# جنبذ (ج-ن-ب-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ن - ب - ذ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجُنْبُذَةُ، بالضم: ما ارتفع من الشيء واستدار كالقبة؛ قال يعقوب: والعامة تقول: جُنْبَذَة، بفتح الباء، ابن سيده: الجُنْبُذَة المرتفع من كل شيء. والجُنْبُذَة: ما علا من الأَرض واستدار. ومكان مُجَنْبَذ: مرتفع؛ حكاه كراع. وجُنْبُذَة الكيل: منتهى أَصْبارِه؛ وقد جَنْبَذه. والجُنْبُذَة: القبة؛ عن ابن الأَعرابي. وفي الحديث في صفة الجنة: وسطها جنَابِذ من ذهب وفضة يسكنها قوم من أَهل الجنة كالأَعراب في البادية؛ وورد في حديث آخر: فيها جنَابِذ من لؤلؤ، وفسره بذلك أَيضاً.
جوذ: أَبو الجُوذِيّ: كنية رجل؛ قال:
لو قد حَداهُنَّ أَبو الجُوذِيِّ
بَرَجَزٍ مُسْحَنْفِر الرَّويِّ
مُسْتَويات كنوى البَرْنِّي
وقد تقدم أَنه أَبو الجُودي، بالدال المهملة.

##### Türkçe

**الجُنْبُذَةُ**, ötre ile: şeyden yükselen ve kubbe gibi yuvarlaklaşan şeydir; dedi ki
Ya‘kūb: avam da **جُنْبَذَة** der; **الباء**’yı fetha ile. İbn Sîde: **الجُنْبُذَة**, her şeyden yükselen olandır. Ve **الجُنْبُذَة**: yerden yükselen ve yuvarlaklaşan şeydir. Ve mekân **مُجَنْبَذ**:
yüksek; bunu Kurâ‘ rivayet etti. Ve **جُنْبُذَة** ölçünün: onun **أَصْبارِه**’inin sonudur; ve onu **جَنْبَذه**. Ve **الجُنْبُذَة**: kubbedir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve hadiste cennetin vasfında: ortasında
altın ve gümüşten **جنَابِذ** vardır; onları cennet ehlinden bir kavim, çölde bedevîler gibi mesken edinir; ve
başka bir hadiste vârid oldu: onda inciden **جنَابِذ** vardır; ve onu bununla da tefsir etti, yani ayrıca.

**جوذ**: **أَبو الجُوذِيّ**: bir adamın künyesidir; dedi ki:
لو قد حَداهُنَّ **أَبو الجُوذِيِّ**
بَرَجَزٍ مُسْحَنْفِر الرَّويِّ
مُسْتَويات كنوى البَرْنِّي

Ve daha önce geçti ki o **أَبو الجُودي**’dir; **الدال** **المهملة** ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجنبذ، بالضم، كالجلنار من الرمان. قال شيخنا: في العبارة قلق أوجبه التشبيه، إذا الأكثر أن الجنبذ هو الجلنار، وكلامه يقتضي أنه غيره، وفي كتاب ما لايسع وغيره: الجنبذ: ورد شجرة قبل أن يتفتح، وقد سمي شجر الرمان جنبذا. ومن محاسن الصاحب بن عباد التي أبدع فيها قوله يشبه الرقيب والمحبوب بالذي وصلته:
  ومهفهف ذي وجنة كالجـنـبـذ                      وسهام لحظ كالسهـام الـنـفـذ
  قد قلت منذ مراد نفسي في الهوى                      وملكته لو لم يكن صـلة الـذي وملكته لو لم يكن صلة الذي قلت: إنما مراد المصنف الإطلاق، ومعنى عبارته هكذا: الجنبذ، بالضم: المرتفع من كل شيء كالجلنار من الرمان وغيره، كما فسره غير واحد من أئمة اللغة، وأما تسمية الجلنار جنبذا إنما هو من باب التخصيص، لارتفاعه واستدارته، وإلا فكل مرتفع مستدير يسمى جنبذا، سواء كان من الجلنار أو غيره، ويدلك على ذلك أنه معرب عن كنبد بالفارسية، اسم لكل مستدير من الأبنية والآزاج، كالقبة، وقد أسلفنا في جبذ ما يؤيد ما ذهبنا إليه، فراجعه. وجنبذ بن سبع، هكذا مكبرا في نسختنا، وفي بعضها مصغرا، أو سباع واختلف في اسمه أيضا كاسم أبيه، فقيل: جنبذ، كما هو هنا، وقيل: جنذب، وقيل: جنيد، مصغار لجند، وقيل: حبيب مكبرا، وهو أرجح الأقوال، وهكذا ذكره الذهبي في التجريد، قاتل النبي صلى الله عليه وسلم البكرة كافرا، وقاتل معه العشية مسلما. أخرجه الطبراني عنه بسنده، وكان ذلك في الحديبية، وكنيته أبو جمعة، وبها اشتهر، واختلف في نسبه، فقيل: كناني، وقيل: أنصاري، فراجعه في الإصابة. وذكر باقي معانيه في ج ب ذ، وهذا موضعه أي بناء على أن النون فيه أصلية، قال شيخنا: وإذا كان هذا موضعه فما معنى تعرضه لمعانيه هناك وعدم التنبيه عليه، والأكثرون على زيادة النون، والله أعلم. ومما يستدرك عليه: أبو الفضل محمد بن عمر بن محمد الجنبذي الأديب، وشيخ الإقراء بسمرقند شهاب الدين أبو أحمد محمد ابن محمد بن عمر بن الخالدي الجنبذي، وابنه شمس الدين أبو محمود، محدثون.

