# جندل (ج-ن-د-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D9%86%D8%AF%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ن - د - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جَنْدَل

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الجيم والدال
بردج:
البَردجُ: السَّبيُ. دخيل.
رندج:
الأرندجُ: دخيل. وهو الأديم الأسود، قال العجاج:
كأنه مُسرول أرندجا
وقال بعضهم: اليرندَجُ، وهو كل ما مُلِّسَ وصُقيل ومُوِّه. كالثَّوب يُطرِّى بعد خلوقه. قال ابن أحمد:
لم تدرِ ما نسجُ اليرندجِ قبلهـا		ودِراسُ أعوصَ دارسٍ مُتخدِّد
دردج:
إذا نوافق اثنان بمودتهما قيل قد دردجا، قال:
حتى إذا ما طاوعا ودردجا
برجد: البُرجُد: كساءٌ مُخطَّط للأعراب، قال طَرفة:
أمنٍ كألواح الإران نسأتهـا		على لاحبٍ كأنَّه ظهرُ بُرجُدِ
جردب:
جَردَبَ على الطعام: وضع يده عليه لئلا يتناوله غيره.
جندل:
الجَندل: الحجارة قدر ما يرمى بالمقذاف. وهو الجِلمد أيضاُ، قال:
إذا أنت لم تُحبِب ولم تدر ما الهوى		فكن حجراً من يابٍسٍ الصَّخرٍ جَلمدا
ورجلٌ جَلمدٌ وجُلمُدٌ، وهو الشّديد. وقال بعضهم: الجُلمُودُ أصغر من الجندل.
دملج:
الدُّملُجُ: المِعضَد من الحليِّ. والدَّملَجة: تسوية صنعةِ الشَّيء كما يُدَملجُ السِّوار.
جندف:
الجُنادفُ: الجافي الجسيم من الناس والإبل. يقال: ناقةٌ جُنادقة، وأمهٌ جُنادِفة، ولا تُصف به الحُرة.
جندب:
الجُندب: الذَّكرُ من الجراد، ويقال: يشبه الجراد.

##### Türkçe

**الجيم** ve **الدال**
**بردج**:
**البَردجُ**: esir alma. Yabancı (dâhil).

**رندج**:
**الأرندجُ**: yabancı (dâhil). Ve o, siyah deri(dir); **العجاج** dedi ki:
كأنه مُسرول أرندجا
Ve bazısı dedi ki: **اليرندَجُ**; ve o, her yumuşatılmış, parlatılmış ve cilalanmış olan şeydir. Elbise gibi; onu, kokulaması(ndan) sonra yumuşatır. **ابن أحمد** dedi ki:
لم تدرِ ما نسجُ اليرندجِ قبلهـا		ودِراسُ أعوصَ دارسٍ مُتخدِّد

**دردج**:
İki kişi muhabbetleriyle uyuşursa “**دردجا**” denir; dedi ki:
حتى إذا ما طاوعا ودردجا

**برجد**: **البُرجُد**: bedevîler için çizgili bir örtü; **طَرفة** dedi ki:
أمنٍ كألواح الإران نسأتهـا		على لاحبٍ كأنَّه ظهرُ بُرجُدِ

**جردب**:
Yemek üzerine **جَردَبَ**: başkası onu almasın diye elini onun üzerine koydu.

**جندل**:
**الجَندل**: sapanla atılan miktar kadar taşlar. Ve o, **الجِلمد** de(dir); dedi ki:
إذا أنت لم تُحبِب ولم تدر ما الهوى		فكن حجراً من يابٍسٍ الصَّخرٍ جَلمدا
Ve **جَلمدٌ** ve **جُلمُدٌ** (olan) bir adam; ve o, şiddetli(dir). Ve bazısı dedi ki: **الجُلمُودُ** **الجندل**’den daha küçüktür.

**دملج**:
**الدُّملُجُ**: ziynetten pazubent. Ve **الدَّملَجة**: bileziğin **يُدَملجُ** edildiği gibi, bir şeyin sanatını düzeltip düzgünleştirme.

**جندف**:
**الجُنادفُ**: insanlardan ve develerden kaba, iri olan. Denir ki: **ناقةٌ جُنادقة** ve **أمهٌ جُنادِفة**; ve onunla hür kadın vasıflandırılmaz.

