# جنب — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%86%D8%A8/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: جنب

الجَنْبُ معروفٌ. تقول: قعدت إلى جنْب فلان وإلى جانب فلان بمعنىً. والجَنْبُ: الناحية. وأنشد الأخفش:
الناسُ جضنْبٌ والأميرُ جَنْبُ
الصاحب بالجنب: صاحبك في السفر. وأما الجار الجُنُبُ فهو جارك من قوم آخرين. والجانب: الناحية، وكذلك الجَنَبَةُ، تقول: فلان لا يَطوُ بجَنْبَتِنا. وجانَبَه وتجانبه وتجنَّبه واجتنبه كلُّهُ بمعنى. ورجلٌ أجنبيُّ وأجنبُ وجَنَبٌ وجانب كلُّه بمعنى. وضربه فجنَبَه، أي كسر جنبه. وجنَبءتُ الدابَّةَ، إذا قُدْتَها إلى جنبك. وكذلك جنَبْتُ الأسيرَ جَنَبَاً بالتحريك. ومنه قولهم خَيْلٌ مُجَنَّبَةٌ؛ شُدِّدَ للكثرة. وجنَبْتُه الشيء وجنَّبْتُهُ بمعنىً، أي نَحَّيْتُهُ عنه. قال الله تعالى: "واجنُبْني وبَنيَّ أنْ نَعبدَ الأصنامَ". والجَناب، بالفتح: القِناء، وما قَرُبَ من مَحَلَّةِ القوم؛ والجمع أجْنِبَةٌ. يقال: أخْصَبَ جَنابُ القومِ، وفلانٌ خصيبُ الجَنابِ، وجَديبُ الجَنابِ. وتقول: مَرُّوا يسيرون جَنابَيْهِ، أي ناحيتَيه. وفرسٌ طَوْعُ الجِنابِ بكسر الجيم، إذا كان سلس القياد. ويقال أيضاً: لَجَّ فلان في جِنابٍ قبيح، إذا لج في مُجانَبَةِ أهلِه. وجنَّبَ القومُ، إذا قَلَّتْ ألبانُ إبِلِهم. قال الجُمَيْحُ بن مُنقِذ يذكر امرأته:
لَمَّا رأت إبلي قَلَّتْ حَلوبَتُها		وكلُّ عامٍ عليها عامُ تجنيبِ
والتجنيب أيضاً: انحناءٌ وتوتيرٌ في رجل الفرس، وهو مُسْتَحَبٌّ. قال أبو دُوادُ:
وفي اليدين إذا ما الماءُ أسْهلَهاثَنْيٌ قليلٌ وفي الرِجْلَينِ تَجنيبُ
والجَنيبَةُ: بالدابةُ تُقادُ. وكل طائعٍ منقاد جنيبٌ. والأجنب: الذي لا ينقاد. ولجَنيبة: العَليقة، وهي الناقة تعطيها القومَ ليَمْتاروا لك عليها. قال الراجز:
رِكابُهُ في القوم كالجنائبِ
أي ضائعة لأنه ليس بمصلحٍ لمَالِهِ. والجنيبُ: الغريب. وجَنَبَ فلان في بني فلان يَجْنُبُ جَنابَةً، إذا نزل فيهم غريباً، فهو جانبٌ، والجمع جُنَّابٌ. يقال: نِعْمَ القومُ هم لِجارِ الجَنابَةِ، أي لِجارِ الغُرْبَةِ. وقول الشاعر علقمة بن عَبَدة:
فلا تَحْرِمَنِّي نائلاً عن جَـنـابَةٍ		فإنّي امرؤٌ وَسْطَ القِبابِ غريبُ
أي عن بُعْدِ. والجَنْبَةُ: جِلدةٌ من جَنْبِ البعير. يقال أعطني جَنْبَةً أتَّخِذْ منها عُلْبَةً. ونزل فلان جَنْبةً أي ناحيةً واعتزل الناسَ. والجَنْبَةُ: اسمٌ لكل نَبْتٍ يَتَرَبَّلُ في الصيف. يقال مُطِرْنا مطراً كَثُرَتْ منه الجَنْبَةُ. ورجل جُنُبٌ من الجَنابَة، يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث، وربّما قالوا في جمعه أجنابٌ وجُنُبون. تقول منه: أجنبَ الرجل وجَنُبَ أيضاً بالضم. والجَنوبُ: الريح التي تقابل تقابل الشَمال. تقول: جَنَبَتِ الريحُ، إذا تحوَّلَتْ جنوباً. وسحابةٌ مجنوبةٌ، إذا هبَّت بها الجَنوبُ. والمجنوب: الذي به ذاتُ الجَنْبِ، وهي قَرحةٌ تصيب الإنسانَ دخلَ جنبه. وقد جَنَبَ وأجنب القومُ، إذا دخلوا في ريح الجَنوبِ. وجُنِبوا أيضاً، إذا أصابهم الجَنوبُ فهم مجنوبون. وكذلك القول في الصَبا والدَبور والشَمال. والمِجْنَبُ بالكسر: التُرْسُ. والمَجْنَبُ، بالفتح: الشيء الكثير. يقال: إنّ عندنا لخيراً مَجْنَباً وشرّاً مَجْنَباً، أي كثيراً. والجَنَبُ بالتحريك الذي نُهيَ عنه: أن يَجْنُبَ الرجلُ مع فرسه عند الرِهانِ فرساً آخر لكي يتحول عليه أن خاف أن يُسْبَقَ على الأول. والجَنَبُ أيضاً: مصدر قولك جَنِبَ البعيرُ بالكسر يَجْنَبُ جَنَباً، إذا ظَلَعَ من جنْبه.

