# جمهر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جمهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%87%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جمهر

الجمهور، بالضم، قال شيخنا: هذا هو المشهور المعروف الذي يجب الوقوف عنده، وما حكاه ابن التلمساني في شرحه على الشفاء من أنه يقال بالفتح ونقله شيخنا الزرقاني في شرح المواهب وسلم لا يلتفت إليه، ولا يعرج عليه، لأنه غيرث معروف في شيء من الدواوين، ولا نقله أحد من الأساطين، ولذلك قال شيخ شيوخنا الشهاب في شرح الشفاء: إن ما نقله التلمساني من الفتح غريب وقد تقرر عندهم أنه ليس لهم فعلول بالفتح، فلا سماع ولا قياس يثبتث به هذا الفتح. انتهى.
 قال الأصمعي: هي الرملة المشرفة على ماحولها المجتمعة. قال الليث: الجمهور: الرمل الكثير المتراكم الواسع.
 الجمهور من الناس: جلهم وأشرافهم. وهذا قول الجمهور. وشهد ذلك الجماهير. وفي حديث ابن الزبير:  قال لمعاوية: إنا لا ندع مروان يرمي جماهير قريش بمشاقصه  أي جماعاتها.
 الجمهور: معظم كل شيء، ومنه: جمهرت المتاع: أخذت معظمه، وكذلك النبات. كذا في كتاب الأضداد.

  الجمهورة: حرة بني سعد بن بكر. والجمهور والجمهورة من الرمل: ما تعقد وانقاد.
 الجمهورة: المرأة الكريمة. وجمهره، أي الشيء: جمعه.
 جمهر القبر: جمضع عليه التراب ولم يطينه. وفي حديث موسى بن طلحة، أنه شهد دفن رجل فقال: جمهروا قبره جمهرة، أي اجمعوا عليه التراب جمعا، ولا تطينوه ولا تسووه. وفي التهذيب: جمهر التراب، إذا جمضع بعضه فوق بعض. ولم يخصص به القبر.
 جمهر عليه الخبر: أخبره بطرف وكتم المراد، قاله الكسائي. وقال الليث: جمهر له الخبر: أخبره بطرف له على غير وجهه، وترك الذي يريد. قلت: وقرأت في كتاب الأضداد لأبي الطيب اللغوي: يقال: جمهرت لك الخبر، أي أخبرتك بجمهوره. وجمهور كل شيء: معظمه. وحكى أبو زيد: يقال: جمهرت إلي الخبر جمهرة، إذا أخبرك بطرف منه يسير وترك أكثره، مما يحتاج إليه وخالف وجهه انتهى.
 قلت: قهو إذا من الأضداد، وقد غفل عنه المصنف. والجمهوري: اسم شراب مسكر. كذا قاله أبو عبيدة، أو نبيذ العنب أتت عليه ثلاث سنين. وفي حديث النخعي: أنه أهدي له بختج، قال: هو الجمهوري، وهو العصير المطبوخ الحلال. وقال أبو حنيفة: وأصله أن يعاد على البختج الماء الذي ذهب منه، ثم يطبخ ويودع في الأوعية، فيأخذ أخذا شديدا، وقيل: إنه سمي الجمهوري لأن جمهور الناس يستعملونه، أي أكثرهم. وناقة مجمهرة، إذا كانت مداخلة الخلق كأنها جمهور الرمل. وتجمهر علينا: تطاول وحقر.
 ومما يستدرك عليه: الجماهر: بالضم: الضخم. وسمي ابن دريد كتابه الجمهرة لجمعه أخبار العرب وأيامها.
 والجماهر بن الأشعر: بطن، منهم: أبو موسى الأشعري الصحابي، وأبو الحجاج يوسف بن محمد بن مقلد التنوخي الجماهري، محدث صوفي، تلميذ أبي النجيب السهرودي.
 وأبو الجماهر وأبو بكر أحمد بن جمهور الغساني: محدثان. وأبو المجد محمد بن محمد بن جمهور القاضي، روى عن ابن غالب محمد بن أحمد بن إسماعيل الواسطي اللغوي. وأبو بكر جماهر بن عبد الرحمن بن جماهر الحجري الطليطلي المالكي الفقيه، أخذ عن كريمة المروزية، توفي سنة 466.

### Türkçe

**الجمهور**, ötre ile; şeyhimiz dedi: Bu, yanında durulması gereken meşhur, bilinen şeydir; İbn et-Tilmısânî’nin **الشفاء** üzerine şerhinde “fetha ile de söylenir” diye hikâye ettiği ve şeyhimiz ez-Zurkânî’nin **شرح المواهب**’de naklettiği şeye ise iltifat edilmez ve ona meyledilmez; çünkü o, divanların hiçbirinde bilinen değildir ve onu üstatlardan hiç kimse nakletmemiştir. Bundan dolayı şeyhlerimizin şeyhi eş-Şihâb **شرح الشفاء**’da dedi ki: Tilmısânî’nin fethadan naklettiği şey gariptir; onlarda fetha ile **فعلول** olmadığı kararlaşmıştır; bu fethayı sabit kılacak ne semâ‘ vardır ne de kıyas. Bitti.

el-Asma‘î dedi: O, çevresinin üstüne yükselen, toplanmış kumluktur. el-Leys dedi: **الجمهور**: çok, yığılmış, geniş kumdur.