**جندب**:
**الجُندب**: çekirgenin erkeği; ve denir ki: çekirgeye benzer.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: جَنْدَل

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أولـه جيم)
ومن ذلك قولهم للبعير المنتفخ الجنبين (جَحْشَمٌ) فهذا من الجَشِمِ، وهو الجسيم العظيم، يقال: "ألقى عليَّ جُشَمَه"، ومن الجَحْش وقد مضى ذكره، كأنّه شُبّه في بعض قوّته بالجَحْش.
ومن ذلك قولهم للخفيف (جَحْشَلٌ([12])) فهذا مِمّا زيدت فيه اللام، وإنّما هو من الجَحْشِ، والجحشُ خفيف.
ومن ذلك قولهم للانقباض (تَجَعْثُم). والأصل فيه عندي أنّ العين فيه زائدة، وإنما هو من التجثم، ومن الجُثمان. وقد مضى ذكره.
ومن ذلك قولهم للجافي (جَرْعَب) فيكون الراء زائدة. والجَعَب: التَقَبُّض والجَرَع: التِواءٌ في قُوَى الحبل. فهذا قياسٌ مطرد.
ومن ذلك قولهم للقصير (جَعْبَر)، وامرأةٌ جَعْبَرة: قصيرة. قال:
* لا جَعْبَرِيَّاتٍ ولا طَهَامِلاَ([13]) *
فيكون من الذي قبله، ويكون الراء زائدة.
ومن ذلك قولهم للِثَّقيل الوَخِم (جَلَنْدَحٌ([14])). فهذا من الجَلْح([15]) والجَدْع، والنون زائدة. وقد مضى تفسير الكلمتين.
ومن ذلك قولهم للعجوز المُسِنّة (جَلْفَزِيزٌ). فهذا من جَلَزَ وجلف. أمّا جلز فمن قولنا مجلوز، أي مطويٌّ، كأنّ جسمَها طُوِي من ضُمْرها وهُزالها. وأمّا جَلَفَ فكأنّ لحمها جُلِفَ جَلْفاً أي ذُهِب به.
ومن ذلك قولهم للقاعد (مُجْذَئِرٌّ) فهذا مِنْ جَذَا: إذا قَعَد على أطراف قدمَيه. قال:
* وصَنّاجةٌ تَجْذُو على حَدِّ مَنْسِمِ([16]) *
ومن الذَّئر([17]) وهو الغَضْبان النّاشز. فالكلمة منحوتة من كلمتين.
ومن ذلك قولهم للعُسِّ الضَّخْم (جُنْبُل) فهذا ممّا زيدت فيه النون كأنّه جَبَل، والجَبَل كلمة وجْهها التجمُّع. وقد ذكرناها.
ومن ذلك قولهم للجافي (جُنادِفٌ) فالنون فيه زائدة، والأصل الجَدْفُ وهو احتقار الشَّيء؛ يقال جَدَف بكذا أي احتقر، فكأن الجُنادِفَ المحتقر للأشياء، من جفائه.
ومن ذلك قولهم للأكول (جُِرْضُِم). فهذا ممّا زيدت فيه الميم، فيقال [من] جَرَض إذا جَرَشَ وجَرَسَ. ومن رضَم أيضاً فتكون الجيم زائدة.
ومعنى الرّضم أن يَرضِمَ ما يأكله بَعضَه على بعضٍ.
ومن ذلك قولهم للجمل العظيم (جُخْدَُب)، فالجيم زائدة. وأصله من الخَدَب؛ يقال للعظيم خِدَبٌّ. وتكون الدال زائدةً؛ فإنّ العظيم جِخَبٌّ أيضاً. فالكلمة منحوتةٌ من كلمتين.
ومن ذلك قولهم للعظيم الصدر (جُرْشُعٌ) فهذا من الجَرْش، والجَرْش. صدر الشيء. يقال جَرْشٌ من اللَّيل، مثل جَرْس. ومن الجَشَع، وهو الحرص الشديد. فالكلمة أيضاً منحوتة من كلمتين.
ومن ذلك قولهم للجرادة (جُنْدَُبٌ). فهذا نونه زائدةٌ، و[هو] من الجَدْب؛ وذلك أنّ الجراد يَجْرُد فيأتي بالجدْب، وربما كَنَوا في الغَشْم والظُّلم بأمِّ جُنْدَُب، وقياسُه قياسُ الأصل. ومن ذلك قولهم للشيخ الهِمِّ (جِلْحابَة). فهذا من قولهم جَنَحَ ولَحَبَ. أمَّا الجَلَح فذَهابُ شَعَْر مقدَّم الرأس. وأمّا لحب فمن قولهم لُحِبَ لحمُهُ يُلْحَبُ، كأنه ذُهِبَ به. وطَرِيقٌ لَحْبٌ من هذا.