### Türkçe

**الجَنْبُ** bilinir. Dersin ki: Falanın **جنْب**’ine ve falanın **جانب**’ına oturdum; bir mânâ ile. Ve **الجَنْبُ**: taraf. Ve el-Ahfeş inşad etti:
insanlar **جضنْبٌ** ve emir **جَنْبُ**

**الصاحب بالجنب**: yolculukta senin arkadaşın. Amma **الجار الجُنُبُ** ise, başka bir kavimden olan komşundur. Ve **الجانب**: taraf; bunun gibi **الجَنَبَةُ** de; dersin ki: Falan bizim **جَنْبَتِنا**’mıza (yanımıza) yaklaşmaz. Ve **جانَبَه** ve **تجانبه** ve **تجنَّبه** ve **اجتنبه** hepsi bir mânâ iledir. Ve **أجنبيّ** bir adam ve **أجنبُ** ve **جَنَبٌ** ve **جانب** hepsi bir mânâ iledir. Ve ona vurdu da onu **جنَبَه**; yani onun yanını kırdı. Ve **جنَبءتُ الدابَّةَ**, onu yanına sürdüğün zaman. Ve bunun gibi **جنَبْتُ الأسيرَ جَنَبَاً** (hareke ile). Ve ondan onların sözü: **خَيْلٌ مُجَنَّبَةٌ**; çokluk için şeddelendi. Ve **جنَبْتُه** şeyi ve **جنَّبْتُهُ** bir mânâ iledir; yani onu ondan uzaklaştırdım. Allah Teâlâ dedi ki: “**واجنُبْني وبَنيَّ أنْ نَعبدَ الأصنامَ**”. Ve **الجَناب** (fetih ile): kanal; ve kavmin mahallesine yakın olan şey; cem‘i **أجْنِبَةٌ**. Denir: Kavmin **جَنابُ**’ı bereketlendi; ve falan **خصيبُ الجَنابِ**, ve **جَديبُ الجَنابِ**. Ve dersin ki: **جَنابَيْهِ**’inde yürüyerek geçtiler; yani iki tarafında. Ve **طَوْعُ الجِنابِ** (ج harfinin kesriyle) bir at: eğer yulara yumuşak (kolay) ise. Ve ayrıca denir: Falan çirkin bir **جِنابٍ** içinde inat etti; eğer ehline **مُجانَبَةِ**’de inat ettiyse. Ve kavim **جنَّبَ** etti; develerinin sütleri azaldığı zaman. el-Cümeyh b. Munkız, karısını anarak dedi:
develerimin sağımı azaldığını görünce		ve her yıl onun üzerinde **تجنيب** yılı

