyük. İbn Düreyd, Arapların haberlerini ve günlerini topladığı için kitabına **الجمهرة** adını verdi.

Ve **الجماهر بن الأشعر**: bir batın; onlardan: sahâbî Ebû Mûsâ el-Eş‘arî ve sûfî muhaddis Ebû’l-Haccâc Yûsuf b. Muhammed b. Mukallad et-Tenûhî el-Cemâhirî; Ebû’n-Necîb es-Sühreverdî’nin öğrencisi.

Ve Ebû’l-Cemâhir ve Ebû Bekr Ahmed b. Cümhûr el-Gassânî: iki muhaddis. Ve kadı Ebû’l-Mecd Muhammed b. Muhammed b. Cümhûr; el-Vâsıtî el-Lugavî Muhammed b. Ahmed b. İsmâ‘îl b. Gâlib’den rivayet etti. Ve Mâlikî fakih Ebû Bekr Cemâhir b. Abdirrahmân b. Cemâhir el-Hacerî et-Tuleytulî; Kerîme el-Mervezîyye’den aldı; 466 yılında vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَمْهَرَ
Q. 1 جَمْهَرَ جمهر , (T, A, K,) inf. n. جَمْهَرَةٌ, (A,) He collected together (T, A, K) a thing, (TA,) or earth, or dust, (T, A, TA,) one part upon another. (T, TA.) ― -b2- جمهر القَبْرَ, (S, Msb, K,) inf. n. as above, (S,) He collected the earth, or dust, over the grave, (S, Msb, K,) not plastering it with clay, or mud, (S, K,) nor making it even, or level. (TA.) ― -b3- جمهر المَتَاعَ He took the main part of the household-goods, or commodities: and in like manner the verb is used in relation to plants, or herbage. (Kitلb el- Addلd, TA.) ― -b4- جمهر عَلَيْهِ الخَبَرَ, (Ks, S, K,) or لَهُ, (Lth, TA,) or اـِلَيْهِ, (AZ, TA,) He acquainted him with a part of the news, or story, and concealed what he desired, or meant: (Ks, S, K:) or he acquainted him with a part of the news, or story, incorrectly, or not in the proper manner, and omitted what he desired, or meant: (Lth, TA:) or he acquainted him with a small portion thereof, omitting most of what was necessary for him to know, and relating it in a manner different from the proper way: (AZ, TA:) and accord. to the Kitلb el-Addلd of Abu-t-Teiyib the Lexicologist, it seems to have a contr. signification; for he says that جَمْهَرْتُ لَكَ الخَبَرَ means, I acquainted thee with the main part of the news, or story. (TA.)

تَجَمْهَرَ عَلَيْنَا
Q. 2 تَجَمْهَرَ عَلَيْنَا تجمهر علينا He held up his head with an assumption of superiority over us; domineered over us; or exalted himself above us. (TA.)

جَمْهَرَةٌ
جَمْهَرَةٌ جمهر جمهره جمهرة [originally inf. n. of جَمْهَرَ]: see the next paragraph.

جُمْهُورٌ
جُمْهُورٌ جمهور (not جَمْهُورٌ, which is a form of the word mentioned by Et-Tilimsلnee, MF) A quantity of sand rising above what is around it, (S, Msb, K,) and collected together; (S;) as also ↓ with ة; (L;) so called from its abundance and height: (Msb:) or a large quantity of sand, heaped up, and extensive: (Lth, TA:) and ↓ with ة, sand compacted together, and extending in an oblong form upon the surface of the earth. (TA.) ― -b2- The generality, or main part, of men, or people: (S, A, K:) and the eminent, elevated, or noble, of them: (TA:) and a great number of people: (Msb:) pl. جَمَاهِيرُ; (A, Msb;) which signifies also collective bodies of men. (TA.) You say, هٰذَا قَوْلُ الجُمْهُورِ This is the saying of the generality, or main part. (A.) ― -b3- The generality; the greater, main, or chief, part; the main body, main, gross, mass, or bulk; of anything; (K;) as also ↓ جَمْهَرَةٌ. (W 95.) ― -b4- Also, (K,) or ↓ جُمْهُورَةٌ, (TA,) A noble, or high-born, woman. (K, TA.)

جُمْهُورَةٌ
جُمْهُورَةٌ جمهور جمهوره جمهورة : see جُمْهُورٌ, in three places.