İnsanlardan **الجمهور**: onların çoğu ve eşrafıdır. Bu, **الجمهور**’un sözüdür. Buna **الجماهير** şahitlik etti. İbn ez-Zübeyr hadîsinde: Muâviye’ye dedi ki: “Biz Mervân’ı Kureyş’in **جماهير**’ini **بمشاقصه** ile atmasına bırakmayız”; yani onun cemaatleri.

**الجمهور**: her şeyin çoğunluğu; ondan: **جمهرت المتاع**: onun çoğunu aldım; bitki de böyledir. **كتاب الأضداد**’da böyle.

**الجمهورة**: Benî Sa‘d b. Bekr’in **حرة**’sidir. Kumdan **الجمهور** ve **الجمهورة**: düğümlenip uzayan şeydir.

**الجمهورة**: soylu kadın. Ve **جمهره**, yani şeyi: onu topladı.

**جمهر القبر**: üzerine toprağı yığdı ve onu çamurla sıvamadı. Mûsâ b. Talha hadîsinde: Bir adamın defnine şahit oldu da dedi ki: “**جمهروا قبره جمهرة**”; yani üzerine toprağı bir toplama ile toplayın; onu çamurla sıvamayın ve düzlemeyin. **التهذيب**’de: **جمهر التراب**: bir kısmını bir kısmının üstüne yığdığı zaman. Kabre tahsis etmedi.

**جمهر عليه الخبر**: ona bir tarafıyla haber verdi ve muradı gizledi; el-Kisâî söyledi. el-Leys dedi: **جمهر له الخبر**: ona bir tarafıyla, kendi vechi üzere olmayan şekilde haber verdi ve istediği şeyi bıraktı. Dedim: Ebû’t-Tayyib el-Lugavî’nin **كتاب الأضداد**’ında okudum: denir ki: **جمهرت لك الخبر**; yani sana onun **جمهوره** ile haber verdim. Ve her şeyin **جمهور**’u: onun çoğunluğudur. Ebû Zeyd hikâye etti: denir ki: **جمهرت إلي الخبر جمهرة**; sana ondan az bir tarafıyla haber verdiği ve ihtiyaç duyulan çoğunu bıraktığı ve onun vechini muhalefet ettiği zaman. Bitti.

Dedim: O hâlde o, **الأضداد**’dandır; musannif ondan gaflet etmiştir. Ve **الجمهوري**: sarhoş edici bir içkinin adıdır. Ebû Ubeyde böyle dedi; yahut üç yıl üzerinden geçmiş üzüm nebîzidir. en-Neha‘î hadîsinde: Ona **بختج** hediye edildi; dedi ki: “O, **الجمهوري**’dir; o, pişirilmiş helâl şıradır.” Ebû Hanîfe dedi: Aslı, **البختج**’den giden suyun ona iade edilmesi, sonra pişirilmesi ve kaplarda bırakılmasıdır; böylece şiddetli bir alış alır. Ve denildi ki: Ona **الجمهوري** adı verildi; çünkü insanların **جمهور**’u onu kullanır; yani onların çoğu. Ve **ناقة مجمهرة**: yaratılışı iç içe olduğu zaman; sanki o, kumun **جمهور**’udur. Ve **تجمهر علينا**: uzadı ve hakir gördü.

Üzerine istidrâk olunanlardandır: **الجماهر**; ötre ile: iri, büyük. İbn Düreyd, Arapların haberlerini ve günlerini topladığı için kitabına **الجمهرة** adını verdi.

Ve **الجماهر بن الأشعر**: bir batın; onlardan: sahâbî Ebû Mûsâ el-Eş‘arî ve sûfî muhaddis Ebû’l-Haccâc Yûsuf b. Muhammed b. Mukallad et-Tenûhî el-Cemâhirî; Ebû’n-Necîb es-Sühreverdî’nin öğrencisi.

Ve Ebû’l-Cemâhir ve Ebû Bekr Ahmed b. Cümhûr el-Gassânî: iki muhaddis. Ve kadı Ebû’l-Mecd Muhammed b. Muhammed b. Cümhûr; el-Vâsıtî el-Lugavî Muhammed b. Ahmed b. İsmâ‘îl b. Gâlib’den rivayet etti. Ve Mâlikî fakih Ebû Bekr Cemâhir b. Abdirrahmân b. Cemâhir el-Hacerî et-Tuleytulî; Kerîme el-Mervezîyye’den aldı; 466 yılında vefat etti.