Ve **التجنيب** de: atın bacağında bir eğilme ve germe; ve o müstehaptır. Ebû Düvâd dedi:
iki elde, su onu kolaylaştırdığı vakit		az bir bükülme; ve iki bacakta **تَجنيبُ**

Ve **الجَنيبَةُ**: sürülen binek hayvanı. Ve her itaatkâr, boyun eğen **جنيبٌ**’dir. Ve **الأجنب**: boyun eğmeyen kimsedir. Ve **لجَنيبة**: yem; o, kavme onun üzerinde sana azık temin etsinler diye verdiğin dişi devedir. er-Râciz dedi:
onun binekleri kavmin içinde **الجنائب** gibidir

yani zayi olmuş; çünkü malını ıslah edici değildir. Ve **الجنيبُ**: garip. Ve falan, falan oğulları içinde **جَنَبَ** eder, **يَجْنُبُ جَنابَةً**; onların içinde garip olarak konakladığı zaman; o hâlde o **جانبٌ**’dır; cem‘i **جُنَّابٌ**. Denir: **جارِ الجَنابَةِ** için ne güzel kavimdir onlar; yani gurbet komşusu için. Ve şair Alkame b. Abede’nin sözü:
beni bir **جَـنـابَةٍ**’den bir bağışı esirgeme		çünkü ben kubbelerin ortasında bir garibim

yani bir uzaklıktan. Ve **الجَنْبَةُ**: devenin yanından bir deridir. Denir: Bana bir **جَنْبَةً** ver; ondan bir kutu edineyim. Ve falan **جَنْبةً** indi; yani bir taraf; ve insanlardan ayrıldı. Ve **الجَنْبَةُ**: yazın bitip yayılan her bitkinin adıdır. Denir: Biz bir yağmurla yağmurlandık; ondan **الجَنْبَةُ** çoğaldı. Ve **جُنُبٌ** bir adam, **الجَنابَة**’den; onda tekil, çoğul ve müennes eşit olur; ve bazen onun cem‘inde **أجنابٌ** ve **جُنُبون** derler. Ondan dersin: Adam **أجنبَ** etti ve **جَنُبَ** da (zamme ile). Ve **الجَنوبُ**: **الشَمال**’e karşı olan rüzgâr. Dersin ki: Rüzgâr **جَنَبَتِ**; güneye döndüğü zaman. Ve **سحابةٌ مجنوبةٌ**: eğer **الجَنوبُ** onu estirdiyse. Ve **المجنوب**: onda **ذاتُ الجَنْبِ** olan kimsedir; o, insanı isabet eden, yanına giren bir yaradır. Ve kavim **جَنَبَ** etti ve **أجنب** etti; **الجَنوبِ** rüzgârına girdikleri zaman. Ve **جُنِبوا** da; eğer **الجَنوبُ** onlara isabet ettiyse; o hâlde onlar **مجنوبون**’dur. Ve **الصَبا** ve **الدَبور** ve **الشَمال** hakkında söz de böyledir. Ve **المِجْنَبُ** (kesr ile): kalkan. Ve **المَجْنَبُ** (fetih ile): çok olan şey. Denir: Şüphesiz yanımızda çok **خيراً مَجْنَباً** ve çok **شرّاً مَجْنَباً** vardır; yani çok. Ve **الجَنَبُ** (hareke ile) nehyedilen şeydir: erkeğin, yarışta atıyla birlikte başka bir atı **يَجْنُبَ** etmesi; birincide geçilmekten korkarsa ona (ötekine) yönelsin diye. Ve **الجَنَبُ** ayrıca: senin “deve **جَنِبَ** etti” (kesr ile) sözünün masdarıdır; **يَجْنَبُ جَنَباً**; eğer yanından topalladıysa.