جُمْهُورِىٌّ
جُمْهُورِىٌّ جمهور جمهورى جمهوري An intoxicating beverage: (AO, K:) or [beverage of the kind called] نَبِيذ made of grapes, that is three years old: (K:) or i. q. بُخْتَجٌ; (TA;) which is expressed juice [of grapes] cooked (Mgh voce بختج, and TA) so as to be reduced to one third, (Mgh,) such as is lawful to be drunk: (TA:) or the beverage called بختج to which what has gone from it has been restored, and which is then cooked, and put into vessels, and becomes very potent: (AHn, and Mgh ubi suprà, and TA:) or juice of grapes cooked until half of it is gone and half remains: (KL:) called جمهورىّ because used by most men. (TA.)

جُمَاهِرٌ
جُمَاهِرٌ جماهر Large, big, bulky, or corpulent. (TA.)

مُجَمْهَرَةٌ
مُجَمْهَرَةٌ مجمهره مجمهرة A she-camel compact in make; (K;) as though she were a جُمْهُور of sand. (TA.)

##### Türkçe

جَمْهَرَ
Q. 1 **جَمْهَرَ** جمهر , (T, A, K,) mastar adı **جَمْهَرَةٌ**, (A,) O, (T, A, K) bir şeyi, (TA,) yahut toprağı, yahut tozu, (T, A, TA,) bir kısmını diğerinin üzerine olacak şekilde bir araya topladı. (T, TA.) ― -b2- **جمهر القَبْرَ**, (S, Msb, K,) mastar adı yukarıdaki gibi, (S,) O, kabir üzerine toprağı yahut tozu topladı, (S, Msb, K,) onu kil ile yahut çamur ile sıvamaksızın, (S, K,) ve onu düz yahut seviyeli kılmaksızın. (TA.) ― -b3- **جمهر المَتَاعَ** O, ev eşyasının yahut malların ana kısmını aldı: ve aynı şekilde fiil, bitkiler yahut otlar hakkında da kullanılır. (Kitلb el- Addلd, TA.) ― -b4- **جمهر عَلَيْهِ الخَبَرَ**, (Ks, S, K,) yahut **لَهُ**, (Lth, TA,) yahut **اـِلَيْهِ**, (AZ, TA,) O, ona haberin yahut kıssanın bir kısmını bildirdi ve arzu ettiği yahut kastettiği şeyi gizledi: (Ks, S, K:) yahut o, ona haberin yahut kıssanın bir kısmını yanlış olarak yahut uygun tarzda olmayarak bildirdi ve arzu ettiği yahut kastettiği şeyi düşürdü: (Lth, TA:) yahut o, ona ondan küçük bir kısmı bildirdi; onun bilmesi için gerekli olanın çoğunu düşürerek ve onu uygun yoldan farklı bir tarzda naklederek: (AZ, TA:) ve lugatçı Ebu-t-Teiyib’in Kitلb el-Addلd’ine göre, zıt bir anlamı var gibi görünür; zira o, **جَمْهَرْتُ لَكَ الخَبَرَ**’in, “Ben sana haberin yahut kıssanın ana kısmını bildirdim” demek olduğunu söyler. (TA.)

تَجَمْهَرَ عَلَيْنَا
Q. 2 **تَجَمْهَرَ عَلَيْنَا** تجمهر علينا O, bize karşı üstünlük taslayarak başını kaldırdı; bize tahakküm etti; yahut kendini bizim üstümüzde yüceltti. (TA.)

جَمْهَرَةٌ
**جَمْهَرَةٌ** جمهر جمهره جمهرة [aslında **جَمْهَرَ**’ın mastar adı]: bir sonraki paragrafa bak.