ومن ذلك قولهم للحجر (جَنْدَل). فممكنٌ أن يكون نونه زائدة، ويكون من الجَدْل وهو صلابةٌ في الشّيء وطَيٌّ وتداخُل، يقولون خَلْقٌ مَجْدُول. ويجوز أن يكون منحوتاً من هذا ومن الجَنَد، وهي أرضٌ صُلْبة. فهذا ما جاء على المقاييس الصحيحة.
ومما وُضِع وضْعاً ولم أعرِف له اشتقاقاً:
(المُجْلَنْظِي): الذي يستلقي على ظهره ويرفع رِجْلَيْهِ.
و(المجلَعِبُّ([18])): المضطجع. وسيلٌ مُجْلَعِبٌّ: كثير القَمْشِ.
و(المجْلَخِدّ): المستلقِي.
(وجَحْمظْت) الغلامَ، إذا شددتَ يديه إلى رجليه وطرحته([19]).
و(الجُخْدَُب): دُوَيْبّة، ويقال له جُخَادِبٌ، والجمع جَخَادِبُ.
و(الجُعْشُم([20])) الصغير البَدَن القليلُ اللَّحْم.
و(الجَلَنْفَعُ): الغليظ من الإبل [و(الجُخْدَُبُ): الجَمَل الضَّخْم([21])] قال:
* شَدّاخَةً ضَخْمَ الضُّلوعِ جَخْدَبا([22]) *
ويقال (اجْلَخَمَّ) القومُ، إذا استكبَرُوا. قال:
* نَضْرِبُ جَمْعَيْهِمْ إذا اجْلَخَمُّوا([23]) *
و(الجِعْثَنُ): أصول* الصِّلِّيان. و(الجَلْسَد): اسمُ صَنَم([24]). قال:
............... كما *** بَيْقَرَ مَنْ يَمْشِي إلى الجَلْسَدِ([25])
و(الجِرْسَام) السَُِّم الزُّعاف.
(تم كتاب الجيم)
 --------------ــ
 ([12]) يقال: جحشل وجحاشل للخفيف السريع. قال:
لاقيت منه مشمعلا جحشلا *** إذا خببت في اللقاء هرولا
 ([13]) لرؤبة في ديوانه 121 واللسان (جعبر، قسس، طهمل). وقبله:
يمسين عن قس الأذى غوافلا *** ينطقن هوناً خردا بهاللا
 ([14]) في الأصل: "جلندع" بالعين، والصواب ما أثبت كما في المجمل واللسان والقاموس. وليس للجلندع ذكر في المعاجم.
 ([15])في الأصل "الجلع". وانظر التنبيه السابق.
([16]) للنعمان بن عدي بن نضلة، كما سبق في حواشي (جذو 439).
([17]) يقال: "ذئر وذائر" كلاهما للمذكر والمؤنث بلفظ واحد.
([18]) في الأصل: "مجعلب" صوابه بتقديم اللام.
([19]) كذا. وفي اللسان: "جحمظ الغلام شد يديه على ركبتيه" فقط. وفي القاموس: "الجحمظة.. وشد يدي الغلام على ركبتيه ليضرب، أو الإيثاق كيف كان".
([20]) في الأصل: "الجعثم"، صوابه بالشين.
([21]) هذه التكملة من المجمل كما جاء الكلام فيه على النسق الذي أوردته، وكما أن الاستشهاد التالي يتطلب إيرادها.
([22]) البيت لرؤبة كما في اللسان (جخدب). وليس في ديوانه. وبه استشهد الجوهري في الصحاح على أنه في صفة الجمل الضخم. وقد اعترض ابن بري بأن ليس كذلك، وإنما هو في صفة فرس. وقبله:
ترى لـه مناكباً ولببا *** وكاهلا ذا صهوات شرجبا
([23]) البيت للعجاج في ديوانه 63 واللسان (جلخم). وفي الأصل: "جميعهم"، تحريف.
([24]) قال ياقوت: "اسم صنم كان بحضرموت. ولم أجد ذكره في كتاب الأصنام لأبي المنذر هشام بن محمد الكلبي".
([25]) سبق الاستشهاد بهذا الجزء على تلك الصورة في مادة (بقر 280) حيث ذكرت في الحواشي نسبته وتمامه. وفي الأصل: "كما ينظر" تحريف.

