# جنث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%86%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جنث

الجنث بالكسر: الأصل  ، والجمع أجناث وجنوث. وفي الصحاح: يقال: فلان من جنثك وجنسك، أي من أصلك، لغة أو لثغة. وقال الأصمعي: جنث الإنسان: أصله، وإنه ليرجع إلى جنث صدق. وقال غيره: الجنث: أصل الشجرة وهو العرق المستقيم أرومته في الأرض ويقال: بل هو من ساق الشجرة ما كان في الأرض فوق العروق. كذا في اللسان. روى الأصمعي، عن خلف، قال: سمعت العرب تنشد بيت لبيد:
  أحكم الجنثى من عوراتها                      كل حرباء إذا أكره صل قال:  الجنثى، بالضم: السيف  بعينه، أحكم، أي رد الحرباء، وهو المسمار. ووجدت في هامش الصحاح: من رفع  الجنثى  في البيت ونصب  كل  أراد الحداد، ومن نصب  الجنثى  ورفع  كل  ، أراد السيف. الجنثى أيضا  :الزراد  وقيل: الحداد، والجمع أجناث، على حذف الزائد، وقال الشاعر: وهو عميرة بن طارق اليربوعي:
  ولكنها سوق يكون بياعهـا                      بجنثية قد أخلصتها الصياقل يعني به السيوف، أو الدروع، هكذا أورده الجوهري: أخلصتها الصيافل، والقصيدة مجرورة، وهي لرجل من النمر، جاهلي، وقبل البيت.

  وليست بأسواق يكون بياعها                      ببيض تشاف بالجياد المناقل

  ووجد- بخط الأزهري- في التهذيب: الأول مجرورا، والثاني كما أورده الجوهري، ومثله بخط أبي سهل في كتاب السيف، له. الجنثى بالضم من  أجود الحديد، ويكسر  ، أي في الأخير، قال أبو عبيدة: هذا الذي سمعناه من بني جعفر. عن ابن الأعرابي:  تجنث  الرجل، إذا  ادعى إلى غير أصله  . تجنث  عليه: رئمه وأحبه  . تجنث، إذا  تلفف على الشيء يواريه  ، أي يستره. تجنث  الطائر: بسط جناحيه وجثم  ، نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: جنثا، بالضم: ناحية من أعمال الموصل، وبالكسر: صقع بين بعلبك ودمشق. والبدر محمد بن علي بن عبد الرحيم بن عبد الولي، البعلي، عرف بابن الجنثاني بالكسر، ولد سنة 757، وسمع على الصلاح بن أبي عمر، وابن أميلة.

### Türkçe

**الجنث** kesre ile: asıl; çoğulu **أجناث** ve **جنوث**. Ve Sıhâh’ta: denir ki: falan kimse senin **جنثك**’inden ve **جنسك**’indendir; yani senin aslındandır; bir lügat veya pelteklik (şive)dir. Asma‘î dedi: insanın **جنث**’i: onun aslıdır; ve o, elbette doğru bir **جنث**’e döner. Başkası dedi: **الجنث**: ağacın aslıdır; o, yerdeki onun kökü olan dosdoğru damardır; ve denir ki: bilakis o, ağacın gövdesinden, köklerin üstünde yerde olan kısımdır. Lisân’da böyledir. Asma‘î, Halef’ten rivayet etti, dedi: Arapların Lebîd’in bir beytini terennüm ettiklerini işittim:

  أحكم **الجنثى** من عوراتها                      كل حرباء إذا أكره صل

Dedi: **الجنثى**, damme ile: bizzat kılıçtır; **أحكم**: yani kertenkeleyi geri çevirdi; o ise çividir. Ve Sıhâh’ın hâmişinde buldum: beyitte **الجنثى**’yı ref‘ eden ve **كل**’ü nasb eden, demirciyi kastetmiştir; **الجنثى**’yı nasb eden ve **كل**’ü ref‘ eden ise kılıcı kastetmiştir. **الجنثى** ayrıca: **الزراد**; ve denildi: demirci; çoğulu **أجناث**; زائد’in hazfi üzere. Şair dedi: o, Umeyre b. Târık el-Yerbû‘î’dir:

  ولكنها سوق يكون بياعهـا                      بجنثية قد أخلصتها الصياقل

Bununla kılıçları veya zırhları kasteder; Cevherî onu böylece nakletti: **أخلصتها الصيافل**; kaside mecrûrdur; ve o, en-Nemir’den bir adamındır, câhiliyyedir; ve beyitten önce:

  وليست بأسواق يكون بياعها                      ببيض تشاف بالجياد المناقل

Ve Tehzîb’de—Ezherî’nin hattıyla—buldum: birincisi mecrûr olarak, ikincisi Cevherî’nin naklettiği gibi; ve onun benzeri, Ebû Sehl’in hattıyla, ona ait “Kitâbü’s-Seyf”te. **الجنثى** damme ile, demirin en iyisindendir; ve kesrelenir; yani sonda. Ebû Ubeyde dedi: bu, Benî Ca‘fer’den işittiğimizdir. İbnü’l-A‘râbî’den: adam **تجنث** etti; aslından başkasına nisbet iddia ettiği zaman. Ona karşı **تجنث** etti: ona şefkat gösterdi ve onu sevdi. **تجنث**: bir şeyin üzerine sarındı, onu gizler; yani onu örter. Kuş **تجنث** etti: iki kanadını açtı ve çöktü; Sâgânî onu nakletti.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **جنثا**, damme ile: Musul a‘mâlinden bir nâhiyedir; kesre ile: Ba‘lebek ile Dımaşk arasında bir bölgedir. Ve Bedr Muhammed b. Ali b. Abdürrahîm b. Abdülvelî, el-Ba‘lî, kesre ile İbnü’l-**جنثاني** diye bilindi; 757 senesinde doğdu; ve es-Salâh b. Ebî Ömer’e ve İbn Ümeyle’ye semâ‘ etti.