##### Türkçe

**الجنبذ**; damme ile; narın **الجلنار**’ı gibi. Şeyhimiz dedi: İbarede, teşbihin gerektirdiği bir karışıklık vardır; zira çoğunlukla **الجنبذ** bizzat **الجلنار**’dır; onun sözü ise onun başka olduğunu gerektirir. **ما لايسع** ve başkasının kitabında: **الجنبذ**: açılmadan önce bir ağacın gülü; nar ağacına da **جنبذا** adı verilmiştir. Sahib b. عباد’ın, içinde özgünlük gösterdiği güzelliklerinden: kendisine ulaşanı, gözetleyici ve sevgiliye benzettiği sözü:
  Ve ince yapılı, yanağı **الجنبذ** gibi olan,                      ve bakış okları **السهـام الـنـفـذ** gibi
  Hevâda nefsimin muradını o zamandan beri söyledim,                      ve onu mülk edindim; eğer o ulaşanın bağı olmasaydı ve onu mülk edindim; eğer o ulaşanın bağı olmasaydı
Dedim: Müellifin muradı ancak mutlak kullanımdır; ibaresinin manası şöyle: **الجنبذ**, damme ile: her şeyden yüksek olan; narın **الجلنار**’ı ve başkası gibi; nitekim dil imamlarından birden fazlası onu böyle tefsir etmiştir. **الجلنار**’a **جنبذا** adının verilmesi ise ancak tahsis babındandır; yüksekliği ve yuvarlaklığı sebebiyle. Yoksa her yüksek yuvarlak şeye **جنبذا** denir; ister **الجلنار**’dan olsun ister başkasından. Buna delil: onun Farsçada **كنبد**’den muarreb olmasıdır; kubbe gibi, binalardan ve kemerlerden her yuvarlağın adı. Daha önce **جبذ**’de, bizim gittiğimiz görüşü destekleyen şeyi zikretmiştik; ona müracaat et. **جنبذ بن سبع**; nüshamızda böyle büyütülmüş olarak; bazısında küçültülmüş olarak; yahut **سباع**. Adında da, babasının adı gibi ihtilaf edilmiştir: **جنبذ** denildi, burada olduğu gibi; **جنذب** denildi; **جنيد** denildi, **جند**’ün küçültmesi; **حبيب** denildi, büyütülmüş olarak; bu, sözlerin en tercih edilenidir. Zehebî de **التجريد**’de onu böyle zikretti: Nebî صلى الله عليه وسلم ile sabahleyin kâfir olarak savaştı; akşamleyin onunla Müslüman olarak savaştı. Taberânî onu, senediyle ondan çıkardı. Bu, Hudeybiye’de idi. Künyesi **أبو جمعة**’dır; onunla meşhur oldu. Nesebinde ihtilaf edildi: **كناني** denildi; **أنصاري** denildi; **الإصابة**’da ona müracaat et. Kalan manalarını **ج ب ذ**’de zikretti; burası onun yeridir; yani **النون**’un onda aslî olması esasına binaen. Şeyhimiz dedi: Eğer burası onun yeri ise, orada manalarına temas etmesinin ve buna dikkat çekmemesinin manası nedir? Çoğunluk ise **النون**’un ziyade olduğu görüşündedir. Allah daha iyi bilir. Ona istidrâk edilenlerdendir: edip **أبو الفضل محمد بن عمر بن محمد الجنبذي**; ve Semerkand’da kıraat şeyhi **شهاب الدين أبو أحمد محمد ابن محمد بن عمر بن الخالدي الجنبذي** ve oğlu **شمس الدين أبو محمود**; muhaddislerdir.