##### Türkçe

(Üç harften fazla olan Arapların sözünden gelenler babı; başı **جيم** olan)
Bundan, onların yanları şişkin deve için söyledikleri **(جَحْشَمٌ)** sözü vardır; bu, **الجَشِم**’dendir; o, iri büyük olan demektir; denir ki: “Bana onun **جُشَمَه**’sini attı”; ve **الجَحْش**’tandır; onun zikri geçmişti; sanki, kuvvetinin bir kısmında **الجَحْش**’a benzetilmiştir.
Bundan, onların hafif için söyledikleri **(جَحْشَلٌ([12]))** sözü vardır; bu, kendisinde **لام**’ın artırıldığı şeylerdendir; aslında o, **الجَحْشِ**’tandır; **الجحشُ** hafiftir.
Bundan, onların büzülme için söyledikleri **(تَجَعْثُم)** sözü vardır. Aslı, bence, onda **عين**’in زائد olmasıdır; ancak o, **التجثم**’dendir ve **الجُثمان**’dandır. Onun zikri geçmişti.
Bundan, onların kaba için söyledikleri **(جَرْعَب)** sözü vardır; böylece **راء** زائد olur. **الجَعَب**: büzülmedir; **الجَرَع**: ipin kuvvetlerinde bir bükülmedir. Bu, düzenli bir kıyastır.
Bundan, onların kısa için söyledikleri **(جَعْبَر)** sözü vardır; ve **امرأةٌ جَعْبَرة**: kısa. Dedi ki:
* لا جَعْبَرِيَّاتٍ ولا طَهَامِلاَ([13]) *
Böylece, önceki olandan olur; ve **راء** زائد olur.
Bundan, onların ağır, iç bayıltıcı için söyledikleri **(جَلَنْدَحٌ([14]))** sözü vardır. Bu, **الجَلْح([15])** ve **الجَدْع**’dandır; **نون** زائد olur. İki kelimenin tefsiri geçmişti.
Bundan, onların yaşlı kocakarı için söyledikleri **(جَلْفَزِيزٌ)** sözü vardır. Bu, **جَلَزَ** ve **جلف**’tendir. **جلز** ise “**مجلوز**” sözümüzdendir; yani katlanmış; sanki bedeni, zayıflığından ve cılızlığından dolayı katlanmıştır. **جَلَفَ** ise sanki eti **جُلِفَ جَلْفاً**; yani onunla giderilmiştir.
Bundan, onların oturan için söyledikleri **(مُجْذَئِرٌّ)** sözü vardır; bu, **جَذَا**’dandır: ayaklarının uçları üzerinde oturduğu zaman. Dedi ki:
* وصَنّاجةٌ تَجْذُو على حَدِّ مَنْسِمِ([16]) *
Ve **الذَّئر([17])**’dendir; o, öfkeli, kabaran kimsedir. Böylece kelime iki kelimeden yontulmuştur.
Bundan, onların iri **العُسِّ** için söyledikleri **(جُنْبُل)** sözü vardır; bu, kendisinde **نون**’un artırıldığı şeylerdendir; sanki o **جَبَل** gibidir; **الجَبَل** kelimesi, yüzü (aslı) toplanmadır. Onu zikretmiştik.
Bundan, onların kaba için söyledikleri **(جُنادِفٌ)** sözü vardır; onda **نون** زائد olur; asıl **الجَدْفُ**’tur; o, şey’i küçümsemektir; denir ki: **جَدَف** onunla; yani küçümsedi; sanki **الجُنادِفَ**, kabalığından dolayı, şeyleri küçümseyendir.
Bundan, onların obur için söyledikleri **(جُِرْضُِم)** sözü vardır. Bu, kendisinde **ميم**’in artırıldığı şeylerdendir; denir ki: [من] **جَرَض**: eğer öğüttü ve çiğnedi ise. Ve **رضَم**’dan da; böylece **جيم** زائد olur.
**الرّضم**’ın manası, yediğini, bir kısmını bir kısmı üzerine bastırarak ezmesidir.
Bundan, onların büyük deve için söyledikleri **(جُخْدَُب)** sözü vardır; böylece **جيم** زائد olur. Aslı **الخَدَب**’dendir; büyüğe **خِدَبٌّ** denir. Ve **دال** da زائد olur; çünkü büyük, **جِخَبٌّ** da olur. Böylece kelime iki kelimeden yontulmuştur.
Bundan, onların göğsü büyük için söyledikleri **(جُرْشُعٌ)** sözü vardır; bu, **الجَرْش**’tendir; ve **الجَرْش**: şey’in göğsüdür. Denir ki: geceden **جَرْشٌ**, **جَرْس** gibi. Ve **الجَشَع**’dandır; o, şiddetli hırstır. Böylece kelime de iki kelimeden yontulmuştur.
Bundan, onların çekirge için söyledikleri **(جُنْدَُبٌ)** sözü vardır. Bu, **نون**’u زائد olandır; ve [o], **الجَدْب**’dendir; bu, çekirgenin sıyırıp (çıplak bırakıp) **الجدْب**’i getirmesindendir; ve bazen **الغَشْم** ve **الظُّلم** hakkında **أمِّ جُنْدَُب** ile kinaye yapmışlardır; ve onun kıyası, aslın kıyasıdır. Ve bundan, onların bunamış ihtiyar için söyledikleri **(جِلْحابَة)** sözü vardır. Bu, onların **جَنَحَ** ve **لَحَبَ** sözlerindendir. **الجَلَح** ise başın ön kısmının saçının gitmesidir. **لحب** ise onların “eti **لُحِبَ** **يُلْحَبُ**” sözlerindendir; sanki onunla giderilmiştir. Ve **طَرِيقٌ لَحْبٌ** da bundandır.