جُمْهُورٌ
**جُمْهُورٌ** جمهور (Et-Tilimsلnee’nin zikrettiği kelimenin bir şekli olan **جَمْهُورٌ** değil, MF) Etrafında olanın üstüne yükselen ve bir araya toplanmış bir miktar kum; (S, Msb, K,) (S;) ve ayrıca ↓ ة ile olanı; (L;) bolluğu ve yüksekliği sebebiyle böyle adlandırılmıştır: (Msb:) yahut yığılmış ve geniş olan büyük bir miktar kum: (Lth, TA:) ve ↓ ة ile olanı, toprağın yüzeyi üzerinde uzunumsu bir biçimde uzanan, birbirine sıkıştırılmış kumdur. (TA.) ― -b2- İnsanların yahut halkın geneli, yahut ana kısmı: (S, A, K:) ve onların seçkin, yüksek, yahut soylu olanları: (TA:) ve insanların büyük bir sayısı: (Msb:) çoğulu **جَمَاهِيرُ**; (A, Msb;) ki bu, erkeklerin toplu cemaatleri anlamına da gelir. (TA.) Sen dersin ki, **هٰذَا قَوْلُ الجُمْهُورِ** “Bu, genelin yahut ana kısmın sözüdür.” (A.) ― -b3- Genellik; daha büyük, ana, yahut baş kısım; herhangi bir şeyin ana gövdesi, ana kısmı, iri kısmı, kütlesi, yahut hacmi; (K;) ve ayrıca ↓ **جَمْهَرَةٌ**. (W 95.) ― -b4- Ayrıca, (K,) yahut ↓ **جُمْهُورَةٌ**, (TA,) soylu yahut yüksek soydan bir kadın. (K, TA.)

جُمْهُورَةٌ
**جُمْهُورَةٌ** جمهور جمهوره جمهورة : **جُمْهُورٌ**’a bak, üç yerde.

جُمْهُورِىٌّ
**جُمْهُورِىٌّ** جمهور جمهورى جمهوري Sarhoş edici bir içecek: (AO, K:) yahut üzümlerden yapılmış, üç yıllık olan **نَبِيذ** [türünden içecek]: (K:) yahut **بُخْتَجٌ** ile aynı: (TA;) ki bu, (Mgh voce بختج, ve TA) üçte bire indirilecek şekilde (Mgh,) pişirilmiş [üzüm] sıkılmış suyudur; içilmesi helâl olan türden: (TA:) yahut, kendisinden giden şeyin kendisine iade edildiği, sonra pişirilen, kaplara konulan ve çok kuvvetli hâle gelen **بختج** denilen içecek: (AHn, ve Mgh ubi suprà, ve TA:) yahut yarısı gidip yarısı kalıncaya kadar pişirilmiş üzüm suyu: (KL:) çoğu insanlar tarafından kullanıldığı için **جمهورىّ** diye adlandırılmıştır. (TA.)

جُمَاهِرٌ
**جُمَاهِرٌ** جماهر Büyük, iri, hacimli, yahut şişman. (TA.)

مُجَمْهَرَةٌ
**مُجَمْهَرَةٌ** مجمهره مجمهرة Yapılışı sıkı bir dişi deve; (K;) sanki o, kumdan bir **جُمْهُور** imiş gibi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَمْهَرَ
جَمْهَرَ
a.  Collected, gathered together, assembled.

b.  Threw earth upon ( grave ).

تَجَمْهَرَ
تَجَمْهَرَ II ,
a.  Gathered together.

b.  [ 'Ala ], Exalted himself above; domineered over.

جُمْهُوْر
جُمْهُوْر ( pl. جَمَاْهِيْرُ 67 ),
a.  Multitude.

b.  Generality, greater part.

جُمْهُوْرِيّ
جُمْهُوْرِيّ
a.  Popular; vulgar.

b.  Republican.

c.  Heady, intoxicating ( beverage ).

جُمْهُوْرِيَّة
جُمْهُوْرِيَّة
a.  Republic.

##### Türkçe

**جَمْهَرَ**
**جَمْهَرَ**
a. Topladı, bir araya getirdi, cem etti.

b. (Kabir) üzerine toprak attı.

**تَجَمْهَرَ**
**تَجَمْهَرَ** II,
a. Bir araya toplandı.

b. [ **'Ala** ], kendini üstte yüceltti; tahakküm etti.

**جُمْهُوْر**
**جُمْهُوْر** (çoğ. **جَمَاْهِيْرُ** 67),
a. Kalabalık.

b. Umumiyet, daha büyük kısım.

**جُمْهُوْرِيّ**
**جُمْهُوْرِيّ**
a. Halkî; avamî.

b. Cumhuriyetçi.

c. Baş döndürücü, sarhoş edici (içecek).

**جُمْهُوْرِيَّة**
**جُمْهُوْرِيَّة**
a. Cumhuriyet.