Bundan, onların taş için söyledikleri **(جَنْدَل)** sözü vardır. Mümkündür ki **نون**’u زائد olsun ve **الجَدْل**’den olsun; o, şeyde bir sertlik ve bir bükme ve bir iç içe girmedir; derler ki: **خَلْقٌ مَجْدُول**. Ve caizdir ki bundan ve **الجَنَد**’den yontulmuş olsun; o, sert bir arazidir. İşte bu, sahih kıyaslar üzere gelen şeydir.
Ve vaz‘an konulmuş olup, kendisine iştikak bilmediğim şeylerdendir:
**(المُجْلَنْظِي)**: sırtı üzerine yatan ve iki ayağını kaldıran.
Ve **(المجلَعِبُّ([18]))**: yan yatan. Ve **سيلٌ مُجْلَعِبٌّ**: çok **القَمْشِ** olan.
Ve **(المجْلَخِدّ)**: sırtüstü yatan.
Ve **(وجَحْمظْت)** oğlanı: ellerini ayaklarına sıkıca bağladığın ve onu attığın zaman([19]).
Ve **(الجُخْدَُب)**: küçük bir canlı; ve ona **جُخَادِبٌ** denir; çoğulu **جَخَادِبُ**.
Ve **(الجُعْشُم([20]))**: bedeni küçük, eti az olan.
Ve **(الجَلَنْفَعُ)**: develerden kalın olan; [ve **(الجُخْدَُبُ)**: iri deve([21])] dedi ki:
* شَدّاخَةً ضَخْمَ الضُّلوعِ جَخْدَبا([22]) *
Ve denir ki: **(اجْلَخَمَّ)** kavim: büyüklendikleri zaman. Dedi ki:
* نَضْرِبُ جَمْعَيْهِمْ إذا اجْلَخَمُّوا([23]) *
Ve **(الجِعْثَنُ)**: **الصِّلِّيان**’ın kökleri. Ve **(الجَلْسَد)**: bir putun adı([24]). Dedi ki:
............... كما *** بَيْقَرَ مَنْ يَمْشِي إلى الجَلْسَدِ([25])
Ve **(الجِرْسَام)**: öldürücü zehir.
(**جيم** kitabı tamamlandı)
 --------------ــ
 ([12]) Denir ki: hafif hızlı için **جحشل** ve **جحاشل**. Dedi ki:
لاقيت منه مشمعلا جحشلا *** إذا خببت في اللقاء هرولا
 ([13]) Rü’be’nindir; divanında 121 ve **اللسان** (**جعبر**، **قسس**، **طهمل**). Ondan önce:
يمسين عن قس الأذى غوافلا *** ينطقن هوناً خردا بهاللا
 ([14]) Asılda: **"جلندع"** **عين** ile; doğrusu, **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’ta olduğu gibi, sabit kıldığım şeydir. **الجلندع** için sözlüklerde bir anma yoktur.
 ([15]) Asılda **"الجلع"**. Önceki uyarıya bak.
([16]) Nu‘mân b. ‘Adî b. Nadle’nindir; daha önce **(جذو 439)** haşiyelerinde geçtiği gibi.
([17]) Denir ki: **"ذئر وذائر"**; ikisi de erkek ve dişi için, tek lafızla.
([18]) Asılda: **"مجعلب"**; doğrusu **لام**’ın öne alınmasıyladır.
([19]) Böyle. **اللسان**’da: “**جحمظ الغلام**: ellerini dizleri üzerine bağladı” yalnız. **القاموس**’ta: “**الجحمظة**.. ve oğlanın ellerini dizleri üzerine bağlamak ki dövülsün; yahut bağlamak nasıl olursa olsun.”
([20]) Asılda: **"الجعثم"**; doğrusu **شين** iledir.
([21]) Bu tekmile **المجمل**’dendir; söz orada, getirdiğim düzen üzere geldiği gibi; ve sonraki istişhadın da onu getirmeyi gerektirdiği gibi.
([22]) Beyit Rü’be’nindir; **اللسان**’da (**جخدب**) olduğu gibi. Divanında değildir. Cevherî, **الصحاح**’ta onun, iri devenin sıfatında olduğuna dair onunla istişhad etti. İbn Berrî itiraz etti: öyle değildir; ancak o, bir atın sıfatındadır. Ondan önce:
ترى لـه مناكباً ولببا *** وكاهلا ذا صهوات شرجبا
([23]) Beyit ‘Accâc’ındır; divanında 63 ve **اللسان** (**جلخم**). Asılda: **"جميعهم"**; tahriftir.
([24]) Yâkût dedi ki: “Hadramut’ta olan bir putun adıdır. Ebû’l-Münzir Hişâm b. Muhammed el-Kelbî’nin **كتاب الأصنام**’ında onun zikrini bulmadım.”
([25]) Bu kısmın bu suretle istişhadı, **(بقر 280)** maddesinde daha önce geçti; orada haşiyelerde nisbetini ve tamamını zikrettim. Asılda: **"كما ينظر"**; tahriftir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَنْدَل: الحِجَارة، ومنه سمي الرجل. ابن سيده: الجَنْدَل ما يُقِلُّ الرجلُ من الحِجَارة، وقيل: هو الحَجَر كُلُّه، الواحدة جَنْدَلة؛ قال أُمية الهذلي:
تَمُرُّ كجَنْدَلة المَنْجَنِيـ
ـقِ يُرْمَى بها السُّور، يوم القِتَال
والجَنَدِل: الجَنَادِل، قال سيبويه: وقالوا جَنَدِلٌ يَعْنُون الجَنَادِل، وصرفوه لنقصان البناء عما لا ينصرف. وأَرض جَنَدِلة: ذات جَنَدِل؛ وقيل: الجَنَدِل، بفتح الجيم والنون وكسر الدال، المكان الغليظ فيه حجارة. ومكان جَنَدِل: كثير الجَنْدَل؛ قال ابن سيده: وحكاه كراع بضم الجيم، قال: ولا أُحِقُّه. التهذيب: الجَنْدَل صخرة مثل رأْس الإِنسان، وجمعه جَنَادِل. والجُنَادِل: الشديد من كل شيء. وجَنْدَل: اسم رجل. ودُومة الجَنْدَل: موضع. وجَنْدَل، غير مصروف: بُقْعة معروفة؛ قال: يَلُحْن من جَنْدَل ذي مَعَارك
كأَن الموضع يسمى بجَنْدَل وبذي مَعَارك فأَبدل ذي معارك من جندل، وأَحسن الروايتين من جَندلِ ذي معارك أَي من حجارة هذا الموضع. والجُنادِل: العظيم القَوِيُّ؛ قال رؤبة:
كأَن تَحْتي صَخِباً جُنَادِلا

##### Türkçe

**الجَنْدَل**: taşlar; ondan dolayı adama ad verildi. İbn Sîde: **الجَنْدَل** erkeğin taşlardan kaldırdığı şeydir; ve denildi ki: o, taşın tamamıdır; bir tanesi **جَنْدَلة**’dir; Ümeyye el-Hüzelî dedi ki:

Geçer, mancınığın **جَنْدَلة**’si gibi—
—onunla sur atılır, savaş günü

Ve **الجَنَدِل**: **الجَنَادِل**’dir; Sîbeveyh dedi ki: Ve dediler: **جَنَدِلٌ**; **الجَنَادِل**’i kastediyorlar; ve onu, sarf olunmayan şeyden bina eksikliği sebebiyle sarf ettiler. Ve **أَرض جَنَدِلة**: **جَنَدِل** sahibi (olan); ve denildi ki: **الجَنَدِل**—**الجيم** ve **النون**’un fethası ve **الدال**’ın kesrası ile—içinde taşlar bulunan kaba yer. Ve **مكان جَنَدِل**: çok **الجَنْدَل** (olan); İbn Sîde dedi ki: ve onu Kurâ‘ **الجيم**’in zammı ile nakletti; dedi ki: ve ben onu doğru saymıyorum. **التهذيب**: **الجَنْدَل** insan başı gibi bir kaya; onun çoğulu **جَنَادِل**’dir. Ve **الجُنَادِل**: her şeyden şiddetli olan. Ve **جَنْدَل**: bir adam adıdır. Ve **دُومة الجَنْدَل**: bir yer. Ve **جَنْدَل**—sarf olunmayan—bilinen bir buc‘a; dedi ki:

**جَنْدَل**’den, savaşlar sahibi olandan, eğilirler
sanki yer **جَنْدَل** ile ve **ذي مَعَارك** ile adlandırılmıştır; böylece **ذي معارك**’i **جندل**’den بدل yaptı; ve iki rivayetin daha güzeli: **من جَندلِ ذي معارك**; yani: bu yerin taşlarından.

Ve **الجُنادِل**: büyük, güçlü olan; Ru’be dedi ki:

Sanki altımda gürültülü, **جُنَادِلا** (olan) vardır

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجندل، كجعفر: ما يقله الرجل من الحجارة وقيل: هو الحجر كله، قال امرؤ القيس:
  وتيماء لم يترك بها جذع نخلة                      ولا أجما إلا مشيدا بجنـدل وفي التهذيب: صخرة كرأس الإنسان. وتكسر الدال وقال سيبويه: قالوا: جندل يعنون الجنادل، وصرفوه لنقصان البناء عما لا ينصرف. الجندل كعلبط: الموضع تجتمع فيه الحجارة عن كراع، قال ابن سيد: ولا أحقه. وأرض جندلة كعلبطة، وقد تفتح وهذه عن الصاغاني: أي كثيرتها. الجنادل كعلابط: القوى الشد يد العظيم.ودومة الجندل: ع قال:
  حمامة جزعا دومة الجندل اسجعى                      فأنت بمرأى من سعاد ومسمـع وجندل معرفة: بقعة معروفة، قال:
  يلحن من جندل ذي معارك قال ابن سيده: كأنه يسمى بجندل، وبذى معارك، فأبدل ذي معارك من جندل، وأحسن الروايتين: من جندل ذي معارك: أي من حجارة هذا الموضع.
 ومما يستدرك عليه: جندل: اسم. وجندل بن الراعي: شاعر. وجندلة بن نضلة بن عمرو، صحابي، رضي الله تعالى عنه، ذكره أبو عمر بن عبد البر. والجنادل: موضع فوق أسوان بثلاثة أميال، كما في العباب. والجندلة: واحد الجندل، قال أمية الهذلي:
  يمر كجندلة الـمـنـجـنـي                      ق يرمى بها السور يوم القتال

##### Türkçe

**الجندل**, **جعفر** gibi: erkeğin taşlardan kaldırdığı şey; ve denildi ki: o, taşın tamamıdır. İmru’ul-Kays dedi ki:
  Ve Teymâ; orada bir hurma kütüğü bırakmadı                      ne de bir **أجم**; ancak **جندل** ile yükseltilmiş (olarak). Ve **التهذيب**’de: insan başı gibi bir kaya. Ve **الدال** kırılır (kesrelenir). Ve Sîbeveyh dedi ki: “**جندل** dediler; **الجنادل**’i kastediyorlar; ve onu sarf ettiler; bina bakımından, sarf olunmayandan eksik olduğu için.”

**الجندل** **علبط** gibi: Kurrâ‘dan (naklen) taşların toplandığı yer; İbn Sîd dedi ki: “Ve onu daha haklı bulmam.” Ve **جندلة** bir arazi, **علبطة** gibi; ve bazen fetha ile okunur; ve bu, Sâgânî’dendir: yani, taşları çok olan.

**الجنادل** **علابط** gibi: güçlü, şiddetli, büyük.

**دومة الجندل**: ‘A dedi ki:
  Bir güvercin, **دومة الجندل**’in **جزعا**’sında ötüş                      çünkü sen Su‘âd’dan görülecek ve işitilecek yerdesin.

**جندل** (özel isim): bilinen bir yer; dedi ki:
  **جندل**’den, savaşlar sahibi olandan, nağme yapar. İbn Sîdeh dedi ki: sanki **جندل** ile ve **ذى معارك** ile adlandırılır; böylece **ذى معارك**’i **جندل**’den بدل yaptı. Ve iki rivayetin daha güzeli: **من جندل ذي معارك**: yani, bu yerin taşlarından.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **جندل**: bir isim. Ve **جندل بن الراعي**: şair. Ve **جندلة بن نضلة بن عمرو**: sahâbî; Allah Teâlâ ondan razı olsun; onu Ebû ‘Umer b. ‘Abdilberr zikretti. Ve **الجنادل**: **العباب**’da olduğu üzere, Esvân’ın üstünde üç mil (mesafede) bir yer. Ve **الجندلة**: **الجندل**’in bir tanesi; Ümeyye el-Huzelî dedi ki:
  Savaş günü sura onunla atılan                      mancınığın **جندلة**’si gibi geçer

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

Q. 1 جَنْدَلَ [جَنْدَلَهُ He, or it, made him to cleave to the stones. Hence,] تَرِبَتْ يَدَاهُ وَجُنْدِلَتْ [May his arms, or his hands, cleave to the dust, or earth, and the stones, by reason of poverty]. (M in art. ترب.)

جَنْدَلٌ
جَنْدَلٌ جندل (S, K) and جَنْدِلٌ (K) Stones; (S in art. جدل;) used in the sense of [the pl.] جَنَادِلُ: (Sb, TA:) n. un. جَنْدَلَةٌ: (TA:) or what a man can lift, of stones: (K:) or, as some say, any stone: (TA:) or a mass of stone like a man's head. (T, TA.) [Hence, تُرْبًا لَهُ وَجَنْدَلًا: see تُرَابٌ.]

جَنَدِلٌ
جَنَدِلٌ جندل , (S in art. جدل,) or جُنَدِلٌ, (Kr, K,) A place in which are stones (Kr, S, K) collected together: (Kr, K:) but ISd doubts its correctness. (TA.) And أَرْضٌ جُنَدِلَةٌ, (K,) and sometimes with fet-h, (Sgh, K,) i. e., to the ج, [جَنَدِلَةٌ,] (TK,) A land abounding with stones. (Sgh, K.)

جُنَادِلٌ
جُنَادِلٌ جنادل جندل Strong and great. (K.)

##### Türkçe

Q. 1 **جَنْدَلَ** [**جَنْدَلَهُ** O, yahut o, onu taşlara yapışır kıldı. Bundan dolayı,] **تَرِبَتْ يَدَاهُ وَجُنْدِلَتْ** [Yoksulluk sebebiyle, onun kolları yahut elleri toprağa ve taşlara yapışsın]. (M, **ترب** maddesinde.)

**جَنْدَلٌ**
**جَنْدَلٌ** جندل (S, K) ve **جَنْدِلٌ** (K) Taşlar; (S, **جدل** maddesinde;) [çoğul] **جَنَادِلُ** mânâsında kullanılır: (Sb, TA:) tekil isim: **جَنْدَلَةٌ**: (TA:) yahut bir adamın kaldırabildiği şey, taşlardan: (K:) yahut, bazıları dediği gibi, herhangi bir taş: (TA:) yahut bir adamın başı gibi bir taş kütlesi. (T, TA.) [Bundan dolayı, **تُرْبًا لَهُ وَجَنْدَلًا**: **تُرَابٌ**’a bak.]

**جَنَدِلٌ**
**جَنَدِلٌ** جندل, (S, **جدل** maddesinde,) yahut **جُنَدِلٌ**, (Kr, K,) Taşların bulunduğu bir yer (Kr, S, K) bir araya toplanmış: (Kr, K:) fakat ISd onun doğruluğundan şüphe eder. (TA.) Ve **أَرْضٌ جُنَدِلَةٌ**, (K,) ve bazen fetḥ ile, (Sgh, K,) yani **ج**’ye, [**جَنَدِلَةٌ**’ye] (TK,) Taşça bol bir arazi. (Sgh, K.)

**جُنَادِلٌ**
**جُنَادِلٌ** جنادل جندل Güçlü ve büyük. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَنْدَلَ
جَنْدَلَ
a.  Threw down.

جَنْدَل
جَنْدَل 51 , ( pl. جَنَاْدِلُ 47 ),
a.  Stone, boulder.

b.  Cataract ( of the Nile ).

جِنِرَال
جِنِرَال
a.  General.

##### Türkçe

جَنْدَلَ
جَنْدَلَ
a.  Aşağı attı.

جَنْدَل
جَنْدَل 51 , ( çoğ. **جَنَاْدِلُ** 47 ),
a.  Taş, kaya parçası.

b.  (Nil’in) çağlayanı.

جِنِرَال
جِنِرَال
a.  General.
